Proponowano juz, jednak nie wykony¬ wano w praktyce ciaglego odlewania, z którym jest polaczone natychmiastowe mechaniczne obrabianie odlewu przez walcowanie, kucie, ciagnienie itd. Poste¬ powano przy tym w ten sposób, ze w celu wytwarzania pólwyrobów okraglych cia¬ glym sposobem odlewano prety okragle lub eliptyczne, które zaraz dalej obrabia¬ no w sposób ciagly. W celu zas wytwa¬ rzania nieograniczonej dlugosci tasm lub blach odlewano pasma plaskie i przera¬ biano w sposób ciagly, Chcac wiec przejsc z jednego produktu na inny, nalezalo wy¬ mienic odlewnice i w tym celu przerwac odlewanie. Najczesciej tez trzeba bylo zmienic równiez walce profilowe na nor¬ malne. Oznaczalo to strate czasu na zmiane odlewnie lub walców, a oprócz te¬ go potrzebny byl znaczny naklad pieniez¬ ny na znaczna ilosc róznych odlewnie i walców profilowych.Sposoby zas ciaglego odlewania i wal¬ cowania, które moga byc wykonywane rzeczywiscie nieprzerwanym ciagiem i któ¬ re wobec stosunkowo powolnej pracy (do¬ stosowanej do procesu odlewania) do¬ puszczaja odbiór wielkiej ilosci wyrobu w jednym przebiegu, pozwalaja na ominiecie opisanych wyzej klopotliwych metod.Wynalazek niniejszy wskazuje, w jaki sposób z tego samego wlewku mozna wy¬ twarzac jednoczesnie w sposób ciagly naj¬ rozmaitsze pólwyroby. Wynalazek pole-ga zasadniczo na tym, ze w polaczeniu z nieprzerwanie postepujacym odlewa¬ niem pasma oddziela sie od niego po pierwszym przewalcowaniu w sposób cia¬ gly jednakowe lub rózne prety i poddaje sie je tym samym lub róznym przebiegom roboczym w zaleznosci od rodzaju wyrobu koncowego, np, drutu, szyn, pretów, plyt, tasm, blach itd. Róznorodnosc pretów uzyskuje sie przez podzial szerokosci i ewentualnej grubosci, najlepiej trzpie¬ niowego bloku lub plaskiego pasma odle¬ wanego, przy czym grubosc zmienia sie przez walcowanie pasma odlanego. W ten sposób nie ma potrzeby w ogóle wymiany odlewnie jak równiez wymiany walców w pierwszych przebiegach roboczych i moz¬ na otrzymywac najrozmaitsze wyroby bez przerywania ciaglego odlewania i dalszej obróbki.Celem lepszego wyjasnienia wynalaz¬ ku niniejszego opis jego ponizej podaje na poczatku sposób odlewania ciaglego, ujawnionego w patencie austriackim nr 144 057, przy uzyciu walcarki oraz wal¬ cowania ciaglego wedlug patentu niemiec¬ kiego nr 472 054, Oczywiscie mozna wy¬ nalazek niniejszy zastosowac i do innych ciaglych sposobów odlewania i walcowa¬ nia.Na rysunku przedstawiono schema¬ tycznie przyklady wykonania wynalazku, wedlug którego stosuje sie zasadniczo ten sam przekrój odlewnie do wszystkich wy¬ twarzanych pólwyrobów najrozmaitszych ksztaltów, a mianowicie wystarcza badz to przekrój prostokatny wedlug fig. 1, badz tez przekrój wieloboczny, np szescio- boczny wedlug fig. 2, Z korzyscia mozna równiez zastosowac przekrój okragly.Oczywiscie mozna wybrac równiez in¬ ne przekroje zasadnicze, o czym bedzie mowa nizej. W dalszym opisie wynalaz¬ ku przyjmuje sie przekrój prostokatny.Obok tego ksztaltu zasadniczego od¬ lewnie dla wszystkich pólwyrobów wyna¬ lazek jeszcze opiera sie na fakcie stwier¬ dzonym przez liczne praktyczne próby, ze przy ciaglym sposobie odlewania i walco- y/ania, jak wspomniano wyzej, latwo jest zmieniac rozwalcowywanie w kazdej chwili dowolnie w kierunku zmniejszenia lub zwiekszenia grubosci.Poniewaz w postepowaniu podobnym mozliwe jest ponadto dokladne utrzyma¬ nie ilosci zadanych pólwyrobów, przeto dzieki powyzszym warunkom mozna w pierwszym przebiegu nadac calemu bloko¬ wi okreslony przekrój i utrzymac go tak dlugo podczas ciaglego przerabiania, do¬ póki odpowiada to kazdorazowemu zapo¬ trzebowaniu poszczególnych pólwyrobów craz ich kazdorazowych wymiarów.Wedlug tego sposobu wytwarza sie np. z prostokatnego lub szesciobocznego wlewka (fig. 1 i 2) najpierw pasmo bez konca, a z niego jednoczesnie z kolei jeden lub kilka pretów, jeden lub kilka ksztal¬ towników albo jeden lub kilka drutów.Dla wyjasnienia tego sposobu przyjmuje sie, ze wytwarza sie jednoczesnie nieogra¬ niczonej dlugosci tasme i prety okragle.Zgniecenie w walcarce odlewanego cia¬ gle pasma dobiera sie tak znaczne, aby wyjsciowa grubosc preta odpowiadala w przyblizeniu zadanej srednicy gotowych pretów, Jezeli np. zadane prety maja miec grubosc 50 mm, a wlewek odlewany np, grubosc 100 mm, to walce ustawia sie wówczas tak, iz przy pierwszym przejsciu wlewek zostaje rozwalcowany ze 100 mm na okolo 55 mm, otrzymujac ok. 50% -we zgniecenie, Skoro wywalcowane w ten sposób pasmo opusci walcarke, zostaje z niego oddzielony za pomoca odpowied¬ nich narzedzi pas szerokosci, jaka ma otrzymac tasma, reszte zas szerokosci dzieli sie na paski, kazdy o szerokosci 55 mm. Powstaja wówczas prety kwadra¬ towe o grubosci 55 mm. Prety te zostaja zaokraglone przez kucie, ciagnienie, wal¬ cowanie lub obtaczanie albo inna mecha-Tiiczna obróbke w dalszym ciaglym prze¬ biegu roboczym, az wreszcie doprowadza sie je do ostatecznej srednicy 50 mm.Niezaleznie od powyzszego przebiegu tasma o grubosci 50 mm w dalszym ciagu przechodzi do nastepnej walcarki, gdzie zostaje odpowiednio zgnieciona, Np. jezeli przechodza przez walce takie ilosci na wa¬ ge pasków o srednicy 55 mm, jakie sa po¬ trzebne dla wykonania zamówienia na prety 50 mm, natomiast pozadane sa prety 40 mm, wówczas walce dalszej przeróbki odpowiednio nastawia sie i w pierwszym przebiegu przez nie wszystek material walcuje sie do 45 mm, a potem wchodza do nastepnej walcarki i zostaja tam wy¬ konczone na 40 mm, Proces ten w zaleznosci od metalu, sto¬ pu metalowego lub przekroju bloku moze byc spotegowany tak, iz w tym samym przebiegu roboczym mozna otrzymywac nawet zupelnie cienkie tasmy i druty.Oczywiscie calkowity podzial zalezy od danego programu wytwórczosci zakladu, W kazdej jednak wytwórni sa pewne wy¬ miary podstawowe pólwyrobów, które utrzymuja sie calymi latami i wedlug nich wykonywuja pierwsze walcowanie, Fig. 3 i 4 oraz 12 i 13 uwidoczniaja przyklad podzialu pasma na prety czescio¬ we. Pasmo 3a jest np, pasmem po pierw¬ szym zgnieceniu. Od tego pasma oddziela sie przy pomocy narzedzi tnacych pasma czesciowe 3c i 3d, z których 3c np. sluzy do wytwarzania pretów, a 3d do wytwarza¬ nia drutu.Stale odlewane jednakowe pasmo 2 zostaje zgniecione w walcarce 3 (fig. 14, 15} do grubosci 3a (fig. 3). Od tego pasma oddziela sie w dowolny sposób pret cze¬ sciowy 3b, np, do wyrobu pretów lub ksztaltowników wedlug fig. 5—11. Pozo¬ stale pasmo zostaje rozwalcowane na wal¬ carkach (fig. 14 i 15) w miejscu 7 (fig. 3), przy czym oddziela sie prety 3c i 3d róznej szerokosci, które sluza znowu do wytwa¬ rzania innych pólwyrobów, np. blach, tasm itd. Pozostala czesc pasma 3e moze byc dalej zgnieciona i wykorzystana np. do wytwarzania drutu.Przy wytwarzaniu wszystkich pólwy¬ robów stosuje sie odlewnice stale o tym samym ich przekroju podstawowym, a od¬ lewanie odbywa sie w tych samych wa¬ runkach.Pomijajac znaczne uproszczenie urza¬ dzen i prac odlewni, sposób ten posiada te zalete, ze kazdy pólwyrób, bez wzgledu na to, czy to jest pret, blacha, profil lub drut, podlega najpierw zgnieceniu w zada¬ nym duzym procencie w jednym tylko przebiegu, co ma pierwszorzedne znacze¬ nie dla wszystkich dalszych wlasciwosci pólfabrykatu. Pierwsze to zgniecenie mo¬ ze byc posuniete bardzo daleko.Wykonywanie sposobu pozwala oczy¬ wiscie na taki podzial programu walcowa¬ nia, ze zamówienia na tasmy i blachy wiekszej grubosci walcuje sie jednoczesnie z zamówieniami na grube prety.Opisany powyzej sposób wedlug wy¬ nalazku jest najpierw klopotliwy, a jezeli chodzi o wytwarzanie pretów — nawet niepraktyczny w porównaniu z dotychcza¬ sowymi sposobami wytwarzania pretów, drutu lub ksztaltowników. Nalezy jednak zwrócic tu uwage na okolicznosc nastepu¬ jaca. Dotychczas wytwarzano prety, dru¬ ty i ksztaltowniki badz to w ten sposób, ze bloki okragle wstepnie sprasowywano w prasach hydraulicznych, a nastepnie wy¬ konczano w odpowiednich obrabiarkach, przy czym dlugosc koncowego produktu byla ograniczona przez zdolnosc wytwór¬ cza prasy hydraulicznej. Wytwarzano równiez najpierw bloki odlewane, które nastepnie walcowano. W ten sposób moz¬ na bylo otrzymac wprawdzie wyroby dluzsze, jednak ich dlugosc byla ograni¬ czona równiez waga bloku odlewanego, co ze wzgledu na dalsza przeróbke i trans¬ port, jak równiez ze wzgledu na mozliwo- — 3 —sci odlewnicze bylo takze ograniczone.Poniewaz tylko przy ciaglym sposobie walcowania mozna z latwoscia stosowac dowolny przekrój pasma odlewanego w dowolnej dlugosci, czyli mozna wytwarzac pasma dlugosci tysiecy metrów bez prze¬ rwy, to oczywiscie mozna wytwarzac ksztaltowniki, prety lub drut równiez o wszelkiej dowolnej dlugosci. Po stwier¬ dzeniu tej mozliwosci najblizszym pomy¬ slem byloby po prostu odlewanie pasm w odlewnicy o przekroju zblizonym do poza¬ danego w ostatecznej postaci i jednocze¬ snie ciagle rozwalcowywanie ich do poza¬ danej grubosci. Wtedy mozna byloby np. odlewac pret o srednicy 60 mm i rozwal- cowywac go zaraz w sposób ciagly do srednicy 50 mm. Gdy jednak wytwarza sie tylko jedno podlegajace dalszej obrób¬ ce pasmo walcowane, wtedy produkcja, jesli chodzi o prety, profile lub druty poni¬ zej 60 mm, jest bardzo mala, i potrzebny jest zespól maszyn, którego koszt zainsta¬ lowania jest niewspólmierny z produkcja.Ponizej pewnego okreslonego przekro¬ ju pasma produkcja gospodarcza jest nie¬ korzystna. Polega to na tym, ze przy od¬ lewaniu ciaglym szybkosc krzepniecia tak przy pasmach o przekroju malym, jak i przy pasmach o przekroju wiekszym, jest mniej wiecej taka sama. Wskutek tego wydajnosc, to znaczy ilosc ton odlewu, wytworzona w jednostce czasu, jest tym wieksza, im wiekszy jest przekrój pasma.Ponizej pewnego okreslonego przekroju pasma odlewanie nie oplaca sie.Gdy odlewa i walcuje sie kilka jedna¬ kowych pasm, to dla oplacalnosci tego sposobu potrzebna jest bardzo wielka pro¬ dukcja. Sposób ten moze byc zalecany tylko wtedy, gdy jest zapotrzebowanie na wielkie ilosci ksztaltowników, pretów lub drutu.W praktyce zdarza sie najczesciej, ze pozadane sa jednoczesnie blachy, tasmy, prety, ksztaltowniki i druty; wówczas wy¬ nalazek jest szczególnie korzystny, gdyz umozliwia latwe dostosowanie wytwór¬ czosci do wszelkich zadan klijenteli pod wzgledem wymiarów oraz ilosci blach, tasm, pretów, ksztaltowników i drutu.Wreszcie nalezy jeszcze zaznaczyc, ze sposób wedlug wynalazku wprowadza równiez uproszczenia w procesach topie¬ nia metali dlatego, ze przy czestej zmianie skladników stopów wszystkie zamówienia z jednego stopu na pólwyroby moga byc zebrane razem, a wiec piece do topienia moga stale pracowac na jeden stop, a na¬ stepnie szybko moga byc przestawione na stop inny.Azeby sposób wedlug wynalazku moz¬ na bylo wykonywac latwo we wszystkich zdarzajacych sie w praktyce przypadkach, potrzebne jest zastosowanie odpowiednich urzadzen do rozdzialu poszczególnych cze¬ sci na poszczególne obrabiarki. Wobec te¬ go zawsze, gdy potrzebne sa odchylenia zasadnicze dla poszczególnych metod ro¬ boczych i pólwyrobów, przewidziane sa odpowiednie maszyny rozdzielcze i urza¬ dzenia kierunkowe.Obok urzadzen do rozdzialu w kierun¬ ku podluznym pasma we wszystkich waz¬ nych miejscach odgalezienia przewidziane sa maszyny do podzialu poprzecznego tak, aby w kazdej chwili bylo mozliwe odcina¬ nie poszczególnych pretów. Oprócz tego wszystkie urzadzenia sa pomyslane taK, aby w razie zaklócenia w ciaglym procesie roboczym znajdowala sie dostateczna ilosc materialu zapasowego dla danych rozmiarów na kazdym rozgalezieniu; w ten sposób mozna, pomijajac maszyne, w której nastapilo zaklócenie, prowadzic dalej obróbke na innych maszynach z przerwa na krótki tylko okres czasu.Fig. 14 i 15 przedstawiaja przyklady schematycznych rozkladów maszyn, we¬ dlug których mozna budowac tego rodza¬ ju zaklady. — 4 —Wedlug fig. 14 pasmo 2 z odlewnicy / przechodzi do pierwszych walców 3, umieszczonych pod odlewnica. Cale urza¬ dzenie odlewnicze i walcownicze, równiez drugie walce 7 i ewentualnie dalsze walce, jak równiez i urzadzenie 4 do oczyszcza¬ nia powierzchni sa umieszczone pionowo wraz z urzadzeniami rozdzielczymi 5, 8 do wytwarzania poszczególnych rodzajów pretów 3b, 3c, 3d, 3e, które doprowadza¬ ne sa krazkami kierowniczymi 6, 9 i 12 do odpowiednich przebiegów roboczych.Pasmo 3b sluzy np, do wytwarzania pretów i przechodzi przez odpowiednie maszyny umieszczone poziomo, np, w dru¬ giej kondygnacji. Liczba 12 oznacza wal¬ ce profilowe, liczba 13 narzady do oczysz¬ czania, frezowania, obtaczania itd., a licz¬ ba 14 — urzadzenie do podzialu preta w kierunku poprzecznym, które w razie za¬ klócenia lub w innych przypadkach sluza do obcinania preta obrabianego. Liczby 15, 16 i 17 oznaczaja urzadzenia, odpowia¬ dajace narzedziom 12, 13 i 14, W miejscu 18 odbywa sie wyzarzanie, po czym caly przebieg powtarza sie az do stolu odbior¬ czego 25.Pret 3c sluzy np. do wytwarzania ta¬ smy lub rur. Pret ten przechodzi przez walce 26, urzadzenie obrabiajace 27, obok urzadzen rozdzielczych 28 z kolowrotami 29, poddaje sie wyzarzaniu wzglednie uszlachetnianiu w piecu 30, w miejscu 31 podlega wytrawianiu, w miejscu 32 my¬ ciu, a, w miejscu 33 suszeniu, w miejscu 34 odbywa sie prostowanie; w miejscu 35 znajduje sie znowu urzadzenie podzialowe z kolowrotem 37, po czym nastepuje ta sa¬ ma kolejnosc, a dalej tasma lub tasmy przechodza do maszyny rolujacej 38, do spawarki rurowej 39 i na stól odbiorczy 40.W pierwszej kondygnacji np. odbywa sie wytwarzanie blachy z pasma czescio¬ wego 3e. Po opuszczeniu walców 48 i urza¬ dzenia do obrabiania 49, frezowania, oczyszczania itd. pasmo przechodzi obok urzadzenia rozdzielczego 50 i kolowrotu 51 do pieca wyzarzajacego 52 i wytrawia- cza 53, nastepnie poprzez szczotki 54 do suszarki 55 i urzadzenia prostujacego 56.Nastepnie znowu sa urzadzenia rozdziel¬ cze i walcownicze 57, 58, 48, 49, 50, 59.W miejscu 60 odbywa sie jeszcze raz pro¬ stowanie pasma lub prostowanie pasm czesciowych, znowu odgalezionych. Ko¬ lejnosc ta powtarza sie w urzadzeniach 61 i 62 do rozdzielania podluznego i po¬ przecznego wzgledem kierunku posuwania az do przenosnika 63 i stolu odbiorcze¬ go 64.Wreszcie pret 3d, cienki i odgaleziony na koncu do wytwarzania drutu, jest pro¬ wadzony przez krazki kierunkowe 10 do najwyzszej kondygnacji, gdzie zostaje oczyszczony, wyzarzony wzglednie uszla¬ chetniony, nastepnie wytrawiony, wymy¬ ty, wysuszony, wyciagniety i wykonczony.Równiez i tutaj poza poszczególnymi ma¬ szynami przewidziane sa urzadzenia roz¬ dzielcze i kolowroty.Na fig. 15 jest przedstawione inne urza¬ dzenie, które sluzy do wytwarzania blach i tasm oraz wiekszych ksztaltowników.W pierwszej kondygnacji jest odgale¬ ziona produkcja blachy i tasmy, natomiast pret, sluzacy do wytwarzania ksztaltowni¬ ków, jest prowadzony do najnizszej kon¬ dygnacji, przy czym stopnie robocze sa przewidziane na prowadzonym pionowo pasie.Wytwarzanie tasmy i blachy odpowia¬ da schematowi wedlug fig. 14 (pasmo 3c pierwsza kondygnacja).Przy wytwarzaniu zas ksztaltowników stosuje sie zasadniczo nastepujace prze¬ biegi robocze. Pret 3a oddziela sie w miej¬ scu 5 i doprowadza sie przez krazki kie¬ runkowe 6 do walców profilowych 21. Po przepuszczeniu przez walce 22 do oczysz¬ czania, frezowania, obtaczania itd. pret ksztaltowany przechodzi obok pil do cia- — 5 —glego pieca wyzarzajacego 24, a stamtad do nastepnych walców profilowych 25, skad kolejnosc powtarza sie w razie po¬ trzeby.Oczywiscie mozna równiez prowadzic odgalezienia w bok lub w dwóch przeciw¬ nych kierunkach, a cala produkcja moze odbywac sie w jednej kondygnacji lub tez moze byc podzielona na dwie kondygna¬ cje. Wedlug jakiego schematu odbywa sie fabrykacja, zalezy zawsze od programu produkcji i najkorzystniejszego zuzytko¬ wania odpadków. Schemat zawsze dobie¬ ra sie taki, zeby dla wszystkich materia¬ lów byla zapewniona najkrótsza droga, a koszty budowy byly najmniejsze.Wazna wzglednie korzystna rzecza jest, zeby procesy odlewania, walcowania i dalszej obróbki az do gotowego wyrobu byly przeprowadzane stale w stanie cie¬ plym.Zasadniczo dla wszelkich projektów przyjmuje sie jako zasade, ze podstawa jest jeden tylko odlew dla wszystkich wy¬ twarzanych pólwyrobów w sposób ciagly i ten odlew najpierw wspólnie obrabia sie, a nastepnie, zaleznie od potrzeby, dzieli sie na rózne odgalezienia, które znowu moga byc podzielone dalej na dalsze od¬ galezienia. PL