Przedmiotem wynalazku sa czopowe zawiasy do okien, umozliwiajace wychylanie skrzydel okiennych w przyblizeniu o 180° wokolo dwóch róznych geometrycznych osi obrotu i wyposazone w narzad hamujacy. Zasadnicza cecha wynalazku jest to, ze narzad hamujacy ma postac sprezyny w ksztalcie litery U, której boki stanowia po¬ wierzchnie hamujace, przy czym sprezyna jest umieszczona w zlobku jednej czesci zawiasy mie¬ dzy dwoma wystepami w ksztalcie czopów, znaj¬ dujacymi sie na drugiej czesci zawiasy.Stosujac znane urzadzenia trudno jest wyko¬ nac narzad hamujacy dla tego rodzaju okiennych zawiasów czopowych, któryby jednoczesnie posia¬ dal dostatecznie duza zdolnosc hamowania, ko¬ nieczna do niezawodnego utrzymania okna w jego kazdorazowym polozeniu, a który dzialalby ciagle i niezawodnie i nie wymagal pózniejszych zmian dla utrzymania sily hamowania. Wynalazek poz¬ wala na rozwiazanie tego zagadnienia w sposób prosty, niekosztowny i niezawodny. Zgodnie z wy¬ nalazkiem stosuje sie plaska sprezyne w ksztalcie litery U, której boki sluza jako powierzchnie tra¬ ce, co pozwala na latwe osiagniecie wymaganego, znacznego tarcia w zawiasie, bedacej przedmio¬ tem wynalazku. Sprezyna ta nie wymaga poza tym dodatkowego dopasowywania, gdyz elastycz¬ nosc jej jest wystarczajaca dla wyrównania luzu, jaki powstaje na skutek scierania sie materialu podczas pracy. Ten element zawiasy wedlug wy¬ nalazku jest prosty i sklada sie jedynie z kilku mocnych czesci, totez niewymaga specjalnego ob¬ chodzenia sie z nim lub smarowania, co oczy¬ wiscie ma duze znaczenie w odniesieniu do zawia¬ sów okiennych, które z reguly nie sa sprawdzane przez wiele lat. Dla zapewnienia koniecznego dzia¬ lania hamujacego, sprezyne w ksztalcie litery U wykonuje sie dosc gruba i mocna, dzieki czemu jest ona trwala, mimo iz obydwa jej boki sluza za powierzchnie hamujace.Przyklad wykonania przedmiotu wynalazku jest uwidoczniony na rysunku, gdzie fig. 1 przed¬ stawia widok w rzucie poziomym jednej czesci zawiasy, przymocowywanej do ruchomej czesci okna, fig. 2 — widok tej samej czesci od strony lewej fig. 1, fig. 3 — widok w rzucie poziomym przeciwleglej czesci zawiasy, która zostaje przy¬ mocowana do nieruchomej ramy okiennej, przy czym dla pokazania dzialania zawiasy, na figurze tej zaznaczona jest równiez liniami przerywanymi czesc, przedstawiona na fig. 1 przy oknie nieco otwartym, fig. 4 — widok czesci z fig. 3 od lewej strony, a fig. 5 i 6 — widok z góry i boczny sprezyny hamujacej w ksztalcie litery U.Zawiasa czopowa, przedstawiona na rysunku, jest zawiasa prawa. Zawiasa lewa posiada budo¬ we analogiczna. Zawiasa sklada sie z dwóch cze¬ sci ./ i 2, posiadajacych otwory 3 na sruby, któ¬ rymi przymocowuje sie je do skrzydla okiennego lub do ramy. Czesc 1, przymocowana do ruchome¬ go skrzydla lub do jednego z ruchomych skrzydel, polaczonych w jedna calosc okna, posiada dwa czopy U i 5, przy czym czop U jest cylindryczny, a czop 5 posiada sciecie 5a. Czesc 2 przymoco¬ wana do ramy okiennej, posiada zlobek 6 o scian¬ kach kolowych o wspólnym srodku. A, Pozadane jest aby scianki te by^y równolegle. Zlobek 6 jest wytloczony z jednego kawalka blachy metalowej i przypawany do czesci f. W poprzek otwartej czesci zlobka 6 znajduje sie element laczacy w formie przekrycia 7, który w dolnej czesci posiada rowki do smarowania 8, otwarte z jednego konca.Podobne rowki do smarowania moga byc równiez wykonane na dnie zlobka 6. Rowki te wykonuje sie podczas procesu wytlaczania i powinny byc wypelnione grafitem lub mieszanina do smaro¬ wania, zawierajaca grafit. Element laczacy 7 jest utworzony przez wygiecie czesci jednej scian¬ ki zlobka 6 i przymocowanie jej do scianki prze¬ ciwleglej przez spawanie^ * v W zlobku 6 jest umieszczona plaska sprezyna 9 w ksztalcie litery U, której ramiona sa wygiete odpowiednio do krzywizny wewnetrznej i zew¬ netrznej scianki zlobka 6. W ten sposób ramiona sprezyny 9 sa prowadzone wygietymi brzegami po cylindrycznych sciankach zlobka 6. Konce spre¬ zyny posiadaja sciecia 9a tak wykonane, aby od¬ powiadaly scieciom 5a czopa 5. Wymiary spre^ zyny sa tak dobrane, aby jej elastycznosc powo¬ dowala dostateczne tarcie o element laczacy 7 i dno zlobka 6. Ramiona sprezyny sa tak dlugie, aby wypelnialy przestrzen miedzy czopami U i 5, wchodzacymi do zlobka 6 i stykajacymi sie z obo¬ ma koncami sprezyny, gdy zawiasa jest zmonto¬ wana .• ' Opisane urzadzenie dziala w sposób podany nizej. Po zlozeniu zawiasy sprezyna 9 wchodzi do zlobka 6 tak, iz jej ramiona pozostaja pod ele¬ mentem laczacym 7\ po czym zaklada sie czesc 1 w taki sposób, aby czopy U i 5 weszly w otwarty zlobek, jak to uwidoczniono na fig. 3. Po otwar¬ ciu okna przez wychylenie ruchomego skrzydla (lub skrzydel sprzezonych) w kierunku strzalki B na fig. 3, ruchome skrzydlo poczatkowo wychyla, sie wokól geometrycznej osi, przechodzacej przez srodek A i równoleglej do plaszczyzny okna, podczas gdy czopy U, 5 slizgaja sie w zlobku 6.Dzieki silnemu dociskaniu ramion sprezyny 9 do powierzchni hamujacych elementu laczacego 7 i dna zlobka 6 oraz dzieki elastycznosci sprezyny powstaje dostateczne tarcie. Oczywiscie podczas tego ruchu sprezyna jest poruszana w tym samym kierunku przez czopy 4, 5 i wchodzi do kolowego otworu zlobka 6. Gdy wychylenie postapi tak da¬ leko, ze czop 5 opusci zlobek 6, wówczas czop U' styka sie z brzegiem elementu laczacego 7 i rucho¬ me skrzydlo zaczyna wychylac' sie wokól nieru¬ chomego teraz czopa 4, podczas gdy czop 5 wycho¬ dzi ze zlobka 6. Powierzchnia skosna 5a umozliwia wtedy latwiejsze przejscie czopa 5 obok we¬ wnetrznej scianki zlobka 6. W ten sposób okno moze wychylic sie o kat do 180°. Ten dalszy ruch wychylajacy ma na celu jedynie umozliwienie oczyszczenia okna, totez nie wymaga sie tu ha¬ mowania, zwlaszcza ze ruchpme skrzydlo wychyla sie przy tym do punktu stalej równowagi.Ruch okna w kierunku, przeciwnym do ozna¬ czonego strzalka B, to jest w celu zamkniecia okna, odbywa sie w sposób analogiczny do opisa¬ nego. Zgodnie z powyzszym wychylenie ruchomej czesci okna, od polozenia zamkniecia odbywa sie z jednoczesnym wystarczajaco silnym hamowa¬ niem. Dalsze wychylanie poza pewien kat odbywa sie bez hamowania. Jest to korzystne, gdyz hamo¬ wanie jest wymagane tylko podczas trwania pier¬ wszej fazy ruchu, tj. do otwierania okna w celu umozliwienia wietrzenia. Dalszy ruch wykonuje sie rzadko i jedynie tylko dla umozliwienia czysz¬ czenia okna, to tez nie jest tu konieczne hamowa¬ nie, zwlaszcza gdy okno zostalo wychylone do punktu stalej równowagi, w przyblizeniu o 180° od polozenia zamkniecia. Wielkosc kata, w które¬ go zakresie zachodzi hamowanie, zalezy od dlu¬ gosci sprezyny 9 oraz od rozmieszczenia czopów U i 5.Jak widac z powyzszego urzadzenie wedlug wynalazku jest bardzo trwale i nie wymaga do¬ datkowej regulacji. Zuzywanie sie sprezyny i po¬ wierzchni hamujacych w zlobku 6 oraz powierz-chni elementu laczacego .7 jest samoczynnie kom¬ pensowane - dzieki temu, ze elastyczne ramiona sprezyny rozwieraja sie odpowiednio. Nalezycie wykonana sprezyna moze dzialac wiele lat, a jej wymiana jest bardzo prosta. Zawiasy czopowe wedlug wynalazku nie wymagaja jakiejkolwiek pózniejszej regulacji lub dogladania i raz nasma¬ rowane dzialaja wiele lat bez dodatkowego sma¬ rowania, które jednakze, o ile zaczynaja skrzypiec lub stawiaja zbyt duzy opór. latwo jest uskutecz¬ nic przez dodanie w zwykly sposób jednej lub dwóch kropel oliwy.Nalezy podkreslic, ze ruch w pierwszej i dru¬ giej fazie jest kierowany, to znaczy, ze podczas poczatkowego ruchu dookola punku A, jak rów¬ niez w koncowej fazie ruchu wokolo czopa 4, sto¬ suje sie oparcie o element laczacy 7. Zapewnia to dobre hamowanie w pierwszej fazie ruchu, tak iz w przeciwienstwie do znanych urzadzen tego ty¬ pu, przy zbyt silnym hamowaniu podczas obrotu dookola pierwszej osi geometrycznej (U) okno nie moze sie obracac przypadkowo w okolo drugiej osi geometrycznej (5).Opisane urzadzenie- moze byc wykonane w nie¬ co odmienny sposób, bez wychodzenia poza ramy wynalazku. Tak np. konce elementu laczacego 7, skierowane ku czopowi Af moga byc zaokraglone odpowiednio do ksztaltu czopa w celu utworzenia powierzcnni lozyskowej dla tego czopa. Sprezyne mozna wykonywac w pewnych przypadkach jako podwójna, zgieta i zlozona w ksztalcie litery H.Wyzej opisana sprezyna 9 dziala hamujaco silniej w kierunku ruchu, powodujacego zamykanie okna, niz w kierunku otwarcia, co jest wysoce ko¬ rzystne. PL