Wynalazek niniejszy dotyczy wielobie- gowej przekladni zmiennej, zwlaszcza do pojazdów mechanicznych o trzech walach równoleglych i polega na tym, ze przynaj¬ mniej dwie grupy biegów posiadaja nie¬ zalezne stopnie przeniesienia do napedu walu pedzonego od walu pedzacego po¬ przez wal zdawczy. Wynalazek niniejszy ma na celu stworzenie korzystnego ukladu kól zebatych, tak iz wymiary przekladni nawet przy zastosowaniu wiekszej liczby stopni przekladniowych sa mozliwie male, a jednoczesnie jest mozliwe latwe przela¬ czanie. Przekladnia nadaje sie szczególnie do zespolenia jej bezposrednio z przeklad¬ nia wyrównawcza walu pedzonego wzgled¬ nie pary kól osi lub wreszcie do rozdzialu napedu w pojazdach o dwu oisiach nape¬ dzanych.Dalsze cechy przedmiotu wynalazku wynikaja z nastepujacego opisu.Na rysunku przedstawiono w przykla¬ dzie przedmiot wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia przekrój podluzny przekla¬ dni, fig. 2 — przekrój wzdluz linii A, B, C, D, E, F, a fig. 3 — widok szczególu prze¬ kladni.Na rysunku cyfra 1 oznacza wal pedza¬ cy, 2 — wal zdawczy i 3 — wal pedzony, który, jak bedzie wyjasnione nizej, jest wykonany jednoczesnie jako kadlub dyfe- rencjalu przekladni róznicowej. Na wale 1sa osadzone obrotowo kola zebate 4, 5, 6 i 7.Kola te sa zazebione stale z jednej strony z kolami zebatymi 8, 9, 10 i 11, zaklinowa¬ nymi na wale zdawczym, przy czym naj¬ lepiej stosuje sie zazebienie ukosne, a z drugiej strony posiadaja zazebienia klowe 12, 13, 14, 15, sluzace do sprzegania kól zebatych z walem pedzacym. W tym celu przewidziane sa tuleje sprzegajace 16, 17, które za pomoca klinów 18 i 19 sa osa¬ dzone przesuwnie, lecz nie obrotowo, na wale pedzacym i w zaleznosci od tego, czy sa przesuniete w prawo czy w lewo, moga byc sprzegane za pomoca klinów z klami 12 — 15.Jak widac na rysunku, przekladnia zmienna jest podzielona przegroda 20 na dwie komory 21 i 22, przy czym wymienio¬ ne wyzej kola zebate sa umieszczone w ko¬ morze 21. Wal pedzacy 1 i wal zdawczy 2 sa przedluzone poza przegrode 20 i komore 22. Na przedluzeniu walu 1 sa zaklinowa¬ ne nieobrotowo i nieprzesuwnie kola zeba¬ te 23 i 24, a na przedluzeniu walu 2 jest osadzona luzno obrotowo i przesuwnie tu¬ leja 25, podtrzymujaca kola zebate 26, 27 i 28. Na dalszym nie przedstawionym na rysunku wale umieszczone jest poza tym kolo zebate 29, które w zwykly sposób slu¬ zy do przenoszenia biegu wstecznego i jest zazebione stale z kolem zebatym 24.Z walem pedzonym 3 sa poza tym na stale polaczone dwa kola zebate 30 i 31, z których kolo zebate 30 jest zazebione sta¬ le z kolem zebatym 11, natomiast kolo 31 przy przesuwaniu tulei 25 moze byc zaze¬ biane na przemian z kolami zebatymi 27 lub 28. Gdy kola zebate 28 i 31 sa sprzegniete, to jednoczesnie nastepuje zazebienie po¬ miedzy kolami 26 i 23, natomiast przy sprzeganiu kól 31 i 27 zazebiaja sie ze so¬ ba kolo zebate 26 i kolo wsteczne 29.Jak juz zaznaczono wyzej, wal pedzo¬ ny 3 jest wykonany jako oslona dyferen¬ cjalu. Za posrednictwem kól stozkowych 32, 33, 34, 35 kadlub dyferencjalu nape¬ dza obydwa waly 36 i 37, przy czym wal 36 np. napedza kola przednie za posred¬ nictwem sprzegla posredniego 38 i walu 39, a wal 37 napedza kola tylne za posrednic¬ twem sprzegla 40 i walu przegubowego 41.Przekladnia dyferencjalu jest wyposa¬ zona w urzadzenie blokujace. W tym celu na wale 37 znajduje sie pierscien klowy 42, który moze byc sprzegany z klami tulei sprzegajacej 43, umieszczonej przesuwnie ale nieobrotowo na wale pedzonym 3, wy¬ konanym jako wal wydrazony. Do przesu¬ niecia tulei sprzegajacej i zablokowania przekladni dyferencjalu sluzy dzwignia 44, która, jak przedstawiono na fig. 2 i 3, mo¬ ze byc przestawiona za pomoca dzwigni recznej 50 za posrednictwem walu 45, dzwigni katowej 46, sprezyny posredniej 47, dalszej dzwigni katowej 48 i walu 49.Przelaczanie przekladni odbywa sie za pomoca dzwigni 51 do zmiany biegów, któ¬ ra moze przesuwac w znany sposób trzy tuleje przelaczajace 52, 53 i 54. Tuleja przelaczajaca 52 wchodzi przy tym widel¬ kami 55 do rowka tulei sprzegajacej 16, na¬ tomiast tuleja przelaczajaca 53 wchodzi widelkami 56 do rowka przelaczajacego tulei sprzegajacej 17.Poza tym tuleja przelaczajaca 54 jest polaczona przegubowo za pomoca preta 57 z dwuramienna dzwignia 59, która jest osadzona w miejscu 58 w oslonie i sluzy do przesuwania tulei 25 za. pomoca kól zeba¬ tych 26, 27 i 28.Podczas biegu jalowego wal pedzacy 1, polaczony z silnikiem, jest praktycznie cal¬ kowicie odciazony od mas obrotowych, gdyz kola zebate 4, 5, 6 i 7 sa osadzone luzno na wale. Tylko male kola zebate 23 i 24 i kola, wsteczne 29 obracaja sie z wa¬ lem pedzacym 1. Ewentualnie moze byc równiez przewidziane wylaczenie kola wstecznego 29 przy biegu jalowym.Na poszczególnych biegach polaczenia sa nastepujace.I bieg. Tuleja przelaczajaca 54 jestprzesunieta w lewo (jak na fig. 1). Wsku¬ tek tego za posrednictwem dwuramiennej dzwigni 59 tuleja 25 jest przesunieta w prawo, tak iz kolo zebate 26 jest zazebione z kolem zebatym 23, a kolo zebate 28 z ko¬ lem zebatym 31. Pierwszy bieg utworzony jest za pomoca narzadów nastepujacych: 1—23—26—25—28—31—3.Bieg wsteczny. Wlaczenie biegu wstecz¬ nego odbywa sie odpowiednio przez prze¬ suniecie tulei przelaczajacej 54 w prawo wzglednie tulei 25 w lewo, wskutek czego zazebia sie kola zebate 26 i 29 wzglednie 27 i 31. Naped odbywa sie wówczas po¬ przez czesci: 1—24—29^-26—27—31—3.II bieg. Tuleja przelaczajaca 53 jest przesunieta w prawo, wskutek czego sprze¬ glo 17 zazebia sie z klami 15. Drugi bieg jest utworzony wówczas przez narzady na¬ stepujace: 1—17—15—7—11—30—3. Jak widac, w tym przypadku pomiedzy kolem zebatym na wale pedzacym i kolem zeba¬ tym 30 na wale pedzonym jest wlaczane tylko jedno kdlo zebate 11 na wialie po¬ srednim.III bieg. Tuleja przelaczajaca 53 jest przesunieta w lewo, a sprzeglo 17 jest sprzezone- z klami 14. Naped odbywa sie wówczas przez narzady: 1—17—14—6— 10—2—11—30—3.IV bieg. Tuleja przelaczajaca 52 jest. przesunieta w prawo, a sprzeglo 16 jest sprzezone z klami 13. Naped odbywa sie wówczas poprzez narzady: 1—16—13—5— 9—2—11—30—3.V bieg. Tuleja przelaczajaca 52 zostaje przestawiona w lewo, a sprzeglo 16 jest sprzezone z klami 12. Przekladnia jest wówczas utworzona przez czesci nastepu¬ jace: 1—16—12—4—8—2—11—30—3.Jak widac, przekazywainie napedu na biegu pierwszym i wstecznym odbywa sie calkowicie niezaleznie od przekazywania napedu na biegu 2-gim, 3-clm, 4-ym i 5-ym.Uklad ten posiada te zalete, ze równiez i kola zebate dla biegu I moga byc obliczone zupelnie niezaleznie od kól zebatych pozo¬ stalych biegów przednich, np. biegu II, wskutek czego odleglosc pomiedzy walami pedzacymi 1 i walem posrednim 2 moze byc mniejsza niz zazwyczaj. Gdyby np. kolo przekladniowe 26 dla biegu 1-ego, umiesz¬ czone na wale posrednim, bylo umieszczone w ten sam sposób, jak i kola zebate 8 —11 na wale posrednim, a naped odbywal sie równiez dla biegu I poprzez pare kól zeba¬ tych 11 — 30, to dla otrzymania odpo¬ wiedniego stosunku przekladni nia biegu I kolo zebate 26 musialoby byc znacznie wieksze od kola zebatego 11, co jednak nie byloby mozliwe bez znacznego zwiekszenia odleglosci pomiedzy walem pedzacym i wa¬ lem zdawczym. Wskutek tego cala prze¬ kladnia bylaby znacznie wieksza i ciezsza.Dzieki zupelnie niezaleznemu przekazywa¬ niu napedu na biegu 1-szym i wstecznym z jednej strony i na wyzszych biegach z drugiej strony wady tej unika sie zu¬ pelnie.Dla przelaczania przekladni jest poza tym bardzo wazne, ze kola zebate, umiesz¬ czone na wale pedzacym, sa osadzone badz luzno na wale lub tez wykonane jako kola zazebiane przez przesuwanie. Dzieki temu masa czesci przekladni, polaczonych z sil¬ nikiem wzglednie ze sprzeglem silnika, jest zmniejszona do minimum, tak iz przela¬ czanie moze odbywac sie bez trudnosci równiez wtedy, gdy stosuje sie w prze¬ kladni gesty olej. Poniewaz poza tym tyl¬ ko bieg 1-iszy i bieg wsteczny sa wlaczane za pomoca kól przesuwnych, natomiast po¬ zostale wyzsze biegi sa tworzone przez stale zazebione kola zebate (najlepiej o uzebieniu ukosnym), przeto zapewniony jest spokojny chód przekladni. Do tego przyczynia sie poza tym to, ze waly 1 i 2 sa osadzone w przegrodzie 20. Osadze¬ nie walu jest uskutecznione najlepiej za posrednictwem lozysk rolkowych lub kul¬ kowych, których jednak na rysunku nie uwidoczniono dla uproszczenia. — 3 -Poza tym przelaczenie moze byc udo¬ skonalone przez zastosowanie sprzegiel klowych 16, 17, prowadzonych na skos¬ nych rowkach. PL