PL37528B1 - - Google Patents

Description

Znane sa maszyny do liczenia, mogace wy¬ konywac samoczynne mnozenie. Na ogól, ma¬ szyny takie zaopatrzone sa w dwie klawiatury, jedna do nastawiania mnoznika i druga do na¬ stawiania mnoznej. Z tego powodu maszyny te sa stosunkowo duze, skomplikowane i ko¬ sztowne.

Glównym celem wynalazku jest usuniecie wspomnianych ujemnych wlasciwosci i stwo- dzenie maszyny do liczenia z pojedyncza wspól¬ na klawiatura dla nastawiania obydwóch czyn¬ ników (mnoznika i mnoznej). Oznacza to istotne uproszczenie maszyny.

Innym celem wynalazku jest wyposazenie maszyny w osobne uruchamiacze, jeden dla mnoznika i driugi dla mnoznej, przy czym uru¬ chamiacze te polaczone sa równolegle i moga byc nastawiane równoczesnie.

Cecha charakterystyczna wynalazku jest na¬ stawianie obydwóch toczonych uruchamiaczy za pomoca jednej wspólnej klawiatury, najle¬ piej o dziesieciu klawiszach liczbowych.

Dalsza cecha charakterystyczna wynalazku jest zaopatrzenie maszyny do liczenia w specjal¬ ne urzadzenie mackowe, nastawiane za pomo¬ ca urzadzen nastawczych dla uruchamiacza zwyklego maszyny. Przy mnozeniu samoczyn¬ nym mackowanie dokonywane jest w jedinym mianowaniu po drugim, z bocznym stopniowa¬ nym przesuwaniem od jednego mianowania do nastepnego. W ten sposób liczba obrotów dla uruchamiacza w kazdej dziesiatce ustalana jest przez cyfre nastawiona w urzadzeniu macko¬ wym w tej dziesiatce.

Na rysunku przedstawiono przykladowo wy¬ konanie wynalazku, przy czym fig. 1 przedsta¬ wia przekrój poprzeczny maszyny, fig. 2 — przekrój wzdluz linii II — II na fig. 1, przy czym niektóre czesci (w szczególnosci silnik oraz zespól napedowy) sa pominiete. Fig. 3 •}—widok; maszyny od dolu, to jest widok w kie¬ runku strzalek III — III na fig. lr fig. 3a i 3B tzegególy fig. 3, fig*v4 .^ czesc\, fig. 3 w innej kaly k. 5 przedstaw|^wjmik mackowy i cze¬ sci Hartylegle, s^idzjjanfe,/ od *spodu maszyny, fig. 5A jest widokiem urzadzenia mackowego, to jest w kierunku strzalki VA — VA na fig. 5, fig. 6 przedstawia szczegól tarczy wirnika mac¬ kowego, widziany z lewej strony, to jest w kie¬ runku odwrotnym niz na fig. 1, fig. 7 przedsta¬ wia czesc prowadnicy dla karetki mackowej, widziana z dolu,, fig. 8A i 8B przedstawiaja wi¬ doki w kierunku strzalek VIIIA — VIIIA i VIIIB — VIIIB na fig. 7, fig. 9 przedstawia szczegól urzadzenia do stopniowego przesuwa¬ nia macki, widziany z tylnej strony maszyny, to jest w kierunku strzalek IX — IX na fig. 5, fig. 10 — czesc urzadzenia mackowego, fig. 11 — szczegól widziany w kierunku strzalek XI — XI na fig. 10, fig 12 przedstawia klin anulujacy do wirnika mackowego, fig. 13 — widok klina anulujacego w kierunku strzalek XIII — XIII na fig. 12, fig. 14 — widok klina uprzatajacego w kierunku strzalek XIV — XIV na fig. 12, fig. 15 przedstawia dolna czesc maszyny wedlug wynalazku w przekroju wzdluz linii XV — XV na fig. 1 z pominieciem niektórych czesci, fig. 16 — widok w kierunku strzalek XVI — XVI na fig. 2, fig. 17 — widok w kierunku strza¬ lek XVII — XVII na fig. 3, fig. 18 przedstawia szczegól fig. 17, przy czym polozenie czesci*ma¬ szyny jest takie, jak przed rozpoczeciem ope¬ racji mackowania, fig. 19 przedstawia poloze¬ nie czesci maszyny po ukonczeniu operacji mackowania, fig. 20 przedstawia widok szcze¬ gólu urzadzenia mackowego wedlug fig. 17, fig. 21 — widok w kierunku strzalek XXI — XXI na fig. 20, fig. 22 przedstawia widok w kie¬ runku strzalek XXII — XXII na fig. 18 w cze- seipwym przekroju, fig. 23 przedstawia widok sprzegla pomiedzy walem uruchamiacza licz¬ ników ttorazu, a zebem urucnamiajacym macki, to jest widok w kierunku strzalek XXIII — XXIII na fig. 17, fig. 24 przedstawia widok kla¬ wisza; w kierunku strzalek XXIV — XXIV na fig. 3, lig, 25 przedstawia widok z lewego boku maszyny, tj. w kierunku strzalek XXV -~ XXV na fig. & lig. 26 przedstawia przekrój osiowy pr$ez wirnik mackowyt fig. 27A i 27B przed¬ stawiaja szczególy z fig. 17 X obrazuja rózne powozenia ramienia poprawiajacego, fig. 28A, $$B i 28C przedstawiaja równiez szczególy z fig. 17* przy trzech równych polozeniach sa¬ nek, fig. 29 zas przedstawia szczegól z fig. 4.

Na niektórych figurach uwidocznione sa dla przejrzystosci tylko czesci najblizsze plaszczy¬ zny rysunku, podczas gdy czesci bardziej odle¬ gle zostaly pominiete.

O ile tego nie zaznaczono w sposób odmien¬ ny, wyrazenia „na prawo", „na lewo", „na¬ przód", „do tylu", „do góry" i „na dól" ozna¬ czaja w opisie wynalazku takie kierunki, jak je widzi operator, siedzacy przy klawiaturze ma¬ szyny.

Maszyna do liczenia wedlug wynalazku po¬ siada jedna wspólna klawiatura obydwóch czynników mnozenia. Najpierw na¬ stawia sie aa pomoca klawiatury mnoznik. Na¬ stawiona liczba zostaje wprowadzona jedno¬ czesnie do zwyklego lub glównego uruchamia¬ cza oraz do specjalnego urzadzenia mnozniko¬ wego lub mackowego, polaczonego równolegle ze wspomnianym zwyklym uruchamiaczem.

Podczas nastawiania mnoznika urzadzenie mac-* kowe lub mnoznikowe przesuwanie jest skoka¬ mi razem z uruchamiaczem zwyklym. Podczas swych obrotów uruchamiacz zwykly dziala w znany sposób na rejestrator wynikowy pod¬ czas gdy urzadzenie mnoznikowe lub macko¬ we sluzy do samoczynnego sterowania liczby i kierunku obrotów, które wykonac powinien glówny lub zwykly uruchamiacz w kazdym po¬ szczególnym mianowaniu.

Po wstawieniu mnoznika naciska sie recznie specjalny klawisz roboczy X, co powoduje uprzatniecie uruchamiacza. Nastawiona liczba (mnoznik) pozostaje jednak nastawiona w urza¬ dzeniu mackowym, które przy nacisnieciu kla¬ wisza roboczego X ^zostaje odlaczone od na¬ rzadów nastawiajacych, uruchamianych wspom¬ niana klawiatura a ewentualnie równiez od na¬ rzadów do skokowego przesuwania (jezeli kla¬ wiatura jest typu dziesiecioklaw Nastepnie nastawia sie mnozna na glównym uruohamiaczu za pomoca tej samej klawiatu¬ ry, co nie ma zadnego wplywu iia urzadzenie mackowe. Gdy teraz nacisniety zastaje specjal¬ ny klawisz, oznaczony =, operacja mnozenia zostaje wykonana samoczynnie, gdyz urucha¬ miacz glówny obraca sie w takim kierunku i tyle razy w kazdym mianowaniu, ile zostalo ustalone przez wartosc liczbowa kolejnego mia¬ nowania mnoznika, wprowadzonego w urzadze¬ nie mackowe.

Po dokonaniu tej czynnosci uruchamiacz glówny oraz wlasciwa macka urzadzenia mac¬ kowego zostaja przesuniete o jeden stopien w nastepne mianowanie, przy którym naste- - 2 -z#m* je#t w *e*v sposób ppowadw«e dalej, az mi*o$na 2^&t*nie pqru>Q ttijt aaastawiwy w wz^aaftiu radowym.

Ta *amo urzadzenie do stopniowego przesu- waftia jest z 3koxzy$cia sto*awajfte zarówpo do przesuwania uruchamiacza glównego, jak i urzadzenia mackowego co w znacznym stopniu yprasze^a konstrukcje. Nalezy }e**afr zawa¬ zyc, ze podczas nastawiania muo^nika, urzadze¬ nie mackowa, np, wirnik mackowy waz uru¬ chamiacz, glówny, np. wirnik o kole paiezastym, sa przekuwane stopniowo razem, w czasie zas operacji mackowania nastawionego mnoznika wirnik mackowy pozostaje nieruchomy, przy czym wlasciwa macka jest przesuwana stopnio- wo wraz z uruchamiaczem glównym. Ten ostat¬ ni, jest w sposób zwykly wyposazony w narza¬ dy do odczytywania, albo tez z taikimi narsa- dami sprzezony tak, ze mnoznik lub mnozna moga byc odczytywane podczas nastawiania.

Wynik moze byc odczytany w rejestrze wyni¬ ków po ukonczeniu operacji liczenia; równo¬ czesnie licznik obrotów wskazuje mnoznik.

Przy mnozeniu samoczynnym pozadane jest, by urzadzenie mackowe pracowalo bez uprza¬ tania nastawionego don mnoznika. Po ukon¬ czonym mnozeniu (mnoznik,w dalszym ciagu po¬ zostaje w urzadzeniu mackowym. Qdy teraz klawisz uprzatajacy (klawijsz Q) zostaje na¬ cisniety, uruchamiacz; glówny, urzadzenie mac¬ kowe oraz macka wlasciwa zostaia jeduoczetaie uprzatniete. Gcfer cas naiciinjety zojfeje klawisz; Z, uprzatniete zastaja tylko uruchamiacz glów¬ ny i macka, podczas gdy mnoznik pozostaje w dalszym ciagu nastawiony w urzadzeniu mac¬ kowym. Wówczas mozna nastawic nowa mnoz¬ na do uruchamiacza glównego i w sposób ana¬ logiczny (przez reczne nacisniecie klawisza ~-) mnozna ta moze byc pomnozona przez mnoznik pozostaly po poprzedniej operacji liczenia.

Wskutek tego maszyna moze szybko i latwo wyHonac szereg mnozen przez dany, staly czyn¬ nik. ' - Jezeli czynnik (mnoznik) zostanie nastawie-* ny równoczesnie do glównego'uruchamiacza i do urzadzenia maekoweao, Jak opisano powyzej, po tym zas bezposrednio nacisniety zostanie klawisz = (zamiast klawisza XX nastawiona liczba zostaje oczywiscie natychmiast podnie¬ siona do kwadratu, a to dlatego, ze jedffia i ta sama licziba zostala nastawiona w uruchamia- czu glówliym jako mnozna i w urzadzeniu mac¬ kowym jako mnoznik. Operacje podnoszenia do Jsw^dreAu m*>m t^c prz*to wykonane fcardao szyjfco i piasto.

Liczba abretów, jaka uruchamiasz zwykly ma <*akonaó w kazdym snianewniu, jest kon¬ trolowana dzialaniem zebatki polaczonej z mac¬ ka, przy czym zebatka posuwa przy marko¬ waniu kolo zebate e tyle stopni, ile przypada na mackowana cyfre. Po dokonaniu tego kolo zebate zostaje odlaczone od zebatki i zazebio- ne z zebem liczacym, który kolejno liczy stop¬ niowe powroty kola do polozenia zerowego, po jednym stopniu przy kazdym obrocie urucha¬ miacza glównego (omawiane kolo zebate sprze¬ gniete je*t z walem uruchamiacza licznika obro¬ tów). W ten sposób, gdy kolo zebate zostalo przywrócone do swego polozenia zerowego uru¬ chamiacz glówny zostaje zatrzymany po doko¬ naniu obrotu i przesuniety o jeden stopien wraz z macka, po czym mackowanie dokony¬ wane jest w ten sam sposób przy nastepnym mianowaniu. Gdy w koncu caly mnoznik w urza¬ dzeniu mackowym zostal w ten sposób podda¬ ny " mackowaniu i samoczynna operacja mno¬ zenia zostala ukonczona, maszyna zostaje za¬ trzymana. Wedlug wynalazku operacja samo¬ czynnego mnozenia przeprowadzana jest skró¬ conym sposobem, czyli z najmniejsza mozliwa liczba obrotów przy kazdym mianowaniu- W tym celu omówione poprzednio kolo zebate w upzadaeni-u mackowym jest zaopatrzone w kv^ laczek o. trzech róznych promieniach> a mia,i&o^ wieie jedwm do Uczenia plusowego, jeday**: do Kezetóa wnusowefio i jednsro do nie-Heze5- nia wcale fbez ruebu obrotowego). < l>la Ucze¬ nia Plusewege uruchamiacz glówny obracany jeat w kierunku oblotów plusowycfe, dAa: Mcze- nia zafc minusowego w kierunku obrotów mi¬ nusowych nym do kierunku obrotów plusowych). W po¬ zycji „bez Uczenia" uruchamiacz glówny nie dokonywa zadwch obrotów, lecz zostaje Prze¬ suniety o jeden stopien w nastepne mjano- wanie.

Korzystne jest, gdy opisany kulaczek dziala na sanki, które w ten sposób sa nastawiane w trzy rózne polozenia, okreslajace, w którym kierunku uruchamiacz glówny ma sie obracac.

Polozenie liczenia plusowego (polozenie obro^ tów plusowych) kulaczka i sanek odpowiada cyftom 1 — 5 w o4nosnya(n mianowaniu mnoz¬ nika, podczas gdy powozenie liczenia minuso¬ wego, albo polozenie obrotów minusowych od- powiada cyfrom 6 — 9 w odnoanym mianowa- niu mnoznika. Polozenie zerowe (polozenie bez - 3 -obrotów) sanek odpowiada cyfrze 0 w odnosnym mianowaniu mnoznika. Sanki w polozeniu obrotów plusowych powoduja obroty urucha¬ miacza glównego, w ilosci od jednego do pie¬ ciu obrotów, w kierunku plusowym {kierunku dodatnim, kierunku dodawania). Przy swym kierunku obrotów minusowych sanki powodu¬ ja obroty uruchamiacza glównego w kierunku minusowym. Liczba obrotów w tym kierunku minusowym stanowi wartosc dopelniajaca cy¬ fry (G — 9) mnoznika w odnosnym mianowa¬ niu. Jezeli ta cyfra mnoznika jest np. „6" glów¬ ny uruchamiacz wykonywa 10 — 6 = 4 obroty minusowe. Po dokonaniu obrotów mmusowych przy jednym mianowaniu, cyfra mackowana w nastepnym wyzszym mianowaniu musi byc samoczynnie zwiekszona o jednosc. Dokonywa to sie nader prosto przez przesuniecie zebatki w mechanizmie mackowym o jeden dodatkowy stopien. Konstrukcja maszyny jest bardzo pro¬ sta i pewna w ruchu, a maszyna pracuje bar¬ dzo szybko równiez przy samoczynnym mno¬ zeniu.

Ponadto maszyna moze w znany sposób do¬ konywac samoczynnego dzielenia, dodawania i odejmowania. Maszyna moze zatem byc uzy¬ wana do wielu celów.

Zgodnie z wynalazkiem maszyna moze byc zbudowana w taki sposób, ze dokonywa mno¬ zenia w kierunku odejmowania. Maszyna taka jest zaopatrzona w urzadzenie wybierajace, zmieniajace kierunek obrotów uruchamiacza glównego, zgodnie z recznym nastawieniem wspomnianego urzadzenia wybierajacego przez operatora. Normalnie, to jest przy zwyklym mnozeniu plusowym, kierunek obrotów urucha¬ miacza glównego jest ustalany, jak to opisano powyzej tak, ze cyfry 1 — 5 sa liczone w kie¬ runku dodatnim obrotów, a cyfry 6 — 9 w kie¬ runku ujemnym. Jezeli jednak maszyna jest nastawiona na dokonywanie mnozenia w kie¬ runku odejmowania, kierunki obrotów zostaja odwrócone tak, ze cyfry 1 — 5 mnoznika sa liczone w kierunku ujemnym obrotów urucha¬ miacza glównego, zas cyfry 6 — 9 sa liczone w kierunku dodatnim. Jednakze kierunek obrotów zeba ilorazowego oraz uruchamiacza licznika obrotów, jak równiez polaczonego z nim zeba liczacego nie zostaje odwrócony.

Prócz dziesieciu klawiszy do wstawiania cyfr 0•-- 9 (fig. 15) maszyna posiada: klawisz 10 do przesuwu stopniowego uruchamiacza glównego w prawo (klawisz oznaczony jest strzalka skie¬ rowana w prawo), klawisz 11 do stopniowego przesuwu uruchamiacza glównego w lewo (kla¬ wisz oznaczony jest strzalka skierowana w. le¬ wo); klawisz 12 calkowitej tabulacji, po na¬ cisnieciu którego uruchamiacz glówny zostaje przesuniety w swe krancowe lewe polozenie (dzielenia); klawisz oznaczony jest strzalka, skie¬ rowana w lewo, z kólkiem w prawym jej kon¬ cu; klawisz dodawania 13 oznaczony literami AOD, klawisz odejmowania i dzielenia 14, ozna¬ czony -r- (klawisz ten jest takze zwany klawi¬ szem wielobrotowym minusowym) klawisz mno¬ zenia 15 oznaczony + (klawisz ten jest takze zwany klawiszem wieloobrotowym plusowym); klawisz mnoznikowy 16 oznaczony X, klawisz iloczynowy 17 oznaczony —. Ponadto maszyna posiada dzwignie sterujaca 18 (fig. 2) i dzwignie wylaczajaca 19 do nastawiania maszyny na mnozenie i na dzielenie, klawisz uprzatajacy 20 (fig. 17), uruchamiacz glówny oraz urzadzenie mackowe lub mnoznikowe i wreszcie równiez dzwignie przesuwajaca minusowa 1000 (fig. 17) do przesuwania na odejmowanie.

Ponadto istnieja oczywiscie zwykle narzady uprzatajace rejestratora wyników i licznika obrotów uruchamiane za pomoca dzwigni A i B (fig. 2).

Klawisze liczbowe 0 — 9 sa obrotowo osa¬ dzone na walach 21 lub 22 (fig. 1), zamocowa¬ nych w ramie 23 maszyny (klawisze jednego szeregu osadzone sa na wale 21, drugiego zas szeregu na wale 22). Omawiane klawisze sa za¬ opatrzone w swych tylnych koncach w wycie¬ cia krzywkowe 24 (w klawiszach 0 — 4), lub wyciecia 25 (w klawiszach 5 — 9). Te wyciecia krzywkowe wspóldzialaja z czopami 26 lub 27 umieszczonymi na dzwigniach nastawczych 28 lub 29. Dzwignie te. sa wahliwie osadzone na czopach 30 zamocowanych w ramie maszyny.

Dzwignia nastawcza 28 posiada dwa ramiona, mianowicie ramie 28a z czopem 31 do wspól¬ dzialania ze zwyklym uruchaimaaczem glów¬ nym 32 (mnoznej) oraz ramie 28b z czopem 33 do wspóldzialania z urzadzeniem mnozniko- wym lub mackowym 34 (uruchamiaczem mnoz- nikowym). Analogicznie dzwignia nastawcza 29 posiada dwa ramiona, mianowicie ramie 29a z czopem 35 do nastawiania uruchamiacza glów¬ nego 32 oraz ramie 29b z czopeni 36 do nasta¬ wiania urzadzenia mnoznikowego 34. Sprezyny 37, 38 utrzymuja dzwignie nastawcze 28, 29 w ich polozeniu spoczynkowym, przedstawio¬ nym na fig. 1.

Urzadzenie mnoznikowe (mackowe) sklada sie z tarcz mackowych 39 dla kazdego mianowania - 4 -(fig. 1, 5, 5A, 6 i 26). Tarcze mackowe 39 sa obrotowo osadzone na wale 40, sa poprzedzie¬ lane rurkami odleglosciowymi 41 i kierowane «niseczkami 42. Rurki 41 i miseczki 42 sa zamo- cowane na rurze 43, na której jednym koncu . (lewym) umocowana jest plytka 44. Na prze¬ ciwleglym koncu rury znajduje sie plytka 45, . zabezpieczona nakretka 46. Miseczki 42 kiero¬ wane sa za pomoca sworznia 47 (fig. 1 i 26) przechodzacego przez otwory plytek 44 i 45.

W ten sposób tarcze mackowe 39 i czesci 41 — 41 tworza wirnik mackowy 34, dzialaja¬ cy podobnie do wirnika o kolach palczastych lub uruchamiacza 32. Wal 40 tego wirnika 34 jest.umocowany na swych obydwu koncach we wsporniku 48 o ksztalcie litery U (fig. 1, 5 i 7), przysrubowanym do dolnej plyty maszyny. Tar¬ cze 44 i 45 wirnika mackowego 34 posiadaja wy¬ ciecie 49 dla sanek lub preta unieruchamiaja¬ cego 50 (fig. 1, 5, 5A, 10, 11). Wyciecia 49 sluza do kierowania wirnika mackowego, gdy wir- . nik ten przesuwa sie w kierunku walu 40. Oma¬ wiany pret unieruchamiajacy jest zaopatrzony w swym prawym koncu w wyciecie 50c i ha¬ czyk lub wystep 50d, w lewym zas koncu w wy¬ krój 50e, ksztaltem swym zblizony do litery S.

Przy wycieciu 50c pret 50 wchodzi w wycie¬ cie 48a (fig. 5 i 8b) w prawej czesci wsporni¬ ka 48, wystep zas 50d zaczepia o wykrój 48b w tej czesci. W ten sposób prawy koniec preta unieruchamiajacego 50 pozostaje nieruchomy w kierunku zarówno promieniowym^ jak i osio¬ wym (wzgledem walu 40). Tym niemniej lewy koniec omawianego preta moze wychylac sie w kierunku promieniowym w wycieciu 48c w lewej czesci wspornika 48 (fig. 5 i 8A).

Tarcze mackowe sa zaopatrzone we wglebie¬ nia lub wyciecia 39a, 39b (fig. li 6), w które wchodza czopy 36 lub 33 na ramionach nastaw- czych 29b, lub 28b, gdy liczby sa nastawiane na wirniku mackowym. Kazda z tarcz mackowych posiada na swym obwodzie dziewiec plytkich Wglebien 39c oraz jedno wieksze wglebienie 39d. Gdy tarcza mackowa zostala nastawiona za pomoca ramienia nastawczego 28b lub 29b i wirnik mackowy zostal nastepnie przesunie¬ ty o jeden stopien w lewo, jedno z wglebien 39c, 39d ujmuje krawedz 50a preta unierucha¬ miajacego 50 (fig. 5, 10, 11) tak, ze zespól tarcz mackowych zostaje unieruchomiony w poloze¬ niu, w którym go nastawiono. Tarcze macko¬ we 39 sa na swym obwodzie zaopatrzone poza tym w dziesiec osadzen schodkowych 39e, 39f (fig. 6), odpowiadajacych cyfrom 0 — 9. Na fig. 6 uwidoczniono, w jaki sposób wspomnia¬ ne osadzenia odpowiadaja poszczególnym cy¬ from. Osadzenia te wspólpracuja z ramieniem mackowym, szczególowo opasanym ponizej. Tar¬ cze maekowe sa ponadto zaopatrzone w otwór lukowy 39h na klin uprzatajacy 52 (fig. 1, 5 i 12 — 14) oraz otwór wolnego biegu 39g na sworzen 47. Dzieki temu sworzen ten kieruje jedynie miseczki 42, lecz nie zapobiega obro¬ tom tarcz mackowych 39.

Wystep 51a na palcu 51, przymocowanym za pomoca gwintu do lewego konca klina uprza¬ tajacego 52, wchodzi w wykrój krzywkowy 50e w lewym koncu preta unieruchamiajacego 50.

Palec 51 podtrzymuje równiez zderzak 51b. Gdy klin uprzatajacy znajduje sie w swym kran¬ cowym lewym polozeniu (polozenie spoczynku), uwidocznionym na fig. 5, wystep 51a przytrzy¬ muje pret unieruchamiajacy 50 tak, ze prejt ten unieruchamia wszystkie tarcze mackowe 39, znajdujace sie na lewo od wglebienia 50b. Pod¬ czas operacji uprzatania klin 52 zostaje prze¬ suniety w lewo i podnosi wówczas pret unie- ruchamiajacy 50 tak, ze ten zostaje odlaczony od tych tarcz mackowych 39>,które znajduja sie na lewo od wglebienia 50b.

Ramiona nastawcze 28b i 29b umieszczone na przeciwko wglebienia 50b (fig. 5 i 10) w precie unieruchamiajacym 50. Tarcza mackowa 39, która ma byc nastawiana, wchodzi w omawia¬ ne wglebienie 50b i dzieki temu nie zostaje unieruchomiona pretem 50. Zostaje ona nato¬ miast unieruchomiona wystepem 53a haczyka wychylnego 53 (fig. 1), wahliwie umocowanego na czopie 54 przymocowanym do oprawy 55, polaczonej ze wspornikiem 48. Sprezyna 56 do¬ ciska haczyk 53, powodujac oparcie jego czo¬ pa 57 o krawedz nieruchomego wystepu 55a (fig. 5A). Gdy jedno z dwojga ramion nastaw- czych 28b, 29b, zostanie wychylone pod dziala¬ niem nacisnietego klawisza liczbowego, czop 58 na ramieniu nastawczym zderza sie z krawe¬ dzia haczyka 53 i wyprowadza jego zab 53a z zazebienia z wycieciem 39c w tarczy macko¬ wej, podczas gdy równoczesnie ozop 33 lub 36 na ramieniu nastawczym zazebia sie z wycie¬ ciami 39b, 39a w tej tarczy, W ten sposób unie¬ ruchomienie tarczy mackowej zostaje przer¬ wane w tej samej chwili, w której rozpoczyna sie czynnosc nastawiania.

W kierunku osiowym wirnik mackowy 34 jest kierowany za pomoca ramienia 59 (fig. I i 2), wahliwego na czopie 60, zamocowanym w dolnej plycie 23 maszyny. Omawiane ramie - 5 -pwitreymuje czop fi, przenikajac preez o§#ór *2, kbritóowej 45 wirnika mlekowego. Sprezyne 63 {fig. t) dazy prae*uni*cU wirnika ft&fefcb- wego w iew>, cayii w kierunku **r*aiki c.

Kuchowi temu zapobiega t$, i* ra^ie W ote- dzofi* aft ramieniu $9 ztifótepia 0 czop sprzeglo¬ wy tfS. Rami* fi jest zaopatrzone w czofcy 97, poruszajace sie w podluznych otworach f8 w ramieniu 59 i jest dzieki temu przesuwnie umocowane na ramieniu 59 teoz t&ym&te w poloieniu unieruchamiajacym pod cbdalfttiftstn tt>zcCag*t»ej s^rfczyny 69. Na ramieniu 59 umo¬ cowany jest równiez atop 60.

Czó^ sprzejlowy 65 Jest umocowany na lyz¬ niku FI chamiACza Równego 32. tó pornos czopa 72 wspomniany lacznik jest przegubowo pote*czony z dzwignia 73 oraz za poiftfcca inoegó czopa 74 z dzwignia 75. Ofcjiy- tfwie dzwignie 75, 75 sa wahliwie umocowane na nieruchomych czopach 76, 77, umocowanych na dolnej pryoLe maszyny. Za pomoca czopa 78 dzwignik 73 jest polaczona przegubowo z lacz- nikiem 79 poprzez czop 80, umocowany do ka¬ retki 81 uruchamiacza glównego 32. Urucha- miacz glówny jest przesuwany stopniami, w sposób zwykly zarówno przy czynnosci nasta¬ wianiu, jak i przy naciskaniu klawiszy 10 i 11.

Gdy glówny uruchamtocz jest przesuwany stopniami wirnik mackowy 34 zostaje równiez przesuwany stopniami, w ten sam sposób za posrednictwem czopa sprzeglowego 65. Uklad laczników pomiedzy tymi dwoma Wirnikami jest tak dobrany, ze stopniowane ruchy Wirni¬ ków sa jednakowe i wirniki te 32 i 34 sa prze¬ suwane stopniowo jednoczesnie. Klin uprzata¬ jacy 52, do wirnika mackowego 34 jest prowa¬ dzony w wycieciach 82 (fig. 5A, 8A i 8B) wspor¬ nika 48. Ponadto wchodzi on w wyciecia w miseczkach 42 wirnika mackowego oraz w wy¬ ciecia w tarczach koncowych 44 i 45 tegoz wir- nika mackowego. Jak poprzednio wspomniano, w lewym waskim koncu omawianego klina przymocowany jest za pomoca srub palec 51.

Za pomoca tego palca klin uruchamia pret unieruchamiajacy 50 (fig. 5). W prawym koncu klin 52 posiada wyciecie 52a, o które zaczepia jeden koniec dzwigni 83 (fig. 3, 4, 5). Wspom¬ niana dzwignia osadzona jest wahliwie na czo¬ pie 84, umocowanym w dolnej plycie maszyny i podtrzymuje czop 85, który wchodzi w za¬ krzywiony otwór 86, w sankach roboczych 87.

Sanki te sa przesuwnie i wahliwie osadzone na c*fcf>*feh 38 # dolnej plycie maszyny (ftg.

Z§y. kierunku strzalM 0 && 4* ^hyiafc one óc%- wfscie za pomtfca czopa & dzwignie «t # fcfe- runku ró&tti Wskazówek zeSfcta, ezyifW Itfte- runka strzalkitf na fig. 4 i 5. KIL* \&*mfe- cy znakuje isi^ noMf*ln!e w swym kr«ne6wym ptfawym polozeniu {polozfchle sp^zynfcttfc t*wi- doezniohym na fig. 5. Tarcze maekow% sa uprzatane gdy kUn uprzatajacy jeit W dfHil- ny sposób przesuniety dzwignij 83 w l*wo, w kierunku strzalki K. W celu utrzymania sanek 87 W ich polozeniu spoczyrafcta przew$dziaha jest spirezyna roadLaifrfta #9> otfa«£»j*earolke 00.

Sprezyna 89 utrzymuje dzwignij 83 prtzez, klln uprzatajacy 5£ w ich pblofcehiU SpóczytikU.

Sanki robocze *7 sa zaopatrzone W wycie¬ cie 87a, W które wchodzi koniec u^rzataj^eej dzwigal napedowe} 91 ta jest osadzona wychylnie na cfcopife 92> u- mieszezonym na prawej koncowej scianie ma¬ szyny; j«s't ona wprowadzona w rtteh waha¬ dlowy dokola tego czopa za fcomoca rafnienia 94 wycfiymie osadzonego **a nieruchomym czopie 93, tjffzy czym rolka 9§ wspomnianej dzwigni 94 miesci sie w zakrzywionym wycie¬ ciu 9Ia dzwigni napedowej 91.

Dzwignia 94 jest za posrednictwem lacznika 96 polaczona z dzwignia 97, wahliwie osadzo¬ na na nieruchomym czopie 98 i zaopatrzona w rolke 99, oparta o uprzatajaca tarcze krzy- wikowa 100 walu 101. Wal ten jest w zftany sposób obracany, gdy uruchamiacz glówny 32 jest uprzatany. Klin uprzatajacy 52 wirnik mackowy 34 jest dzieki temu posuwany jed¬ noczesnie (synchronicznie) z odnosnym klinem uprzatajacym uruchamiacza glównego 32, San¬ ki robocze 87 sa ponadto zaopatrzone w wy¬ step lub jezyk 87b (fig. 2, 4 i 26), który pod¬ czas przesuwania tych sanek w kierunku strzalki D, podczas czynnosci uprzatania, ude¬ rza o wystep 59a {fig. 2) ramienia prowadza¬ cego 59 i wychyla ramie to tak, ze wirnik mac¬ kowy 34 zostaje przesuniety z powrotem w swe polozenie zerowe (prawe polozenie krancowe).

Jest to uskutecznione w tym samym czasie, co przesuwanie klina uprzatajacego w lewo za posrednictwem dzwigni 83t w sposób wyzej omówiony, w celu uprzatniecia tarcz macko¬ wych 39. Nalezy zauwazyc, ze haczyk 53 jest zaopatrzony w skosne powierzchnie tak, ze tarcze mackowe 39 moga byc uprzatniete bez potrzeby uprzedniego uniesienia tego haczyka w celu jego odlaczenia od wglebien 39c, 39 d. - 6 -Sanki robocze 8l poruszaja sie W kierunku e^iwrotftym do rucfcu wskazówek zegara na fig. 3 i 4, idy dzwignia 102 ze awym ciopem iOJ Mdnialywa na skosna p^iet^hnie We sanek roboczych (fig. $). Na rde*uchomej ply¬ cie l04r s&ywno zlaczoaej z dolna plyta ma¬ szyny i umieteczónej nieco ponizej tej plyty dolnej, oferaeane jest na czopie 096 iramiC unie¬ ruchamiajace 106, zadpatfzOfte w szereg zebów 107 (fig. 4). To ramie unieruchamiajace jest ponadto zaopatrzone w OtWórIti&h, przez któ¬ ry przechodzi nie^UchOmy Czop 10*, umocowa¬ ny w plycie 104-i przeznaczony do kierowania ramienia unieruchamiajacego im. Ramie to normalnie Utrzymywane jest za pomoca roz¬ ciaganej sprezyny w polozeniu spoczynku, U- WidOCzhiOnym tia fig. 4, pfzy którym po¬ wierzchnia unieruchamiajaca 45a ha prawej tarczy 45 Wirnflka mackowego swobodnie prze- ChódM kolo zebów Id? (fig. 8). Lecz gdy ta¬ mie unieruchamiajace zostaje W maszynie wy^ chylone dó tylu (Czyli w dól na fig. 2), po- Wierzenriia umerucht>miajaca 4$a zostaje unie¬ ruchomiona jednym z zebów 107. W wyniku, sprezyna 63 nie moze pociagnac Wirnika mac¬ kowego 34 na odleglosc wieksza, niz okreslo¬ na odlegloscia prawej krawedzi Otworu lt)6a od czopa 10%. Ta odleglosc jest tak dobrana, ze gdy powierzchnia unleruchomiajaca 45d wirnika mackowego opiera sie o jeden z zefoóW unieruchamiajacych 107, wówczas wirhik mac¬ kowy 34 jest przesuniety o taka odleglosc w bocznym kierunku maszyny (czyli w kierunku pcdluelnym walu 40h ze ramiona mastaWCze 28b i 29b nie moga juz oddzialywac na tarcze mackowe 39. Innymi slowy, wirnik mackowy zostaje przesuniety w kierunku osiowym o pól stopnia i gdy teraz ramiona nastaweze 28b, 29b sa poruszane, czopy ich 33, 36 (fig. 1) swo¬ bodnie przechodza pomiedzy dwiema tarczami mackowymi 39. W ten sposób przy nacisnie¬ ciu klawiszy liczbowych 0—9 tarcze mackowe nie sa uruchamiane.

Gdy klawisz 16 oznaczony x jest naciskany, wystep jego 16a (fig. 3) oddzialywa na jeden koniec ramienia lacznikowego 102, wahliwie u- mocowanego na nieruchomym czopie 110 i po¬ za tym kierowanego za pomoca stalych czo¬ pów 111 pozostajacych w podluznych wycie¬ ciach lukowych w omawianym ramieniu lacz¬ nikowym. Gdy klawisz 16 zostaje nacisniety, ramie lacznikowe 102 zostaje wychylone w kieruriku odwrotnym do ruchu wskazówek ze¬ gara na fig. 3 i za posrednictwem czopa 10$ wychyla sanki robocze 37 w kieruhku odwrot¬ nym do foiChu WiskazoWek zCg^a. Pó&^tfply- wem sprezyny rozciaganej nz (fig. 4) lacznik ii$ zastaje pociagniety wówczas w lewo tak, ze jego wglebienie lub wystep li3a opiera sie o uprzatajace raihfise ptóW&SzACB Sl (fig. i) (hOtf- maihie to jest wówczas, gdy klawiss i# nie jest nacisniety, lacznik ii$ opiera sie *tfh pó<- wietzfchttia zderzakowa ltSb 0 sanki rODOCzfe 87 i wówczas wystep *i*a pozostaje poza to¬ rem rUChu Uprzatajacego Marnienia prOWadzV cego '91). Gdy zatem po nactówieeiu na klawisz iti lacznik-'iii ze swoim wystepem ilia wazedi w tor Tuchu uprzatajacego ramienia prowadza¬ cego 91 w sposób dopiero co opisany, tramie to wychyla lacznik il$ w kierunku odwrotnym do rUchu wskazówek zegara ha fig. 4 na cza¬ pie 110, dookola którego Wspomniany lacznik obraca sie w podluznym otworze, przez który Czop ten przechodzi (lacznik kierowany jest równiez czopem 111;. Gdy W ten sposób lacz¬ nik 113 jest wychylany w kieruriku odwrot¬ nym do kierunku rUchu wskazówek zegara na fig. 4, krawedz jego zderza sie z Czopem 76 (fig. 1, 2, 3 i 4) na sankach 64. WówCzas sanki te zostaja odlaczone od czopa 65 (fig. 2) tak, ze wirnik mackowy zostaje odlaczony od urza¬ dzenia do stopniowanego przesuwania ufUCha- miacza glównego 3Z. Równoczesnie jezyk ll$e (fig. 4) dziala na ramie unieruchamiajace 106 tak, ze to ostatnie zostaje wychylone (w kie¬ runku ruchu wskazówek zegara na fig. 3 i 4) i zebami swymi 107 opiera sie o powierzchnie unieruchomiajaca 45d wirnika mackowego 34.

Sprezyna 63 (fig. 2) utrzymuje teraz powierzch¬ nie unieruchomiajaca 45tt wirnika mackowego w polozeniu docisnietym do jednego z zebów 107.

W ten sposób, gdy klawisz 16 zostaje nacis¬ niety, wirnik mackowy zostaje odlaczony ód uruchamiacza glównego 32 (i jego urzadzenia do stopniowego przesuwania) i zostaje unie¬ ruchomiony w polozeniu, w którym go usta¬ wiono w kierunku bocznym maszyny. Jak wy¬ zej wspomniano wirnik mackowy, którego u- stawianie juz ukonczono wczesniej znajduje sie teraz poza torem ruchu ramion nastaw- czych.

Ramie 102 ma w swym prawym koncu ksztalt widelek, które otaczaja dolny koniec dzwigni 114 (fig. 3 i 17). Dzwignia ta obraca sie na nieruchomym czopie 115. Gdy w spo¬ sób opisany powyzej ramie 102 jest wychyla¬ ne w kierunku odwrotnym do ruchu wskazó- - 7 -wek zegara na fig. 3, czyli w kierunku strzalki F na fig. 17, dzwignia 114 ze swym wystepem lub jezyczkiem U4a (fig. 17) uruchafmia lacznik uprzatajacy 116 tak, ze ten ostatni zostaje przesuniety do tylu w maszynie i dokonuje uprzatniecia uruchamiacza glównego 32.

Gdy zarówno wirnik uruchamiacza glówne¬ go 32, jak i wirnik mackowy 34 zostaly uprzat¬ niete, mnoznik moze byc nastawiony za pomo¬ ca klawiatury o dziesieciu klawiszach 0 — 9 (glówna dzwignia sterujaca 18 powinna wów¬ czas znajdowac sie w polozeniu samoczynne¬ go mnozenia). Gdy teraz nacisniety zostaje klawisz liczbowy, mp. klawisz 4, kolo palcza- ste (tarcza) w wirniku uruchamiacza 32 zosta¬ je w znany sposób nastawione dzwignia na- stawcza 28a, gdy ta ostatnia zostaje posunieta w kierunku odwrotnym do ruchu wskazówek zegara (fig. 1). Równoczesnie dzwignia 28b na¬ stawia tarcze mackowa 39 tego samego mia¬ nowania, co wartosc liczbowa odpowiadajaca klawiszowi 4. Podczas przebiegu tych ruchów czop 58, umocowany na dzwigni 28b, oddzia¬ lywa na dzwignie unieruchomiajaca 53 tak, ze jej haczyk 53a zostaje wychylony z zetknie¬ cia z odnosnym wykrojem unieruchamiajacym 39c na nastawianej tarczy mackowej. Liczba 4 zostaje w ten sposób nastawiona w tym samym mianowaniu w obydwóch wirniikach 32 i 34.

Po dokonaniu tego wirnik uruchamiacza 32 zostaje w znany sposób przesuniety o pól stop¬ nia w lewo. Czop 65 (fig. 2 i 15), polaczony z uruchamiaczem, zostaje teraz równiez przesu¬ niety o pól stopnia w lewo, a wirnik mackowy 34 zostaje tez przesuniety o pól stopnia w lewo za pomoca sprezyny rozciaganej 63. Czopy 31 lub 33 (fig. 1) na dzwigniach nastawczych 28a, 28b zostaja wskutek tego odlaczone od dopiero co nastawionych tarcz obydwóch. wir¬ ników, przy czym dopiero co nastawiona tar¬ cza mackowa 39 zostaje unieruchomiona wsku¬ tek opierania sie jednym z rowków lub wgle¬ bien 39e, 39d (fig. 6) o wystep kierowniczy 50a preta unieruchomiajacego 50 (fig. 5) (tarcza do¬ piero co nastawiona w uruchamiaczu glównym zostaje oczywiscie unieruchomiona w sposób analogiczny). Gdy uprzednio nacisniety kla¬ wisz liczbowy 4 zostaje zwolniony, ramie na- stawcze 28 powraca w swe polozenie spoczyn¬ ku i na krótko przed tym, gdy klawisz ten osiagnie swe polozenie spoczynku, urzadzenie do przesuwu stopniowego zostaje w znany sposób zwolnione tak, ze obydwa wirniki zo¬ staja razem przesuniete jeszcze o pól; stopnia w lewo. Gdy ramie nastawcze 28 powraca w swe polozenie spoczynku, równiez haczyk .unie¬ ruchomiajacy 53 powraca w swe polozenie spo¬ czynku uwidocznione na fig. 1, pod dzialaniem sprezyny 56. Nastepna tarcza mackowa, która zostaje przesunieta w polozenie nastawiania jest w ten sposób unieruchomiona haczykiem 53, az do chwili ponownego nacisniecia klawi¬ sza liczbowego.

Pozostale cyfry mnoznika zostaja nastawione w sposób zupelnie analogiczny na obydwu wir¬ nikach 32 i 34.

Po nastawieniu wszystkich cyfr (mianowan) mnoznika, klawisz x 16 zostaje nacisniety. To powoduje, ze wirnik mackowy 34 zostaje od¬ laczony od urzadzenia do przesuwu stopniami i zostaje chwycony zebem unieruchomliajacym 107 w sposób szczególowo opisany powyzej (fig. 3). W tym samym czasie uruchamiacz glówny 32 zostaje uprzatniety wskutek uru¬ chomienia ramienia 102 (fig. 3 i 17). Poniewaz sanki robocze 87 zostaly juz wówczas odchy¬ lone od zetkniecia z uprzatajaca dzwignia na¬ pedowa 91 (fig. 3 i 16), wirnik mackowy nie zostaje uprzatniety.

W ten sposób mnoznik jest nastawiony w wirniku mackowym 34, który zostaje unieru¬ chomiony w nastawionym polozeniu i odlaczo¬ ny od urzadzenia do przesuwu stopniami. U- ruchamiacz glówny 32 zostaje jednak uprzat¬ niety w opisany sposób.

Mnozna moze zostac w zwykly sposób wsta¬ wiona do wirnika uruchamiacza glównego 32, za pomoca klawiatury o dziesieciu klawiszach O — 9. Czopy 33, 36 (fig. 1) na dzwigniach na¬ stawczych 28b, 29b moga poruszac sie swobod¬ nie pomiedzy dwiema nastawionymi i unieru¬ chomionymi tarczami wirnika mackowego w wyniku unieruchomienia go w polozeniu od¬ powiadajacym polowie stopnia przesuwu przez czop 108 zderzajacy sie o prawy koniec otwo¬ ru 106a (fig. 4). Gdy dzwignie nastawcze 28b, 29b dzialaja, zwalniaja one urzadzenie unieru¬ chomiajace 53 naciskiem czopa 54 (fig. 1), lecz wszystkie tarcze mackowe sa wtedy unieru¬ chomione przez pret unlieruchomiajacy 50 i nie moga sie poruszac.

| W celu uprzatniecia obydwóch wirników na¬ ciska sie klawisz 0 20 (fig. 17). Wirnik urucha¬ miacza 32 zostaje przez to uprzatniety w zna¬ ny sposób. Równoczesnie wal uprzatajacy 101 (fig. 16) obraca sie tak, ze airuchamiajaca dzwignia napedowa 91 posuwa sie w maszynie - 8 -ku przodowi, to jest w lewo na fig. 16, (ku górze na fig. 3) i opiera sie o wystep 87a sa¬ nek roboczych 87, aby posunac te ostatnie w kierunku strzafla D. Wówczas jezyczek 87b sanek roboczych zderza sie iz chwytakiem 59a, (fig. 2) dzwigni 59, która zostaje obrócona w kierunku odwrotnym do kierunku ruchu wska¬ zówek zegara (fig. 2) i czopem 61 znajdujacym sie w otworze 62 pociaga wirnik mackowy z powrotem w jego polozenie spoczynku, tj. w prawe krancowe polozenie, przy czym po¬ wierzchnia unieruchomiajaca 45a (fig. 3) dzia¬ la na skosne powierzchnie pochylych zebów 107 tak, ze urzadzenie unieruchomiajace \06 zostaje rozlaczone od wirnika mackowego.

Klin uprzatajacy 52 jest przesuwany w wy¬ zej podany sposób przez sanki robocze 87 i po¬ przez dzwignie 83 w lewo tak, ze tarcze mac¬ kowe 39 sa uprzatane, kolejno swymi nacie¬ ciami 39d zaczepiaja o krawedz 50f preta unie¬ ruchamiajacego (fig. 5) i zostaja przez nia unie¬ ruchamiane w polozeniu zerowym. Przed roz¬ poczeciem operacji uprzatania lewa czesc pre¬ ta unieruchomiajacego 50 (na fig. 10 i 5) zosta¬ la uniesiona i przez to nie styka sie z wycie¬ ciami 39c, 39d w tych tarczach mackowych, któ¬ re polozone sa w lewo od. naciecia 50b; doko¬ nuje sie to w sposób podany powyzej dzieki okolicznosci, ze palec 51 poprzez wystep 51a naciska na wyciecie kulaczkowe 50e przy prze¬ sunieciu klina uprzatajacego 52 w lewo. Nale¬ zy zauwazyc, ze gdy pret unieruchomiajacy 50 zostaje wychylony ku górze (fig. 5) krawedz 50f nie zostaje rozlaczona od tych tarcz mac¬ kowych 39, znajdujacych sie przy wspomnia¬ nej krawedzi, które nie sa nastawione. Ruch klina uprzatajacego trwa tak dlugo, ze tarcze mackowe 39 sa juz uprzatniete gdy przesuwa¬ ja sie kolo urzadzenia unieruchomiajacego 53.

Teraz sanki unieruchomiajace 64 opieraja sie o czop 65 (fig. 2) tak, ze wirnik mackowy 34 zostaje uprzatniety i jest ponownie sprzezony z urzadzeniem do przesuwu stopniami wirnika glównego uruchamiacza 32. Sanki robocze 87, a zatem równiez klin uprzatajacy, jak i pret unieruchomiajacy 50 powracaja w swe polo¬ zenie spoczynku pod dzialaniem sprezyny po¬ wrotnej 89 (fig. 3).

W nieruchomym wsporniku 48 o ksztalcie li¬ tery U osadzony jest wal 120 (fig. 1 .— 3, 5 i 17 — 19), posiadajacy podluzny zlobek, w któ¬ ry wstawiony jest klin 121. Wzdluz karetki i na dlugosci równej dlugosci tej karetki wspo¬ mniany klin posiada pewna ilosc zebów 122.

Macka (dzwignia mackowa) 123 moze byc prze¬ suwana wzdluz walu 120. Klin' 121 zapobiega obnacaniu sie, macki dokola walu 120. W przed- stawionym przykladzie wykonania macka 123 posiada ksztalt litery U, której podwójne za¬ konczenie jest nasadzone na wal 120. Jeden z konców macki posiada odgiety jezyk 124, któ¬ ry podczas wychylania macki w kierunku ru¬ chu wskazówek zegatna (fig. 1) zderza sie o jedno z odsadzen 39e, 39f, tej sposród tarcz mackowych, która sie wlasnie znajduje na¬ przeciwko jezyka lub wystepu mackowego 224.

Nastawianie liczby dokonane poprzednio w da¬ nym mianowaniu wirnika mackowego okre¬ sla, które z osadzen 39e, 39f znajduje sie na torze obrotu wystepu 124 macki i kat obrotu walu 120 z jego polozenia spoczynku, az do zderzenia macki 123, 124 o jedno z odsadzen 39e, 39f, dzieki temu okreslony jest przez war¬ tosc liczbowa odnosnego mianowania wirnika mackowego.

Na macce 123 umocowany jest wychylnie na czopie 126 chwytak posuwu stopniami (fig. 5 i 9), na który dziala sprezyna rozciagana 127.

Sprezyna ta dociska wystep lub jezyk 125a chwytaka 125 do krawedzi macki 123. Na mac¬ ke dziala sprezyna rozciagana 128, której je¬ den koniec umocowany jest do czopa 129, dru¬ gi zas koniec do czopa 120a na wale 120. Spre¬ zyna ta dazy do przesuniecia macki w kierun¬ ku strzalki (fig. 5), lecz normalnie tego uczy¬ nic nie moze, gdyz zab 125c na chwytaku 125 opiera sie o jeden z zebów 122. Na wale 120 umocowany jest wychylnie narzad kontaktowy 130 o ksztalcie litery V {fig. 1 — 3, 5 i 5A).

Jest on odciagany przez sprezyne 130a (fig. 5A) w swe polozenie spoczynku, w którym to po¬ lozeniu czop 130b tego narzadu opiera sie o odsadzenie 48g (fig. 5A i 8B) na wsporniku 48.

Gdy wal 120 obraca sie w kierunku odwrot¬ nym do ruchu wskazówek zegara (fig. 1), wy¬ step 125a na chwytaku stopniowym 125 uderza o odsadzenie 130 i jest dzieki temu obracany w kierunku ruchu wskazówek zegara (fig. 9).

Wówczas zab 125c traci zazebienie z odnosnym zebem 122 i sprezyna 128 pociaga macke 123 na pewna odleglosc w kierunku strzalki C, az- macka zostaje ponownie zatrzymana wskutek zderzenia drugiego zeba 125b na chwytaku stopniowym 125 o ten sam zab 122, w którym uprzednio byl zazebiony zab 125c. Gdy macka 123 zostaje odprowadzana w kierunku ruchu wskazówek zegara (fig. 1) z powrotem w swe polozenie spoczynku, sprezyna 127 odciaga - 9 -chwytak stopniowy z powrotem w kierunku odwrotnym do ruchu wskazówek zegara (fig. 9) tak, ze jego zab 125b traci zazebienie z ze¬ bem 122 i .macka pociagnieta zostaje za pomo¬ ca sprezyny 128 o pewien dalszy odcinek w le¬ wo, az zab 125c oprze sie o nastepny zab 122.

Gdy wal 120 zostanie w ten sposób wychylony tam i z powrotem (najpierw w kierunku od¬ wrotnym do ruchu wskazówek zegara, nastep¬ nie zas w kierunku tego ruchu fig. 1), macka 123 zostanie przesunieta osiowo o jeden stopien, czyli o odleglosc równa odleglosci pomiedzy dwiema tarczami mackowymi 39.

Wychylanie macki 123 tam i z powrotem dla operacji mackowania powoduje w ten sposób równiez przesuniecie wystepu 124 mac¬ ki 123 o jeden stopien, od jednej tarczy mac¬ icowej 39 do nastepnej. W ten sposób wirnik mackowy 34 pozostaje, nieruchomy podczas przebiegu mackowania, jednakze macka wlas¬ ciwa (ramie) 123 przesuwana jest stopniami równoczesnie z wirnikiem uruchamiacza 32.

Specjalne ramie uprzatajace 131 (fig. 3), osa¬ dzone wahliwie na nieruchomym czopie 132, sluzy do nawracania macki 123 w jej poloze¬ nie spoczynku (krancowe prawe polozenie).

Podczas uprzatania obydwu wirników 32 i 34 ramie 131 uruchamiane jest przez uprza¬ tajace ramie napedowe 91 (fig. 1 i 16), które wychyla sie wraz z ramieniem 131 w kierunku odwrotnym do ruchu wskazówek zegara (fig. 3). Rozwidlony koniec 131a ramienia 131 zaciska krawedz macki 123, która dzieki temu zostaje odprowadzona z powrotem w swe polozenie spoczynku (krancowe prawe polozenie). Zatem nacisniecie klawisza 0 20 (fig. 17) powoduje uprzatniecie wirników 32 i 39, jak równiez mac¬ ki 123.

U prawego konca walu 120 umocowane jest ramie 133 (fig. 3, 5, 17 — 19, 27A i 27B), przy czym sprezyna rozciagana 134 dazy do pociag¬ niecia go w kierunku ruchu wskazówek zega¬ ra (fig. 17 — 19). Ponadto sprezyna ta wychy¬ la odcinek zebaty 135 na czopie 188a, umoco¬ wanym do plyty koncowej 188 (czop 188a i wal IZO sa wspólosiowe). Ten odcinek zebaty posia¬ da, trzy wystajace odsadzenia 135a, 135b i 135c do zderzania sie z krawedzia ramienia 133 lub z powierzchnia 137a lub z ramieniem popraw¬ czym 140. Powierzchnia 137a znajduje sie na ramieniu wychylriym 137, przegubowo umoco¬ wanym na nieruchomym czopie 136 i zaopa¬ trzonym w otwór, w którym przesuwa sie czop -10 138 na ramieniu 133. Powierzchnia 137a two¬ rzy powierzchnie krzywkowa lub kulaczkowa, po której slizga sie odsadzenie 135b gdy wal 120 jest obracany. Omawiana powierzchnia za¬ pobiega temu, by odsadzenie 135b tracilo styk z ramieniem 133 w czasie szybkich iruchów wy- chylnych. W ten sposób przy ruchach tych od¬ cinek zebaty 135 bedzie towarzyszyl ruchom ramienia 133. Miedzy ramieniem 133 a odcin¬ kiem zebatym 135 umocowana jest sprezyna rozciagana 139. Wystajacy z odcinka zebatego jezyczek 135c zaczepia, gdy odcinek jest w swym polozeniu spoczynku, o odsadzenie 140a na ramieniu poprawczym 140, wahliwie umo¬ cowanym na nieruchomym wale 141. Sprezyna rozciagana 142 dazy do obracania tego ramie¬ nia w kierunku ruchu wskazówek zegara (fig. 17). Ruchowi temu jednakze normalnie prze¬ ciwdziala wystep 140c na ramieniu popraw¬ czym 140, spoczywajacy na odsadzeniu 135c od¬ cinka zebatego 135.

Zeby odcinka 135 pozostaja w ciaglym za¬ zebieniu z kolem zebatym licznikowym 143, ob¬ rotowo umocowanym na czoplie 144, znajduja¬ cym sie na duzym ramieniu 145. Uklad mac¬ kowy, skladajacy sie z macki wlasciwej 123 (fig. 1 i 19) walu 120 (fig. 17 i 19) oraz czesci 133, 135, 143 jest tak uksztaltowany, ze kolo licznikowe 143 jest obracane naprzód o jeden stopien (jeden zab), gdy wystep 124 macki (fig. 1 i 19) uderza o tarcze (mackowa 39, w której nastawiono liczbe 1 (fig. 6). Jezeli tarcza mac¬ kowa 39 zostala w odnosnym mianowaniu na¬ stawiona na liczbe 2, kolo zebate 143 zostaje posuniete o dwa stopnie itd. Ma to miejsce jedynie wtedy gdy na poczatku ruchu obroto¬ wego kola zejbatego 143 odcinek zebaty 135 wraz ze swym wystepem 135c spoczywa na od¬ sadzeniu 140a ramienia poprawczego 140 (fig. 27A), to jest w polozeniu ramienia poprawcze¬ go. Jezeli jednak przy poczatku swego ruchu obrotowego odcinek zebaty 135 wraz ze swym wystepem 135e spoczywa na odsadzeniu 1405 (fig. 27B), to jest w polozeniu — ramienia po¬ prawczego, odcinek zebaty pozostaje posunie¬ ty wstecz dokladnie o jedna podzialke (jeden zab) w stosunku do kola zebatego licznikowe¬ go 143 tak, ze odleglosc pomiedzy ramieniem 133 a wystepem 135a odcinka zebatego zostaje zmniejszona prawie do zera. W polozeniu spo¬ czynku ramienia mackowego 123 (fig. 1) odleg¬ losc pomiedzy wystepem 124 ramienia.123 a. od¬ sadzeniem 39e tarczy mackowej, która nasta¬ wiono na ,0" odpowiada obrotowi odcinka ze-batego o jeden zab. Oznacza to, ze gdy wystep 135c odcinka zebatego zetknie sie z odsadze¬ niem 140b i macka 124 posunie sie ku tarczy •mackowej 39, nastawionej na cyfre „0", kolo zebate 143 zostanie obrócone o 1 + 0 = 1 sto¬ pien; przy tarczy mackowej nastawionej -na cyfre „1" kolo zebate 143 zostanie w analogicz¬ ny sposób obrócone o 1 + 1 = 2 Stopnie itd.

Przy tairczy mackowej nastawionej na cyfre „9" omawiane kolo zebate zostaje zatem obrócone o 9 + 1 = 10 stopni = o pelny obrót (3600).

Do kola zebatego 143 przymocowana jest trwale tarcza kulaczkowa 146, o obwód któ¬ rej opieraja sie sanki nastawcze 147 (fig. 20, 21 i 28A-C). Sanki te zaopatrzone sa w czopy 148, które wchodza w podluzne otwory w du¬ zym ramieniu 145 tak, ze sanki sa ruchomo osadzone na wspomnianym ramieniu i dociska¬ ne przez sprezyne rozciagana 149 do zetknie¬ cia z obwodem tarczy kulaczkowej 146. Tarcza kulaczkowa 146 posiada trzy rózne promienie odpowiadajace trzem róznym polozeniom a, b i c sanek 147 (fig. 28A, 28B lub 28C).

Polozenie a (fig. 17, 18 i 28A) odpowiada ob¬ rotowi kola zebatego 143 o zero stopni lub q 10 stopni, co odpowiada pelnemu obrotowi od jego polozenia spoczynku. Polozenie b (fig. 28B) odpowiada obrotowi kola zebatego o 1 — 5 stopni od polozenia spoczynku. Jezeli kolo ze¬ bate zostalo obrócone o 6 — 9 stopni, sanki 147 osiagna swe polozenie c (fig. 28C).

Sanki zaopatrzone sa w wystajace odsadze¬ nie 147a, które gdy sanki znajduja sie w swym polozeniu a (fig. 17, 18 i 28A) uruchamia odsa¬ dzenie 150A ramienia 150 wahliwie osadzone¬ go na czopie 136. Sanki 147 posiadaja równiez odsadzenie 1475, uruchomiajace wystajace od¬ sadzenie 151a sanek 151, ruchomo osadzonych na umocowanych do wahliwego ramienia 140 czopach 152. Sprezyna rozciagana 153 dazy do utrzymania sanek 151 w ich zerowym poloze¬ niu. Odsadzenie 151a uruchomiane jest przez odsadzenie 147b sanek 147 tylko wówczas, gdy sanki 147 znajduja sie w swym polozeniu b, które przedstawiono na fig. 19 i 28B. Sanki nastawcze 147 sa zaopatrzone w wystep 147c, który wychyla, gdy sanki sa w swym poloze¬ niu b (fig. 19 i 28B) lub c (fig. 28C), dwa ra¬ miona 154 (fig. 18) i 155 (fig. 19) w kierunku odwrotnym ^o ruchu wskazówek zegara, przy czym ramie #45 jest unoszone w kierunku ru¬ chu wskazówek zegara. Sanki nastawcze 147 posiadaja dalej odsadzenie 147d, które moze byc zahaczone chwytakiem 156, wahliwie osa¬ dzonym na-czopie 157. Czop 157 jest zamoco¬ wany na ramieniu 145 i pociagany sprezyna roz¬ ciagana 149. Oba ramiona 154, 155 sa osadzone na wale 158. Do ramienia 154 przymocowany jest je¬ den koniec sprezyny rozciaganej 159, której ko¬ niec przymocowany jest do czopa 160 klawisza minusowo-wieloobrotowego 14. Sprezyna ta do¬ ciska krawedz ramienia 154 do czopa 160, jak to przedstawiono na fig. 18 i 19. Jezeli ramie 154 wychylane jest w kierunku odwrotnym do ruchu wskazówek zegara przez sanki nastaw¬ cze 147, w sposób poprzednio opisany (fig. 16 i 19), ruch ten zostanie przeniesiony na kla¬ wisz minusowo-wieloobrotowy 14 przez spre¬ zyne 159. Czop 161 (fig. 18) przymocowany trwale do klawisza plusowo-wieloobrotowego 15 opiera sie o krawedz ramienia 155 pod dzia¬ laniem sprezyny rozciaganej 162. Ramie 150 wahliwie osadzone ,na nieruchomym czopie 136 wygiete jest w ksztalcie litery U i posiada na swym przeciwnym koncu {fig. 16) wydluzenie 150b, dzialajace na ramie impulsowe 163. Ra¬ mie 163 wychylone w kierunku odwrotnym do ruchu wskazówek zegara (fig. 16) powoduje, ze wirnik 32 zatrzymywany jest w znany sposób w swym polozeniu ipelnego obrotu, oraz, ze roz¬ poczete zostaje przesuwanie tego wirnika sto¬ pniami. Na czopie 164 jest osadzona obrotowo dzwignia katowa 165, utrzymywana w swym normalnym polozeniu za pomoca sprezyny o ksztalcie szpilki do wlosów 166, której oby¬ dwa konce spoczywaja z dwóch stron na umo¬ cowanym ramieniu 150 czopie 167 i na wysta¬ jacym jezyku 168 dzwigni kolankowej 165. W ten sposób dzwignia kolankowa 165 moze uchy¬ lac sprezyscie w obydwóch kierunkach.

Do zamocowanej na kole licznikowym 143 tarczy kulaczkowej 146 przymocowany jest trwale czop 169. Gdy duze ramie 145, na któ¬ rym osadzony jest wal 144 tarczy kulaczkowej, jest podnoszone w kierunku ruchu wskazówek zegara (fig. 17 i 18) czop ten 169 poruszany jest ku górze w kierunku ku dzwigni kolankowej 165. Jezeli tarcza kulaczkowa 146 znajduje sie w swym polozeniu zerowym (fig. 17 i 18), dzwi¬ gnia kolankowa 165 nie jest uruchomiana. Je¬ zeli jednak tarcza kulaczkowa znajduje sie w innym polozeniu (np. w polozeniu przedsta¬ wionym na fig. 19) i jest obracana z powrotem ku swemu polozeniu zerowemu, podczas gdy ramie 145 jest uniesione, wówczas czop 169 dziala na jedna z powierzchni 165a lub 165b dzwigni kolankowej 165, przy czym ramie 150 zostaje podniesione, co powoduje zatrzymanie - 11-uruchamiacza w jego polozeniu pelnego obrotu oraz jego przesuniecie o jeden stopien.

Na walku 171 (fig. 23) osadzonym obrotowo w ramie maszyny 170 umocowany jest zab li¬ czacy 172. Walek ten zaopatrzony jest w zlobek obwodowy, w który wchodzi plytka 173 zapo¬ biegajaca przesunieciu walka w jego kierunku wzdluznym. Walek 171 jest w sposób przedsta¬ wiony na fig. 23 stale polaczony z walem 174 uruchamiacza licznika obrotów, za pomoca sprzegla zlobkowego, tak, ze mozliwe jest prze¬ suniecie osiowe walu 174 wzgledem nieprzesu- wanego walka 171. Zab liczacy 172, obracaja¬ cy sie zawsze w tym samym kierunku co zab ilorazowy lub uruchamiacz licznika obrotów, umocowany jest na wale 174 i obraca kolo ze¬ bate 143 w przód o jeden zab dla kazdego obro¬ tu walu 174. Ramie 145 jest wtedy w swym podniesionym polozeniu i z tego wzgledu kolo licznikowe 143, osadzone na omawianym ramie¬ niu, znajduje sie na torze obrotów zeba licza¬ cego 172. Gdy duze ramie 145 znajduje sie w swym najnizszym polozeniu, kolo zebate licz¬ nikowe 143 nie moze byc poruszane zebem li¬ czacym 172.

Wal 175 jest poprzez kolo zebate 176 (fig. 22) bezposrednio sprzezony z silnikiem napedowym maszyny do liczenia i obraca slie w kierunku ruchu wskazówek zegara (fig. 17 — 19). Na tym wale 17z osadzona jest nieobrotowo tarcza 177, zaopatrzona w zeby (fig. 22 i 17). Podkladka sprezynujaca 178 zapobiega przesunieciu tarczy 177 w kierunku osiowym. Wal 175 obraca sie w tulejce 179, na której nasadzona jest druga tulejka 180. Tarcze kulaczkowe 181 i 182 sa przymocowane trwale do wspomnianej drugiej tulejki 1*0. Ramie 137 opiera sie o tarcze ku¬ laczkowa 181 (fig. 22 i 17 — 19), a duze ramie 145 opiera sie o tarcze kulaczkowa 182. Na pra¬ wym koncu tulejki zewnetrznej 180 zamoco¬ wana jest tarcza 183, na której obrotowo umo¬ cowany jest na czopie 185 chwytak sprzeglo¬ wy 184 (fig. 17). Sprezyna rozciagana 186 da¬ zy do wciagniecia sprzeglowego 184 do opar¬ cia sie o zab tarczy 177, napedzanej przez sil¬ nik napedowy maszyny i gdy one zetkna sie ze soba, tarcza 183 i tarcze kulaczkowe 181 i 182, sztywno polaczone ze wspomniana tarcza zo¬ staja sprzegniete z walem 175, napedzanym przez silnik podczas pracy maszyny tak, ze tar¬ cze kulaczkowe wychylaja obydwa ramiona 137 i 145.

Chwytak sprzeglowy 184 jest normalnie unie¬ ruchomiony w swym polozeniu spoczynku przez chwytak zatrzymujacy 187 (fig. 17 i 22), który swym wystepujacym jezykiem 187a opiera sie o chwytak 184 i nie pozwala na zazebienie sie go z zebem tarczy 177. Chwytak zatrzymujacy 187 jest wahliwie osadzony na czopie 189, przy¬ mocowanym do blaszanej scianki koncowej 188 (fig. 17) i pozostaje pod dzialaniem sprezyny rozciaganej 190, utrzymujacej go w jego po¬ lozeniu unieruchamiajacym. Gdy chwytak unie¬ ruchamiajacy 187 zostanie obrócony zwalnia sie chwytak sprzeglowy 184, a tarcza 183 i tarcie kulaczkowe 181 i 182 zostana obrócone o okolo pól obrotu, po czym zostaja one zatrzymane przez haczyk zatrzymujacy 191, który swym wystepem 19la opiera sie o chwytak sprzeglo¬ wy 184 i odlacza go od tarczy uzebionej 177.

Chwytak zatrzymujacy 191 jest wahliwie osa¬ dzony na czopie 192 przymocowanym do bla¬ szanej scianki koncowej 188 (fig. 22) i normal¬ nie utrzymywany jest w swym polozeniu unie¬ ruchamiajacym (dla oparcia sie o chwytak sprzeglowy 184) przez sprezyne rozciagana 193.

Gdy ramiiie 150 zostaje podniesione i gdy umo¬ cowany na tym raimieniu czop 194 udei*za o krawedz chwytaka zatrzymujacego 191 chwy¬ tak zatrzymujacy zostaje podniesiony. Na du¬ zym ramieniu 145 jest wahliwie osadzony na czopie 196 chwytak zatrzymujacy 195 dla licz¬ nikowego kola zebatego 143 (fig. 18 i 19). Ten chwytak zatrzymujacy jest pociagany przez sprezyne rozciagana 197 tak, ze styka sie z ko¬ lem zebatym 143. Jeden koniec sprezyny 197 umocowany jest do chwytaka zatrzymujacego 195, drugi zas koniec do ramy maszyny (bla¬ szana scianka koncowa 188) i dlatego sprezyna ta sluzy jednoczesnie do sciagania duzego ra¬ mienia 145 do polozenia spoczynku i oparcia o tarcze kulaczkowa 182. Chwytak zatrzymuja¬ cy 195 kola zebate 143 unoszony jest tracac styk z kolem licznikowym 143 przez tarcze kulacz¬ kowa 182, dzialajaca na powierzchnie stykowa 195a chwytaka 195 o ksztalcie litery S.

Celem rozpoczecia samoczynnego mnozenia naciska sie klawisz = 17, który uruchamia ra¬ mie wahliwe 198 (fig. 3 i 4), wahliwie osadzone na nieruchomym czopie 199. Wahliwe ramie 198 jest normalnie utrzymywane w polozeniu nie¬ czynnym, przedstawionym na fig. 3 i 4, za po¬ moca sprezyny rozciaganej 200, rozpietej po¬ miedzy omawianym ramieniem a ramieniem wahliwym 102. Gdy ramie 198 jest wychylane pod wplywem nacisniecia klawisza 17 czop 201 przymocowany do tego ramienia dziala na lacz¬ nik 202, wahliwie osadzony na nieruchomym -12-czopie 203. Podczas tej czynnosci krawedz lacz¬ nika 202 uderza o czop 70 i ramie wychyla czlon unieruchomiajacy 106 do zetkniecia z po¬ wierzchnia unieruchomiajaca 45a.

Lacznik 202 posiada w swym polozeniu pra¬ wym ksztalt widelek 202a, które obejmuja dol¬ ny koniec roboczego ramienia mnozenia 204 (fig. 3 i 17). Gdy klawisz 17 jest nacisniety, ra¬ mie 204 zostaje wychylone w . kierunku od¬ wrotnym do ruchu wskazówek zegara (na fig. 17) tak, ze podniesiony zostaje lacznik 205 wahliwy na czopie 206 przymocowanym trwale swymi widelkami obejmuje lacznik 205 i po* zostaje w zetknieciu z nim. W tym samym cza¬ sie lacznik 205 równiez podnosi chwytak 156, poniewaz lacznik zderza sie z odgietym wyste¬ pem 156a tego chwytaka. Lacznik 205 jest w swym dolnym koncu objety przez widelkowy koniec ramienia rozlaczajacego 207 (fig. 3 i 17), osadzonego wahliwie na czopie 108 i posiadaja¬ cego dwie krawedzie zderzeniowe 207a i 207b.

Na krawedzie te oddzialywa wystep 208a dzwi¬ gni 208 osadzonej wahliwie na czopie 209a, za¬ mocowanym na odgieciu lewej scianki konco¬ wej 44 wirnika mackowego 34 (fig. 5 i 26). Dzwi¬ gnia 208 posiada lukowy otwór, w którym prze¬ suwa sie czop 209, sluzacy do kierowania dzwi¬ gni, umocowany na tym samym odgieciu lewej scianki 44 wirnika mackowego 34. Dzwignia 20$ opiera sie swym drugim koncem o macke 123 i uruchamiana jest przez nia, gdy ta jest prze¬ suwana w kierunku osiowym.

Wybieracz plusowo-minusowy 211 jest wahli¬ wie osadzony na czopie 210 (fig. 3 i 4), umo¬ cowanym na dolnej plycie 104 maszyny i pozo¬ staje pod dzialaniem sprezyny rozciaganej 212, dociskajacej wybieracz do ramienia poprawcze¬ go i40, jezeli ramie to jest w swym poloze¬ niu -h, zaznaczonym linia przerywana na fig. 4.

Jezeli ramie poprawcze 140 znajduje sie w swym polozeniu —, przedstawionym na fig. 3, czop 213 przymocowany trwale do wybieracza 211 opie¬ ra sie o krawedz wyciecia 104a w plycie 104.

Gdy ramie poprawcze 140 jest w swym polo¬ zeniu + , wystep 135c spoczywa na odsadzeniu 140a omawianego ramienia, jak to przedsta¬ wiono na fig. 17. W polozeniu — ramienia po¬ prawczego wystep 135c opiera sie o odsadze¬ nie 140b na tym ramieniu poprawczym. Posz¬ czególne polozenia czesci 140, 211 sa równiez przedstawione na fig. 3A i 3B.

Na czopie 213 jest osadzony wahliwie narzad unieruchomiajacy 214 (fig. 3A, 3B H 4), który swym przednim koncem (na fig. 3A i B koniec górny) wchodzi w otwór lacznika 215 przesuw¬ nie i wahliwie osadzonego na czopach 216, umocowanych na dolnej plycie 104 maszyny.

Niarzad unieruchomiajacy 214 jest w swym tyl'- nym koncu zaopatrzony w odwiniety ku górze wystep 214a (fig. 24), który w pewnych polo¬ zeniach czlonu unieruchomiajacego unierucho¬ mia klawisz plusowo-wieloobrotowy 15 tak, ze ten ostatni nie moze byc nacisniety. Gdy ma¬ szyna jest wlaczona w samoczynne dzielenie minusowe w zaglebienie w narzadzie 215 wcho¬ dzi odwiniety ku górze wystej? 198a ramienia 198, jak to przedstawiono linia przerywana z kropkami na fig. 3. Gdy naciska sie klawisz ¦= 17 klawisz ten uderza o ramie 198 (fig. 4) i wychyla je w kierunku odwrotnym do ruchu wskazówek zegara, co powoduje przesuniecie czlonu 215 w kierunku strzalki H. Czlon unie^ ruchomiajacy 214 przyjmie wówczas polozenie III lub IV (fig. 3B), zaleznie od tego, czy ra¬ mie poprawcze 140 znajduje sie w polozeniu + czy tez —. Gdy ramie poprawcze 140 znaj^ duje sie w polozeniu +, klawisz + 15 jest unie¬ ruchomiony (polozenie III na fig. 3B).

Przy mnozeniu normalnym (mnozenie pluso¬ we lub dodatnie) ramie nawracajace wstecz¬ ne 217 (fig. 3 i 25) do uruchamiacza licznika obrotów znajduje sie w swym tylnym poloze¬ niu, uwidocznionym liniami ciaglymi (to jest w dolnym polozeniu-na fig. 3 lub w lewym po¬ lozeniu na fig. 25) i dziala teraz na powierzchnie stykowa 215a na ramieniu 215, który zostaje dzieki temu wychylone do tylu maszyny w po¬ lozenie zaznaczone na fig. 3 i 4 liniami cia¬ glymi i zabezpieczone w tym polozeniu od prze¬ suniec w kierunku osiowym (to jest w kierun¬ ku bocznym maszyny) przez oparcie sie czo¬ pów 216 o czesci przednie (na fig. 4 górne) otworów w tym ramieniu. Równoczesnie ramie 215 przestaje stykac sie z wystepem 198a. W tym polozeniu ramienia 215 czlon zabezpieczajacy 214 przyjmuje polozenie I lub II na fig. 3A, w zaleznosci od tego czy ramie poprawcze 140 jest w swym polozeniu +, czy tez —. Z fig. 3A widoczne jest, ze klawisz + zostaje wstrzy¬ many, gdy ramie poprawcze 140 znajduje sie w swym polozeniu —, lecz jest wolny, gdy wspomniane ramie znajduje sie w swym polo¬ zeniu + . Nalezy zauwazyc, ze klawisz — 14 nigdy nie podlega dzialaniu urzadzenia unie¬ ruchomiajacego. -13-Ponizej przedstawiono przykladowo diziala- nie maszyny w czasie liczenia.

Przyjmujac, ze np. liczba „97 042" ma byc pomnozona (mnozona w kierunku dodatnim) przez mnozna dowolnej wartosci (w granicach mozliwosci maszyny), nalezy najpierw nasta¬ wic liczbe „97 042" jako mnoznik, za pomoca klawiszy 0 — 9, w sposób opisany wyzej, na¬ stepnie zas nalezy analogicznie nastawic mnoz¬ na. Podczas tej czynnosci dzwignia rozlaczaja¬ ca 19 musi celem uzyskania wlasciwego kie¬ runku przesuwu stopniami na obydwóch wir¬ nikach 32 i 34 znajdowac sie w swym lewym polozeniu. Po nastawieniu mnoznika i mnoznej naciska sie klawisz = 17, skutkiem czego dzwi¬ gnia J87 traci styk z chwytakiem sprzeglowym 184, która wychyla sie do zetkniecia z zebem 177. Nacisniecie klawisza = 17 powoduje rów¬ niez obrót ramienia 204 w kierunku ruchu wska¬ zówek zegara na fig. 17 tak, ze jego wystep 204a podnosi czop 218 (fig. 16 i 17), powoduja¬ cy przeplyw pradu przez silnik elektryczny tak, ze silnik arusza i poprzez wlaczone w tym sa¬ mym czasie sprzeglo 177, 184 napedza tarcze 183 i tarcze kulaczkowe 181, 182 czas tego tarcza kulaczkowa 192 (fig. 19) wy¬ prowadza chwytak zatrzymujacy 195 z zaze¬ bienia z kolem zebatym licznikowym 143. Rów¬ noczesnie tarcza kulaczkowa 181 wychyla opie¬ rajace sie na niej ramie 137, przy czym to ostatnie wychyla czopem 138 ramie 133 w kie¬ runku ruchu wskazówek zegara nav fig. 17 —19 (sprezyna rozciagana 134 dociska ramie 137 do tarczy kulaczkowej 181). Gdy ramie 133 w ten sposób wychylilo wal mackowy 120 nieco wie¬ cej, niz o jeden stopien (jedna podzialke), ra¬ mie 133 podczas swego ruchu w kierunku ru¬ chu wskazówki zegara uderza o odsadzenie 135a tak, ze odcinek zebaty 135 wychyla sie w kie¬ runku iruchu wskazówek zegara, przy czym od¬ sadzenie 135b slizga sie po powierzchni 137a tak, ze podczas calego ruchu wahadlowego, od¬ sadzenie 135a oparte jest o ramie 133. W ten sposób odcinek zebaty nie traci styku z ramie¬ niem 133. W wyniku tego wal 120 wychyla macke 123 ku pierwszej tarczy mackowej, któ¬ ra obecnie nalezy poddac mackowaniu. W obra¬ nym przykladzie tarcza mackowa zostaje nasta¬ wiona na wartosc liczbowa „2". Przy obrocie odcinka zebatego 135 odsadzenie 135 c zwalnia wystep 140c na ramieniu poprawczym 140 na krótko przed tym, nim omawiany odcinek ze¬ baty ukonczy obrót o jeden stopien i ramie 140 zostaje przez sprezyne 142 wychylone w kie¬ runku ruchu wskazówek zegara w swe polo¬ zenie — , w którym wystep 135c opiera sie o powierzchnie zetkniecia 1405.

Gdy ramie macki 123 zatrzyma sie na tym odsadzeniu na tarczy mackowej, które odpo¬ wiada wartosci liczbowej „2", kolo zebate licz¬ nikowe 143 jest wychylone o wielkosc równa dwóm zebom. Sanki 147 przesuwaja sie w swe polozenie b (fig. 28b). Po odstepnie czasu tak dlugim, jakifej byl potrzebny do przesuniecia sie macki ku tarczy mackowej, celem doko¬ nania maokowania, wartosci liczbowej „9", za¬ padka 195 zostaje uwolniona od tarczy kulacz¬ kowej 182 i wychylona przez swa sprezyne 197 az do zazebienia sie z kolem zebatym liczni¬ kowym 143, unieruchomiajac to kolo. Wów¬ czas tarcza kulaczkowa 182 wychyla duze ra¬ mie 145 w kierunku ruchu wskazówek zegara na fig. 17. Chwytak sprzeglowy 184 uchwyco¬ ny zostaje przez raniie 191 tak, ze sprzeglo 18l% 177 zostaje wylaczone i tarcze kulaczkowe 181, 182 zatrzymuja sie. Kolo zebate licznikowe zo¬ stalo teraz obrócone o dwa zeby w kieruiiku odwrotnym do ruchu wskazówek zegara i unie¬ ruchomione w swym nowym polozeniu. Ponie¬ waz sanki 147 znajduja sie teraz w swym po¬ lozeniu b, ramie 147 sanek minelo wystep 150a, nie dzialajac nan. Lecz wystep 147b sanek 147 poprzez saneczki 151 oddzialywa na ramie po¬ prawcze 140 i odprowadza ramie to z powro¬ tem w jego polozenie -K Wystep 147c sanek 147 podnosi ramiona 154, 155.

Gdy czlon zabezpieczajacy 214 znajduje sie w polozeniu I (fig. 3A) i przeto klawisz ± 15 jest unieruchomiony, klawisz ten, jak równiez klawisz x 16 postepuja w slad za ruchem wa¬ hadlowym ramion 154 lub 155. Teraz wirnik lub uruchamiacz 32 rozpocznie w znany sposób swe obroty +. W wyniku zab liczacy 172 rów¬ niez dokonuje obrotów plusowych, tj. w kie¬ runku odwrotnym do ruchu wskazówek ze¬ gara na fig. 17 i w ten sposób zaczyna liczyc kolo zebate licznikowe 143 z powrotem ku ze¬ ru, po jednym stopniu dla kazdego obrotu wa¬ lu 174 uruchamiacza licznika obrotów. Gdy omawiane kolo obrócone zostaje na ostatnim stopniu, czop 169 (fig. 18), sztywno polaczony z tym kolem zebatym, uderza o lewe (przednie) ramie 165a tak, ze raimie 150 zostaje wychy¬ lone ku górze i przez to, w sposób opisany po¬ wyzej odlacza silnik od uruchamiacza 32, któ¬ rego wirnik zatrzymuje sie w swym polozeniu pelnego obrotu i urtichomia samoczynne prze¬ suwanie stopniowane. Czop 194 podnosi chwy- -14-tak 191 w kierunku odwrotnym do ruchu wska¬ zówek zegara na fig. 17 tak, ze sprzeglo 1%4, 177 zostaje ponownie wlaczone l tarcze kulacz- kowe 181, 182 zaczynaja znowu sie obracac.

Teraz tarcza kulaczkowa 181 podnosi ramie 137 (w kierunku ruchu wskazówek zegara), które wychyla macke 123, z powrotem w jej poloze¬ nie spoczynku. Jednakze przed tym jeszcze prawa czesc kulaczka 181 wychyla ramie 137 dalej w kierunku ruchu wskazówek zegara na fig. 17 i w sposób opisany wyzej za pomoca narzadów 125a, 131 (fig. 1) wyzwala przesuwa¬ nie stopniowane macki 123. W miedzyczasie odcinek zebaty 135 zostal zatrzymany przez wy¬ step 140a (fig. 18). Duze ramie 145 ponownie opada (w kierunku odwrotnym do ruchu wska¬ zówek zegara na fig. 18) i kolo zebate liczniko¬ we 143 zostaje ponownie zazebione z odcin¬ kiem zebatym 135. Gdy chwytak sprzeglowy 184 mijal ramie unieruchomiajace 187 czop 145 trzymal ramie 204 wzniesione przez zderzenie sie o krawedz tego ramienia 204 i tarcze ku- laczkowe 181, 182 nie zostaly zatrzymane w swych obrotach, poniewaz ramie 187 nie moglo zwolnic chwytaka sprzeglowego 184.

Ramie 145 nie moze teraz opasc ponownie, az zab chwytaka sprzeglowego 184 minie wy¬ step 187a. Macka 123, która zostala w miedzy¬ czasie posunieta w sposób stopniowany, jest teraz przez sprezyne 134 posuwana ku odsa¬ dzeniu nastepnej tarczy mackowej, na której nastawiana jest cyfra „4". Kolo zebate liczni¬ kowe 143 zostaje teraz posuniete naprzód o czte¬ ry stopnie i uruchaniiacz 32 dokonywa teraz w sposób analogiczny cztery obroty, po czym zostaje zatrzymany i przesamiety o jeden sto¬ pien, tak samo, jak macka 123 (wirnik mac¬ kowy 34 pozostaje nieruchomy .podczas calej operacji mackowanfa). Odcinek zebaty zatrzy¬ muje sie ponownie, gdy zderzy sie z wyste¬ pem 140a.

Teraz cyfra nastepna, która w obranym przy¬ kladzie jest „O", zostaje poddana mackowaniu w wirniku mackowym 34. Sanki 147 znajduja sie podczas tej czesci czynnosci mackowania w polozeniu a. Wystep 140c na ramieniu po¬ prawczym 140 opiera sie wówczas od góry o wystep 135c i tym samym zapobiega opadnie¬ ciu ramienia poprawczego 140 ku dolowi, po¬ niewaz odcinek zebaty 135 nie wyszedl ze swe¬ go polozenia spoczynku. Gdy teraz duze ramie 145 zostaje podniesione, odsadzenie I47a na sankach 147 zderza sie z odsadzeniem 150a tak, ze uruchamiacz 32 zostaje przesuniety o jeden stopien. Poniewaz mamiona 154; 155 nie sa uru¬ chomiane, uruchamiacz 32 file) zostaje ponow¬ nie uruchomiony. Pbtyin jak chwytak 191 zo¬ stal podniesiony przez czop 194, sprzeto 177, 184 pozostaje wlaczone i nastepna liczba która jest 7 zostaje poddana mackowaniu przez wir¬ nik mackowy 34. ' Podczas Jej czynnosci kolo zebate liczniko¬ we zostaje ^wychylone w analogiczny sposób osieciiem sjopni, w wyniku czego sanki 147 prze¬ chodza w swe polozenie c. Ramie 140 opada, lecz nie bedzie podniesione, poniewaz odsadze¬ nie 1476 sanek, gdy te ostatnie znajduja sie w swym polozeniu c, mija wystep 151a, nie dzialajac nan. Ramiona 154, 155 zostaja po¬ nownie wychylone przez wystep 147c, lecz.po¬ niewaz ramie 140 znajduje sie w swym polo¬ zeniu — (fig. 3A i 3B), klawisz + 15 jest unie¬ ruchomiony potdczas gdy z drugiej strony kla¬ wisz + 14 .jest uruchomiany. Dlatego urucha¬ miacz $2 zostaje wprawiony w obroty —, czyli w kierunku ruchu wskazówek zegara na fig. 1 i 17. W, wyniku zab liczacy 172 obraca sie teraz w kierunku ruchu wskazówek zegara i odprowadza kolo zebate licznikowe z powro¬ tem ku zeru, w kierunku odwrotnym do ruchu wskazówek zegara, a wiec o 10 — 7 — 3 stopnie, a gdy to nastapilo, ramie 165 ponownie zatrzy¬ muje maszyne w sposób opisany powyzej. W liczniku obrotów sa teraz widoczne cyfry 99997042.

Gdy teraz odcinek zebaty 135 powraca w kie¬ runku odwrotnym do ruchu wskazówek izega- ra, zostaje on zatrzymany przez odsadzenie 140b i tu unieruchomiony w polozeniu, o jeden zab przesunietym w porównaniu do poprzedniego polozenia spoczynku odcinka zebatego (z wy¬ stepem 135c opartym o odsadzenie 140a). Gdy ostatnia cyfra, która jest „9", zostaje poddana mackowaniu w wirniku 39, kolo zebate liczni¬ kowe 143 zostanie w wyniku wychylone o 1 + 9 = 10 storjni czyli o pelny obrót. Dzieki temu sanki 147 tzajmuja polozenie a li gdy du¬ ze ramie 145 zostaje podniesione, powoduje ono tylko stopniowane przesuwanie uruchamiacza 32. Odcinek zebaty 135 bedzie wówczas po¬ nownie zatrzymany przez odsadzenie 140b. Przy czynnosci stopniowanego przesuwania (w lewo na fig. 3 i 5) macki 123, która ma miejsce obec¬ nie, macka uderza o ramie dzwigni 208, które zostaja wychylone w kierunku ruchu wskazó¬ wek zegara i wychyla z kolei ramie 207 w kie¬ runku ruchu wskazówek zegara na fig. 3.

Wskutek tego sprezyna 207c, która przytrzymy- -15-wala to ramie i lacznik 205 w polozeniu wla¬ czonym, zostaje napieta. Lacznik 205 (fig. 17) zostaje w ten sposób wychylony i przez to od¬ laczony od chwytaka sprzeglowego 187, który zwalnia sie i zostaje pociagniety przez spre¬ zyne 190 w swe polozenie czynne, w którym wylacza chwytak sprzeglowy 184. Chwytak sprzeglowy nie zostaje jednakze wylaczony przed tym, nim minie wystep 187a i nim .nie zostanie dokonana nowa czynnosc mackowa¬ nia. Przy czynnosci mackowania macka 123 uderza o odsadzenie 44a (fig. 1, 3, 5 i 5A) na sciance koncowej 44 wirnika mackowego. Od¬ sadzenie to ma te sama wysokosc co odsadze¬ nie 39e dla „O" na tarczach mackowych 39.

W wyniku dokonana zostaje operacja macko¬ wania dla wartosci „O". Poniewaz odcinek ze¬ baty 135 oparty jest teraz o odsadzenie 140b, kolo zebate licznikowe zostanie przy tej ope¬ racji mackowania wychylone o 1 + 0 = 1 sto¬ pien. Sanki 147 zajma przeto polozenie b, ra¬ mie 140 zostanie wychylone w kierunku od¬ wrotnym do ruchu wskazówek zegara na fig. 17, uruchamiacz zas wykona jeden obrót +, po czym zatrzyma sie. Chwytak sprzeglowy 184 w dalszym ciagu obraca sie, lecz zostaje uchwy¬ cony przez ramie 187 i wylaczony; zatrzymu¬ je sie on z ramieniem 145 w swym dolnym po¬ lozeniu i ramieniem 137 w swym polozeniu spoczynku.

Teraz odcinek zebaty zostaje unieruchomio¬ ny przez odsadzenie 140a.

Gdy maszyna zostanie nastawiona na mno¬ zenie minusowe (mnozenie ujemne lub mnoze¬ nie w kierunku minusowym) glówny urucha¬ miacz obraca sie w kierunku obrotów +, gdy ramie 140 znajduje sie w swym polozeniu — (przy czym wystep 135e opiera sie o odsadze¬ nie 140l>, gdy zas uruchamiacz ten obraca sie w kierunku obrotów —, ramie 140 znajduje sie w swym polozeniu + (fig. 18), czyli odwrotnie, niz w przypadku mnozenia plusowego. W ten sposób przy mnozeniu minusowym zostaje uwi¬ doczniona wartosc dopelniajaca iloczynu. Inny¬ mi slowy, iloczyn zostaje samoczynnie cdjety od liczby, juz wprowadzonej do zbieracza lub rejestratora iloczynów.

Poniewaz ramie 208 osadzone jest wychylnie w wirniku mackowym 34 i przesuwa sie razem z nim w sposób stopniowany, a krawedz 207b (fig. 31) ramienia 207 w polozeniu wylaczonym jest równolegla do walów 40 i 120 wylaczanie zasadniczo nastepuje w sposób opisany, ponie¬ waz mackowaniu poddaje sie o jedna cyfre wiecej, niz liczba cyfr, nastawionych w wirni- ku mackowyni. Ta dodatkowa czynnosc mac¬ kowania odbywa sie po oparciu czesci 124 macki 123 o odsadzenie 44a (fig. 5A). Istnieje jednakze wyjatek. Maszyna do liczenia uwi¬ doczniona na rysunkach posiada w liczniku obrotów osiem kól liczbowych i zatem równiez i osiem tarcz mackowych 39 w wirniku mle¬ kowym 34. Gdy teraz nastawic na tym wirni¬ ku mackowym liczbe 99999999 i uruchomic ma¬ szyne (np. po tym, jak zostala nastawiona mnozna) wartosc liczbowa 9 zostaje poddana zmackowaniu na wszystkich tarczach macko¬ wych 39. Wskutek tego uruchamiacz glówny oraz uruchamiacz licznika obrotów wykonuja obrót — w pierwszym (najnizszym) mianowa¬ niu (gdy dokonywane jest mnozenie plusowe), pnzy czym cyfra „9" ukazuje sie na wszystkich kolach cyfrowych licznika obrotów. Wszystkie nastejpne mianowania w Wirniku mackowym sa obecnie mackowane jako 1 + 9 = 10 i przeto tylko uruchamiacz glówny 32 (oraz uruchamiacz licznika obrotów) bedzie przesuwany w sposób stopniowany bez obracania sie. Skrócone mno¬ zenie bedzie w tym przykladzie wykonane wed¬ lug schematu nastepujacego: „k" 87654321 mianowanie 1 00000000 obrót + 9 9 999999 Jednakze w liczniku obrotów nie ma miano¬ wania „k" do niezbednego obrotu poprawczego (obrót + po przesuwaniu stopniowanym do ósmego mianowania), ale maszyna musi odli¬ czyc 10 obrotów w ósmym (najwyzszym) mia¬ nowaniu, aby uayfckac poprawny wynik. W tym celu ramie 207 zaopatrzone jest w wystep 207a (fig. 3) tak, ze wystep 208a na ramieniu dzwi¬ gniowym znajduje sie naprzeciwko tego wy¬ stepu 207a, gdy w wirniku mackowym nasta¬ wiona jest maksymalna ilosc cyfr, w omawia¬ nym przykladzie osiem. Wystep 207a jest tak wysoki, ze macka 123, przez ramie 208 z jego wystepem 208a odsunie ramie 207 naciskajac na wystep 207a Wówczas, gdy macka 123 prze¬ suwa sie w polozeniev mackowania przy ostat¬ niej (krancowej lewej) tarczy mackowej 39, a zatem, gdy macka 123 przesuwana jest przy ostatnim stopniu w lewo. Z przykladu liczenia, szczególowo opisanego poprzednio, wynika, ze to przesuwanie stopniowane macki 123 nie do¬ konywa sie zanim chwytak sprzeglowy 184 nie -16-minie wystepu J87a. Ostatnia (krancowa lewa) tarcza mackowa 39, o4powiadaiaca najwyzsze¬ mu mianowaniu zostaje poddana mackowaniu w ten sposób i kolo zebate Hcsnikc/we 143 zo¬ staje obrócone: o dziesiec stopni Gdyby sanki (fig. 17) poruszaly sie teraz tak, jak w innych j?izypadJe«ch, posunelyby sie one wpierw w swe polozenie b, nastepnie w swe polozenie c i wre¬ szcie z powrotem w swe polozenie a.

¦ Jednakze bezposrednio przed mackowaniem ostatniej cyfry w wirniku mackowym 34 ra¬ mie 207 wychylilo lacznik 205 w kiepimku od¬ wrotnymi od ruchu wskazówek zegara na fig. 17. Górna krawedz wspomnianego lacznika mija swobodnie wystep 156a na chwytaku 156 gdy ramie 145 powraca. Gdy sanki 147 zajmuja jarzy ostatniej operacji mackowania swe polo¬ zenie b (fig. 28b), chwytak zatrzymujacy 156 opada (w kierunku ruchu wskazówek zegara na fig. 17) i opiera sie o wystep 147d tak, ze sanki 147 nie moga powrócic w polozenie a po¬ przez polozenie c. Gdy natomiast ramie 207 i za¬ tem równiez ramie 205 sa w swych polozeniach spoczynku, górna krawedz ramienia 205 odsu¬ wa chwytak 156 w kierunku odwrotnym do ru¬ chu wskazówek zegara na fig. 17 i w ten spo¬ sób zapobiega oparciu sie chwytaka o odsadze¬ nie 147d na sankach 147 i przez to zahacze¬ niu (zaryglowainiu) wspomnianych sanek w in¬ nym polozeniu. W ten sposób sanki 147 sa te¬ raz zahaczone (zaryglowane) w swym poloze¬ niu b. Gdy teraz przy pracy maszyny ramie 145 zostaje podniesione (w kierunku ruchu wska¬ zówek zegara) ramie poprawcze 140 zostaje podniesione w swe polozen&e +* Bawoduje to wprawienie uruchamiacza 32 w ruch obroto¬ wy + ; po ukonczeniu 10 obrotów uruchamiacz zastaje wylaczony i wszystkie czesci wirnika mac¬ kowego powracaja w sposób poprzednio opisany. w swe polozenie spoczynku. Gdy mamie 145 bylo uniesione, kolo zebate licznikowe 143 bylo w swym polozeniu zerowym (polozenie a) ze skie¬ rowanym ku górze czopem 169 mimo, ze sanki 147 zostaly poprzednio unieruchomione lub zary¬ glowane w swym polozeniu b. W ten sposób czop 169 przesuwa sie ku górze pomiedzy ra¬ mionami 165 i musi wykonac pelny obrót przed tym, nim wychyli on urzadzenie zatrzymujace (przegub kolankowy) 165, przez co podniesie ra¬ mie zatrzymujace 150, które zatrzyma ma¬ szyne.

Po ukonczeniu samoczynnego mnozenia, mnozna moze byc odczytana ma rejestratorze wskaznikowym lub nastawczym mnoznik na licmiku pbrotów, wynik; bbAt***. w rejestratorze wynikowym jbb zbieraczu.

Zaznaczyc nalezy, ze ' jeZeH pó calkowitym jctó- stawieniu"mnoznika; klawisz x 16 nie zostaje nacisniety, lecz zamiast niego klawisz == 17, maszyna' dokonuje samoczynnego mnozenia Jed¬ nej i tej samej liczby (tj. wstawionej mnoz¬ nika), zarówno w wirniku 32, jak i w wirni¬ ku 34. W ten sposób maszyna dokonywa podno¬ szenia nastawionej liczby do kwadratu.

Gdy pozadane jest mnozenie szeregu róznych mnoznych przez jeden i ten sam mnoznik, mnoznik ten zostaje najpierw nastawiony jed¬ noczesnie w wirniki 32 i 34 i wirnik uruchamia¬ cza 32 zostaje uprzatniety przez nacisniecie kla¬ wisza X 16. Nastepnie nastawiona zostaje pier¬ wsza mnozna i iloczyn zostaje obliczony samo¬ czynnie, gdy klawisz .= 17 zostaje nacisniety.

Po ukonczeniu tej operacji uprzatniety zosta¬ je jedynie wirnik uruchamiacza 32 przez na¬ cisniecie klawisza X 16, podczas gdy mnoznik pozostaje nastawiony i niezmieniony w wirni¬ ku mackowym 34, lecz macka zostala przy¬ wrócona w swe polozenie zerowe. Wlasciwe jest uprzatniecie równoczesne licznika obrotów za pomoca dzwigni uprzatajacej B (fig. 3), lecz mozna równiez uprzatnac zbieracz (za pomoca dzwigni uprzatajacej A), w przypadku, gdy poza¬ dane jest gromadzenie róznych, kolejnych ilo¬ czynów w zbieraczu. Teraz nastawia sie w wir¬ niku uruchamiacza 32 za pomoca klawiszy licz¬ bowych 0 -r- 9 nowa mnozna i po ponownym nacisnieciu klawisza = 17 nastepuje nowe sa¬ moczynne mnozenie, przy czym ten sani mnoz¬ nik pozostaje w wirniku mackowym 34. Czyn¬ nosci w tym przebiegu moga byc powtórzone dowolna ilosc razy z innymi mnoznymi.

| Jezeli naciska sie klawisz 0 20 niete zostaja zarówno wirnik uruchamiacza 32, jak i wirnik mackowy 34.

Maszyna posiada zatem jedna tylko klawia¬ ture i jedno tylko urzadzenie wskaznikowe lub rejestrator nastawczy, mimo to moze ona wy¬ konywac wszystkie wymienione' wyzej samo¬ czynne operacje mnozenia. Wyjasnienie dziala¬ nia maszyny, dotyczace mnozenia plusowego, stosuje sie w tym samym zakresie równiez do mnozenia minusowego, z tym, ze przy mno¬ zeniu minusowym obroty odbywaja sie w kie¬ runku odwrotnym do obrotów przy mnozeniu plusowym. W ten sposób obroty + przy mno¬ zeniu plusowym odpowiadaja obrotom — przy -17-mtMteh&Lmi»u«owy«a; Obroty tas — przy mno¬ zeniu plusowym odp&wteidUtfa obrotom + pray mnozeniu minusowym. Przelaczanie na mnoze¬ nie minusowe dokonywa sie w znany sposób za pomoca guzika do przelaczania 219.

Boza tym maszyna wedlug wynalazku moze dokonywac w znany sposób dzialania dodawa¬ nia i odejmowania z samoczynnym uprzata¬ niem wirnika uruchamiacza 32 i oczywiscie rów¬ niez wirnika mackowego 34 po kazdym dziala¬ niu, jak równiez samoczynnego dzielenia.

Za strzez eh i a pa te h t o w e 1. Maszyna do liczenia z samoczynnym mno- zenietn, peifóid&ftea dwa osobne uruthA- miacSfcy jeden dla mnoznej i drugi dla mntttiiiifty znamienna t?m, zfe obydwa wspomniane uruchamiacze potoczone sa tfównóle#le i ***b#| byc nastawiane rownb- ezeinifc. 2. Maszyna do liczenia wedlug zastrz. 1, zna¬ mienna tym, ze objrftwa Uruchamiacze moga byc nastawlfttte za pomoca wspólnych czlo¬ nów nastawczych, najlepiej za pomoca jed¬ nej klawiatury, ng>. klawiatury typu dziesie- cioklawi^zow^gb. 3. Maszyna da liczenia wedlug zastrz. 1 lub 2, znamienna tym* ze obydwa uruchamiacze moga byc nastawiane wspólnie i równo¬ czesnie za pomoca klawiatury, podczas gdy jeden z urucharhiaczy moze byc równiez osobno nastawiany za pomoca tej samej klawiatury. 4. Maszyna do liczenia wedlug zastrz. 1 — 3, znamienna tym, ze posiada tylko jeden re¬ jestrator wskaznikowy wspólny dla oby¬ dwóch uruchamiaczy. 5. Maszyna do liczenia wedlug zastrz. 1 — 4, zinamienna tym, ze posiada obydwa uru¬ chamiacze (32, 34) normalnie sprzezone do wspólnego i jednoczesnego nastawiania za pomoca klawiaturyj przy czym przewidzia¬ ny jest klawisz roboczy (klawisz mnozniko- wy 16), sluzacy do odlaczania jednego uru¬ chamiacza (uruchamiacza mnoznikowego lub mackowego 34) od klawiatury i powo¬ dujacego uprzatanie drugiego uruchamiacza (uruchamiacza mnoznych 32). & Maszyna do liczenia wedlug zaatrz. 5, zna¬ mienna tym, ze klawisz mnozników? (1$) jest tak wbudowany, iz jego nacisniecie po¬ wodujt unierticftomienie uruchamiacza mnozftiftowego lub mackowego ($*> w pole^ zeniu przesuniecia o pól stopnia tak, iz ra¬ miona naataweze i%&, Z9)> sterowane przez klawiature, moga swobodnie przejsc pomie¬ dzy tarczami mackowymi 39 tego urucha¬ miacza, nie oddzialywujac na te narzady. 7. Maszyha do liczenia wedlug zastrz. 1 — 6, znamienna tym, ze podczas samoczynnego mnozenia uruchamiacz mhozhikowy lub mackowy {34), wówczas uruchomiony, w po- lozeniu, w które go nastawiono, zostaje poddany mackówaniu prlez macke (123), która podczas tej operacji zostaje przesu¬ wana w sposób stopniowany od mianowa¬ nia do mianowania. 8. Maszyna do liczenia wedlug zastrz. 7, zna¬ mienna tym, ze macka (123) podczas prze¬ biegu mackowania zostaje przesuwana w sposób stopniowany razem z uruchamiaczem mnoznych (32). 9. Maszyna do liczenia wedlug zastrz. 1 — 8, znamienna tym* ze posiada specjalny kla¬ wisz uprzatajacy (29)t przy nacisnieciu któ¬ rego obydwa Uruchamiacze (32, 34) zostaja uprzatniete jednoczesnie. 10. Maszyna do liczenia wedlug zastrz. 1 — 9, znamienna tym, ze posiada specjalny kla¬ wisz roboczy (klawisz iloczynowy 17), przez nacisniecie którego uruchamia sie sa;mo* czynne mnozenie. 11. Maszyna do liczenia wedlug zastrz. 10, zna¬ mienna tym, ze posiada urzadzenie do sa¬ moczynnego podnoszenia nastawionej licz¬ by do kwadratu, gdy klawisz mnoznikowy (17) zostaje nacisniety niezwlocznie po na¬ stawieniu liczby w obydwóch uruchamia- czach i bez jakiegokolwiek poprzedniego naciskania klawisza mnoznikowego (16).

Aktiebolaget F a c i t Zastepca: Kolegium Rzeczników PatentowychDo opisu patentowego nr 37528 Ark. 1 XSLDo opisu patentowego nr 37528 Ark. 2 r/9 3 €3 [.VU 2T ZBx» Do opisu patentowego nr 37538 Ark. 3 5A.

UQ /2C /30<* f30h f9j1—~xm:/) F/g^O/f, jnnra — /JOb i&j 32 te& 4&*.

Do opisu patentowego nr 37528 Ark. 4 K/20 K130 /22 f2Sa fZ6 ,'ZSc FiCf.SO. ^'Z22 /*7c /te Fiq.21. /te F/g 29.

IZ, Z F>923 /7t J- Z^C 1 w IX rx> /73 /72 67* es so F/g. JO. SOc IZ SOe JOcl SOb ^SOl &L 50 l yp« F>G.f/^ * sof 50 F/&/2. il . ^T^^ A 52a F/j. /3. 2/0' 2// VOtDo opisu patentowego nr 37528 Ark. 5 FfejJS. /6-+ -)®®@©® n _ii_. Jl/ JU /J/3 j./z Do opisu patentowego nr 3752** Aric 6 /aa fG6fx F/9J6. fSOa /50 r/g/e/t.Do opisu patentowego nr 37528 Ark. 7 F/0./9. *&* S3€ /37 2/5- V«4Do opisu patentowego nr 37528 Ark. 8 r/9.27/? /J3 W AU, ^.^/4£ F/^2QP J&((S5) Druk. LSW. W-wa. Zam. 52c z dn. 20.1.55 r. Pap. sat. ki. III 70 g. BI — 150