Latwo rozpuszczalne sole potasowcowe alifatycznych kwasów j ednokarbonowych stanowia, jak wiadomo, zwykle mydla do prania. Posiadaja one szereg wad, ponie¬ waz z jednej srony bardzo latwo ulegaja rozkladowi z wytwarzaniem klaczków pod dzialaniem kwasów, np. kwasu siarkowego, a z drugiej strony w obecnosci substancji stanowiacych o twardosci wody, jak soli wapnia, magnezu itd., tworza klaczki wy¬ twarzajac nierozpuszczalne mydla wap- niowcowe. Podobne wady wykazuja zwykle mydla do prania równiez wówczas, gdy stosuje sie je jako srodki ozywiajace bar¬ we, srodki zmiekczajace, wypelniajace, zwilzajace, pieniace, czyszczace i emulgu¬ jace, do traktowania futer, wlosia .lub wszelkiego rodzaju wyrobów wlókienni¬ czych, jak welny, jedwabiu, bawelny, lnu, jedwabiu sztucznego, welny blonnikowej itd. Proponowano wiec mydla zastapic in¬ nymi substancjami, które by dzialaly jak znane mydla, lecz nie posiadaly wyzej wspomnianych wad, jak np. rozpuszczalny¬ mi w wodzie zwiazkami alifatycznymi. W tym celu proponowano stosowanie kwasu sulfonowego, wytworzonego z alkoholu ce- tylowego poprzez jego jodek i merkaptan.Ten material wyjsciowy wykazuje jednak te niedogodnosc, iz jest drogi i znajduje sie na rynku w ilosci ograniczonej. Ponadto prowadzenie chemicznej przemiany po¬ przez jodek jest stosunkowo kosztowne.Wynalazek niniejszy ma na celu wy-twarzanie srodków do uszlachetniania fu¬ ter, wlosia i wyrobów wlókienniczych z materialu tanszego niz alkohol cetylowy.Sposób ten polega na tym, ze jako mate¬ rial wyjsciowy stosuje sie surowa lub o- czysziczona rope naftowa lub jej poszcze¬ gólne frakcje, jak np. nafte; ten material wyjsciowy poddaje sie chlorowcowaniu, a zwlaszcza chlorowaniu, a produkty chlo¬ rowcowania przeprowadza sie najpierw w merkaptany lub siarczki, a nastepnie przez utlenianie w sulfokwasy i (albo) w pro¬ dukty o nizszym stopniu utlenienia.W tym celu rope lub jej frakcje chlo¬ rowcuje sie, a najkorzystniej chloruje taka iloscia chloru, aby mozna bylo otrzymac przewaznie jednochlorki weglowodorów pa¬ rafinowych; W celu obliczenia potrzebnej do chlo¬ rowania ilosci chloru nalezy okreslic w przyblizeniu ciazar czasteczkowy ropy lub jej frakcji, jak np. nafty, na podstawie jej punktu "wrzenia. Przy chlorowaniu nalezy baczyc, aby temperatura nie przekroczyla 40°C.Produkt chlorowania traktuje sie na¬ stepnie wodorosiarczkiem sodu (NaHSJ lub siarczkiem sodti (Na2S). Otrzymane mer¬ kaptany lub siarczki utlenia sie nastepnie za pomoca silnego srodka utleniajacego, jak np. kwasu azotowego.Utlenianie nalezy prowadzic, dobiera¬ jac stezenie srodka utleniajacego, w takiej temperaturze, aby wytwarzaly sie w illosci przewazajacej czyste sulfokwasy.Mozna jednak utlenianie prowadzic w ten sposób, iz obok sulfokwasów beda sie tworzyly dwusiarczki. W tym celu nalezy odpowiednio zmniejszyc stezenie srodka utleniajacego lub obnizyc temperature reakcji.Wykryto ponadto, ze produkty chlorow¬ cowania, a zwlaszcza chlorowania, mozna bezposrednio przeprowadzac w pozadane sulfokwasy alifatyczne traktujac je, zwla¬ szcza w temperaturze podwyzszone} i pod cisnieniem, siarczynami potasowców. Przy tym otrzymuje sie odpowiedne sulfoniany potasowcowe.- Przyklad I. Chlorowana nafte, otrzy¬ mywana przez wprowadzanie chloru do technicznej frakcji ropy naftowej, wrzacej w temperaturze 160—280°C, przewaznie w postaci zwiazku jednochlorowcowego, za¬ wierajacego 21 czesc wagowa chloru, mie¬ sza "sie w ilosci 2 kg z roztworem alkoho¬ lowym wodorosiarczku potasu, otrzymanym przez rozpuszczenie 1,5 kg wodorosiarczku potasu w 5 1 alkoholu denaturowanego.Mieszanine reakcyjna ogrzewa sie w ciagu 5 godzin pod chlodnica zwrotna do wrze¬ nia, po czym oddziela sie oleiste merkap¬ tany z wydajnoscia prawie równa iloscio¬ wo teoretycznej od alkoholowej cieczy. 1,9 kg tak otrzymanych merkaptanów trak¬ tuje sie ogrzewajac pod chlodnica zwrotna 8 kg 30% -owego kwasu azotowego, az do znikniecia oleju. Tak otrzymany wodny roztwór odparowuje sie w celu usuniecia wody i zwiazków nitrozowych, które odzy¬ skuje se z powrotem. Otrzymany produkt stanowi pólstala, zawierajaca krysztaly jasnobrunatna mase rozpuszczalna w wo¬ dzie i zawiera pozadane sulfokwasy.Przyklad II. 1,9 kg merkaptanów, otrzymywanych wedlug przykladu I, mie¬ sza sie z 15 kg rozcienczonego 15%-owego kwasu azotowego i ogrzewa sie pod chlod¬ nica zwrotna w ciagu 4—5 godzin. Wytwo¬ rzony jasnozólty olej, plywajacy na po¬ wierzchni, oddziela sie w rozdzielaczu od warstwy wodnej i otrzymuje sie w przewa¬ zajacej ilosci produkt o pozadanym nizszym stopniu utlenienia, zwlaszcza w postaci dwusiarczków. Mozna je przemyc woda i wysuszyc nad chlorkiem wapnia.Produkty zawarte w wodnej warstwie ,odparowuje sie, jak podano w przykladzie I, aby odpedzic wode i lotne produkty ni¬ trozowe. Pozostalosc stanowia sulfokwasy takie same, jak opisane w przykladzie I.Przyklad III. l2 kg nafty chlorowanej _ 2 -wedlug przykladu I miesza sie z 13 kg roz¬ tworu siarczynu sodowego, zawierajacego 1,3 fcg Na2S03, i mieszanine te ogrzewa sie w autoklawie w ciagu 10 godzin do tempe¬ ratury 150°—160^C, Nieprzereagowane produkty chlorowania nafty, tworzace gór¬ na warstwe traktowanej cieczy, oddziela sie w rozdzielaczu od skladników zawar¬ tych w warstwie wodnej i, ewentualnie, sa¬ me lub w mieszaninie z nowymi porcjami produktu chlorowania poddaje sie ponow¬ nie obróbce . Oddzielona warstwa wodna zawiera pozadane sulfokwasy w postaci so¬ li sodowej i moze byc odparowana do su¬ cha. Produkty chlorowania frakcyj ropy naftowej, a zwlaszcza nafty, mozna prze¬ prowadzac w odpowiednie sole potasow- cowe sulfonianów za pomoca siarczynu po¬ tasu lub amonu.Przyklad IV. 1 kg merkaptanów, otrzy¬ mywanych Wedlug przykladu I, miesza sie z 28 1 wody, do której uprzednio dodano 1,75 kg technicznego nadmanganianu po- su. Mieszanine te gotuje sie^ w temperatu¬ rze nie przekrazcajacej 100°C, az do znik¬ niecia czesci oleistych. Przemiana trwa w ogóle okolo 5 godzin. Czerwonawy roz¬ twór, który zawiera niezuzyty jeszcze nad¬ manganian potasu, miesza sie na goraco z potrzebna iloscia kwasu szczawiowego, aby rozlozyc pozostajacy w nadmiarze nadman¬ ganian potasu. Wydzielony Mn02 oddziela sie od roztworu przez odsaczanie. Bezbarw¬ ny roztwór zawiera pozadane sulfokwasy w postaci soli potasowych i moze byc ste¬ zany przez odparowywanie.Chociaz produkt wyjsciowy, a mianowi¬ cie ropa naftowa i jej frakcje, nie sa okre¬ slona substancja jednorodna, lecz stanowia one mieszanine naturalna licznych weglo¬ wodorów parafinowych i weglowodorów do nich podobnych, okazuje sie jednak, ze po¬ mimo to mozna otrzymywac przez sulfono¬ wanie produkty koncowe, które zupelnie nadaja sie do zastosowania do rozmaitych celów technicznych. Jest to tym bardziej rzecza nadspodziewana, iz w produktach wyjsciowych znajduja sie nie tylko zwykle weglowodory parafinowe, a wiec weglo¬ wodory stanowiace wiekszy lub mniejszy odcinek szeregu homologicznego, lecz rów¬ niez drugorzedowe i trzeciorzedowe weglo¬ wodory parafinowe, a nawet nienasycone zwiazki olefinowe, wreszcie nalezy równiez zaznaczyc, ze wszystkie, a równiez amery¬ kanskie ropy naftowe i ich frakcje, zawie¬ raja jednakze pewna ilosc zwiazków aro¬ matycznych.Pomimo tego róznorodnego i zmienae- go skladu materialów wyjsciowych, jak wy¬ kazaly liczne doswiadczenia, mozna we¬ dlug wynalazku niniejszego otrzymywac przydatne w przemysle jasnozabarwione produkty. W wiekszosci przypadków moz¬ na otrzymywac produkty te z duza wydaj¬ noscia. Nalezy zwlaszcza zaznaczyc, ze przy poszczególnych metodach sulfonowa¬ nia, a zwlaszcza przez utlenianie odpo¬ wiednich merkaptanów, otrzymuje sie rów¬ niez dwusiarczki wzglednie mieszaniny tychze, które wykazuja szczególnie dobre dzialanie zwilzajace. Jasnozólty produkt, stanowiacy mieszanine dwusiarczków o- trzymywanych ropy naftowej lub jej frak¬ cji, wykazuje bardzo znaczna odpornoisc na kwiasy.Otrzymywane produkty nadaja sie do rozmaitych celów, do traktowania futer, wlosia, wyrobów wlókienniczych, jak wel¬ ny, jedwabiu, bawelny, lnu, jedwabiu sztu¬ cznego welny blonnikowej itd. Mozna je stosowac w tym celu ijako srodki ozywiaja¬ ce barwe, zmiekczajace oraz wypelniajace.Posiadaja one w wiekszej czesci zdolnosc zwilzania i pienienia sie, dzieki czemu na¬ daja sie do zastosowania równiez i w in¬ nych galeziach przemyslu. Posiadaja one duze wlasciwosci jako srodki czyszczace oraz jako srodki emulgujace. Równiez wy¬ kazuja one godna uwagi zdolnosc do roz¬ szczepiania tluszczów. — 3 — PL