Wynalazek odnosi sie do przyrzadu, ustalaja¬ cego maksymalna szybkosc pojazdu mechanicz¬ nego. Zasada wynalazku polega na przenoszeniu ruchów nastawczych na narzad regulujacy do¬ plyw paliwa (tip. na przepustnice gaznika lub dzwignie pompy wtryskowej) od Czujnika szyb¬ kosci, dzialajacego w bezposredniej zaleznosci od szybkosci pojazdu.Urzadzenie takie moze sluzyc do tego, aby np. urzedowo ustalona szybkosc pojazdu nie mogla byc przekroczona. Zadanie ograniczenia maksy¬ malnej szybkosci pojazdu moze wynikac z roz¬ maitych przeslanek i moga to byc zarówno wzgledy natury gospodarczej (np. dazenie do mi¬ nimalnego zuzycia paliwa, oleju, opon), jak i wzglad na statystyke nieszczesliwych wypad¬ ków na drogach.Stosowane dotychczas urzadzenia do ustalania szybkosci maksymalnej posiadaly wady, powo¬ dujace niespokojny bieg pojazdu, tj. szybkosc pojazdu byla na przemian zwiekszana i zmniej¬ szana.Wynalazek umozliwia ustalenie niezmiennej szybkosci maksymalnej pojazdu mechanicznego.Dla rozwiazania tego problemu zostaly wynale¬ zione dwa urzadzenia, które wspóldzialajac ze soba, nie powoduja wystepowania wahan pred¬ kosci ruchu pojazdu.Pierwsze z tych urzadzen polega na zastoso¬ waniu czujnika szybkosci (np. opartego na zasa¬ dzie regulatora odsrodkowego), zaopatrzonego w specjalne sterujace urzadzenie przestawne do utrzymania raz ustalonej szybkosci jazdy. Za¬ sada dzialania urzadzenia sterujacego polega na odpowiednim przekazywaniu impulsów nastaw¬ czych na przepustnice gaznika lub dzwignie pom¬ py wtryskowej, przy czym podczas przebiegów kierujacych nie moga wystepowac wieksze zmia¬ ny w doplywie paliwa, albowiem doplyw jest ustalony przez male, jeden po drugim nastepujace impulsy nastawcze.Drugie urzadzenie przyrzadu do regulacji szyb¬ kosci polega na zastosowaniu przemiennego stoz^ kowego napedu, sluzacego do uruchamianiadzwigni powrotnej, uniemozliwiajacej wystapie¬ nie nadmiernych impulsów regulacyjnych. Za¬ pewnia ono spokojny ruch pojazdu przy naj¬ mniejszym mozliwym zuzyciu paliwa. Przyrzad do regulacji szybkosci maksymalnej jest nape¬ dzany mechanicznie-od silnika pojazdu albo od walu wyjsciowego poza skrzynka biegów i dziala za posrednictwem elektromagnesów, uruchamia¬ nych przez samoczynne zwieranie róznych obwo¬ dów pradu, pobieranego z akumulatora pojazdu mechanicznego.Na rysunku przedstawiono wynalazek w kilku przykladowych wykonaniach, przy czym fig. 1 przedstawia- 'schematycznie polaczenia przyrzadu wedlug wynalazku z narzadami regulacji napedu pojazdu mechanicznego, fig. 2 — przekrój wzdluz¬ ny przyrzadu, fig. 3 — inny widok konstrukcji przedstawionej na fig. 2, fig. 4 — fragment kon¬ strukcji przyrzadu (rzut górny), fig. 5. — rzut boczny fragmentu wedlug fig. 4, fig. 6 — sche¬ mat polaczen elektrycznych przyrzadu bez ogra¬ niczania maksymalnych obrotów silnika, fig. 7 — plan polaczen elektrycznych przyrzadu, z ogra¬ niczeniem maksymalnych obrotów silnika, fig. 8 — plan polaczen elektrycznych, z elek¬ trycznym rozluznianiem sprzegla napedu prze¬ miennego.Na fig. 1 przedstawiono schematycznie przyrzad 6 do regulacji szybkosci maksymalnej w zastoso¬ waniu do pompy wtryskowej samochodu zaopa¬ trzonego w silnik Diesla.Naped przyrzadu dokonywany jest za posred¬ nictwem odprowadzenia 2 napedu od skrzynki biegów 1 pojazdu. Za pomoca napedu wyrów¬ nawczego 3, wyposazonego w przekladnie zebata doprowadzono do tego, ze walek napedowy 4 urzadzenia 6 tak jest polaczony z odprowadze¬ niem 2 napedu, ze jednemu jego obrotowi odpo¬ wiada jeden metr drogi przejechanej przez pojazd.Walek 5 sluzy do napedu licznika kilometrów.Nastawianie szybkosci osiaga sie przez gietki walek 7, polaczony z przyrzadem, a uruchamiany przez galke wskaznika 8. Przez przekrecanie wskaznika 8f sprzezonego ze skala szybkosci 9, mozna nastawiac górna granice wymaganej szyb¬ kosci pojazdu. Do wolnego konca walka 57, wy¬ stajacego z obudowy urzadzenia 6, umocowana jest dzwignia nastawcza 10, która za posrednic¬ twem wodzika 12 i zakonczenia 18 ze szczelina IJf oddzialywuje na dzwignie 15 pompy wtrysko¬ wej, regulujaca doplyw paliwa. Dlugosc szcze¬ liny 14' odpowiada suwowi przepustnicy. Do zsynchronizowania ruchu regulujacego urzadzenia 6 z ruchem dzwigni 15 sluzy prowadzenie szcze¬ linowe 11 w dzwigni nastawczej 10. Dzwignia 15 pompy wtryskowej moze byc takze poruszana przez pedal nozny 16 za posrednictwem drazka laczacego 17 i sprezynujacego lacznika 18. Po ustaleniu za pomoca wlacznika 19 pozycji prze¬ laczników 20, 21 mozna zmieniac szybkosc po¬ jazdu przez dzialanie na pedal nozny tylko w granicach zakreslonych górna szybkoscia. Po przekroczeniu wymaganej szybkosci urzadzenie 6 tak wplywa na doplyw paliwa, ze utrzymuje go na poziomie stosowanym do oporów ruchu po¬ jazdu.Naped urzadzen wewnetrznych urzadzenia 6 wedlug fig. 2 jest doprowadzany walkiem 4', obracanym przez gietki walek 4, polaczony z od¬ prowadzeniem 2 napedu. Ruch obrotowy walka 4' przenoszony jest przez dwa kola zebate 25, 26 na walek 27, na którym umieszczony jest regulator odsrodkowy 28. Podczas obracania walka 27 re¬ gulator odsrodkowy 28 bedzie poruszal sie od¬ powiednio do liczby obrotów silnika w kierunku zgodnym z narysowana strzalka. Ruch regulatora odsrodkowego 28 bedzie przenoszony przez dra¬ zek 29 na nasuwe 30. Nasuwa 30 daje sie prze¬ suwac i posiada odpowiednie karby, przez które zazebia sie z kolem zebatym. Przenosi ona ruch nastawny na kolo zebate 31, osadzone na walku 35. Na walku 35 osadzona jest tarcza 36 z mate¬ rialu izolacyjnego. Tarcza ta posiada koleczek 33, który bedzie sie przemieszczal do 33', skoro tylko regulator odsrodkowy 28 pod wplywem podwyz¬ szenia szybkosci jazdy zajmie pozycje przedsta¬ wiona linia przerywana. Ruchome wlaczniki 32, 32', ulozyskowane na tarczy izolacyjnej 36, pod wplywem sprezyny 34 opieraja sie kazdorazowo na koleczku 33.Na koncach wlaczników 32, 32' znajduja sie styki 37, 37'. Styki te, wspóldzialaja przy prze¬ stawianiu nasuwy 30 z przeciwstykami 88, 38', które umieszczone sa na zebatym kole 40 (z ma¬ terialu izolacyjnego) i tworza ze stykami 37, 37' czujnik szybkosci.Obwód pradu bedzie zawierany przemiennie od zacisku przelacznika 20 przez styki 37, 37', przeciwstyki 38, 38', nastepnie cewki elektroma¬ gnesów 39, 39' na mase. Jezeli pojazd mecha¬ niczny utrzymuje niezmienna szybkosc, wtedy przeciwstyki 38 lub tez 38' przesuniete sa w po¬ lozenie, w którym pod wplywem sprezyny 34 oparty jest na koleczku 33 wlacznik 32 lub tez 32'. Takie przemieszczenie dochodzi do skutku przez pokrecenie tarczy izolacyjnej 36 z kolecz¬ kiem 33 za posrednictwem kola zebatego 31 i na¬ suwy 30, przesuwanej przez regulator odsrod¬ kowy 28. Jednoczesnie przeciw styki 38s 38' po¬ zostana miedzy stykami 37, 87* wlaczników 32, 32'. 2Nastawianie przeciwstyków 3$, 3&' dokonuj sie przez kolo zebate 42, które moze byc obracane za posrednictwem gietkiego walka 7, (fig. 1) przez pokrecanie galki wskaznika 8, przy skali szyb¬ kosci 9. Kolo zebate 42 zazebia sie z czescia tar¬ czy 43, która posiada Ha swym przedluzeniu 43' kola 44 i 45 (fig. 4). Ruch kola zebatego 40 do¬ chodzi do skutku dzieki zazebianiu sie napedo¬ wego kola zebatego 46 z kolem zebatym 47, przy czym napedowe kolo zebate 46 jest nieruchome.Kolo zebate 47 bedzie unieruchomione przez na¬ pedowe kolo zebate 46, a jednoczesnie przy po¬ kreceniu tarczy 43 kolo zebate 44 przetoczy sie po kole zebatym 47, a przez to zazebione z nim kolo zebate 45 spowoduje dalsze pokrecenie kola zebatego 40. Ruch kola zebatego 40 nastepuje tak, ze nastawienie przeciwstyków 38, 38' odpo¬ wiada nastawieniu na skali szybkosci 9.Naped dzwigni nastawczej 10 (fig. 1 i 2) przy¬ rzadu 6 moze odbywac sie równiez od wspólnego walka napedowego 4 przez walek 4' i kola zebate 25, 48 na kolo stozkowe 49. Kolo stozkowe 49 przenosi dalej ruch na kola stozkowe 50, 51, które poruszaja sie w przeciwnych sobie kierun¬ kach (stosownie do strzalek na fig. 2).Kola stozkowe 50 i 51 stanowia naped do prze¬ stawiania wodzika 12. Na walku 52 jest ulozysko- wana.dwuramienna dzwignia 53, 53', której jeden koniec 53 lezy miedzy elektromagnesami 39, 39'.Polozenie srodkowe dzwigni 53, 53' ustalone jest przez dwie sprezyny srubowe 61, 62. Inny elek¬ tromagnes 63, do uzwojenia którego dochodzi prad z zacisku 64, sluzy do tego, aby przy umysl¬ nym przerwaniu doplywu pradu, a takze przy nieprawidlowym polaczeniu przyrzadu, odciazyc sprezyne 62 przez zwolnienie kotwiczki 65 elek¬ tromagnesu 63. Wtedy sprezyna 61 pociagnie ra¬ mie 53', a przez to polaczy sprzeglo 54 z kolem stozkowym 51. Dalszym nastepstwem tego ruchu bedzie zmniejszenie obrotów silnika.Sprzeglo 54 jest polaczone z walkiem 55, na którym sa ulozyskowane kola stozkowe 50 i 51 za pomoca kolka zabierajacego. Walek 55 posiada na czesci dlugosci slimak. W ten sposób ruch obrotowy kól 50 i 51 moze byc przeniesiony za posrednictwem nasuwy sprzegla 54 na slimak, a stad przez zebatke 56 na walek 57 i dalej na dzwignie nastawcza 10 (fig. 1).Przy zmianach szybkosci pojazdu nastawia sie odpowiednio regulator odsrodkowy 28. Równo¬ czesnie z nim przestawiaja sie w wyzej opisany sposób wlaczniki 32, 32', które wspóldzialaja z przeciwstykami 38, 38'.Jezeli przy zmniejszaniu szybkosci pojazdu styk 37 wlacznika 32 zetknie sie z przeciwstykiem 38, to zostanie zamkniety obwód pr^du, plynacego z zacisku przelacznika 20 przez 32, 37, 38 na cew¬ ke elektromagnesu $9. Przy zwarciu pradu po¬ budzi sie elektromagnes 39, ramie 53 dzwigni obróci sie dokola walka *5Z w taki sposób, ze sprzeglo 54 zazebi sie z kolem stozkowym 50.-Dalszym- naotepotwem—tego—bedzie—poruszenie przekladni slimakowej i otwarcie przepustnicy (zwiekszenie obrotów silnika).Przy przyspieszeniu szybkosci pojazdu, równo* czesnie z osiagnieciem szybkosci maksymalnej, styki 37', 38' zetkna sie, plynacy prad pobudzi elektromagnes 39'. Ramie 53 dzwigni poruszy sie w kierunku przeciwnym do poprzednio omawia¬ nego i spowoduje sprzegniecie sie kola stozko¬ wego 51 z nasuwa sprzegla 54. Poniewaz kolo stozkowe 51 kreci sie w kierunku przeciwnym niz kolo 50, wiec slimak i zebatka przeniosa ruch Obrotowy na dzwignie nastawcza 10w taki spo¬ sób, ze przepustnica zostanie przymknieta.Dzwignia 53, 53' razem ze sprzeglem 54 oraz kolami stozkowymi 49, 50, 51 (jako naped prze¬ stawny) stanowia urzadzenie przestawne, które uniemozliwia pojazdowi mechanicznemu przyspie¬ szenie, wzglednie zmniejszenie ustalonej szyb¬ kosci jazdy.Fig. 6 przedstawia schemat polaczen elektrycz¬ nych urzadzenia wedlug wynalazku. Dla ograni¬ czenia ruchu dzwigni nastawczej 10 w poloze¬ niach, które odpowiadaja maksymalnemu obciazeniu lub biegowi luzem silnika, zastoso¬ wano wodzik 58 z prowadzeniem w szczelinie 58', zamocowany na zebatce 56 w punkcie 59. Szcze¬ lina 58' obejmuje kolek ustalajacy 60, umieszczo¬ ny na dzwigni 53, 53' w taki sposób, ze wodzik,58 opiera sie na nim w odpowiednich koncowych pozycjach regulacyjnych. Przez to sprzegniecia 54, 50 lub 54, 51 tv kazdej koncowej pozycji ze¬ batki 56 beda rozluzniane, a tym samym unie¬ mozliwione bedzie zniszczenie urzadzenia regula¬ cyjnego.Aby osiagnac mozliwie szybkie uspokajanie sie ruchów nastawczych dzwigni 10, zastosowano specjalny cofacz, który poruszany bedzie przez zebatke 56, uruchamiajaca dzwignie 10. Sposób dzialania cofacza jest nastepujacy. Do zebatki 56 (fig. 2) przymocowana jest dzwignia krzywikowa 56', w szczelinie tej dzwigni zamocowany jest koniec 67 przesuwnego wodzika 66. Ruch dzwigni krzywikowej 56' bedzie przenoszony na kolo ze¬ bate 46 za posrednictwem wodzika 66 i dzwigni 68. Dalsze przeniesienie ruchu osiagniete bedzie za posrednictwem kól zebatych 47, 44, 45, na kolo zebate 40, posiadajace przeciwstyki 38, 38'. Ruch kola zebatego 40 jest mozliwy, poniewaz podczafruchu obrotowego kola 46, kolo 42 pozostaje w spoczynku, jak równiez polozenie wzajemne kól zebatych 44, 45 nie ulega zmianie. Cofanie przeciwstyku 38 lub 38' ma takie nastepstwo, ze po krótkim odcinku jazdy styk bedzie otwarty^ po czym regulator odsrodkowy przesunie styk, a naped przestawny nastawi zebatke 56. W ten sposób zostanie osiagniete skrócenie ruchów na¬ stawnych urzadzenia, tzn. ruchy regulujace, które zmniejszone sa przez wspóldzialanie czujnika szybkosci zawierajacego styki i przeciwstyki 37, 38, 37', 38' z urzadzeniem przestawnym 49 — 55 beda szybciej uspokajane.Za pomoca- dzwigni krzywikowej 56' mozna dopasowac cofacz do róznych wlasciwosci silnika.Moze to byc osiagniete przez przesuwanie wo¬ dzika 67 w krzywiku dzwigni 56', powodujac tym zmiane drogi cofania styku.Fig. 3 przedstawia odmiane wykonania urza¬ dzenia 6 z napedem przestawnym zlozonym ze stozkowych kól zebatych 49, 50,51, uruchamia¬ nym nie przez walek napedowy 4', obracajacy sie w zaleznosci od szybkosci jazdy, lecz przez walek 69, obracajacy sie w zaleznosci od obrotów sil¬ nika. Walek 69 bedzie napedzal kolo stozkowe 49 za posrednictwem przekladni slimakowej 70, 71.Niezalezne napedzanie kól stozkowych 49, 50, 51 bedzie mialo taki skutek, ze walek 4', napedza¬ jacy regulator odsrodkowy, bedzie odciazony.Przez to zostanie osiagniety spokojny bieg walka 4'f szczególnie gdy przy duzym zuzyciu paliwa^ wystapia uderzenia w sprzegle przekladni.Przy jezdzie z duzym przelozeniem (na przyj klad na pierwszym biegu) istnieje niebezpieczen¬ stwo przekroczenia dopuszczalnych obrotów sil¬ nika. Aby usunac te mozliwosc, na walku 69 umieszczono odsrodkowy regulator zabezpiecza¬ jacy 72, który po przekroczeniu dopuszczalnych- obrotów silnika przesuwa tarczke 73. Przesunie¬ cie tarczki 73, obracajacej sie razem z regulato¬ rem zabezpieczajacym 72, powoduje otwarcie styków 76, 77. Styki 74, 75 i styki 76, 77, kieruja prad na odpowiednie obwody pradu, przedsta¬ wione na fig. 7. Zwarte styki 74 i 75 odpowiadaja normalnej jezdzie (obroty silnika w granicach dopuszczalnych). Po przekroczeniu obrotów do¬ puszczalnych rozwieraja sie styki 74, 75, prad w obwodzie od zacisku przelacznika 20 przez styki 37, 38 i elektromagnes 39 przerywa sie i dzwignia 53, 53' ustala sie w polozeniu srod¬ kowym, a jednoczesnie przesuwa sprzeglo 54 w pozycje biegu luzem. Przy dalszym powieksze¬ niu obrotów zwieraja sie styki 76, 77. Obwód 1^ pradu zamyka sie od dodatniego bieguna aku- ^J niulatora pojazdu przez zacisk 64 styku 76, 77 elektromagnes 89' do masy. Powoduje to zam¬ kniecie doplywu paliwa w opisany sposób.Urzadzenie dziala tak dlugo, az obroty silnika opadna ponizej granicy dopuszczalnej.Na fig. 8 przedstawiono sposób elektrycznego ograniczenia przestawienia regulacyjnego dzwigni nastawczej 10 przy maksymalnym obciazeniu i biegu luzem. Po osiagnieciu koncowej pozycji zebatki 56 zamocowana do niej dzwignia 78 otwiera styk 79 lub tez 80 zaleznie od kierunku ruchu zebatki. Przez to prad elektromagnesu 39 lub 39' zostanie okresowo przerwany. Dzwignia 53, 53' ustawi sprzeglo 54 w pozycji biegu luzem, a wiec uniemozliwi zniszczenie urzadzenia. re^ gulujacego lub napedu. PL