Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu wytwa¬ rzania tkanin kosmatych jak naprzyklad: aksa¬ mitów, welwetów, pluszów, kamlotów, dywanów, tkanin imitujacych futra i tym podobnych, ze sztucznych wlókien.Jako surowiec do wyrobu tkanin kosmatych stosuje sie dotychczas przedze z wlókien welnia¬ nych, jedwabnych, siersci wielbladziej i z innych naturalnych wlókien, które moga wytrzymac pewne natezenie oraz dzialanie temperatury i wilgoci. Uzytecznosc takich tkanin z tego rodza¬ ju surowca jest ograniczona i wykazuja one wie¬ le cech ujemnych, jak np. podlegaja niszczeniu przez mole. Niedogodnosc te spotykamy równiez w przypadku fute# naturalnych.Syntetyczne wlókienka takie, jak np. sztuczny jedwab z celulozy, stosowano jako siersc w tka¬ ninach kosmatych, np. w welwetach, ale odpor¬ nosc takich syntetycznych wlókien na gniecenie sie jest mala. Czyniono wiele wysilków, aby wlas¬ ciwosc te poprawic za pomoca obróbki chemicz¬ nej, jednakze rezultat przeprowadzonego pro¬ cesu nie byl dodatni, gdyz zwiekszala sie sztyw¬ nosc i lamliwosc wlókien szczecinkowych. Ko¬ rzysc, jaka mozna otrzymac ze stosowania sztucznych wlókien do wyrobu tkanin kosma¬ tych, jest tylko ta, za dlugosc tych wlókien albo szczecinek sterczacych do góry w tkaninie jest jednakowa dzieki ich standaryzacji.Pozadane wlasciwosci tkanin kosmatych zmie¬ niaja sie w zaleznosci od celu przeznaczenia ma- - terialu. Sposoby wyrobu tego rodzaju tkanin sa dosc liczne. Niezbedna cecha dobrych tkanin ko¬ smatych winna byc odpornosc na gniecenie sie.Oznacza to zdolnosc wlosa (szczecinki) do odzy¬ skiwania swego pierwotnego ksztaltu.Celem niniejszego wynalazku jest wytwarza¬ nie ze sztucznych wlókien tkanin kosmatych o dobrej odpornosci przeciwko gnieceniu sie, scie¬ raniu i niszczeniu przez mole.Zgodnie z niniejszym wynalazkiem cel ten osiaga sie przez wytwarzanie jakimkolwiek badz sposobem w przemysle wyrobów kosmatych z wlókien lub przedzy, otrzymanej z jednego lubwielu wysoko spolimeryzowanych liniowych est¬ rów kwasu tereftalowego i jednego lub kilku gli¬ koli. Estry otrzymuje sie przez ogrzewanie jed- usgo albo kilku glikoli szeregu HO (CH^n OH, gdzie n oznacza liczbe calkowita wieksza od 1, lecz nie przewyzszajaca 10, z kwasem tereftalo¬ wym albo jakakolwiek pochodna jego, która moz¬ na przeprowadzic w ester. Nazwa „wysoko spoli- meryzowane estry liniowe" oznacza estry polime- ryczne, z których mozna wytwarzac wlókienka albo blony, dajace sie rozciagac, po czymt pro¬ dukty wykazuja'orientacje czasteczek wzdluz osi wlókna, jak to mozna stwierdzic przy pomocy promieni Rontgena. Przykladami pochodnych kwasu tereftalowego, które mozna przeprowadzic w estry, sa jego alifatyczne (z cykloalifatyczny- mi wlacznie) i arylowe estry i pólestry, jego ha- loidki kwasowe oraz jego sole amonowe i amino- we. Jako glikole mozna stosowac glikol etyleno¬ wy, trójmetylenowy, szesciometylenowy, dziesie- ciometylenowy. Do uzycia wedlug niniejszego wy¬ nalazku najodpowiedniejsze sa przedze, wytwo¬ rzone z wysoko spolimeryzowanego tereftalanu etylenowego ze wzgledu na latwa dostepnosc ma¬ terialów potrzebnych do jego syntezy.Masa spolimeryzowanego estru liniowego w Stanie stopionym zdatna jest do przedzenia za pomoca jakiegokolwiek badz sposobu przedzenia ze stopionej masy. Po stopieniu estru saczy sie stop przez warstwe filtracyjna, jak piasek i na¬ stepnie stop ten przetlacza sie przez przedzarke.Otrzymane-nici wykazuja maksymalna sprezy¬ stosc i gietkosc, trzeba je jednakze zorientowac ftrzez rozciaganie. Osiaga sie to najlepiej przez ogrzanie do temperatury w granicach od 60°C . do temperatury o 30°C nizszej od temperatury topnienia polimeru i rozciaganie pod naprezeniem dostatecznym do osiagniecia co najmniej cztero¬ krotnego wydluzenia.Wlókna ciete z nici, otrzymanych z tych poli- merycznych estrów, mozna wytwarzac przez roz¬ cinanie albo lamanie, najlepiej po uprzednim ich ^kedzierzawieniu. Zaleca sie, azeby przed wy¬ twarzaniem nici z cietych wlókien nitka, podle- * gajaca cieciu na wlókna, byla uprzednio rozciag¬ nieta, utrwalona na goraco a potem odprezona. , Zabieg powyzszy polega na ogrzewaniu do temperatury w której pierwotnie nic rozciagano, ale nizszej co najmniej o 30° od ich temperatury topnienia. Naprezenie nalezy utrzymywac dosc felabo, aby pozwolilo to na pewne ograniczone tekurczenie. sie przedzy. Dzieki tej operacji mozna otrzymywac surowiec do przedzenia odporny na •wyzsza temperature. Wyroby, wyprodukowane z takiej przedzy, wykazuja mniejsza sklonnosc do kurczenia sie.Szczególnie mocna przedza, nie gniotaca sie, zawiera wiazki wlókien cietych skreconych ze so¬ ba, przy czym wlókienka przedzalnicze^ jak to bylo wspomniane wyzej, winny byc uprzednio juz -w nitce, pierwotnie podlegajacej cieciu, rozciag¬ niete, utrwalone, na goraco i odprezone. Do prze¬ dzenia stosuje sie,dosc czesto mieszanke z estrów i innych rodzajów wlókien.Nici, wytworzone ze wspomnianych syntetycz¬ nych liniowych estrów polimerycznych, mozna stosowac jako nitki szczecinkowe na osnowe i na watek albo jako nitki wypelniajace w tkaninach kosmatych. Dzieki temu z doskonalym wynikiem "mozna wyrabiac tkaniny jednolite o charakterze kosmatym.Sposoby wytwarzania tkanin kosmatych sa doskonale opracowane. Jeden z najlepiej znanych polega na poslugiwaniu sie warsztatem tkackim o podwójnym czólenku, wytwarzajacym jedno¬ czesnie dwie identyczne tkaniny jedna nad dru¬ ga, przy czym polaczone sa ze soba za pomoca osnowy, zdolnej do tworzenia sterczacych wlos¬ ków (szczecinek). Za pomoca specjalnego apara¬ tu krajacego osnowa, wiazaca górna i dolna tka¬ nine, zostaje przecieta, a wystajace jej konce na kazdej z tkanin pod dzialaniem szczotek i grze¬ bieni rozluzniaja i tworza na powierzchni tka- niny sterczace w góre szczecinki, nadajace tkani¬ nie wyglad kosmaty. W ten sposób wytwarza sie wiele welwetów i pluszów. W innym procesie tka¬ nin osnowa, nasnuta z tego rodzaju przedzy, two¬ rzy petlice, obejmujace druty, które zaopatrzone sa w ostre górne krawedzie, lub drut taki posia¬ da na jednym koncu urzadzenie do rozcinania petlic osnowy. Petlice te sa zwykle zamocowane za pomoca watku podczas tkania, a nastepnie w chwili usuwania drutu zostaja rozciete, przez co tworzy sie puszysty peczek sterczacych wlosków.W pewnych typach tkanin kosmatych wloski powstaja z osobnego uzupelniajacego watku, we- tkanego w tkanine w regularnych odstepach, aze¬ by wytworzyc petlice. Po tkaniu rozcina sie na tkaninie dlugie przeloty watku i szczotkuje w ce¬ lu osiagniecia sterczacych wlosków. W ten spo¬ sób wytwarza sie takie materialy, jak welwety- ha, plusz i wiele innych.Dalsze typy wyrobów wlochatych i sztucz¬ nych futer wytwarza sie piwez dzianie i tkanie elementów wlochatych, zlozonych z krótkich luz¬ nych wlókien jak tkanin do ciecia na paski do wyrobu watku szenilkowego, uzywanego do pro¬ dukcji dywanów.Nici, nadajace sie do tworzenia peczków ko¬ smatych, mozna wiazac na .osnowie wyrabianej tkaniny lub za pomoca specjalnej igly wtykac w gotowa juz tkanine i z drugiej jej strony przymo^«owywac klejem, wreszcie strzyc i szczotkowac.Przedze, otrzymana ze stopu wysoko spolime- ryzowanych estrów liniowych, mozna po utkaniu materialów utrwalac dzialaniem ciepla w tempe¬ raturze co najmniej o 5°C wyzszej niz tempe¬ ratura, w której je rozciagano, lecz nizszej naj¬ lepiej .o 30°C od temperatury topnienia. Okaza¬ lo sie wiec, ze aby na tkaninie otrzymac stercza¬ ce wloski, odporne na gniecenie sie,, a tkanine, nie poddajaca sie faldowaniu, nalezy wlókienka polimeryczne utrwalac za pomoca wspomnianej obróbki .termicznej. Potrzebne ogrzewanie mozna ^wykonac za pomoca jakiegokolwiek odpowiednie¬ go srodka takiego, jak dzialanie goracych obojet¬ nych gazów albo cieczy, albo za pomoca ciepla promieniowania. To utrwalenie wlosa jest stale, to znaczy, ze po odksztalceniu wlos szybko po¬ wraca do swojego pierwotnego stanu.Nie jest rzecza konieczna, aby wszystkie uzy- "te wlókienka w materiale kosmatym byly jedna¬ kowej dlugosci i grubosci. Stosujac mieszanine dlugich i krótkich wlókien albo tez stosujac wlók¬ na róznej grubosci, mozna osiagnac efekty na¬ sladujace futra naturalne.Mozliwe jest otrzymywanie przedzy albo wló¬ kien fryzowanych z wysokospolimeryzowanych liniowych, estrów przez przepuszczenie pojedyn¬ czej przedzy w stanie naprezonym ponad ostrzem deformujacym. Przedza po takim zabiegu ke¬ dzierzawi sie i daje wlos miekki, w dotyku odpó- ' wladajacy futerkowi zwierzecemu.Dla pewnych celów pozadana jest przedza nie wydluzona, lecz skurczona, mianowicie dlatego, ze przedza utrwalona termicznie bedzie pózniej •niewrazliwa na wszelka obróbke cieplna, jakiej tkanina moze podlegac. Po wytworzeniu peczków wlosków tkanine poddaje sie kurczeniu, dzieki czemu poteguje sie kosmatosc tkaniny i jej ge¬ stosc.Przedza, uzyta w procesie wedlug niniejsze¬ go wynalazku, nadaje sie do barwienia, plastyfi¬ katorów i innych skladników pomocniczych.Stosowanie przedz ze wspomnianych estrów "polimerycznych do wyrobu tkanin kosmatych wy- Icazuje pewna znaczna zalete w porównaniu z in¬ nymi przedzami naturalnymi i syntetycznymi.Wloski sterczace wskutek przeciecia petlic tej "przedzy sa przyjemne w dotyku i odporne na gniecenie sie. Ta odpornosc utrzymuje sie nawet *w warunkach wysokiej wilgotnosci i tempera¬ tury.Tkaniny wykonane z przedz z estrów polime- Tycznych, oprócz wspomnianych wyzej pluszu, welwetu, aksamitu, obejmuja równiez inne ga¬ tunki tkanin jak tasmy, story, dywany, tkaniny tapicerskie i wiele innych; nie ulegaja one roz¬ padowi pod wplywem swiatla slonecznego, nie plesnieja, nie wydzielaja nieprzyjemnych zapa¬ chów w zaleznosci od pogody, a wreszcie riie sa niszczone przez male. PL