Wynalazek niniejszy dotyczy spiralnego wy¬ miennika ciepla, o sciankach przewodzacych cie¬ plo w ksztalcie dwóch równoleglych wspólosio^ wych powierzchni cylindrycznych o podstawach spiralnych, a wykonanych z blachy i ogranicza¬ jacych dwa niezalezne kanaly spiralne, -którymi przeplywaja czynniki wymieniajace cieplo i w których znajduja sie przymocowane przynaj¬ mniej do jednej scianki rozporki o malym wy¬ miarze bocznym.Wedlug znanych dotychczas sposobów wyro¬ bu takich wymienników ciepla stosowano naj¬ pierw plaska blache z rozporkami w postaci ma¬ lych pelnych narzadów cylindrycznych, które jednym koncem przypawano do blachy w ten sposób, ze dodatkowy material spawalniczy na¬ gromadza sie w jednym tylko miejscu obwodu umocowanego konca. Nastepnie blache odpowied¬ nio prowadzona zwija sie pomiedzy klockami za¬ ciskowymi na rdzeniu w pozadany ksztalt spi¬ ralny, przy czym podklada sie gietkie prety me¬ talowe lub inne pomiedzy powierzchniami bla¬ szanymi na obu koncach czolowych, aby zapew¬ nic prawidlowe formowanie scianek wymiennika.Wspomniane wkladki pretowe musza byc po zwinieciu blach znowu wyjete iw ogóle usunie¬ te z wykonczonego przyrzadu, aby kanaly spi¬ ralne mogly byc zamkniete z boku np. za pomo¬ ca odpowiednich pokryw czolowych w sposób umozliwiajacy otwieranie i latwy dostep np. do czyszczenia. Pomimo wkladek czolowych scianki wymiennika nie zawsze osiagaly prawidlowy ksztalt spiralny, poniewaz trudno bylo zapobiec temu, by niektóre rozporki, wobec przypojenia w jednym tylko miejscu na powierzchni scianki, nie ustawily sie ukosnie do krawedzi, przy czym swobodne konce róznych rozporek uzyskuja nie¬ równa wysokosc, czesciowo nawet wystajac po¬ wyzej brzegowej wkladki pretowej i powodujac miejscowe wybrzuszenie scianek. W ten sposób powstawala pewna nierównomiernosc przeswitu kanalu, co powodowalo niekorzystne wahania szybkosci przeplywu czynników wymieniajacych cieplo, wskutek czego zdolnosc przenoszenia • cie¬ pla ulegala pogorszeniu, a poza tym przyleganie takich ukosnie ustawionych rozporek oczywiscienie moze byc zadowalajace, powoduje bowiem zbytnia podatnosc scianek, tak iz ich znieksztal¬ cenie podczas pracy moze sie powiekszyc.Wedlug wynalazku mozliwe jest usuniecie Wszystkich Wymienionych niedogodnosci oraz zastosowanie lepszego sposobu wyrobu, a miano¬ wicie dzieki specjalnemu umieszczeniu odpowied¬ nich rozporek, polegajacemu na tym, ze rozpor¬ ki umieszczone sa w punktach przeciecia dwóch szeregów linii," nachylonych do tworzacych cy¬ lindrów pod stalym katem, lecz w rózne strony, przy czym w celu osiagniecia najkorzystniejsze¬ go czyszczenia wymiennika kat ten jest zawarty w granicach od 30n do 60° a odleglosc miedzy rozporkami i odleglosc od powierzchni skrajnych wymiennika w kierunku spirali badz osi wy¬ miennika, wynosza co najwyzej 180 mm badz 90 mm.W ramach wynalazku osiaga sie to w ten sposób, ze rozporki wedlug podanych wyzej cech moga byc umieszczone stosunkowo ciasno obok, siebie nie utrudniajac przy tym mozliwosci me¬ chanicznego oczyszczania powierzchni scianek.Wtedy bowiem geste rozmieszczenie rozporek czyni oplacalnym spawanie bez dodatkowego ma¬ terialu spawajacego, np. wedlug elektrycznej metody oporowej, gdyz w tych warunkach pro¬ ces spawania moze byc dokonywany nadzwyczaj tanio przy pomocy pracujacych pólautomatycz¬ nie i bardzo wydajnych urzadzen maszynowych, przy czym unika sie w ten sposób wszelkiego nagromadzenia materialu spawalniczego na roz¬ porkach, które w przeciwnym razie znacznie przeszkadzalyby swobodnemu poruszaniu sie na¬ rzedzia czyszczacego. Decydujace znaczenie n\a jednak to, ze wlasnie wspomniane rzedowe roz¬ mieszczenie rozporek stanowi pierwszy wacunek dla umozliwienia zastosowania szczególnie wy¬ dajnego sposobu posuwania narzedzia czyszcza¬ cego po powierzchni scianki, dzieki czemu staje sie dostepna jak najwieksza czesc tej scianki.Na podstawie powyzszych zalozen w wymien¬ niku ciepla wedlug wynalazku rozporki umoco¬ wuje sie najlepiej za pomoca elektrycznego spa¬ wania oporowego na powierzchniach scianki, co ma jaszcze te zalete, ze przy tym nie ma zad¬ nej trudnosci ustawienia rozporek dokladnie w polozeniu prostopadlym do powierzchni scianki, tak iz odpadaja wszelkie wady, wynikajace z •ewentualnego ukosnego ustawienia rozporek, Znaczny postep i ulatwienie zwijania blach osiaga, sie wskutek 'tego, ze rozporki wedlug wy¬ nalazku, dzieki ich gestemu rozmieszczeniu, mo¬ ga stanowic przy zwijaniu/ksztaltujace narzady podporowe dla zwojów spiralnych, przez co staja sie zbyteczne boczne wkladki pretowe.Wynalazek dotyczy wreszcie takich konstru¬ kcji rozporek, które nadaja sie szczególnie do u- mocowania za pomoca elektrycznego spawania oporowego.Nalezy przy tym zauwazyc, ze w wymiennikach ciepla innej konstrukcji, skladajacych sie z prze¬ ciwleglych wzgledem siebie blach, znana jest rzecza umocowywanie róznych malych rozporek na blachach i umocowywanie ich równiez za po¬ moca elektrycznego spawania oporowego. Cho¬ dzilo jednak przy tym nie o uksztaltowanie rozporek w znaczeniu takim, jak wedlug wyna¬ lazku, a tym bardziej o ograniczenie wymiarów przy ich rozmieszczaniu, gdyz w takicn plyt¬ kowych wymiennikach ciepla plyty blasza¬ ne moga byc bardzo latwo rozlozone i na¬ stepnie bez wiekszych trudnosci pod- dp/ne mechanicznemu czyszczeniu bez wzgledu na rozmieszczenie rozporek. Wobec tego w przy¬ padku plyt blaszanych w ogóle nie ma zadnego celu ograniczanie x rozmieszczenia rozporek ze wzgledu^ na zachowanie latwego dostepu do po¬ wierzchni oczyszczanych. Niniejszy uklad rozpór rek w spiralnych wymiennikach ciepla ma spe¬ cjalne znaczenie ^ to tym bardziej, ze rozporki stanowia jednoczesnie wedlug wynalazku ksztal¬ tujace narzady podporowe dla zwojów spiralnych podczas zwijania blach.Oczywiscie znane jest szeregowe rozmieszcze¬ nie rozporek w spiralnych wymiennikach ciepla*, jednak nigdy dotychczas nie stosowano ukladu wedlug wynalazku, a oprócz tego rozporki w dawniejszych konstrukcjach byly rozmieszczone tak daleko od siebie, ze czyszczenie w ogóle nie bylo trudnym zagadnieniem. W przeciwienstwie do tego wynalazek wyróznia sie zasadniczo bar¬ dziej ciasnym rozmieszczeniem rozporek wedlug krzyzujacych sie rzedów z ograniczonym nachy¬ leniem wzgledem osi spirali, przy czym sa usta¬ lone pewne .wartosci graniczne dla wspomniane¬ go* nachylenia rzedów i odleglosci sasiednich roz¬ porek, które to wartosci nie powinny byc prze¬ kroczone, jezeli ma byc uzyskanev praktycznie lepsze urzadzenie.Na zalaczonym rysunku przedstawiono przy¬ klad wykonania wymiennika ciepla wedlug wy¬ nalazku wraz z róznymi szczególami i odmiana¬ mi rozporek, jak, równiez uksztaltowanie zwo¬ jów spiralnych w podobnej znanej konstrukcji.Fig. 1 przedstawia w zmniejszonej podzialce przekrój osiowy urzadzenia wedlug wynalazku; fig. 2 — widok z boku zwojów spiralnych w zwiekszonej podzialce w podobnym wymienniku ciepla znanej konstrukcji, uwidoczniajacy u- ksztaltowanie kanalów, otrzymywane zazwyczaj przy wytwarzaniu wedlug dotychczasowego spo¬ sobu ; fig. 3 — widok z góry zwoju spiralnego » rzedowym rozmieszczeniu rozporek wedlug róz¬ nych wzorów; fig. 4 i 5 przedstawiaja widok zTboku lub przekrój pionowy, albo widok z góry róznych odmian rozporek specjalnej konstrukcji \ wedlug wynalazku nadajacych sie ao spawania , oporowego; fig. 6 wyjasnia schematycznie pro^ ; ' ces owijania blach wymiennika ciepla wedlug wynalazku, a mianowicie podaje widok wzdluz t osi spirali.. * Jak przedstawiono na fig. 1 i 6, wymiennik •ciepla moze posiadac jako powierzchnie przeno¬ szace .cieplo dwie zwiniete z blachy spiralnie i równolegle na okolo siebie scianki la i Ib, które za pomoca malych rozporek 2 sa utrzymywane w-okreslonej odleglosci od siebie i w ten sposób usztywnione, a pomiedzy nimi sa utworzone ka¬ naly spiralne Sa i Sb, sluzace do przeplywu czyn- ników wymieniajacych cieplo. Rozporki 2 moga byc utworzone np. z malych slupków cylindrycz¬ nych. Sa one rozmieszczone równomiernie na ca¬ lej przestrzeni kanalu, przy czym sa przypawa- ^he do jednej ze scianek la, Ib, jednakze rozpor¬ ki, polozone w poblizu krawedzi czolowych scia¬ nek, sa spawane ewentualnie z obydwiema scian¬ kami,' aby konstrukcja byte, jeszcze sztywniejsza. , Czynniki wymieniajace cieplo moga "byc przepu¬ szczane przez kanaly spiralne w. dowolnyin kie¬ runku, najlepiej jednak w przeciwpradzie, przy czym przenoszenie ciepla odbywa sie przez prze¬ dzielajace scianki la; Ib. Przy tym jeden czynnik jest doprowadzany do kanalu spiralnego 8u na ^zewnetrznym koncu przez krociec wejsciowy J}, o odplywa na koncu wewnetrznym przez króciec odplywowy 5, drugi zas czynnik jest doprowa¬ dzany do kanalu spiralnego 3b na koncu we¬ wnetrznym przez króciec wejsciowy 6, a odpro¬ wadzany na koncu zewnetrznym przez króciec * odplywowy .7. Na koncach czolowych kanaly spi- 7 ralne sa zamkniete i uszczelnione za pomoca od¬ laczanych pokryw czolowych 8. W celu usztyw¬ nienia srodkowej czesci wymiennika umieszcza .-sie tam pewna licztfe^ narzadów podporowych 9 w postaci tarcz lub pierscieni, ustawianych pro¬ stopadle do osi spirali, tworzac jednoczesnie rdzen do nawijania zwojów spiralnych.Jak widac na fig\T 2, w podobnej znanej kon¬ strukcji takich wymienników rozporki 2 sa sto¬ sunkowo szeroko rozmieszczone i spawane przez nalozenie dodatkowego materialu spawajacego w miejscu 21 na jednej sciance w sposób omó¬ wiony na wstepie. Poza tym, jak wynika z ry¬ sunku, przy zastosowaniu znanego dotychczas sposobu wytwarzania rozporki moga ustawiac sie ukosnie wzgledem powierzchni scianki, jak np. w miejscu 2x, co powoduje rozmaite wybrzu- • • szenia scianek kanalu, jak to wskazano w miej¬ scu lx, w wielu zas miejscach niedostatecznie x przylegaja do scianki, jak w miejscu 2xx.Zwykle rozmieszczenie rozporek w znanej do¬ tychczas konstrukcji jest przedstawione z lewej strony na fig. 3, przy czym niezbedne mecha¬ niczne czyszczenie powierzchni scianki 1 wyko¬ nano w ten sposób, ze narzedzie czyszczace pro¬ wadzono po swobodnych pasach powierzchnio¬ wych R pomiedzy sasiednimi rzedami rozporek 2 od jednego konca czolowego do drugiego tam i z powrotem w kierunku osi zwojów spiralnych, jak zaznaczono strzalka podwójna. Przy dostatecznie szerokim rozmieszczeniu rozporek mozna bylo przy tym narzedzie czyszczace obrócic nieco w bok i w ten sposób przeczyscic w znacznym stop¬ niu zakreskowane pasy powierzchni 0 pomiedzy rozporkami, tak iz mozna bylo osiagnac zadowa¬ lajace oczyszczenie, natomiast ciasne rozmiesz¬ czenie rozporek wedlug wynalazku oczywiscie wywolaloby takie ograniczenie swobody ruchu narzedzia czyszczacego, ze cale pasy powierzcie niowe 0 w ogóle- bylyby niedostepne. * W porównaniu z tym z prawej strony na fig. 3 przedstawiono korzystne rozmieszczenie rozpo¬ rek wedlug wynalazku, umozliwiajace latwe czyszczenie powierzchni scianek. Wedlug tego ukladu rozporki 2 sa umieszczone rzedami w dwóch krzyzujacych sie. kierunkach, które two¬ rzac-ostry kat z osia spirali przebiegaja ukos¬ nie wzgledem krawedzi czolowych powierzchni' scianek. W tym przypadku czyszczenie po¬ wierzchni scianek moze byc z korzyscia wyko¬ nane tak, iz narzedzie czyszczace S, przesuwane za pomoca gietkiego preta SS, moze byc wsunie¬ te pomiedzy sasiednie rzedy rozporek w.róznych kierunkach rzedów w pasach powierzchniowych RR przebiegajacych równiez ukosnie, a miano¬ wicie najpierw jak na rysunku,' a nastepnie w kierunku krzyzujacym sie wedlug ukosnej strzal¬ ki podwójnej. Dzieki' takiemu krzyzowemu u- kosnemu prowadzeniu narzedzia czyszczacego osiaga sie to, ze niedostepne czesci powierzchnio¬ we 00 sa znacznie, zmniejszone, tak iz pozostaja tylko male zakreskowane katy dookola rozporek, przy czym mozna je zmniejszyc do minimum przez odpowiedni dobór nachylenia kata wzgle¬ dem osi spirali. Jako odpowiedni ostry kat usta¬ la sie wedlug wynalazku w granicach od 30 do 60c?, poniewaz przy tym osiaga sie praktycz¬ nie dostatecznie dobry dostep do scianek kanalu, a oprócz tego odleglosc d3 rozporek musi byc ograniczona w najwyzszym stopniu, aby rozpor¬ ki jmogly sluzyc jeszcze do prowadzenia narze¬ dzia czyszczacego w pozadanym kierunku ru¬ chu.W ramach wynalazku rozporki oczywiscie mo-' f ga byc rozmieszczone równiez wedlug dowolnych innych wzorów, odmiennych niz na fig. 3, o ile stanowia tylko ukosne rzedy wedlug wynalazku, przy zachowaniu ograniczen rozmiarów.Najlepiej jest, gdy rozporki wedlug wynalaz¬ ku sa wykonane wedlug figi 4 i 5, aby moglybyc Umocowane za pomoca elektrycznego spawa¬ nia oporowego na jednej powierzchni scianki. Z tego wzgledu rozporki moga byc wykonane w postaci malych pelnych narzadów cylindrycz¬ nych 2a, które na jednym przypawanym koncu sa zaopatrzone w jeden lub kilka wystajacych osiowo czopów 22, które zostaja spojone z po¬ wierzchnia scianki. W innej odmianie wykona¬ nia rozpórke stanowi tulejka 2b o jednym lub kilku kolnierzowych wystepach bocznych 23b na koncu spawanym, które to wystepy posiadaj-a na stronie przykladania male czopy 22,. spawane z powierzchnia scianki. «Jeszcze jedna odmiana rozporek jest podana jako narzad cylindryczny 2c, którego dno 23c posiada na zewnatrz jeden lub kilka malych czopów 22, spawanych z po¬ wierzchnia scianki. Poza tym rozporki moga byc wykonane z pasków blaszanych zgietych w odpo¬ wiedni ksztalt, np. w ksztalcie litery T, jak wy7 stepy 2Sd, przy czym skierowane w bok paski podporowe sa zaopatrzone w male czopy 22, spa¬ wane z powierzchnia scianki.Przy umocowywaniu za pomoca elektrycznego spawania oporowego rozporki sa dociskane piono¬ wo do scianki blachy za pomoca spawarki tak, iz dokladnie przyjmuja prawidlowe polozenie i jedno¬ czesnie uzyskuje sie równomierne przyleganie.Dla latwosci dostepu do celu czyszczenia po¬ wierzchni kanalów- poleca sie stosowac rozpor¬ ki bez zadnych wystajacych w bok czesci, jak np. w postaci wykonania 2a lub 2c.Wreszcie na fig. 6 przedstawiono schema¬ tycznie nowy sposób zwijania blach, sluzacy do wytwarzania wymiennika wedlug wynalalzku.Jak widac na rysunku, blacha po umocowaniu na rdzeniu A zostaje zwinieta w pozadany ksztalt spiralny przez obracanie rdzenia w kierunku strzalki, przy czym kazda blacha prowadzona jest jednoczesnie w odpowiednich prowadnicach, odleglosc zas pomiedzy sciankami ustalaja roz¬ porki przewidziane na blasze, które jednak nie sa podane na rysunku, a mianowicie zagina sie blache w miejscach B, gdzie wlasnie wytwarza¬ ny zwój spirali T%„kierunku promieniowym ku osi spirali wywiera dostateczne cisnienie z ze-, wnatrz dla uksztaltowania blachy. Formowanie w tym przypadku odbywa sie bez stosowania' do¬ datkowych formujacych urzadzen pomocniczych w ten sposób, ze blacha w miejscach B zostaje przesunieta pod .dzialaniem wspomnianego ci¬ snienia do dolnej \gotowej spirali tak blisko, na ile pozwalaja posrednie rozporki, których swo¬ bodne konce sluza w ten sposób jako oparcie dla sasiedniej powierzchni scianki, tak iz rozporki sluza przy tym jako ksztaltujace narzady pod¬ porowe; pod wplywem nacisku bTacha przybie¬ ra taki sam ksztalt spiralny jaki ma wewnetrz¬ ny zwój spiralny. Wedlug tego sposobu oczywl- P.O.Z.G.'130ddz. wB-stoku — 150 z« scie kazda oddzielna rozporka w miejscach B podlega bezposrednio cisnieniu, tak iz zapewnia- sie calkowite przyleganie swobodnych konców rozporek do powierzchni scianek i przez to"uzy¬ skuje sie znacznie lepszy wyrób, anizeli przy za¬ stosowaniu znanych dotad sposobów. Wynika to z zasadniczej róznicy miedzy obydwoma sposo¬ bami, która polega na tym, ze w niniejszym przypadku zagiecie blachy odbywa sie przez dzia¬ lanie cisnienia na poczatku toru spiralnego, a wiec jest latwiejsze do opanowania niz przy zna¬ nych sposobach, przy czym plaski pas blachy jest prowadzony pomiedzy szczekami zaciskowymi,, aby wywierac na blache ciagnienie, które wów¬ czas ulatwia zagiecie. Do zastosowania niniej¬ szego sposobu jest konieczne dostatecznie geste- rozmieszczenie rozporek, aby w ogóle mogly slu¬ zyc jako ksztaltujace narzady podporowe podczas zwijania i to wlasnie ma miejsce w wymienniku wedlug wynalazku, przy czym dzieki tej okolicz¬ nosci osiaga sie oczywista zalete, gdyz nie po¬ trzebne sa zadne wkladki pretowe przy zwijaniu- PL