PL30382B1 - - Google Patents

Description

W przemysle wlókienniczym znane jest wiele sposobów, za pomoca których wpro¬ wadza sie na material wlókienniczy sub¬ stancje trudno rozpuszczalne w wodzie, az do nierozpuszczalnych. Mozna tu np. wy¬ mienic nadawamie zdolnosci odpychania wody przez wprowadzanie parafin, tlusz¬ czów, wosków, zywic itd-; uodpornianie przeciwko gnieceniu sie przez wprowadza¬ nie materialów zywicowatych; matowanie za pomoca pigmentów, jak siarczanu baru, dwutlenku tytanu itd.; barwienie barwni¬ kami pigmentowymi oraz podobne sposo¬ by. Materialy trudno rozpuszczalnie az do nierozpuszczalnych, wcielone w ten spo¬ sób do materialu wlókienniczego, nie przy¬ legaja jednak don mocno, lecz zostaja po wiekszej czesci lub calkowicie usuniete juz podczas zwyklego prania. Zwlaszcza nie sa one odporne na gotowanie z mydlem i soda. Jednak w wielu przypadkach jest rzecza pozadana, zeby wprowadzane ma¬ terialy utrwalaly sie na materiale wló¬ kienniczym tak, by byly odporne na pra¬ nie i gotowanie.Obecnie wykryto, ze substancje trudno rozpuszczalne, az do nierozpuszczalnych, jak parafiny, woski, zywice, tluszcze, pig¬ menty itd., daja sie utrwalac na materiale wlókienniczym trwale wobec prania i go¬ towania, jezeli zaopatrzone w nie materia¬ ly wlókiennicze potraktuje sie roztworami tlenochlorku cyrkonu, olksyazotanu cyrko¬ nu albo ich produktami hydrolizy rozpusz¬ czalnymi w wodzie, albo tez rozproszyna- lub emulsjami, zawierajacymi takie mizwiazki cyrkonowe. Osiaga sie powyzsze np. w ten sposób, ze material wlókienni¬ czy, do którego wlaczono opisanego typu substancje trudno rozpuszczalne az do nie¬ rozpuszczalnych, traktuje sie nastepnie roztworami wspomnianych zwiazków cyr¬ konowych albo rozproszynami lub emul¬ sjami, które zawieraja takie zwiazki cyr¬ konowe. W niektórych przypadkach trak¬ towanie roztworami zwiazków cyrkono¬ wych moze byc dokonywane równiez jednoczesnie ze wcielaniem substancji trudno rozpuszczalnych az do nierozpusz¬ czalnych.Proponowano juz wcielac do materia¬ lów wlókienniczych substancje trudno roz¬ puszczalne albo. nierozpuszczalne i stoso¬ wac przy tym lacznie sole metali, jak np. sole cyrkonu. Jednakze sole cyrkonowe nie wykazuja ogólnie wlasciwosci takiego utrwalania wykonczenia {wlókienniczego, by bylo ono odporne wobec prania i goto¬ wania; okazalo sie bowiem, ze dzialanie to wykazuja tylko pewne specjalne zwiaz¬ ki cyrkonowe, zwlaszcza tlenochlorki cyr¬ konu, oksyazotamy cyrkonu oraz rozpusz¬ czalne w wodzie produkty hydrolizy, jakie z tych zwiazków mozna otrzymac. Jednak¬ ze o tego rodzaju oddzialywaniu tych wy¬ szczególnionych specjalnych zwiazków cyrkonowych dotychczas nic nie bylo wia¬ domo.Zgodnie ze sposobem wedlug wynalaz¬ ku mozna np. tkanine, której nadano nie- przemakabiosc przez przesycenie parafina lub woskiem, uszlachetnic w ten sposób, iz przesycenie staje sie w znacznej mierze trwale w praniu i gotowaniu. Postepuje sie przy tym np. w ten sposób, ze material potraktowany emulsja wzglednie roztwo¬ rem parafiny albo wosku obrabia sie wtór¬ nie w temperaturze z;Wyklej albo podwyz¬ szonej roztworem wyszczególnionych wy¬ zej zwiazków cyrkonowych. Z drugiej stro¬ ny mozna równiez do wodnych emulsji pa¬ rafin, wosków itd. dodawac bezposrednio zwiazków cyrkonowych, przy czym tak sie dobiera ilosci i warunki, zeby nie nastapil rozklad emulsji. Emulsje parafinowe, wos¬ kowe itd. moga przy tym zawierac takie dodatki, jak klej, oleine, sole glinowe itd.W szczególnosci mozna np. przesycac material wlókienniczy najpierw w tempe¬ raturze pokojowej w kapieli, zawierajacej emulsje parafinowa oraz jeden z wyzej wyszczególnionych zwiazków cyrkono¬ wych, po czym wyzyma sie material, prze¬ prowadza sie go szybko przez wodny roz¬ twór 1 g octanu sodowego w litrze, po¬ nownie wyzyma i suszy w temperaturze miedzy 60° a 100°C. Albo tez kapiel zlo¬ zona z parafiny i soli cyrkonowej mozna najpierw przez dodanie sody nastawic na odczyn slabo kwasny wobec papierka kon- go, nastepnie zbuforowac za pomoca octa¬ nu sodowego, boraksu albo mieszaniny kwasu octowego i octanu sodowego do wartosci pH wynoszacej 4—3, po czym material przesyca sie w tej kapieli, nastep¬ nie wyzyma i suszy w wyzszej temperatu¬ rze, np. przez prasowanie. Obróbka para* fina, sola cyrkonowa oraz octanem moze byc dokonywana równiez w 3-ch róznych kolejno po sobie nastepujacych kapielach.Jako dalszy przyklad sposobu wedlug wynalazku mozna podac utrwalanie mato¬ wania, osiaganego w zwykly sposób przez traktowanie materialów wlókienniczych, zwlaszcza jedwabiu sztucznego, pigmenta¬ mi, nosnikami pigtoientów i ewentualnie srodkami rozpraszajacymi. Takie zmato- wanie mozna za pomoca dalszej obróbki roztworami wspomnianych zwiazków cyr¬ konowych uodpornic zarówno na pranie, jak i gotowanie. Dalej nalezy rozwazyc utrwalanie srodków aniimallzujacych, jak np. substancji azotowych o wielkiej cza¬ steczce, wcielanych do materialów zawie¬ rajacych celuloze, albo apretur uodpornia¬ jacych .na zgniatanie, stosowanych do uszlachetniania jedwabiu sztucznego. Rów¬ niez i wybarwienia, w których wprowa- — 2 —dzone zostaly na wlókna wzglednie zostaly na nich wytworzone barwniki nierozpusz¬ czalne w wodzie, mozna uodpornic na pra¬ nie i gotowanie za pomoca obróbki wyzej podanymi roztworami zwiazków cyrkono¬ wych. Jezeli np. wytworzone w zwykly sposób wybarwienie naftolowe AS przed mydleniem potraktuje sie roztworem jed¬ nego z wyszczególnionych zwiazków cyr¬ konowych, to podczas nastepujacego póz¬ niej mydlenia odcien barwny prawie juz nie ulega zmianie, wiadlomo zas, ze bez obróbki cyrkonowej barwa znacznie jasnie¬ je podczas mydlenia.Przyklad L Sztuczna welne blonni¬ kowa, cieta z wiskozy, zanurza sie w go¬ racym roztworze zawierajacym 2,5 g para¬ finy twardej oraz 2,5 g oleju parafinowego w litrze czterochlorku wegla, odwirowuje sie i odparowuje rozpuszczalnik w tempe¬ raturze 50 — 60°C. Nastepnie zanurza sie tkanine na przeciag 5 minut w kapieli o temperaturze 80 — 90°C, zawierajacej w litrze wody 5 g krystalicznego tleno¬ chlorku cyrkonu o zawartosci 44% ZrOi oraz 2 g krystalicznego octamu sodowego.Nastepnie odwirowuje sie i zanurza tkani¬ ne na krótko w kapieli zawierajacej 6 g krystalicznego octanu sodowego w litrze wody. Po odwirowaniu i wysuszeniu w temperaturze 90 — 100°C tkanina nabiera trwalej wlasciwosci odpychania wody w praniu i gotowaniu.Zamiast tlenochlorku cyrkonu mozna równiez stosowac taka sama ilosc azotanu cyrkonu bez buforu octanowego albo tez 20 cm3 solu wódziami tlenku cyrkonowego o zawartosci 9,4% Zr02, otrzymywanego wedlug przykladu IV patentu niemieckie¬ go nr 582 682.Przyklad II. Zamiast parafiny w przy¬ kladzie I stosuje sie na litr czterochlorku wegla 5 g produktu, otrzymanego przez kondensacje chlorków kwasów tluszczo¬ wych o duzej czasteczce z aminami o duzej czasteczce albo alkoholami, jak np. ste- aroyiooktodecyloamidu, albo 5 g jednego z produktów kondensacji izocyjanianów o duzej czasteczce z aminami tluszczowy¬ mi o duzej czasteczce albo alkoholami, jak np. dwuoktodecylouretanu, albo 5 g jed¬ nego z produktów kondensacji izocyjania¬ nów o duzej czasteczce - albo chlorków kwasów tluszczowych z takimi aminami i (albo) alkoholami, które posiadaja dwie lub wieksza liczbe zdolnych do reakcji grup aminowych albo alkoholowych, jak np. produktu kondensacji izocyjanianu oktodecylowego z etylenodwuaimina. Po¬ za tym postepuje sie jak w przykladzie L Tkanina nabiera dzieki temu trwalej w praniu i gotowaniu zdolnosci odpychania wody.Przyklad IIL Sztuczna welne blonni¬ kowa, cieta z wiskozy, przesyca sie emul¬ sja parafiny albo wosku, zawierajaca w li¬ trze wody 7 g kwasu olejowego, 1,2 g trój- etanoloaminy, 0,45 g wodorotlenku potasu oraz 3 g parafiny albo wosku. Przesycona tkanine przeprowadza sie przez kapiel, za¬ wierajaca w litrze wody 50 — 60 g kry¬ stalicznego tlenochlorku cyrkonu (o za¬ wartosci Zr02=44%). Bezposrednio potem prowadzi sie tkanine przez wyzymaczke do kapieli pluczacej, zawierajacej w litrze 10 g krystalicznego octanu sodu, Wresz¬ cie prowadzi sie jeszcze raz tkanine przez wyzymaczke, a potem suszy ja w tempera¬ turze 90 — 100°C.Dzieki tej obróbce tkanina nabiera trwalej wobec prania i gotowania wlasci¬ wosci odpychania wody i wykazuje dosko¬ naly efekt sperlania kropel.Przyklad IV. Tkanine ze sztucznej welny blonnikowej zanurza sie na czas krótki w emulsji, otrzymywanej przez wprowadzanie roztworu 7 czesci kwasu olejowego, 1,2 czesci trójetanoloaminy, 0,45 czesci wodorotlenku potasu, 3 czesci parafiny albo wosku i 88 czesci wody pod¬ czas mieszania do roztworu 12,5 czesci krystalicznego tlenochlorku cyrkonu (o za- — 3 —wartosci Zr02—44%) w 500 czesciach wo¬ dy/ Nastepnie prowadzi sie tkanine przez wyzymaczke i-przez kapiel pluczaca, do której mozna dodac na litr wiody 10 g kry¬ stalicznego octanu sodowego, a potem znowu prowadzi sie tkanine przez wyzy¬ maczke i wreszcie suszy.Jezeli kapiele utrzymuje sie przez uzu¬ pelnianie ich w przyblizeniu w ich pier¬ wotnym stanie nasycenia, to mozna tym sposobem przesycac tkanine w postepo¬ waniu ciaglym. Po wysuszeniu wykazuje ona zdolnosc odpychania wody trwala w praniu i gotowaniu oraz bardzo dobry efekt sperlania kropel Przyklad V, Tkanine przesycona han¬ dlowa emulsja parafinowo-klejowa zanu¬ rza sie w roztworze, który, zawiera w li- trzie wody 10 g krystalicznego tlenochlor¬ ku cyrkonu (o zawartosci Zr02=44°/o) i do którego na litr wody mozna dodac az do 4 g krystalicznego octanu sodowego, albo tez w roztworze zawierajacym w litrze wody 20 cm3 solu wodzianu tlenku cyrko¬ nowego o zawartosci 9,4°/o Zr02, jaki mioz- na otrzymac przez dialize soli tlenku cyrkonowego albo wedlug patentu nie¬ mieckiego nr 582 682 (przyklad IV). Na¬ stepnie prowadzi sie tkanine przez wyzy¬ maczke albo tez dobrze sie ja odwirowuje.Potem prowadzi sie szybko tkanine przez kapiel pluczaca, do której mozna dodac mala ilosc slabej zasady, np. 6 g krysta¬ licznego octanu sodowego na litr wody.Po wyzeciu albo odwirowaniu suszy sie tkanine, która dzieki tej obróbce nabiera trwalej w praniu, gotowaniu, folowaniu oraz trwalej wobec kwasów zdolnosci od¬ pychania wody.Przyklad VI. Tkanine, zmatowana w znany sposób dwutlenkiem tytanu, zanu¬ rza sie na 5 minut w kapieli o temperatu¬ rze 80 — 90°C, zawierajacej w litrze 20 cm3 roztworu wodzianu tlenku cyrkonowego (o zawartosci 9,4% Zr02)1 wytworzonego wedlug patentu niemieckiego nr 582 682 (przyklad IV), wyzyma sie, plucze krótko w kapieli, zawierajacej w litrze wody 6 g krystalicznego octanu "sodowego, znowu wyzyma i suszy w temperaturze 80 — 100°C. Jedwab sztuczny zachowuje efekt zmatowania nawet po obróbce letnia ka¬ piela mydlana, a nawet podczas 10-cio mi¬ nutowego gotowania w roztworze zawiera¬ jacym 5 g mydla marsylskiego i 3 g sody w litrze wody.Przyklad VII. Tkanine z wiskozy pro¬ wadzi sie przez kapiel, zawierajaca w li¬ trze 17 g nizej opisanej emulsji, oraz 12 g tlenochlorku cyrkonu (o zawartosci Zr02=46%), nastepnie prowadzi sie przez wyzymaczke do kapieli, zawierajacej w li¬ trze wody 10 g krystalicznego octanu so¬ dowego, wreszcie znowu przez wyzymacz¬ ke. Nastepnie tkanine suszy sie.Emulsje wytwarza sie w nastepujacy sposób: 8,8 czesci wagowych technicznego ^kwaisu n-dodecylosalicylowego slabo alka- lizuje sie trójetanoloamina i rozciencza 20 czesciami wody, a nastepnie dodaje sie do cieplej mieszaniny, zlozonej z 7,5 czesci wagowych kwasu olejowego, 4 czesci wa¬ gowych trójetanoloaminy, 4,5 czesci wa¬ gowych cerezyny oraz 3 czesci wagowych parafiny (o punkcie topnienia 52aC), do¬ brze rozrabiajac, celowo w ugniatarce.Tkanina po tym zabiegu wykazuje do¬ skonaly efekt sperlania wody, przepusz¬ cza powietrze i jest pelna i miekka w do¬ tknieciu. Podczas lekkiego premia w mydle i nawet podczas gotowania z mydlem i so¬ da efekt sperlania prawie nie pogarsza sie.Przyklad VIII. Tkanine mieszana, zlo¬ zona z bawelny i sztucznej welny blonni¬ kowej cietej (wistra), przesyca sie emulsja, zawierajaca w litrze wody 20,0 g slabo kwasnej emulsji parafinowej (o skladzie w przyblizeniu: parafiny 18%, kleju 8%, zelu z tlenku glinu 6%, kwasu mrówkowego 6°/o, kalafonii 1%, 24,0 g tlenochlorku cyr¬ konu oraz 4,0 g octanu sodowego). Po wy¬ zeciu zanurza sie tkanine na czas krótki — 4 —w 0,5%-owej kapieli z octanu sodu, potem znowu sie wyzyma i suszy w temperatu¬ rze okolo 100°C. Tkanina nabiera po tym zabiegu trwalej w praniu i gotowaniu zdol- , nosci odpychania wody.Zamiast powyzszej emulsji mozna z tym samym wynikiem stosowac równiez inne emulsje parafinowe, zawierajace sole gli¬ nu, np. zawierajace mydla zywiczne.Przyklad IX. Tkanine stosowana w przykladzie VIII przesyca s}e emulsja, za¬ wierajaca w litrze wody 5,0 g olejami so¬ dowego, po 3,2 g parafiny i cerezyny, 2,8 g estru kwasu montanowego, a takze 24,0 g tlenochlorku cyrkonu ,(o zawartosci Zr02=46°/a); emulsje te za pomoca octanu sodowego albo sody i octanu sodowego lub boraksu zobojetniono do wartosci Ph = 4,0 —4,5. Po wyzeciu i wysuszeniu w temperaturach powyzej 80°C tkanina wykazuje bardzo dobry efekt sperlania, który nie zanika nawet po wielokrotnym praniu w mydle.Podobne efekty osiaga sie zastepujac parafine albo cerezyne calkowicie lub cze¬ sciowo ketonami albo alkoholami, jakie mozna wytwarzac z kwasu stearynowego, z kwasu tluszczu tranowego i podobnych kwasów tluszczowych o duzej czasteczce przez destylacje soli wapniowych wzgled¬ nie nastepujaca po tym redukcje. Równiez i-takie materialy zostaja za pomoca zwiaz¬ ków cyrkonowych utrwalone tak, iz staja sie odporne wobec prania, dzieki czemu tkaniny nabieraja trwalej w praniu zdolno¬ sci odpychania wody.Przyklad X. Tkanine wiskozowa po pozbawieniu jej kleju, farbowaniu i wysu¬ szeniu przesyca sie na maszynie Foularda roztworem zawierajacym w 100 litrach wody: 14 kg dwumetylolomocznika i 3,5 litra roztworu tlenochlorku cyrko¬ nowego (o zawartosci okolo 10% ZrOz), zobojetnionego octanem sodu.Po wyzeciu suszy sie tkanine w zwy¬ kly sposób na ramach napinajacych, a na¬ stepnie poddaje obróbce wtórnej w ciagu 10 minut w temperaturze 120°C. Otrzy¬ muje sie tkanine bardzo odporna na gnie¬ cenie sie, a oprócz tego doskonale odpy¬ chajaca wode. Nawet po trzykrotnym pra¬ niu tkanina jeszcze bardzo dobrze sperla wode i jest odporna na gniecenie sie.Przyklad XI. Na trójwalcowej maszy¬ nie Foularda traktuje sie tkanine mieszana z bawelny merceryzowanej i wlókien cie¬ tych roztworem przesycajacym, zawiera¬ jacym w litrze wody: 80 g mocznika 190 g aldehydu mrówkowego i 30 cm3 roztworu wodzianu tlenku cyr¬ konowego o zawartosci 9,6% ZrOz.Do kapieli przesycajacych mozna do¬ dawac ponadto odpowiednich srodków zmiekczajacych.Przesycona i wyzeta tkanine suszy sie na cylindrowej maszynie osuszajacej i pod¬ daje obróbce wtórnej w temperaturze 140°C przez 5 do 8 minut. Tak wykonczo¬ na tkanina oprócz odpornosci na gniecenie sie wykazuje doskonala zdolnosc sperla¬ nia wody. Pranie tkaniny nie wplywa praktycznie biorac na obie te wlasciwosci.Prócz tego tkanina wykazuje daleko posu¬ nieta niekurczliwosc.Przyklad XII. 50 kg przedzy Wollstra po wybarwieniu traktuje sie w maszynie do przesycania przedzy roztworem, zawie^ rajacym w 100 litrach: 15 kg'dwumetylolomocznika, 4 litry roztworu tlenochlorku cyrko¬ nu (o zawartosci okolo 80 g ZrOz w litrze, zobojetnionego octanem sodu) i 1,8 kg 28°/o-ofwej emulsji parafinowej.Przesycona przedze odwirowuje sie do 85°/o-owego przyrostu wagi, a nastepnie suszy w temperaturze 65°C. Po przerobie¬ niu na tkanine, ostrzyzeniu przedzy runo- — 5 —wej, wykonczeniu i obróbce wtórnej w temperaturze 120°C (przez 10 minut) otrzymuje sie tkanine dywanowa o war¬ stwie runa (szczotce), nadzwyczaj wytrzy¬ malej na ucisk. Prócz tego tkanina jest nieprzemakalna wzglednie odpychajaca wode.Przyklad XIII. Mieszana tkanine cze¬ sankowa (otrzymana z 45°/o welny i 55% Cuprama) przesyca sie jak w przykladzie X roztworem zawierajacym: 15 kg dwumetylolomocznika i 3,8 litra roztworu wódziami tlenku cyrkonowego (o zawartosci oko^ lo 10% Zr02) w 100 litrach. Do roztworu mozna dodac odpowiednich srodków zmiekczaj acyeh albo apreturowych.Potraktowana tkanine po podsuszeniu poddaje sie 10-cio minutowej obróbce cieplnej w temperaturze 125°C, nastepnie traktuje sie para wzglednie traktuje w pra¬ sie nieckowej i wykancza. Otrzymuje sie tkanine doskonale pelna w dotknieciu, nie wsysajaca wody i odporna na gniecenie.Równiez po pramiu efekt sperlania oraz wytrzymalosc na gniecenie nie znikaja.Przyklad XIV. Tkanine bawelniana przesyca sie emulsja, zawierajaca 40 g octanu wielowinylowego, 2 g alkoholu wie- lowinylowego, 24 g tlenochlorku cyrkonu (o zawartosci 46% ZrOz) oraz 10 — 15 g krystalicznego octanu sodowego w litrze wody. Po odwirowaniu suszy sie. Tkani¬ na nie traci apretury nawet przy wielo¬ krotnym 20-minutowym gotowaniu z 5 g mydla i 3 g sody w litrze wody, jak wyni¬ ka z nastepujacych danych: Waga w stanie surowym 7,77 g Waga po apreturze 8,54 g Waga po pierwszym, praniu 8,5 g Waga po drugim praniu 8,5 g Waga po trzecim praniu 8,5 g Waga po czwartym praniu 8,5 g. PL

Claims (1)

1. Zastrzezenie patentowe. Sposób wykanczania materialów wló¬ kienniczych, znamienny tym, ze do mate- rialów wlókienniczych wciela sie substan¬ cje trudno rozpuszczalne az do nieroz¬ puszczalnych w wodzie i materialy te jed¬ noczesnie albo pózniej traktuje sie roztwo¬ rami tlenochlorku cyrkonu, oksyazotanu cyrkonu albo ich rozpuszczalnych w wo¬ dzie produktów hydrolizy, albo tez emul¬ sjami lub rozproszynajmi zawierajacymi ta¬ kie zwiazki cyrkonu. I. G. Farbenindustrie Aktiengesellschaft Zastepca: M. Skrzypkowski rzecznik patentowy Staatsdruckerei Warschau — Nr. 8037-42. PL