Nieznane byly dotychczas terapeutycznie uzyteczne zwiazki szeregu kwasów cykloalky- lojednokarbonowych lub ich homologów i. pro¬ duktów podstawienia. Obecnie stwierdzono, ze zasadowe estry i amidy kwasów cykloalkylo- 1-karbonowych arylowanych w polozeniu 1 wykazuja cenne wlasciwosci terapeutyczne.Zwiazki te mozna otrzymac wedlug znanych metod wytwarzania zasadowych estrów kwa¬ sów karbonowychM zasadowych amidów kwa¬ sów karbonowych.W celu wytworzenia estrów dziala sie nj. zdolnymi do reakcji pochodnymi kwasów 1-ary- locykloalkylo-1-karbonowych, a wiec ich ha- loidkami, estrami lub bezwodnikami, w obec¬ nosci lub w nieobecnosci srodków kondensuja- cych, na aminoalkohole podstawione trzecio¬ rzedowo przy azocie, albo tez zdolnymi do re¬ akcji estrami omawianych aminoalkoholi, ewen¬ tualnie w obecnosci srodków wiazacych kwas, na wymienione kwasy lub ich sole. Pod kwa¬ sami 1-arylocykloalkylo-l-karbonowymi rozu¬ mie sie odpowiednie zwiazki szeregu benzeno¬ wego i naftalenowego i to zarówno niepodsta- wione, jak i podstawione. Jako najwazniejsze podstawniki wchodza w gre grupy alkylowe i alkoksylowe oraz chlorowce. Pod zdolnymi do reakcji estrami aminoalkoholi rozumie sie przede wszystkim estry z kwasami chlorowco- wodorowymi, kwasami arylosulfonowymi i tym podobnymi. Mozna jednak równiez przeprowa¬ dzac kwasy 1-arylocykloalkylo-l-karbonowe w ich estry chlorowcoalkylowe i te poddawac reakcji z aminami drugorzedowymi. Estry chlo¬ rowcoalkylowe wytwarza sie korzystnie tak, ze na kwasy 1-arylocykloalkylo-l-karbonowe lub ich haloidki, estry albo bezwodniki, dziala sie w obecnosci lub w nieobecnosci srodków kondensujacych, chlorowcohydrynami alkyleno- wymi, albo tez na sole tych kwasów dziala sie chlorowcohydrynami alkylenowymi lub dwu- haloidkami alkylenowymi, po_ czym w otrzyma-nych zwiazkach wymienia sie ewentualnie obecne grupy wodorotlenowe na chlorowiec.W celu wytworzenia amidów poddaje sie re¬ akcji kwasy 1-arylocykloalkylo-l -kartonowe z alkylenodwuaminamii, które posiadaja pierw¬ szo — lub drugorzedowa grupe aminowa i co najmniej jedna trzeciorzedowa grupe aminowa* albo tez dziala sie na sole metaliczne 1-ary • lowanych amidów kwasów cykloalkylo-1-kar- feonowych, zwlaszcza na sole z metalami alka¬ licznymi, zdolnymi do reakcji estrami odpo¬ wiednich aminoalkoholi. Do amidów dochodzi sie tez posrednio jesli kwasy cykloalkylokarbo- nowe lub ich pochodne albo produkty podsta¬ wienia poddaje sie reakcji z aminoalkoholami o pierwszo — lub drugorzedowej grupie ami¬ nowej, albo tez jesli na amidy arylowanych w polozeniu 1 kwasów cykloalkylo-1, karbono¬ wych posiadajacych 1 do 2 atomów wodoru vv grupie amidowej, lub ewentualnie na polacze¬ nia tych amidów z metalami, dziala sie chlo- rowcohydrynami alkylenowymi lub dwulia- ioidkami, alkylenowymi po czym w tak Otrzymanych oksyalkyloamidach lub zestryfiko- wanych oksyalkyloamidach wymienia sie kon¬ cowy podstawnik na dwupodstawiona grupe aminowa.Przez przylaczenie haloidków alkylowych, haloidków alkylenowych, estrów kwasów ary- lasulforiowych, siarczanów dwualkylowych, ha¬ loidków aralkylowych itd. powstaja w znany sposób czwartorzedowe zwiazki powyzszych est¬ rów i amidów. Jesli do reakcji z estrami chlo- rowcohydrynowymi kwasów cykloalkylokarbo- nowych lub chlorowcoalkyloamidami kwasów cykloalkylokarbonowych uzywa sie trzeciorze¬ dowych amin jak trójmetyloaminyny lub trój- etyloaminy,. wówczas powstaja wprosr"czwarto¬ rzedowe zwiazki aminiowe.Kwasy 1-arylocykloalkylo-l-karbonowe sa przewaznie znane; o ile tak nie jest, otrzymuje sie je tak samo, jak zwiazki opisane w litera¬ turze.W podanych nizej przykladach czesci ozna¬ czaja czesci wagowe. i Przyklad I. ^0,8 czesci chlorobezwodmka kwasu 1 - fenylocyklopentylo -1 - karbonowego otrzymanego z kwasu, (Am. Soc. 1934, 56, 715) i chlorku tionylu, rozpuszcza sie ,w 250 czes¬ ciach objetosciowych absolutnego eteru i do roztworu tego, mieszajac i dobrze chlodzac mieszanina oziebiajaca, wkrapla sie roztwór 12 czesci dwuetyloaminoetanolu w 50 • czesciacn objetosciowych absolutnego eteru, przy czym temperature utrzymuje sie ponizej 0° C i po skonczonym wkraplaniu miesza dalej calosc w ciagu 2 godzin w temperaturze pokojowej. Na¬ stepnie roztwór wytrzasa sie dwa razy z wod4 i raz z rozcienczonym kwasem solnym, alkali- zuje sie polaczone wodne wyciagi roztworem potazu i -wyciaga je eterem. Roztwór eterowy przemywa sie woda, suszy nad potazem i od- destylowuje rozpuszczalnik. Zasada wrze przy cisnieniu 0,07 mm slupa rteci w temperaturze 112 — 115 °C. v Zamiast kwasu 1 -fenylocyklopentylo-1-kar- bonowego mozna tez stosowac jego pochodne podstawione w.rdzeniu fenylowym, np, zwiazki 4-metoksy- lub etoksy- albo 4-chloro- lub bromo- fenylowe. Odpowiednie amidy wytwarza sie zu¬ pelnie analogicznie jak w powyzszym przykla¬ dzie.Jezeli w powyzszym przykladzie stosuje s:^ zamiast chlorobezwodnika kwasu 1-fenylocyklo- pentylo-1-karbonowego chlorobezwodniki odpo¬ wiednich kwasów karbonowych metylowanych w rdzeniu fenylowym, wówczas otrzymuje sie ponizej podane estry.Ester dwuetyloaminoetanolowy kwasu 1-^2'- metylofenylo/-cyklopentylo - 1 - karbonowego, wrzacy przy cisnieniu 0,05 mm slupa rteci w temperaturze 119 — 120} C, a z niego chloro¬ wodorek o temperaturze topnienia 173 —174° C.Ester dwuetyloaminoetanolowy kwasu 1-/3- metylqfeuylo / - cyklopentylo - 1 - karbonowego, wrzacy przy cisnieniu 0,08 mm slupa rteci w temperaturze 117 — 119° tJ, a z niego chloro¬ wodorek o temperaturze topnienia 148—149a C.Ester dwuetyloaminoetanolowy kwasu 1-/4'- metylofenylo/-cyklopentylo - 1 - karbonowego^ wrzacy przy cisnieniu 0,08' mm, slupa rteci w temperaturze 113 -i*gll50 C, a z niego chloro¬ wodorek o temperaturze topnienia 167—168° p Przyklad II. 20,4 czesci kwasu 1-fehylocy- kloheksylo-1-karbonowego (Am. Soc. 1034, &6, 715), 14 czesci B-chloroetylodwuetyloaminy i 20 czesci potazu w 250 czesciach objetosciowych suchego estru octowego mieszajac ogrzewa sie do wrzenia w ciagu 24 godzin. Po oziebieniu odsacza sie chlorek potasu, przemywa pozosta¬ losc estrem octowym i polaczone roztwory w estrze octowym wyciaga rozcienczonym kwasem solnym. Kwasny roztwór* najpierw wy¬ ciaga sie eterem a nastepnie uwalnia zasade roztworem potazu i wyciaga ja eterem. Po . wysuszeniu roztworu eterowego oddestylowuje sie rozpuszczalnik. Pozostalosc wrze przy cisnieniu 0,12 mm slupa rteci ^w temperaturze-136 — 138° C. Przez wprowa¬ dzanie . par kwasu solnego do eterowego roz¬ tworu zasady otrzymuje sie chlorowodorek który po przekrystalizowaniu • z mieszaniny absolutnego alkoholu z estrem octowym topi sie w temperaturze 162° C# — 1 —Przyklad III. 23,7 czesci chlorobezwodniki kwasu l-/3',4'-dwumetylofenylo/ - cyklopentylo- 1-karbonowego poddaje sie reakcji wedlug przy¬ kladu I z 12 czesciami dwuetyloaminoetanolu.Otrzymana zasada wrze przy cisnieniu 0,05 mm slupa rteci w temperaturze 126 — .'128*C W taki sam sposób otrzymuje sie z 237 czesci cJalorotjezwodnika kwasu l-/4'-metylofenylo' • cykloheksylo-l-karbonowego i 12 czesci dwu¬ etyloaminoetanolu zasade wrzaca przy cisnie¬ niu 0,08 mm slupa rteci w temperaturze 138 — 140* C.Zasada otrzymana z 23,7 czesci chlorobezwod¬ nika kwasu l-fenylo-2,5-dwumetylocyklopen- tylo-1-karbonowego i 12 czesci dwuetyloamino¬ etanolu wrze przy cisnieniu 0.06 mm slupa rteci w temperaturze 128— ISO* C.Przyklad IV. 20/8 czesci chlorobezwodnika kwasu 1-fenylocyklopentylo - 1 - karbonowego poddaje sie reakcji wedlug przykladu I z 12 -czesciami N.N-dwuetyloetylenodwuaminy. Po , przeróbce otrzymuje sie nowa zasade wrzaca przy cisnieniu 0,03 mm slupa rteci w tempe¬ raturze 140 — 142c C.Z 20,8 czesci chlorobezwodnika kwasu l-fenylocyklopentylo-l-ka?bonowego i 13 czesci N/N-dwuetylo-N^metyloetyleTiodwuaminy otrzy¬ muje sie zasade wrzaca przy cisnieniu 0,05 mm slupa rteci w temperaturze 438*— 140*' C. 2a 25 czesci chlorobezwodnika kwasu 1-'3',4'- dwumetylofenyloZ-cykloheksylo-l-karbonowego i 15 czesci riN-dwuetylo-r^-etyloetylenodwuami- ny otrzymuje sie zasade wrzaca przy cisnieniu 0,04 mm slupa rteci w temperaturze 159—161° C.Przyklad V. 40 czesci amidu kwasu 1-feny- locykloheksylo-l^karbonowego i 8 czesci amidku sodu w 400 czesciach toluenu ogrzewa sie do wrzenia pod chlodnica zwrotna w ciagu 6 go¬ dzin, nastepnie dodaje sie wolno obliczona ilosc B-chloroetylodwuetyloaminy i ogrzewa dalej az do ukonczenia reakcji. Po oziebieniu wy¬ trzasa sie roztwór toulenowy z rozcienczonym kwasem solnym i z wodnego wyciagu po prze¬ saczeniu go, wydziela sie zasade w zwykly sposób. Dwuetyloaminoetyloamid kwasu 1-feny¬ locykloheksylo-l-karbonewego wrze przy ci¬ snieniu 0,03 mm slupa rteci w temperaturze 148 — 150* C.Te sama zasade mozna otrzymac przez ogrze¬ wanie do temperatury 200° C kwasu 1-fenylo- cykloheksylo-1-karbonowego z 2-dwuetyloami- noetyloamina albo przez wielogodzinne goto • wanie estru metylowego kwasu z amina.Przyklad VI. 46 czesci chlorobezwodnika kwasu 1 - fenylocykloheksylo - 1 - karbonowego poddaje sie Teakcji z 17 czestlaiiH-chloroliyflryu v etylenu w obecnosci pirydyny. Po skonczonej reakcji wytrzasa sie mieszanine reakcyjna z eterem i z woda, roztwór eterowy suszy, odparowuje rozpuszczalnik i pozostalosc frak¬ cjonuje w prózni. Ester D-chloroetylowy kwasu 1 -fenylocykloheksylo-1-karbonowego wrze pod cisnieniem 0,02 mm slupa rteci w temperaturze 110 — 115* C. 27 czesci tego zwiazku poddaje sie reakcji na cieplo z 14 czesciami piperydyny i po skonczonej reakcji wytrzasa sie miesza¬ nine z eterem i z woda. Z roztworu, eterowego po odparowaniu rozpuszczalnika otrzymuje sie ester, piperydynoetylowy kwasu 1 - fenylocykloheksylo - 1 - karbonoweg; w postaci jasnego oleju dobrze rozpuszcza¬ jacego* sie w kwasach. Przy cisnieniu 0,1 mm slupa rteci wrze on w temperaturze 155—160* C.Przyklad VII. 41 czesci kwasu l-fenylc,- cyklopentylo-1-karbonowego i 12 czesci amino- etanolu* ogrzewa sie w ciagu 2 godzin do tem¬ peratury 2000° C przy czym pozwala sievodde¬ stylowac wodzie tworzacej sie przy konden¬ sacji. Po ukonczeniu reakcji rozpuszcza sie otrzymany fi-oksyetyloamid kwasu 1-fenylo - cyklopentylo-1 -karbonowego w chloroformie i ogrzewa z obliczona iloscia pieciochlorku fosforu w ciagu *2 godzin do temperatury 60° C.Mase reakcyjna rozpuszcza sie w eterze, roz¬ twór eterowy przemywa roztworem sody i wo¬ da a nastepnie suszy go nad weglanem potasu.Po odparowaniu rozpuszczalnika otrzymuje sie B-chloroetyloamid kwasu 1-fenylocyklopentylo - 1-karbonowego w postaci jasnego oleju. 27,5 czesci 'tego zwiazku ogrzewa sie z 18 czesciami dwuetyloaminy w ciagu 10 godzin do temperatury 130* C. Nastepnie mieszanine rozpuszcza sie w rozcienczonym kwasie sol¬ nym, przesacza i straca za pomoca sody z wod¬ nego roztworu dwuetyloaminoetyloamid kwasu 1-fenylocyklopentylo - 1 - karbonowego. Zasada wrze przy cisnieniu 0,03 mm slupa rteci w temperaturze 140 — 142* C.Zamiast kwasów fenylocykloalkylokarbono- wych mozna stosowac analogiczne zwiazki sze¬ regu naftalenowego. .Przyklad VIII. 20r8 czesci chlorobezwod¬ nika kwasu 1-fenylocyklopentylo-1-karbonowego rozpuszcza sie w 200 czesciach absolutnego benzenu. Do roztworu tego mieszajac i ozie¬ biajac wkrapla sie roztwór 11 czesci y-rdwume- tyloamtnopropanolu w 50 czesciach absolutnego benzenu, po czym ogrzewa sie w ciagu 1 go¬ dziny do wrzenia, s Roztwór benzenowy wy¬ trzasa sie dwukrotnie z woda i raz z rozcienczo¬ nym kwasem solnym. Polaczone wyciagi wod-ne przemywa sie eterem,, uwalnia zasade za pomoca potazu, i wyciaga ja eterem. Roztwór eterowy przemywa sie woda, suszy nad pota- Zern^i oddestylawuje Rozpuszczalnik.^ ' -Ester y-dwumetyloaminopropanolowy kwasu l^fenycyklopentyló^l^karbonowego wrze* przy cisnieniu 0,25 mm slupa rteci w temperaturze 125¦— 127° G. Chlorowodorek otrzymany z nie¬ go topi sie w temperaturze 147 — 148 °C.W taki' sam sposób otrzymuje sie z odpo¬ wiednich chlorobezwodników kwasowych po¬ nizej podane estry. v Ester Y -dwumetyloaminopropanolowy kwasu l-/2'-metylofenyIocyklopentylo* 1 -karbonowego, wrzacy przy cisnieniu 0,08 mm slupa rteci w temperaturze 119 —- 121° C, a z niego chloro¬ wodorek o temperaturze topnienia 135—136° C.Ester y -dwumetyloaminopropanolowy kwasu 1-/3' -metylofenylo/-cyklopentylo-l -karbonowego, wrzacy przy cisnieniu. 0,09 mm slupa rteci w temperaturze 117—120° Cr a z.niego chloro¬ wodorek o temperaturze topnienia 135 — 136° C.Ester Y-dwumetyloaminopropanolowy kwasu 1 -'4' '-metylofenylp/-cyklopentylo-1-karbonowego- wrzacy, przy cisnieniu 0,04 mm slupa rteci w temperaturze 109 — 110° C, a z niego chloro¬ wodorek o temperaturze ,topnienia 186—187° C.Ester Y-dwumetyloaminopropanolowy kwasu 1-/3', ^'-dwumetylofenylo/ -cyklopentylo-1-karbc- nowego, wrzacy przy cisnieniu 0,15 mm slupa rteci w temperaturze 136 — 137° C, a z niego chlorowodorek o temperaturze topnienia 156 — 158° C.Przyklad IX. 19,4 czesci chlorobezwodniki kwasu 1-fenyloeyklobutylo-l-karbonowego pod-* daje sie reakcji wedlug przykladu VIII z 12 czes¬ ciami dwuetyloaminoetanolu. Po przeróbce otrzymuje sie ester dwuetyloaminoetanolowy kwasu 1-fenylocyklobutylo-l -karbonowego; wrza¬ cy przy cisnieniu 0,1 mm slupa rteci w tempe¬ raturze 108 — 110° C, a' z niego chlorowodorek o temperaturze topnienia 151 — 152° C.W taki sarn sposób mozna otrzymac homo- logi lub podstawione w pierscieniu estry kwa¬ su 1-fenylocyklobutylo-l-karbonowego; wymie¬ nic mozna pochodne kwasu 1-^2'-metylafenylo'- cyklobutylo-1-karbonowego, kwasu l-/3'-metylo- fenylo/-cy,klobutylb-l-karbonowego, kwasu W4:- metylofenylo^-cyklobutylo-l-karbonowego, kwasu 1-/4* -chloroienylo^eyklobutylo-1-karbonowego, 1-/2'* - metoksyfenylo / - cyklobutylo - 1 - karbono- wego Itd.Przyklad X." lfc czesci chlorobezwodnik;* kwasu 1-fenyiocyklopropylo-l-karbonowego pod¬ daje sie reakcji wedlug przykladu -VIII z 12 czesciami dwuetyloaminoetanolu. : Po przeróbce otrzymuje sie ester ' dwuetyloaminoetanolowy kwasu. 1 - fenylocyklopropylo -1 - karbonowego,. wrzacy przy cisnieniu 0,05 mm slupa rteci w temperaturze' 105: — 107 ° C, a z niego chloro¬ wodorek., o temperaturze topnienia 133—134' C.W taki sam sposób'mozna otrzymac homo- logi lub podstawione w pierscieniu estry kwasu 1-fenylocyklopropylo -1-karbonowego; wymienic mozna pochodne kwasu l-/2'-metylofeny1o- cyklopropylo-1-karbonowego, kwasu 1 -;3(-me- tylofenylo^cyklopropylo-1-karbonowego, kwasu 1 -/4* - metyloienylo^eyklopropylo-l-karbonowe- go, kwasu l-/4'-chlorofenylo/-cyiklopropylo-l- karbonowego, kwasu l-^-metoksyfenyloZ-cy- - kloprcfpylo-1-karbonowego.Zastosowanie moga równiez znalezc alkylo- wane cyklopropano-, cyklobutano- lub cyklo - pentanófenylokarbonowe kwasy, np. kwas 1 - ienylo*2-metylocyklopropylo-l-karbonowy, kwas l-^2< - metylófenylo'- 2 - metylocyklopropylo -1 - karbonowy, kwas l-'/3'-imetylofenylo/-2-metvlo- cyklopropylo-1-karbonowy, kwas l-^-metylo- fenylo-2-,metylocykloprÓpylo-l-karbonowy, kwos 1-/4' - chlorofenylo/ - 2 - metylocyklopropylo - 1 -" karbonowy, kwas 1-fenylo-2-etylocyklopropylo- 1-karbonowy itd.Przyklad XI. 23,7 czesci chlorobezwodnika kwasu 1-ienylocykloheptylo-l-karbónowego roz - puszcza sie w 300 czesciach objetosciowych absolutnego eteru i do roztworu tego, miesza¬ jac i dobrze' chlodzac mieszanine oziebiajaca, wkrapla sie roztwór 12 czesci * dwuetyloamino - etanolu w 50 czesciach objetosciowych absolut¬ nego eteru, przy czym temperature utrzymuje sie ponizej 0» C i po skonczonym wkraplaniu miesza dalej calosc^ w ciagu 2 godzin w tem¬ peraturze pokojowej. Nastepnie roztwór wy¬ trzasa sie dwa razy z woda i raz z rozcien¬ czonym kwasem, solnym, r alkalizuje. sie pola¬ czone wodne wyciagi potazem i wyciaga je eterem.Roztwór eterowy przemywa sie woda, suszy, nad potazem i oddestylowuje rozpuszczalnik.Zasada wrze przy cisnieniu 0.07 mm slupa rteci w temperaturze 140° C. PL