Przekladnie zebate z urzadzeniami do zmflalny kierunku ruchu, stosowane w po¬ jazdach motorowych, buidowanno w ten sposób, ze ruch wsteczny powstawal przez reczne wlaczanie w kierunku osio¬ wym pomocniczego kola zebatego. Przy podobneni urzadzeniu stosowano sprzeglo cierne, w celu unikniecia uszkodzenia ze¬ bów przy wlaczaniu w nieiprajwidlowem wzgledem siebie polozeniu tychze.Przy zastosowaniu wielkich przeklad¬ ni i przenoszeniu znacznych sil konstruk- qa podobna nie jest wygodna i wypada stosowac inne srodki dla otrzymania prze¬ stawienia, któreby zabezpieczaly mecha¬ nizmy od uszkodzen.Stosownie do niniejszego wynalazku cel tern oisiajga sie przez talkiie polajczenia urzadzenia do zmiany kierunku obrotu przekladni, z przyrzadfem rozrzadzajacym srodek napedny, ze mechanizmu tego nie mozna uruchomic dopóty, dopóki obraca sie jakiekolwiek koto laefoaite, ewentualnie dopóki znajduje sie w ruchu srodek na¬ pedny.Daje sie to osiagnac w sposób opisany ponizej a polegajacy na tern, ze mecha¬ nizm zmieniajacy kierunek obrotu urucha¬ mia sie hydraulicznie np. zia posrednic¬ twem tlokal ziostojajcego ,pod dzialaniem! ci¬ snienia oleju, przyczem dzwignia, za po¬ srednictwem której wywoluje sie ruch, jesit zahamowana dopóty, dtapóki jakie¬ kolwiek kolo zebate sie obraca, Zwykle stosuje sie do tego celu koilo zebate pomocnicze, przesuwane w kierun¬ ku promienia, wstawiane miedzy kola na¬ pedowe i pedzjone ewentualnie wylaczanez poniigdzy mich. Pozwala to zmniejszac, w porówniamitu z zastosowaniem przesuwal- nych w kierunku osiowym kól, sz&rojkosc kola, a poniewaz kolo dodlaftktowie potrze¬ buje dla ruchu wlaczajacego i wylaczaja¬ cego niewiele miejsca, cala przekladnia zostaje znacznie zmniejszona.Oprócz tego wynalazek obejmuje urza¬ dzenie, które znajdujace sie $r spoczyn¬ ku, lecz przeznaczone do wzajemnego za- , zebiami^ kola zebate ustawia wten spq- , sób, iz zely jednego z nicm Wypadaja zawsze w chwili wlaczania naprzeciwko wrebów miedzy ziebatmi drogiej ikola, lufo, gdy kola'^zebate zostana przesuniete ^wzgledem siebie w polozenie, w któreim zab jednego kola nie natrafia na wreb miedzy zebami kola drugiego, jedno koilo slizga sie po drugiem, az nastapi wlasciwe zazebienie. Ten ostatni Wypadek jest mo¬ zliwy tylkio przy zasitosowainifci kól srubo¬ wych.Jeden ze sposobów Wylkonaniai wyna¬ lazku przedstawia zalaczony rysunek na fig. 1 schematycznie i na fig. 2 szczególo¬ wo. Fig,. 3 przedstawia szczegól w prze¬ kroju, wedlug limji A—A ma fig. 2, fig. 4— szczególy filg. 2, a fig. 5, 6 i 7 szczegól dal¬ szy.Cyfra / oznacza kolo zebate napedne, a 2 napedzane. Kolo 1 obraca sie stale w jednym kierunku, natomiast kolo 2 otrzymuje ruch badz w jednym kierunku (naprzód), badz w przeciwnym (wstecz); w wypadku pierwszym obrót zostaje wy¬ wolany bezposrednio kolem /, zas w dru¬ gim przez kolo posrednie 3. Cyfry 4, 5 i 6 oznaczaja waly kól: 1, 2, 3, Tryby wiec 2 i 3 zostaja przy przej¬ sciu z „naprzód" na ,,wstecz" lub odwrot¬ nie przesumilete, który to ruch' osiaga sie za posrednictwem urzadzenia nastepujacego.W polozieniiu, wyobrazeniem na rysun¬ ku,, kolo 2 obraca sie wstecz. Dla wywola¬ nia obrotu wstecznego wprowadzaj sie po zatrzymaniu wszystkich kól (za posrednic¬ twem urzadzenia, przedsitawioneigo doklad¬ niej na fig. 2) przez, kanal doplywowy dol- '< ity 9 olej pod cisnieniem do cylindra 7 pod tlok 8, który ^znosi sie wówczas do góry i przesuwa czop^/0 do punktu 11, przy- czem wial 13 obraca sie za posrednictwem ramienia! 12. Nal wale 13 zaklinowany jest kssuik 14 arak korba 15. Przy obrocie walu 13 ksiuk 14 podnosi dzwignie 16 wraz z o- saidzonym w nalej walem 5 i kolem 2. Ksiuk jednak posiada tajka forme, ze podniesie¬ nie to fife moze zajsc, zanim korba 12 nie minie polozenia srodkowego 17. Natomiast krazek 18, ma ktqtirym kolo zebate 3 osa¬ dzone jest mfmosroldbwo, zostaje obrócone przy ruchu 10 — 17 zai posrednictwem korby 15, drazka 19, przyczem tryb 3 zo¬ staje wylaczony z zazebienia z trybami 1 i 2. Podczas ostatniej czesci ruchu prze¬ stawnego 17 korba 15 obraca sie jeszcze dalej, talk ze czop jej 20 dochodzi do punk¬ tu 21 przyczem czop 2'2 dnazkaJ 19 przesu¬ nie sie do punktu 23 i wal 6 do punktu 24, zas kolo 3 zaJjmie polozenie, przedstawione kreskami. Tymczasem ksiuk 14 obróci sie i podniesie ramie 16 do pclzycji, w której wal znajjdzie sie w punkcie- 25. W tern poloze¬ niu walu 5 tryby 1 i 2 zaczepialja -sie Wza¬ jemnie, tryb zals 3 jest wylaczony.Na wypaid[ekfl gdyby kola 1 i 2 stanely przy zlaczaniu kól w takiem polozeniu wzgledem siebie, ze zab jedneglo kola nie trafilby scisle naprzeciwko wreibu kola dru¬ giego, dzwignia 26 obraca afuitomatycznie kolo zebate 1 w polozenie, nadajace sie do zaczepiania! z kolem 2. Dzwigjnia1 26 uru¬ chamia sie równiez zai posrednictwieni ole¬ ju, znajdujacego sie w cylindrze z tlokiem, i ten ruch wspóldziala z lnnemii ruchami tak, ze dzwignia 26 obraca kolo 1 w odpo¬ wiedniej chwili. Mechanizm ten opisany jest ponizej i przedstaiwiony jest na fig. 2.Dla wywolatnia ruchu wstecznego kola 2, tlok 8 opuszcza sie maldól, prlzyczeim naj¬ pierw wylacza sie kolo 2, poczerni wlacza — 2 -sie kolo 3: Jezeli pozadany jefct jalowy bieg przekladni, to czop 10 zatrzymuje sie w punkcie 17. W tern polazeniu kola 2 i 3 nie zaczepila!ja zlaJ kolo ziebate /. Na fig. 2 widzimy te sama) konstrukcje, oo i na fig* 1, lecz .szczególowo. Figura ta! uwidacznia mechanizm,, zabezpieczajacy od nawrotu przed calkolwiitem zatrzymaniem wszyst¬ kich kól przekladni!.Jednakowe czesci sa oznaczone na obu figurach temi samenii lifezlbalmi. Wszystkie cylindry z olejem sa uruchamiane w tym wypadku za posrednictwem ramienia roz¬ rzadzajajcelgo 30, które mozna przyciskac i obracac; Rami^ rózlrzadzajafce jest osadzo¬ ne w glówce 33 suwaka tlokowego 32 za posrednilctwem czopa 31. Tym sposobem suiwafc tlokowy 32 moze byc obracany i podnoszony lub opuszczany w cylindrze z olejem 34 za posrednictwem ramienia 30.Sciany suwaka tlokowego i cylirtdra sa za- O/piatrzione w kanaly laczajce sie z rozmai- tiemil cylindrami) do oleju. Za posrednic¬ twem róznych ruchów ramienia rozrzadza¬ jacego 30 wpuszczamy olej i uruchomiamy cylinjdlry w takilej' kolejnosci!, jaka jest nie¬ zbedna do nawrotu przekladni To urza* dzetoie opisane jest ponizej z powolaniem sie na fig. 5, 6 i 7.Jak zaznaczono na wstepie, mechanizm natwrotny nie powinien podlegac dzialaniu rozrzadnika srodka na pednego, dopóki ja¬ kiekolwiek kolo przekladni sie obraca, W przedstawionym sposobie wykonania ramie 30 nie 'noze byc uiuchomione, póki kola przeklidni lub którekolwiek z nich pozostaje w spoczynku. Osiaga sie to w sposób na&teipujacy. 56 oznacza rekojesc irozrzadnika srodka na|pedneig|o nip. przyrzadu do wpustu pary, na lokomotywile. Póki rekojesc 56 znajdu¬ je sie w tlakiiem polozeniu, ze kiedy srodek maipedny nie jest potalzebny, ramie 30 pozo¬ staje zahamowane i odwrotnie, jezeli sro¬ dek nalpedny jest w uzycito, raimile 30 musi zajmowac jtolozenie robiolcze. Osilaga sie tb zaJ posrednictwem dwu tirzpieni zafcrzymo- wych 57, wcflsk&inych za: posrednictwem sprezyny, umiieszczonef wewnatirz trzipieni do wyknojów 58 luib 59 w raimieniu roz¬ rzadnika przy normailnetm polozeniu reko¬ jesci.Na lukowem ramieniu rozrzadnika znaj¬ duje sile wykrój 58, na tyle gleboki, ze oba trzpienie hamujace zaskaJcuja do wykroju, L j. zajmuja polozenie zwykle. Toz s&imo jest zirobilome i z raJmionanii1 56 i 59, dzieki czemu jedlnoi tylko z tych ramion, a nffie oba równoczesnie moga byc obrócone z polo¬ zenia normalnego. W ten sposób ramile roz¬ rzadnika oleju 30 jest zwykle zahamowane, gdy srodek najpeldtay pracuje. Tylko gdy raczka rozrzadnika do srodka napednego 59 zajmuje polozenie, praedistaiwiione nia ry¬ sunku, a wnec gdy srodek na^ediny nile jest dopuszczany, ramie 30 mioznla uruchomic — ii odwrotnie, raczke tfozrzajdinilka 56 moz¬ na przestawic z polozenila, przedstawionego ma rysunku, a wiiec silnik mozna puscic w ruch tylko wówczas, gdy raimi^ 30 znajduje sie w polozeniu normalnem, oznaczonem na rysunku.Skoro np. chcemy przejsc t ruchu ,,na¬ przód" na ruch ,,wstecz," t. j. gdy kolo 3 ma byc wlaczone, to odbywa sile to w sipo- sób nastepujacy.Najpierw raczke rozrzadtnikal 56 srod¬ ka napedowego nalezy przestawic W polo¬ zenie wskaziane na rysunku, dla przerwa¬ nia wpustu srodka napedowego.Nastepnie ramie 30 obraioamy na czopie 31 przez opuszczenie rekojesci. Mozna je obracac okolo osi podluznej suwaka tloko¬ wego 32 tak na lewo, jak i na prawo. Obrót w jednymi kierunku ramieniia Wywoluje nal- wrót z „naprzód" na ,,wistecz", natomiast obrót w przeciwnym kierunku nawrót z ,,wstecz" na ,,naprzód", tymczasem nie mozna obrócic ramienia,, zanim kola prze¬ kladni sie nie zatrzymaja, bo moze sie zda- — 3 -rzyc, ze ke&m przekladni obracaja sie je- stacze jpto ziateytmainiiu; doplywu srodka na- pednsgo, zwlatezcaai w pojazdach, któro hie^na jeszcze wskutek Jbeodwfoidinotó |n|p. parowóz}, Dk iftipobieieiiia obrotowi ramienia 30, zanim kola przekladni zostana zatrzymane, sluzy urzadzenie nastepujace.Gdy ramie 30 obracal sie okolo czopa 31, suwak 32 opada i olej ze zbiornika] na¬ plywa do cylfcdrówi 73, których tloki (czo¬ py 71) dzialaj aj na pofokragle haUmike cierne 37 i 38 lub inne czesci anajlogic*oe tak, ze te zpsi^'alprzycisi)iete ok) pcKwierach- ni ciernych kól i ii 2. Hamulce tle moga byc przesuwane do kól i i 2 bajdz w kierunku promieni, badz tez, jak to przedstaiwi)oHfc na rysunku, w kierunku osiowym, w któ¬ rym to wypadku nuuja Gdy jednio z kól 1 ii 2 lub oba! sie obracaja, obraca; sie odpowiedni krajzek lub oba kraz¬ ki 37 ir 38 i odniosae czopy 39 i 40r ai rów¬ niez i czop 41 zostaja przesuniete nadólf a drazek 42 przesuwa drazek 43 do góry, który wsuwaj sie w tym wypadku w otwór 44 róznienia rozrzadnego 30, hairnujac je od dalszego obrotu. Sprezyna 70 (£lg. 3), u- mileszczioina miedzy wlalem 71 i nierucho¬ mym kadlubem 72 cola zespól 36 — 43 do polozenia przedstawianego na rysunku.Dopiero wówezals, gdy wszystkie kola przekladni znaj da sie w spoczynku, ra¬ mie 30, jak to juz w&pionwiiataio, daje sie obrócic. W tym wiec wypadku pret 43 nie zostanie podniesiony i dopiero wów¬ czas ramie 30 moze sie obrócic i wywolac przestawienie mechanizmu.Gdy ramie zostanie obrócone tak, ze wtystook 35a raririenJaJ 30 minie wyskok 35, rafmie 30 moze byc opuszczone dalej, az tlok lub suwlak sfclokowy dfrjdzie 4o spodu.Przy tern powlónitóEti opuszczeniu olej na- plywa pod wrzeciono 46 z zakonczeniem w ksztalcie tloka1 45. Stosownie do tego, czy cbrót mial *ftlejsce poczatkowo ,,wprzód" czy „wstecz": wrzeciono 46 zostaje podnie¬ sione tak, 4e (fi|g. 4) wyciecie ziaporort^e 47 do ruchu przedniego lub 47b do ruehu wstecznego uia sumaku 48a, polajcizoniych z trybem 48, zostalje oswobodzone praez ha¬ mulec cylindryczny 47a tlcka 45. Ramie 30, obrajcaae dalej w tym samym kieranku, o- twiera aa poarednictwean suwaka 32 doplyw oleju do dolnej czesci cylindra 7, wywolu¬ jacego stosownie dio ojpi^u (filg. 1) wlaczanie lub wylajCzamiJe kolai zebatego 3.Po poaaownem podniesieniu suwaka 32 olej z przestrzeni pod klakiem 45 zostofe wyjpuszGzony, poczetra sprezyn* 75 coia tlok do polozenia krancowego dolnego.Na tym «aiaym wfcle, na którym znaj¬ duje sie wystep czyli ksiuk 14, osadzone jest kolo aebate stozkowe 49. Przy oibrocie walu 13, kolo 49 obraca) wrzeciono 50, zao¬ patrzone zkai koncu dolnym w kolo zebate stozkowe 51, iacfcepilaifaoe kolo 49. Kolo &o w porównamiki z kolem 49 jesfti iakiej wiel¬ kosci, ze wrzeciono 50 nie aaoze sie obró¬ cic wiecej, niz o pól obrotu, zeby naochai- nizm zaporowy 47 — 43 polozen krancowych. Kolo 48 obraca! kolo 52 i zarazem wcaec4ono 46, którego czesc najwyzsza zaopatrzona jest w calworogton do korby.Obaj wykroje 47 ii 47b mozna zalatapic jednym wspólajym. Cyfra 47c oznacza -wy¬ kroje do biegu swobodnego (fig. 4), Czesc górna wrzeciona 46 wspóldziala z ramieniem 30, zajkoóczotnem kula 76, wchodzajca miedzy pierscienie prowadnicze 77 wrzecJoinal 46. Urzadzenile to sprawia, ze ramie 30 nie moze byc cofniete do polo¬ zenia normalnjeg^, zanim kolo 48 nie zo¬ stanie zahaimofwialne za' posrednictwem kraz¬ ka zaporowego 48a. Krazek tlen utrzymuje mianowicie wtrzeciotno 46 wi ipolozendlu pod- niesioaiem wówzas* gdty mechanizm wa- wiriotoy *iie /jest zahanaiewaniy dla bilegu, truaprzod'', „wstecz'* lub swofeodnegjo. Gdy ttnzadzienie 4iiie bedzte ziabamowaHae, *o — 4 —wrzeciono, a praeio i jegp .punkt polaczieaia z ramieniem JO u$a podfffflesiones, ;przez co ramie nie moze byc cofniete do .polozenia normalnego. Uniajdzenie? 4k nile pozwalaj ma- szynisciie wpuszczac pary przed zakoncze¬ niem przestaJwienia ma chody.Na wrzecionie 46, zaiopaitrzoineim w) miej¬ scu 5£d w gwitat,, -ztoajduije sie nakretkaJ5 ze wskazówka 54, praesuwiaijapa sie wzdluz podizialkil siopniotw^j i pokaitzafaca, poloze¬ nie przekladni.Poniewaz chodzi o to, by kola; jely przy wlaczaniu takie polozenie ^wfc^le- dem fiSebie, aby zeby Ach zatcbadzdly we wreby, zastosowtaino narzadzenie, jfetóre na¬ stawia zawsze kola w1 polozenie wl&JscSwte.Tlok 61 slizga sie ^ cylindrze 55, do którego doplywa' olej Za posrednictfWem suwaka tlofcowfego 32, fgkly tera; zostanie przesuniety do odpowiedniej pozycji) cefem doprowadzenia oleijra do cylindra 7. Tlok ten posiada dwa drazki 26y -których konce wispóldzialalja z wiencami zaipeJdbcweml 62 na kolach 1 i 2, przyczem ilosc ziejbów na wieoacach zapadkowych jest ta sama, co i na odpoiwiedtaich kolach zeba/tych. Tlok 6i praw&dai sie trzpieniem piotnrdeczoym 63 w prow&dirilcach cylindra1 55. O konce czo¬ pów 63 opilem: sile isiprezynia naciskowa 65, opierajaca sile drugilm kencem o dno kadlu¬ ba 66. Sprezyna ta dazy db przesuniecia tloka 61 do Tego polozenia górnego kran¬ cowego przeciw cisnieniu oleju w komorze 67, znajdujacej -sie wewnatrz kadlufoiai 66.Drazki 26 posiadaja wystepy slizgowe 68, wspóldzialajace z krawedzia otworu 69 talk, ze skoro w komorze 67 niema ci¬ snienia oleju ii sprezyna 65 przesuwa tlok 61 do góry, ramiona 26 zositaija zlozone i wylaczone z wienców .zalpadikowych 67.Gdy wówczas zoistamie wpuszczony do komary 67 olej, tlok 61 przesuwa sie. na¬ dal do potezeiniiai kagancowego zewnetrzne- go, przyczem oba kola l i 3, o ile nie &a spcaezonn, -stana w rpoarpcji *mwtt£rvmjaoei ida aaaebafame.W talki siam sposób zlafcebiaja sie tez ko- . la 2 i 3.Drazek 26 obraca kolo 3, gdy sik£ zbliza do 'kota 2. Skoro z# kota 3 napotkal zab kola 2, drajzek 36 obraca kolo 3, az zab wpadnie wfc wr^b. To jest jednak moizSiwe tyflfco przy kolach srubowych. Przy zasto¬ sowaniu zas urzadzenia flb Icol zebatych cyfitadryczmycih moze sie ddarzye, «e dwa zefby zelkniaj sie, z&rihn de^da^ do naczepie¬ nia sie. W tym wyplafcifca kola wzia.femmie;' pocizfcm dopiero- moze zstapic wlaczienie.Fig. 5 — 7 przeidstwwimja szczególowo olejiowy mechamSzm rozrzajdlny.Fig. 5 dalje przekrój wfedliug Hntji) B — B, a lig. 'u przekrój wedlug lintji C — Cna fig. 7. 32 oznaczaj suwak tlokowy. Przy pierw¬ szym ruchu naidól rannieniai 30 otwór 80 laczy siedzi doplywem oleju 3il do cylindra 73 (fig. 3), przyczem olej, znajdujacy sie stale w przestrzeni 34 moize oddzialywac na urzadzenie, przedstawione Ma $g. 3.Przy dalszem ©paldlatoiu ramienia 30 otwór 82 #a£&y *ie z doplywtem olejfu 83 do prze- sirzeni pod tifekiem 45, ^»odnosfeapyni wrze¬ ciono 46. Za nastepnym <©ihtf«tem ramaienia 30 „wstecz" lub „naprzód" otwiera «Le ka¬ nal olejny 84, 86, eweaoftuailnie 84, 85. Wpu¬ sty 85 i 86 prowiaidfca do jedlaeg® ewcsrtiual- nie drugiego koncaJ cylindra 7. Równocze¬ snie cylinider 55 oteymuje olefl prtzez otwo¬ ry 87, ewentualnie 88 i doplywi 89 do cy¬ lindra 55.Cyfra- 90 ozmacm wyzlobienie iw suwaku 32, lajcziace otwór 185 ewentualnie86 z wypu¬ stem oleju VI. Rozumie ur^adaenie, praedstawilome aiai rystunku dla przykladu, moze Jbyc znatanile zmdeftiioine, zachowujac cechy% znamionujace istoite 'wytoalaizku. Za- miiasti oleju mozna! stosowac ósme plyny lub gaizy, Bp, wode, pare» powietrze ktb gaz. — 5 —Zamiast jednego ramienia 30 mozna stoso¬ wac dwai taikile raJmiona, polaczotfle ze soba. PL