PL31604B1 - - Google Patents

Description

Znane sa radiowe sposoby wyznaczania miejsca polozenia samolotu, statku wodne¬ go lub pojazdu, wedlug których po stronie nadawczej wysyla sie dwie rózniace sie od siebie charakterystykami kierunkowymi wiazki promieni, które sa manipulowane na przemian w rytmie uzupelniajacych sie znaków Morsego w taki sposób, ze znaki jednego rodzaju (np. e lub a) przypadaja w przerwy znaków drugiego rodzaju (np. f lub n). W strefie równego natezenia pola dwóch takich wiazek promieni odebrane znaki uzupelniajace sie zlewaja sie w kre¬ ske ciagla, która wlasnie jest zastosowana do wyznaczenia danej trasy.Przy stosowaniu sposobów opisanych wyzej zachodzi potrzeba, aby oprócz kon¬ troli trasy za pomoca telefonu unaocznic odchylenia od niej, np, za pomoca optycz¬ nego przyrzadu wskaznikowego. Wszyst¬ kie dotychczas stosowane do tego celu spo¬ soby posiadaja pewne wady. Jeden z nich na przyklad polega na tym, ze dwie rózno¬ rodne wiazki promieni moduluje sie róznia¬ cymi sie od siebie czestotliwosciami aku¬ stycznymi. Wskazywanie trasy odbywa sie za pomoca selektywnych narzadów, które reaguja na róznice amplitud tych dwóch czestotliwosci modulacyjnych. Sposób ten jednak umozliwia jedynie uzyskanie wska¬ zan optycznych, gdy tymczasem w prak¬ tyce jest rzecza pozadana, np, na samo¬ lotach, aby oprócz wskazan optycznych miec równiez wskazania sluchowe, po¬ niewaz pilot w niektórych momentach musi obserwowac zbyt duza liczbe przyrzadów.Sposób, kitóry umozliwia wskazania sluchowe i wzrokowe, polega na wyzyska-niu impulsów indukcyjnych, wywolanych w transfomiaitorze w chwili powstania i znikniecia znaku. Impulsy te doprowa- dizone sa do specjalnego przyrzadu, posia¬ dajacego duza czulosc w poblizu zera wskazan i mala — w krancowych pozy¬ cjach wskazówki (wychylajacej sie z polo¬ zenia zerowego w jedna lub w druga stro¬ ne) . Sposób ten posiada jednak wade po¬ legajaca na tym, ze wskazówka przyrzadu dirga ustawicznie w rytmie impulsów induk¬ cyjnych, na skutek czego odczytywanie wskazan jest niedokladne. Oprócz tego nie mozna przy tym sposobie dowolnie dobie¬ rac rytmu manipulacji ani tez dowolnych znaków Moirsego, bowiem tylko scisle okre¬ slone znaki, np. kropki i kreski, zapewnia¬ ja dobre dzialanie takich urzadzen.Aby uniknac wspomnianych wad, propo¬ nowano tez sposób, umozliwiajacy uzyska¬ nie równoczesnych wskazan sluchowych i wzrokowych. Przy tym sposobie wiazki kierunkowe manipuluje sie w rytmie uzu¬ pelniajacych sie znaków Morsego, a oprócz tego moduluje sie je rózniacymi sie od sie¬ bie czestotliwosciami akustycznymi. Znaki manipulacji i czestotliwosci modulacyjne oddziela sie od siebie w urzadzeniu odbior¬ czym i wyzyskuje sie je w znany sposób w narzadach dajacych wskazania aku¬ styczne i optyczne. Ten sposób posiada te wade, ze wskazania akustyczne i wskaza¬ nia optyczne nie sa od siebie uzaleznione, bowiem w nadajniku jak równiez w odbior¬ niku rozrzadza sie je oddzielnie. Moze wiec sie zdarzyc, ze wskazania akustyczne odpowiadaja danej trasie, podczas gdy wskazania przyrzadu optycznego, wskutek zewnetrznych wplywów, daja w tym sa¬ mym momencie odchylenie od trasy.Wynalazek dotyczy nowego sposobu równoczesnego otrzymywania wskazan aku¬ stycznych i optycznych, który wolny jest od wad wyzej wyszczególnionych i przy którym rodzaj i czestotliwosc znaków ma¬ nipulacji nie odgrywa roli. Oprócz tego wskazania akustyczne i optyczne sa od sie¬ bie niezalezne, dzieki czemu nie zachodza wspomniane niezgodne wskazania.Sposób wyznaczania miejsca polozenia wedlug wynalazku polega na tym, ze po sitronie nadawczej manipuluje sie wiazkif o róznych charakterystykach kierunko¬ wych, na przemian w rytmie uzupelniaja¬ cych sie znaków Morsego, a po stronie od¬ biorczej oddziela sie od siebie te znaki za pomoca synchronicznego przelaczania od¬ biornika i porównywa je ze soba za pomo¬ ca optycznego urzadzenia wskaznikowego.To oddzielanie znaków mozna osiagnac przelaczajac np. przyrzad wskaznikowy w rytmie znaków manipulacji. Wytwarza sie wiec synchronizm miedzy manipulacja airlten po stronie nadawczej a przelacza¬ niem przyrzadu wskaznikowego po stronie odbiorczej. Synchronizm ten mozna osia¬ gnac wysylajac z nadajnika specjalne zna¬ ki synchronizacyjne.Najlepiej jest w praktyce, jezeli przela¬ czanie odbiornika jest rozrzadzane przez nadajnik. W tym celu przy sposobie we¬ dlug wynalazku znaki manipulacji oby¬ dwóch rodzajów odróznia sie od siebie za pomoca dodatkowych cech, a wiec np. zna¬ kowi jednego rodzaju przydziela sie osob¬ ny impuls synchronizacyjny, znak zas dru¬ giego rodzaju nadaje sie normalnie.Urzadzenie dzialajace w ten spoisób be¬ dzie najprostsze, jesli po stronie nadaw¬ czej moduluje sie jedna z wiazek kierunko¬ wych, manipulowanych na przemian za po¬ moca czestotliwosci pomocniczej, przy czym modulacj e te wlacza sie w tym samym rytmie, co manipulacje tej wiazki kierunko¬ wej. Po stronie odbiorczej wyzyskuje sie te czestotliwosc pomocnicza do rozrzadza¬ nia przelaczania. Urzadzenie to mozna jed¬ nak wykonac równiez tak, ze zamiast spe¬ cjalnej czestotliwosci modulacyjnej stosu¬ je sie rózne czestotliwosci nosne dla obu wiazek kierunkowych. W tym przypadku po stronie odbiorczej stosuje sie specjalne — 2 —narzady selekcyjne, np. obwody rezonan¬ sowe lub filtry, które oddzielaja rózne cze¬ stotliwosci nosne i rozrzadzaja przelacza¬ niem przyrzadu.Jezeli synchronizacja miedzy przela¬ czaniem urzadzenia nadawczego i urzadze¬ nia odbiorczego nia byc przeprowadzona po stronie odbiorczej, wówczas stosuje sie sposoby synchronizacji wlasnej odbiorni¬ ka, znane z innych dzialów techniki radio¬ wej, np. przy pomocy widelek stroikowych, generatorów kwarcowych lub podobnych urzadzen, które maja czestotliwosc doklad¬ nie stala.Znaki manipulacji wykorzystuje sie ce¬ lem uzyskania wskazan optycznych w ten sposób, iz porównuje sie ze soba w urza¬ dzeniu wskaznikowym amplitudy znaków róznego rodzaju, oddzielonych od siebie za pomoca urzadzenia .przelaczajacego.Wytyczona trase rozpoznaje sie po tym, ze amplitudy obu rodzajów znaków sa sobie równe. Mozna przy tym dla kazdego ro¬ dzaju znaków stosowac odrebne przyrzady wskaznikowe, które laczy sie na przemian 2 wyjsciem odbiornika poprzez synchro¬ niczne urzadzenie przelaczeniowe. W tym przypadku jeden przyrzad wskazuje kaz¬ dorazowo moc sygnalów jednego rodzaju, drugi zas — moc sygnalów drugiego rodza¬ ju. Przy równych amplitudach obu sygna¬ lów wychylenia wskazówek w jednym i drugim przyrzadzie sa takie same, nato¬ miast wieksze wychylenie jednej albo dru¬ giej wskazówki wskazuje na to, ze nastapi¬ lo odchylenie pojazdu w lewo lub w prawo od trasy.Mozna tez amplitudy obu znaków po¬ równywac ze soba we wspólnym przyrza¬ dzie, wówczas w razie przewagi jednego lub drugiego znaku nastepuje wychylenie wskazówki w jedna lub druga strone.W tym przypadku sygnaly obydwóch ro¬ dzajów przyklada sie do przyrzadu wskaz¬ nikowego w kierunku przeciwnym wzgled¬ nie odwraca sie biegunowosc przyrzadu w rytmie znaków manipulacji, np. przez zmiane kierunku pola magnetycznego. Spo¬ sób dzialania takiego urzadzenia wynika z fig. 1 i 2 rysunku. Na fig. 1 przedstawio¬ ny jest dla przykladu wykres znaków Mor- segó ain. Przyjeto przypadek, kiedy am¬ plituda znaku a jest dwa razy wieksza niz amplituda znaku n. Znaki uwidocznione na fig. 1, wskutek odwrócenia kierunku jedne¬ go ze znaków, posiadaja ten sam kierunek; znaki tc przyklada sie do przyrzadu wskaz¬ nikowego.Na fig. 2 kierunek znaku a jest ozna¬ czony jako dodatni (¦+), a kierunek zna¬ ku przeciwnego n — jako ujemny (—).Z figur 2a, b i c wynika, ze zachodzi rózni¬ ca wskazan przyrzadu proporcjonalna do róznicy amplitud znaków. Na fig. 2a znak a o kierunku dodatnim ma przewage w sto¬ sunku do ujemnego znaku n, wskutek cze¬ go wskazówka przyrzadu wychyla sie w le¬ wo (lub jak przedstawiono na fig. 2a — ku górze). Na fig. 2b oba znaki sa równe, wo¬ bec czego wskazówka przyrzadu zajmuje pozycje srodkowa. Na fig. 2c przewaza ujemny znak n, wskutek czego wskazówka przyrzadu wychyla sie na prawo. Przez za¬ stosowanie sposobu wedlug wynalazku osiaga sie wiec prosta droga wskazania optyczne trasy niezaleznie od rodzaju i czestotliwosci znaków manipulacji. Po¬ trzeba tyiko' dobrac bezwladnosc i tlumie¬ nie przyrzadu tak, aby nie reagowal on na poszczególne impulsy pradu, lecz aby uwi¬ dacznial tylko wartosc srednia pulsujace¬ go pradu stalego. 0 ile uczyni sie zadosc temu wymaganiu, to wskazania beda mo¬ gly byc odczytywane z duza dokladnoscia, a skale przyrzadu mozna wycechowac w stopniach odpowiadajacych katom od¬ chylenia pojazdu od wytknietej trasy.W urzadzeniu, dzialajacym w sposób wedlug wynalazku, a wykonanym tytulem przykladlu, przelaczanie przyrzadu wskaz¬ nikowego w odbiorniku jest rozrzadzane z nadajnika za pomoca cechy rozpoznaw- — 3 —czej nadanej jednemu rodzajowi znaków.W tym przypadku najprosciej jest modu¬ lowac energie, promieniowana przez jeden z zespolów anten, dodatkowa czestotliwo¬ scia pomocnicza, która manipuluje sie zna¬ kiem przynaleznym temu zespolowi anten.Na fig. 3 przedstawiono charakterystyki kierunkowe Ai i A2 dwóch zespolów anten.Obydwie te charakterystyki powstaja na przemian, w rytmie uzupelniajacych sie znaków Morsego, przy czym energia pro¬ mieniowana jest modulowana np. czesto¬ tliwoscia 1 150 c/s. Drugie pole A2 modulu¬ je sie dodatkowo czestotliwoscia synchro¬ nizacyjna np. 4000 c/s, która manipuluje sie równiez w rytmie manipulowania tego pola. Ta czestotliwosc pomocnicza 4000 c/s sluzy do przelaczania przyrzadu wskazni¬ kowego po stronie odbiorczej.Czestotliwosc synchronizacyjna dobiera sie najkorzystniej tak, iz lezy ona pora za¬ kresem slyszalnym, wobec czego nie wy¬ wiera ona wplywu na dzwiek sygnalu przy odbiorze telefonicznym.Dodatkowa modulacja jednego z pól moize ewentualnie oddzialywac ujemnie na stan równowagi urzadzenia nadawczego w ten sposób, ze natezenie tego pola przy odbiorniku jest mniejsze niz natezenie pola niemodiulowanego, co powodowaloby przesuniecie strefy wyznaczajacej trase w stosunku do plaszczyzny symetrii obu pól. Wadzie tej mozna zapobiec przez mo¬ dulowanie drugiego pola równiez za pomo¬ ca czestotliwosci pomocniczej, która rózni sie od czestotliwosci synchronizacyjnej i nie jest wykorzystywana w odbiorniku.Mozna by stan równowagi spowodowac równiez odimienna droga, np. przez niezna¬ czne wzmocnienie energii jednego pola w stosunku do drugiego.Na fig. 4 przedstawiono przyklad urza¬ dzenia odbiorczego, dzialajacego w sposób wedlug wynalazku. Energia wysylana z na¬ dajnika jest odbierana przez odbiornik E, w którym drgania odbierane sa wzmacnia- ne na wielkiej czestotliwosci, wyprostowac ne i wzinacniane nastepnie na malej cze¬ stotliwosci. Na wyjsciu odbiornika oddziela sie rózniace sie od siebie czestotliwosci mo- djulacyjne znaków, a wiec znaki o czestotli¬ wosci 1 150 c/s i czestotliwosc synchroniza¬ cyjna 4 000 c/s. W tym celu zastosowane sa filtry Si i S2, z których filtr Si prze¬ puszcza czestotliwosc 1 150 c/s, a filtr S$ czestotliwosc synchronizacyjna. Na wyj¬ sciu filtru Si znajduje sie sluchawka K, slu¬ zaca do akustycznego porównywania nate¬ zenia sygnalów, i przyrzad róznicowy t z zaciskiem srodkowym; kierunek przeply¬ wu pradu przez ten przyrzad jest zmienia¬ ny za pomoca przelacznika T. Przelacznik T jest rozrzadzany cewka R, umieszczona na wyjsciu filtru S2, przez która plyna tyl¬ ko prady o czestotliwosci synchronizacyj¬ nej 4 000 c/s. Przyrzad / z zaciskiem srod¬ kowym mozna zastapic przyrzadem zwy¬ klym, którego doprowadzenia przelacza sie^ na przemian za pomoca odpowiedniego przelacznika.Przy odmiennym sposobie wykonania urzadzenia, przy którym dla obydwu rodza¬ jów znaków stosuje sie rózne czestotliwosci nosne, odbiornik namiarowy zawiera filtr pasmowy o szerokosci pasma obejmujacej obie czestotliwosci nosne. Obie te czesto¬ tliwosci wzmacnia sie wspólnie i przyklada, podobnie jak w urzadzeniu wedlug fig. 4, poprzez urzadzenie przelaczeniowe do przyrzadu wskaznikowego. Poza tym od¬ biornik zawiera drugi filtr pasmowy (wzglednie obwód rezonansowy), prze¬ puszczajacy tylko jedna z tych czestotli¬ wosci nosnych. Prady o tej czestotliwosci nosnej po wyprostowaniu i ewentualnym wzmocnieniu sa wykorzystane do rozrzadu przekaznika przelaczajacego, Wl umzadzeniui opisanym wyzej przyje¬ to, ie znaki manipulacji obydwóch rodza¬ jów , sa jednakowych ksztaltów. W tym przypadku, przy równych amplitudach obu znaków, posiadaja one takze te sama enter- — 4 —gi$ (wartosc skuteczna), wobec czego wska¬ zówka przyrzadu wskaznikowego zajmuje polozenie zerowe. Gdy jednak stosuje sie znaki o nierównych ksztaltach, np. kropki i kreski, wówczas przy równych amplitu¬ dach tych znaków wartosc skuteczna kreski jest wieksza od wartosci skutecznej kropki, a wskazówka przyrzadu wskaznikowego, pomimo równych amplitud znaków, dozna¬ je wychylenia. Wadzie tej zapobiega sie wedlug wynalazku przez stosowanie przy¬ rzadu wskaznikowego, który przy jednym kierunku pradu jest mniej czuly niz przy drugim kierunku pradu. Stosujac np. przy¬ rzad z cewka posiadajaca odgalezienia w róznych miejscach uzwojenia, mozna od¬ powiednio dobrac odgalezienie. Mozna tez wspomniana wade usunac, wlaczajac rów¬ nolegle do jednej polowy uzwojenia cewki przyrzadu odpowiedni opornik lub umie¬ szczajac inny odpowiedni opornik w odpo¬ wiednim przewodzie doprowadzajacym prad do przyrzadu.Jako przelaczniki mozna stosowac prze¬ kazniki elektromagnetyczne lub urzadzenia przelaczeniowe czysto elektryczne, jak lampy elektronowe wzglednie jonowe, roz¬ rzadzane napieciem synchronizacyjnym.Urzadzenie opisane wyzej tytulem przykladu mozna odmieniac stosownie do kazdorazowych warunków jego pracy. Na przyklad wybór ksztaltu znaków i czesto¬ tliwosci synchronizacyjnej jest zupelnie dowolny. Poza tym sposób oddzielania cze¬ stotliwosci znaków od czestotliwosci syn¬ chronizacyjnej w urzadzeniu odbiorczym oraz sposób wyzyskania tych czestotliwosci d* wskazywania jest dowolny. Mozna np. zamiast filtru S2 i przekaznika R (fig. 4) stosowac tylko odpowiedni przekaznik, czuly na pewna czestotliwosc. Jako przy¬ rzady wskaznikowe mozna stosowac zwykle wskazówkowe mierniki napiecia wzglednie pradu lub tez przyrzady wskaznikowe in¬ nego rodzaju, np. oscylografy katodowe.Rodzaj urzadzenia nadawczego i odbior¬ czego jest równiez bez znaczenia przy uzy¬ skiwaniu wskazan w sposób wedlug wyna¬ lazku. W nadajniku mozna stosowac np. ze¬ spól anten kierunkowych, wzbudzanych na przemian, lub zespól stale zasilanej anteny nadawczej z reflektorami wzbudzanymi na przemian. PL

Claims (8)

1. Zastrzezenia patentowe. f. Sposób wyznaczania miejsca poloze¬ nia statku lub pojazdu, przy którym z na¬ dajnika wysyla sie dwie czesciowo' przeni¬ kajace sie kierunkowe wiazki promienio¬ wania, manipulowane na przemian w rytmie, uzupelniajacych sie znaków Moirsego, zna¬ mienny tym, ze po stronie odbiorczej od¬ dziela sie znaki róznych wiazek za pomoca narzadu przelaczeniowego, pracujacego synchronicznie z manipulacja nadajnika,, i porównuje sie je ze soba w optycznym przyrzadzie wskaznikowym.

2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze synchronizacje narzadu przelacze¬ niowego uskutecznia sie za pomoca dodat¬ kowego modulowania jednej z wiazek pro¬ mieniowanych z nadajnika.

3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze synchronizacje narzadu przelacze¬ niowego uskutecznia sie za pomoca doboru- czestotliwosci nosnej jednej z wiazek.

4. Sposób wedlug zastrz. 2, znamienny tym, ze w nadajniku moduluje sie jedna z manipulowanych na przemian wiazek za pomoca dodatkowej czestotliwosci synchro¬ nizacyjnej, która wlacza sie w tym samym rytmie co manipulacja tej wiazki.

5. Sposób wedlug zastrz. 3, znamienny tym, ze obie wiazki manipulowane na prze¬ mian wypromieniowuje sie na rózniacych sie od siebie czestotliwosciach nosnych.

6. Sposób wedlug zastrz. 1 — 5, zna¬ mienny tym, ze oddzielone od siebie w od¬ biorniku sygnaly róznych wiazek doprowa¬ dza sie oddzielnie do dwóch róznych przy¬ rzadów wskazówkowych. — 5 —

7. Sposób wedlug zastrz. 1 — 5, zna¬ mienny tym, ze oddzielone od siebie w od¬ biorniku sygnaly róznych wiazek doprowa¬ dza sie z przeciwnym znakiem do wspólne¬ go przyrzadu, dzialajacego róznicowo.

8. Sposób wedlug zastrz. 7, znamienny tym, ze stosuje sie róznicowy przyrzad wskazówkowy, który dla jednego kierunku pradu ma mniejsza czulosc, niz dla drugie¬ go kierunku pradu. C. Lorenz Aktiengesellschaft Zastepca: inz. St. Glowacki rzecznik patentowy Staatsdruckerei Warschau — Ni\ 12296/43.Do opisu patentowego Nr 31604 z^t^mm ss W/JZ7A m j <^ +M ^ k6; j i^j^ ^ m^jm^i _m w m 1 Hf ^ j ^.3 j7^^ •fly PL