Znane sa sposioby wyznaczania miejsca polozenia urzadzenia odbiorczego, polega¬ jace na tym, ze stacja nadawcza wysyla dwie wiazki o charakterystykach kierun¬ kowych, manipulowane na przemian w ryt¬ mie dwóch uzupelniajacych sie znaków Morsego, przy czym znaki manipulacji jed¬ nej wiazki (kropki lub znak a) przypadaja kazdorazowo w przerwy znaków manipu¬ lacji drugiej wiazki (kresek lub znaku n).W strefie równych natezen pól obu wia¬ zek kierunkowych uzupelniajace sie znaki daja przy odbiorze kreske ciagla, co wy¬ krywa sie np. za pomoca sluchawek. Stre¬ fa ta sluzy jako wyznaczenie trasy dla ce¬ lów nawigacji.Przy powyzszym sposobie wymagane jest aby oprócz moznosci kontrolowania sygnalów za pomoca sluchawki, moznaby je kontrolowac za pomoca optycznego przyrzadu wskaznikowego. Rózne spoiso- by, stosowane w tym celu dotychczas, po¬ siadaja pewne wady. Na przyklad w jed¬ nym z tych znanych sposobów obie wiaz¬ ki kierunkowe nie sa manipulowane w ryt¬ mie uzupelniajacych sie znaków, lecz mo¬ dulowane odrebnymi czestotliwosciami akustycznymi. Stosuje sie przy tym w od¬ biorniku przyrzady wskaznikowe, które uwidaczniaja róznice amplitud tych dwóch odrebnych czestotliwosci modulacyjnych.Sposób ten umozliwia tylko obserwacje optyczna bez moznosci porównywania am¬ plitud sygnalów na sluch. W samolotach sa jednak pozadane oba te sposoby kon¬ troli trasy, poniewaz pilot chwilami musiobserwowac równoczesnie caly -szereg przyrzadów i w tym czasie imioze stosowac tylko obserwacje triasy na sluch.Sposób uzyskiwania wskazan wedlug wynalazku umozliwia równoczesna aku¬ styczna i optyczna kontrole trasy. Przy sposobie tym, po stronie nadawczej, uzu¬ pelniajace sie znalki manipulacji obu wia¬ zek wysyla sie z rózniacymi sie od siebie czestotliwosciaani modulacji, a wiec znak a lub kropke moduluje sie imina czestotliwo¬ scia niz znak n lub kreske. W urzadzeniu odbiorczym 'oddziela sie odebrane znaki, rózniace sie od siebie czestojliwosciia mo¬ dulacji, za pomoca filtrów lub obwodów selektywnych i porównuje sie te czestotli¬ wosci zinanym sposobem w optycznym przyrzadzie wskaznikowym. Gdy amplitu¬ dy napiec tych róznych czestotliwosci mo- dulacyjnych sa sobie irówne, to wskazówka przyrzadu zajmuje postawe spoczynkowa, gdy zas jedno lub drugie napiecie przewa¬ za, to przyrzad wychyla sie odpowiednio w prawo wzglednie w lewo.Czestotliwosci modulacji uzupelniaja¬ cych sie znaków róznia sie jednak od sie¬ bie, przeto nie mozna przy równosci am¬ plitud znaków irozpoznac na sluch vciaglej kresiki. W sposobie wedlug wynalazku, w cellu umozliwienia kontroli sluchowej, tak zmienia sie czestotliwosc odebranych znaków, &by oba rózne znaki posiadaly te • sama czestotliwosc akustyczna. Zmiane czestotliwosci znaku mloiznia osiagnac np. przez nakladanie czestotliwosci lub tez przez wydzielenie z obu czestotliwosci znaków harmonicznych o tej samej czesto¬ tliwosci. Mozna równiez obie czestotliwo¬ sci modulacyjne znaków nalozyc na siebie, przez co powstaja czestotliwosci równe sumie wzglednie rózriicy obu nalozonych na siebie czestotliwosci, Mozna równiez dla obu czestotliwosci znaków dobrac tak czestotliwosci nalozone, iz w sluchawce powstaja po nalozeniu dla obu tych zna¬ ków te same czestotliwosci akustyczne.Z powstajacych przy procesie nakladania czestotliwosci wydziela, sie dwie równe czestotliwosci za pomoca filtru, przez co inne czestotliwosci, wystepujace przy na- kladairiiu, nie utrudniaja obserwacji.Powyzszy sposób mfozna uproscic przez to, ze dla obu czestotliwosci modulacji sto¬ suje sie te sama czestotliwosc nakladana, tak dobrana, iz suma tej czestotliwosci i czestotliwosci jednego znaku równa sie róznicy czestotliwosci drugiego znaku i czestotliwosci nakladanej.Na rysunku, tytulem przykladu, przed¬ stawiono odbiornik urzadzenia radionawi¬ gacyjnego, dzialajacego w sposób wedlug wynalazku. Znaik manipulacji jednej wiaz¬ ki kierunkowej (a lub kropka) jest modu¬ lowany czestotliwoscia 800 Hz, znak zas manipulacji drugiej Wiazki (n lub kreska) — czestotliwoscia 1200 Hz. Obie czesto¬ tliwosci modulacji odbiieira sie przy pomo¬ cy odbiornika E i dopnowadza dla uzyska¬ nia wskazan optycznych poprzez przewo¬ dy 1 do filtrów Sx i S2, z których jeden jest nastrojony na 800 Hz, drugi zas na 1200 Hz.Filtry te oddzielaja od siebie oba znaki, a nastepnie, po wyprostowaniu w prostow¬ nikach G2 lub G2, znaki te porównywa sie ze soba w przyrzadzie wskaznikowym J.Przyrzad ten wskazuje albo róznice ampli¬ tud obu znaków lub tez stosunek ampli¬ tud tych znaków. W ostatnim przypadku stosuje sie wedlug wynalazku jako przy¬ rzad wskaznikowy miernik stosunku na¬ piec, którego wskazania nie sa zalezne od natezenia odbieranego sygnalu i dlatego mozna nie- stosowac regulacji amplitudy odbieranych sygnalów. Przyrzad wskazni¬ kowy mioize byc wyskalowainy w katach odchyletoia pojazdu od wlasciwego kierun¬ ku. Polozenie srodkowe wsikazóWki przy¬ rzadu nastawia sie za pomoca zmiennych oporników. Wu W2. Przy stosowaniu zna¬ ków manipulacji o równej zawartosci ener¬ gii (np. a i n) oporniki Wx i W2 sa sobie - 2 —równe. Przy znalkaeh o nlierówneij energii (np. kromka i kreska) opfoimiiki te nie -sa równe.W celu uzyskania wslkazan akustycz¬ nych, odebrane przez' odbiornik £, sygna¬ ly doprowadza die do laimpy i?, w której obie czestotliwosci znalków wraz z napie¬ ciem, wytworzonym w oscylatorze miej¬ scowym 0 o czestotliwosci 200 Hz, zostaja natezone na siebie. Na wyjsciu lampy R powstaja czestotliwosci: dla znaku a; 600 Hz, 800 Hz, 1000 Hz i dla znaku n: 1000 Hz, 1200 Hz, 1400 Hz.Czestotliwosc sumy jednego znaku i na¬ piecia oscylatora O równa sie wiec czesto¬ tliwosci róznicy drugiego znaku i napiecila oscylatora. Aby móc obydwa te napiecia porównac sluchowo, wlacza sie nia wyjsciu lampy R filtr S3, nastrojiony na 1000 Hz, a na wyjsciu tego filtru zalacza sie slu¬ chawke T. Filtr S3 przepuszcza tylko cze¬ stotliwosc 1000 Hz, a zatrzymuje prze¬ szkadzajace inne czestotliwosci. Dwa zna¬ ki manipulacji moznJa wiec porównac ze soba na sluch na teij samefj czestotliwioisci.Dla zmniejszenia przeiszkód, przed, lampa mieszajaca R wlacza sie filtr pasmowy F, który wydziela czestotliwosci modulacyjne znaków (800 Hz i 1200 Hz), a obcina cze¬ stotliwosci wieksze ilub mniejsze od tych czestotliwosci.Uklad do nakladania czestotliwosci, skladajacy sie z lampy mieszajacej R i z oscylatora miejisco dic, stosujac tylko 'jedna specjalna lampe.Takie uklady polaczen, w których lampa mieszajaca wytwarza równoczesnie napie¬ cie o czestotliwosci miejscowej sa po¬ wszechnie znane w technice radiowej. PL