Wynalazek dotyczy rygla do uinieruchomiania czesci stempla kopalnianego, polaczonych wza¬ jemnie teleskopowo. Wynalazek polega zasadni¬ czo na tym, ze rygiel do zaciskania wewnetrznej czesci stempla posiada narzad dociskowy, osa¬ dzony wychylnie w plaszczyznie podluznej stem¬ pla, który posiada postac dzwigni kolankowej; ten narzad dociskowy opiera sie z jednej strony o podkladke osadzona przesuwnie wzdluz po¬ wierzchni skosnej oslony rygla i nastawnej za pomoca odpowiedniej dzwigni mimosrodowej, a z drugiej strony o szczeke dociskowa do we¬ wnetrznej czesci stempla i osadzonej równiez nastawnie w kierunku podluznym stempla. Po¬ wierzchnie obydwóch konców podpierajacych narzadu dociskowego sa uksztaltowane cylindry¬ cznie o wzajemnie równoleglych liniach tworza¬ cych. Rygiel wedlug wynalazku umozliwia wy¬ wieranie za pomoca prostych srodków duzej sily zaciskajacej bez koniecznosci brania pod uwage wystepujacych przy znanych urzadzeniach klino¬ wych znacznych zmian w tarciu, wywolywanych ciezkimi warunkami pracy stempli w kopalni; utrudnialo to dotychczas w duzej mierze nasta¬ wienie rygla na z góry okreslone obciazenia stempla.Wychylny narzad dociskowy jest osadzony po¬ przecznie do jego plaszczyzny wychylenia na stalym czopie i sluzy wylacznie do wytwarzania sily dociskowej, potrzebnej do unieruchomienia wewnetrznej czesci stempla podczas nastawienia, zaciskania albo luzowania rygla za pomoca osobnych narzadów. Uzyskuje sie to np. przez przesuniecie podkladki wzdluz skosnej powierz¬ chni oslony rygla, która przesuwa sie lub zamo- cowuje w miejscu za pomoca c narzadu nastawczego w postaci dzwigni mimo¬ srodowej lub klina. Umozliwia to takie uksztal¬ towanie narzadu dociskowego, iz przylega on sci¬ sle we wszystkich polozeniach wytfaylnych do podkladki i szczeki zaciskowej, wykazujac ponad¬ to staly promien* wychylenia. Jezeli natomiastwychylny nanad dociskowy posiada postac klina osadzonego poprzecznie do kierunku nastawia¬ nia, dociekania i fazowania rygla, wówczas wy- stepowalaby.ta niedogodnosc, iz promien wychy¬ lenia narzadu dociskowego zmienialby sie stoso¬ wnie do wielkosci dociskania klina; ponadto narzad ten przy wychylaniu przylegalby do podkladek tylko czesciowo.Powierzchnie podpierajace wzglednie dociska¬ jace wzdluz których przylega narzad dociskowy, posiadaja wedlug wynalazku ksztalt cylindryczny utworzony przez wzajemnie równolegle linie tworzace. Mozna równiez zastosowac kilka ta¬ kich narzadów dociskowych rozmieszczonych równolegle; powierzchnie dociskowe tych narza¬ dów moga byc uksztaltowane równiez inaczej np. w postaci powierzchni kulistych..Rygiel wedlug wynalazku zapewnia duza do¬ kladnosc nastawienia stempla. Nowoczesna tech¬ nika górnicza wymaga stempli o duzej sztyw¬ nosci, a granica obciazenia, przy którym wewnetrzna czesc stempla moze byc przesunieta na dól, jest stosunkowo wysoka. Tylko w przy¬ padku, gdy utrzymywanie tej granicy obciazenia zapewnione jest wlasciwym doborem konstrukcji rygla mozna calkowicie wyzyskac wytrzymalosc stempla i stosowac lekkie stemple, latwe do przenoszenia i ustawienia nawet w trudnych warunkach. Przy wzrastajacym obciazeniu we¬ wnetrzna czesc stempla obniza sie pociagajac za soba dociskane do niej narzadem dociskowym szczeki, przy czym nacisk narzadu dociskowego zostaje zwiekszony przez dzialanie dzwigni ko¬ lankowej. Wielkosc wychylenia narzadu docisko¬ wego, a tym samym sile dociskowa szczeki mozna ograniczyc dokladnie za pomoca oporka.Przy stosowaniu wewnetrznej czesci stempla o równomiernej grubosci nastepuje przesuniecie na dól tej czesci przy przekroczeniu tej granicy bez dalszego wzrostu obciazenia. Przy stozko¬ wym albo klinowym ksztalcie wewnetrznej cze¬ sci stempla, zwieksza sie sila dociskowa ramienia przy przesuwaniu sie na dól tej czesci stempla, co umozliwia dalszy wzrost obciazenia. Ruch szczeki zaciskowej jest ograniczony za pomoca dwóch zderzaków, wskutek czego nawet poloze¬ nie wyjsciowe, do którego szczeka wraca pod dzialaniem np. odpowiedniej sprezyny, jest do¬ kladnie okreslone.Miedzy narzadem dociskowym i wewnetrzna czescia stempla znajduje sie narzad nastawczy, np. w postaci klina poprzecznego. Klin spraw¬ dzajacy lub ewentualnie napinajacy moze dzialac na wewnetrzna czesc stempla od strony prze¬ ciwleglej do narzadu dociskowego.Na rysunku przedstawiono, tytulem przykladu, rygiel wedlug wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia przekrój podluzny stempla kopal¬ nianego wzdluz linii I —I na fig. 2; fig. 2 — przekrój poprzeczny stempla wzdluz linii II —II na fig. 1; fig. 3 — przekrój podluzny odmiany stempla wzdluz linii III — III na fig. 4; fig. 4 — przekrój poprzeczny stempla wzdluz linii IV — IV na fig. 3; fig. 5 — przekrój podluzny innej odmiany stempla przez rygiel, a fig. 6 — szczegól rygla wedlug wynalazku.Zelazny stempel kopalniany przedstawiony na fig. 1 i 2, sklada sie z dwóch czesci, przy czym czesc wewnetrzna 1 jest osadzona przesuwnie teleskopowo w czesci zewnetrznej 2 o przekroju kwadratowym. Czesc wewnetrzna 1 posiada dwa kolnierze 3 polaczone poprzeczka 4, która posiada rowek do osadzenia klinów zwiekszaja¬ cych tarcie. Z powyzsza poprzeczka 4 wspóldzia¬ laja z obydwóch stron szczeki zaciskajace 5, 6.Wewnatrz oslony 8 rygla miedzy podkladka .9 i szczeka zaciskajaca 5 znajduje sie narzad do¬ ciskowy 7 w postaci dzwigni kolankowej. Szcze¬ ka 5 jest osadzona przesuwnie w kierunku podluznym stempla miedzy dwoma oporkami 10 i. 11 zamocowanymi na oslonie 8. Przesuwa sie ja w polozenie wyjsciowe za pomoca sprezyny 30, opartej na wystepie zewnetrznej czesci 2 stempla. Wymiary tych czesci rygla sa dobrane tak, aby szczeka 5 w najwyzszym polozeniu, w którym przylega do zderzaka 10, byla doci¬ skana z potrzebnym napieciem wstepnym do wewnetrznej czesci 1 stempla tak, iz przy prze¬ suwaniu na dól wewnetrznej czesci 1 stempla szczeka 5 zostaje równiez przesunieta na dól i jest dociskana narzadem dociskowym 7 z wzra¬ stajacym cisnieniem do wewnetrznej czesci 1 stempla. Przy dalszym obciazeniu stempla na¬ stepuje dalszy wzrost sily zaciskajacej tak dlugo, az szczeka 5 spocznie na oporku 11. W tym polozeniu, które moze byc dokladnie wyznaczo¬ ne, dzialanie zaciskajace szczeki 5 na stempel jest najwieksze i nie zwieksza sie przy dalszym wzroscie obciazenia stempla, poniewaz przesu¬ wanie szczeki 5 przez wewnetrzna czesc 1 stem¬ pla nie moze nastepowac. Stempel wiec bedzie zachowywal swoja sztywnosc dopóty jego obcia¬ zenie graniczne, odpowiadajace naciskowi zaci¬ skajacemu, nie zostanie przekroczone; po prze¬ kroczeniu tego obciazenia wewnetrzna czesc 1 stempla zaczyna przesuwac sie na dól. W przy¬ kladzie wykonania stempla przedstawionym na fig. 1, 2, wewnetrzna czesc 1 stempla posiada na calej swej dlugosci równomierny profil, nie na¬ stepuje wiec wzrost nacisku zaciskajacego ani obciazenie jej przy przesuwaniu sie jej na dól.Jezeli wewnetrzna czesc 1 posiada ksztalt klino- — 2 —wy, wówczas przy przesuwaniu sie jej na dól wzrasta nacisk zaciskajacy, co zwieksza zdolnosc obciazania stempla.Konce podpierajace 12 i 13 narzadu docisko¬ wego 7 posiadaja powierzchnie cylindryczna, któ¬ rych linie tworzace sa wzajemnie równolegle.Wychylenie narzadu dociskowego 7 zapewnia we wszystkich jego polozeniach dokladne przylega¬ nie powierzchni podpierajacych konców 12, 13 do poprzeczki 4 podkladki 9. Promien wychyle¬ nia narzadu 7 podczas pracy pozostaje bez zmia¬ ny, a wielkosc zacisniecia osiagnieta przez roz¬ pieranie narzadu dociskowego 7, zalezna jest tylko od wielkosci odstepu miedzy podkladka 9 i wewnetrzna czescia 1 stempla oraz kazdorazo¬ wego polozenia rozpierajacego narzadu docisko¬ wego 7 tak, iz sily powyzsze moga byc dokladnie ustalone.Azeby to osiagnac, konieczne jest zastosowanie innych narzadów do wlaczania i luzowania rygla stempli kopalnianych. W tym celu podkladka 9 narzadu dociskowego 7 zostaje umieszczona prze¬ suwnie w oslonie 8 rygla tak, aby przez odpo¬ wiednie przestawienie podkladki 9 nastapilo wlaczenie lub zluzowanie rygla. W przykladzie przedstawionym na rysunku podkladka 9 jest oparta o powierzchnie skosna 14 oslony 8 rygla i utrzymywana w tym polozeniu za pomoca osadzonej w tej oslonie dzwigni mimosrodowej 15, której kciuk 16 dociska podkladke 9 do góry; wskutek tego szczeka 5 zostaje docisnieta do wewnetrznej czesci 1 stempla. W celu zluzowa¬ nia rygla nalezy dzwignie 15 wychylic w kie¬ runku odwrotnym do ruchu wskazówki zegara, co powoduje przesuniecie podkladki 9 na dól wzdluz powierzchni skosnej 14 i zmniejszenie tarcia miedzy szczeka 5 i wewnetrzna czescia 1 stempla.W celu uzyskania mozliwie dokladnego dzia¬ lania rygla i dowolnego nastawienia maksymal¬ nej sily zaciskajacej czesci stempla, szczeka 6 jest wykonana o ksztalcie klina nastawczego o stosunkowo malym kacie zbieznosci. Jest on oparty o powierzchnie skosna 17 oslony 8 rygla i moze byc zacisniety w dowolnym polozeniu przez nastawienie go za pomoca sruby 19 osadzo¬ nej w podluznym otworze 18 oslony 8. Umozli¬ wia to dokladne nastawienie rygla.Fig. 3 i 4 przedstawiaja odmiane rygla, którego narzad dociskowy 7 wspóldziala z klinem po¬ przecznym 20, osadzonym w rowku szczeki 5.Przez odpowiednie nastawienie tego klina mozna uzyskac zadane nastawienie rygla. Poniewaz zluzowanie rygla przy duzym obciazeniu stempla jest dosc trudne przy zastosowaniu klina po¬ przecznego 20 o malym kacie zbieznosci, przeto rygiel 7 i w tym przypadku posiada dzwignie mimosrodowa 15 z kciukiem 16; ulatwia ona przesuwanie wzglednie luzowanie podkladki. 9 narzadu dociskowego 7* Kciuk 16 tej dzwigni w tym przypadku posiada mniejsza mimosro- dowosc. Ewentualnie moznaby podkladke 9 umocowac na stale do oslony 8 rygla, a wlacza¬ nie i rozlaczanie rygla uskuteczniac tylko za pomoca klina poprzecznego 20.Przy zastosowaniu klina poprzecznego 20 jest zbedne stosowanie oddzielnego klina nastaw¬ czego w postaci szczeki 6. Zamiast przesuwnej szczeki 6 mozna zastosowac odpowiedni wystep 21 oslony 8 przylegajacy do wewnetrznej czesci 1 stempla. Czesc 1 stempla posiada w tym przy¬ padku ksztalt dwuteowy. W celu zwiekszenia tarcia miedzy wewnetrzna czescia 1 stempla i szczekami zaciskajacymi zastosowano znane podkladki 22, np. w postaci deseczek z twardego drewna.Fig. 5 przedstawia inna odmiane rygla wedlug wynalazku, wedlug której dzwignia mimosrodo¬ wa 15 jest zastapiona klinem poprzecznym 23.Poniewaz klin taki umozliwia ustawienie pod¬ kladki 9 w róznych polozeniach, przeto pominieto przy tym inne narzady do sprawdzenia wzgle¬ dnie nastawienia rygla. Wlaczanie rygla i jego luzowanie nastepuja za pomoca klina poprzecz¬ nego 23.Zamiast sprezyny 30 (fig. 1) rygiel posiada drugi klin poprzeczny 24, za pomoca którego szczeke 5 mozna przesunac w polozenie górne lub zluzowac podczas zaciskania.Rygiel wedlug wynalazku niniejszego umozli¬ wia dokladna kontrole maksymalnej wielkosci jego zacisku, a tym samym i granicy obciazenia stempla.Fig. 6 przedstawia zabezpieczenie przed prze¬ kroczeniem zadanego stopnia zaciskania za po¬ moca rygla wedlug wynalazku. Sklada sie ono z plytki 25 z materialu sprezystego wspóldziala¬ jacej z zebami 26 podkladki 27 wykonanej z twardego materialu, przy czym zeby 26 sa przy nadmiernym obciazeniu stempla wciskane do plyty 25. Osadza sie je w oslonie 8 zamiast wkla¬ dek 22 przedstawionych na fig. 3; zapobiega ono uszkodzeniu stempla przy wywieraniu nan nad¬ miernego obciazenia. Powyzsze zabezpieczenie zapewnia dzieki odpowiedniemu uksztaltowaniu zebów 26 równomierny zacisk rygla . PL