Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia podatnego do walów napedzajacego i napedzanego.Urzadzenie wedlug wynalazku niniej¬ szego jest sprezyste i podatne, nastawia sie samoczynnie i nie wymaga dokladnego na¬ stawienia na jednej osi walu napedzajace¬ go i walu napedzanego, przy czym narzad sprzegajacy jest niezawodny w dzialaniu i skutecznie pochlania wzglednie tlumi wszelkie wstrzasy, powstajace wskutek niedokladnego ulozenia obu walów, oraz wskutek bocznych lub osiowych ruchów walów podczas przenoszenia napedu.Do urzadzenia wedlug wynalazku sto¬ suje sie podatny, sprezysty, opierajacy sie poslizgowi narzad sprzegajacy pomiedzy walem napedzajacym a walem napedza¬ nym.Wskazany narzad posiada postac piers¬ cienia, moze byc latwo i szybko nadmucha¬ ny i doprowadzany przez to do zetkniecia sie ze wspóldzialajacym z nim narzadem napedzajacym, wzglednie moze byc dopro¬ wadzony do stanu skurczenia sie, w celu wylaczenia sprzegla.Wskazany pierscien jest splaszczony, wobec czego zajmuje malo miejsca, tak iz moze byc umieszczany w waskiej prze¬ strzeni pierscieniowej pomiedzy narzadem napedzajacym a narzadem napedzanym sprzegla.Przyklady wykonania wynalazku sa przedstawione na zalaczonych rysunkach,na których fig. 1 przedstawia przekrój po¬ dluzny urzadzenia, wedlug wynalazku ni¬ niejszego, fig. 2 przedstawia w przekroju czesci narzadów sprzegajacych, fig. 3 — widok z boku pierscienia sprzegajacego, dajacego sie nadmuchiwac, przy czym czesc jego zostala usunieta, w celu uwidocznienia wzmocnienia, utworzonego ze zwojów sznu¬ ra, fig. 4 — przekrój podluzny sprzegla nieco odmiennie wykonanego, którego pier¬ scien sprzegajacy jest umieszczony w ob¬ sadzie na wale, osadzonym mimosrodowo, tak iz moze byc przesuwany jako calosc, w celu doprowadzania go do zetkniecia sie ze wspóldzialajacym z nim narzadem przeno¬ szacym naped bebnowy. Na fig. 1 rysunku wal 1 jest osadzony w lozysku 2 i napedza¬ ny za pomoca bebna 3, który moze posia¬ dac postac kola rozpedowego (zamachowe¬ go) , umocowanego na wale silnika spalino¬ wego h. Silnik k moze byc umieszczony na, podkladkach sprezystych 5. Wal 1 jest wy¬ posazony w piaste 6, przymocowana do konca tego walu; na piascie tej umocowana jest tarcza 7, zaopatrzona na obwodzie w wieniec 8, na którym umieszczony jest da¬ jacy sie nadmuchiwac pierscien 9, który sklada sie ze zwyklej detki i otaczajacej ja opony.Pierscieniowi 9 zostaje nadany podczas wulkanizacji w przekroju poprzecznym ksztalt owalny, tak iz nifenadety pierscien posiada szerokosc znacznie wieksza od je¬ go wysokosci w kierunku promieniowym.Pierscien 9 jest na obwodzie 10 zgrubiony i posiada powierzchnie robocza podatna o- raz sprezysta, wskutek zaopatrzenia jej w rozmieszczone blisko siebie waskie, gietkie zeberka obwodowe 11, których wysokosc jest znacznie wieksza od ich grubosci, wo¬ bec czego z latwoscia uginaja sie one w bok w razie wystawienia ich na dzialanie sil w kierunku promieniowym lub stycz¬ nym do obwodu, przy zetknieciu sie ich z zewnetrzna powierzchnia cylindryczna be¬ bna, napedzajacego 3.Beben napedzajacy i wal napedzany moga byc umieszczone mimosrodowo wzgle¬ dem siebie, jak to uwidoczniono na fig. 4.Jezeli wal napedzany jest umieszczony mi¬ mosrodowo wzgledem walu napedzajacego, to podatny pierscien 9 wytwarza skutecz¬ ne sprzezenie cierne z bebnem napedzaja¬ cym 3 na luku o dosc znacznej dlugosci. Je¬ zeli oba te waly sa ustawione na jednej o- si, to styk jest nieprzerwany na calej dlu¬ gosci obwodu pierscienia 9 i zeberka giet¬ kie 11 wytwarzaja sprezysta i podatna po¬ wierzchnie cierna, skutecznie opierajaca sie wszelkiemu poslizgowi. Podatnosc po¬ wierzchni bieznej czyli roboczej pierscienia lacznie z gietkoscia jego scianek bocznych, wytwarzaja sprezyste i podatne sprzezenie napedowe, mogace tlumic wszelkie wstrza¬ sy, wywolywane ruchami walu napedzaja¬ cego wzgledem walu napedzanego i odwro¬ tnie podczas przenoszenia napedu.Jezeli pomiedzy walem napedzajacym i walem napedzanym istnieje pewna niedo¬ kladnosc ich ustawienia wzgledem siebie, czyli sa one ustawione pod pewnym nie¬ wielkim katem wzgledem siebie, to scianki boczne i scianka obwodowa pierscienia 9 ugna sie odpowiednio z latwoscia i pochlo¬ na wstrzasy, które w przeciwnym przypad¬ ku zostalyby przeniesione na lozyska walów pedni. Podatny ten pierscien równiez tlumi skutecznie wszelkie wstrzasy lub uderze¬ nia, powodowane nieznacznymi ruchami o- bu walów wzgledem siebie w kierunku po¬ przecznym lub podluznym podczas przeno¬ szenia napedu.Drgania silnika U na podkladkach spre¬ zystych nie przenosza sie na sztywne na¬ rzady, osadzone na wale napedzanym 1, poniewaz wstrzasy lub uderzenia, powodo¬ wane wzmiankowanym drganiem walu na¬ pedzajacego sa pochlaniane i tlumione spre¬ zysta powierzchnia robocza oraz gietkimi sciankami bocznymi, dajacego sie nadmu¬ chiwac pierscienia 9. Powierzchni roboczej 10 pierscienia najlepiej jest nadac ksztalt — 2 —wypukly, tak iz podczas nadmuchiwania pierscienia stykanie sie powierzchni robo¬ czej pierscienia z wewnetrzna powierzch¬ nia cylindryczna narzadu napedzajacego 3 bedzie zachodzilo stopniowo, przy czym zetkniecie sie nastapi najpierw w jednym miejscu — posrodku powierzchni roboczej pierscienia, po czym powierzchnia zetknie¬ cia sie bedzie szybko wzrastala w kierun¬ ku poprzecznym oraz wzdluz obwodu pier¬ scienia w miare nadmuchiwania go. Stop¬ niowe stykanie sie (sprzeganie sie) -piers¬ cienia z bebnem napedzajacym jest bardzo pozadane, poniewaz umozliwia pewien po¬ slizg na poczatku sprzegania i zapobiega raptownym szarpnieciom przy wlaczaniu sprzegla.Oczywiscie, dajacy sie nadmuchiwac pierscien, przenoszacy napedowe momenty obrotowe, moze byc umieszczony badz na waje napedzanym, badz tez na wale nape¬ dzajacym. W kazdym z tych przypadków dobrze jest zastosowac srodki, umozliwia¬ jace nadmuchiwanie pierscienia lub wypu¬ szczanie z niego powietrza .podczas obra¬ cania sie. Jak to uwidoczniono na fig. 1, pierscien 9 jest wyposazony w zawór po¬ wietrzny 12, polaczony rurka 13 z wkretka 1U, umocowana na wale 1. Kanal wkretki 1U laczy sie z kanalem osiowym 15, wyko¬ nanym w wale, przez kanal promieniowy 16. Powietrze doplywa do kanalu 15 lub odplywa z niego przez wkretke 17, wkre^ cona w lozysko 2 i laczaca sie z komora pierscieniowa 20, otaczajaca wal i uszczel¬ niona za pomoca pierscienia metalowego 21, na którym umieszczone sa pierscienie uszczelniajace 22. Do wkretki 17 przyla¬ czona jest rurka 23, przez która powietrze jest doprowadzane do walu lub odprowa¬ dzane z niego, przy czym rurka 23 jest po¬ laczona drugim koncem z kurkiem roz- rzadczym 24.W celu szybkiego zatrzymywania walu napedzanego, po wylaczeniu sprzegla do¬ brze jest zastosowac hamulec, który zosta¬ je uruchomiony po odsunieciu sie po¬ wierzchni pierscienia 9 od powierzchni be¬ bna napedzajacego 3. Jak to uwidoczniono na fig. 1, na wale 1 osadzona jest tarcza hamulcowa 25, otaczajaca, go luzno i moga¬ ca sie przesuwac w kierunku osiowym wa¬ lu tak, iz moze stykac sie z piasta 6 lub od¬ suwac ,sie od niej. Tarcza hamulcowa 25 jest osadzona na wale 1 przesuwnie i jest przymocowana do przedniego konca prze¬ pony 26 o ksztalcie miecha cylindrycznego, otaczajacej wal 1 i przymocowanej swa tylna scianka do tarczy 27, przymocowa¬ nej do lozyska 2.Przepona 26 i tarcze 25, 27 tworza pier¬ scieniowa komore o zmiennej objetosci, o- taczajaca wal 1, przy czym powietrze jest doprowadzane do tej komory przez rurke 28, ciagnaca sie od tarczy 27 do kurka roz- rzadczego 24.Gdy powietrze sprezone zostaje wpu¬ szczone do wnetrza przepony 26, to tarcza hamulcowa 25 zostaje docisnieta do piasty 6; gdy zas powietrze jest wysysane z wne¬ trza przepony 26, to tarcza hamulcowa 25 odsuwa sie od piasty 6. Kurek rozrzadczy 24 sluzy do wpuszczania powietrza sprezo¬ nego do dajacego sie nadmuchiwac piers¬ cienia 9 oraz do kanalu osiowego 15 walu 1 i jednoczesnie do usuwania powietrza z wnetrza przepony 26, w celu Wylaczenia tarczy hamulcowej 25 i nadmuchania piers¬ cienia 8 a przez to sprzezenia go z bebnem napedzajacym 3.W razie przestawienia w polozenie od¬ wrotne, przez kurek rozrzadczy 24 uchodzi powietrze z kanalu 15 walu 1 oraz z wne¬ trza pierscienia 9, sl jednoczesnie doplywa powietrze sprezone do wnetrza przepony 26, w celu docisniecia tarczy hamulcowej 25. Kurek 24 jest kurkiem wielodrogowym o czopie obrotowym i rurki 13 128 sa przylaczone do niego w srednicowo prze¬ ciwleglych miejscach. Pomiedzy miejscami przylaczenia rurek 23 i 28 oslona kurka jest zaopatrzona w rozmieszczone sredni- — 3 —cowo przeciwlegle otwory, polaczone z przewodem 30 do powietrza sprezonego wzglednie z przewodem prózniowym (ssaw- czym) 29.Kurek 24 posiada czop obrotowy 31, zaopatrzony we wglebienia 32, rozmiesz¬ czone na, jego stronach przeciwleglych; wglebienia te sa przeznaczone do wytwa¬ rzania polaczenia pomiedzy przewodem 29 do powietrza sprezonego oraz przewodem prózniowym (ssawczym) 30 z jednej stro¬ ny, a rurkami 23 i 28 z drugiej strony.Przy polozeniu czopa kurka, wedlug fig. 1 rurka 23 jest polaczona z przewodem ssaw¬ czym 30 — a rurka 28 z przewodem 29 do powietrza sprezonego. Przez obrócenie czo. pa kurka o cwierc obrotu, polaczenia zo¬ staja odwrócone, w celu doprowadzenia powietrza sprezonego do pierscienia oraz usuniecia powietrza z wnetrza przepony 26 i zwolnienia przez to hamulca. Kurek 24 umozliwia wiec szybkie rozlaczanie czesci sprzegla oraz hamowanie walu napedzane¬ go wzglednie zwolnienie walu napedzanego od dzialania hamulca i szybkie sprzegnie¬ cie pomiedzy narzadem napedzajacym a narzadem napedzanym.Dajacy sie nadmuchiwac pierscien 9 najlepiej jest przywulkanizowac do pod¬ stawy metalowej 33, wykonanej z mosia¬ dzu lub brazu, z którym guma mocno ze¬ spoli sie przez wulkanizacje. Pierscien 9 zostaje umocowany na wiencu 8 za pomoca dowolnych odpowiednich narzadów. Jak to uwidoczniono na fig. 1, wieniec 9 posiada wykroje 34, w które wsuwa sie sruby 34a, umocowane na podstawie metalowej 33, po czym podstawa 33 zostaje przymocowana odlacznie do wienca 8 za pomoca nakretek 34b. Najlepiej, gdy pierscien 9 jest nie¬ przerwany i sklada sie z detki i opony, je¬ dnak pierscien ten moze byc przeciety w poprzek, jak to uwidoczniono w miejscu 35 na fig. 3. Przylegajace ku sobie konce gu¬ mowego pierscienia sa zamkniete w miej¬ scu 35, przy czym podstawa 33 jest rów-i niez przecieta w miejscu 35, tak iz po ob- luznieniu nakretek 34, pierscien moze byc z latwoscia rozszerzony i zdjety z wienca 8.Pierscien 9 posiada wzmocnienie, które najlepiej jest wykonac na calej jego dlugo¬ sci za pomoca warstw, ulozonych równole¬ gle ze zwojów sznura 36. W znanych opo¬ nach sznury wzmacniajace uklada sie po przekatnej, do celów jednak wynalazku ni¬ niejszego najlepiej jest ulozyc sznury 36 w kierunku promieniowym.Pierscien 9 posiada w stanie nienade- tym ksztalt splaszczony, przy czym wymiar pomiedzy podstawa czyli obwodem we¬ wnetrznym pierscienia a jego obwodem ze¬ wnetrznym, mierzony w kierunku promie¬ niowym, jest odpowiednio maly, tak iz si¬ ly, wytwarzane przez napedowe momenty obrotowe i dzialajace stycznie na te ob¬ wody, nie róznia sie wiele od siebie, wiec pierscien dobrze jest wzmocnic za pomoca sznura, ulozonego w kierunku promienio¬ wym; takie wzmocnienie moze wytrzymy¬ wac duze cisnienie wewnatrz pierscienia, dzieki malemu promieniowi krzywizny scianek bocznych pierscienia, umozliwia równiez latwo ruchy wzgledne narzadów, stykajacych sie z pierscieniem, jak sie to zdarza w przypadku niedokladnego usta¬ wienia walów na jednej osi, czyli ustawie¬ nia pod katem, bez powodowania znacz¬ niejszego! wzrostu naprezenia sznura, oraz umozliwia znaczne nawet przesuniecia w kierunku poprzecznym walów, ulozonych równolegle do siebie, bez wywolywa¬ na takiego pporu i wynikajacych z nie¬ go naprezen, jakie zostalyby wywola¬ ne w tym przypadku, gdyby sznur byl na¬ winiety pochylo, poniewaz sznury pochyle siegalyby ukosnie scianki pierscienia, prze¬ ciwstawiajac .sie takim przesunieciom wa¬ lów.Jak; to uwidoczniono na fig. 1, sprzeze¬ nie napedowe moze byc wytworzone za po¬ moca nadmuchanego pierscienia. Mozna — 4 —równiez sprzezenie takie wytworzyc przez przestawianie w kierunku bocznym walu napedzajacego wzgledem walu napedzane¬ go lub odwrotnie w celu doprowadzenia pierscienia do zetkniecia sie z powierzchnia wewnetrzna bebna napedzajacego.Jak widac z fig. 4, wal napedzany 37 jest przesuniety nieco w bok w stosunku do osi bebna napedzajacego 38. Na wale 37 umo¬ cowana jest piasta 89, na której umiesz¬ czony jest dajacy sie nadmuchiwac piers¬ cien 40, który moze posiadac okragly prze¬ krój poprzeczny. Pierscien 40 posiada po¬ wierzchnie robocza 41, zaopatrzona w giet¬ kie zeberka, podobnie do pierscienia uwi¬ docznionego na fig. 1.Wal 87 jest osadzony w dajacym sie na¬ stawiac mimosrodowo lozysku 42, które moze byc wychylane po luku kola, w celu doprowadzenia powierzchni roboczej 41 do zetkniecia sie z powierzchnia wewnetrzna bebna 38 oraz w celu wywarcia odpowie¬ dniego nacisku na pierscien i docisniecia jego getkiej sprezystej powierzchni robo¬ czej do powierzchni wewnetrznej bebna na luku o dosc znacznej dlugosci.Jak uwidoczniono na fig. 5, pierscien, przenoszacy napedowe momenty obrotowe, posiada masywny wieniec 43, wykonany z dobrze sprezystej gumy i wyposazony w miekka, podatna i sprezysta powierzchnie robocza 4U, utworzona z waskich gietkich zeberek 45, umieszczonych blisko jedno o- bok drugiego. Wal, na którym osadzony jest pierscien gumowy 43, moze byc prze¬ stawiany w kierunku poprzecznym, w celu docisniecia i sprzezenia sprezystej po¬ wierzchni roboczej 4-4 z bebnem napedza¬ jacym z sila, wystarczajaca do wytworze¬ nia dostatecznej sily tarcia na luku o po¬ zadanej dlugosci.Jezeli wal napedzajacy i wal napedzany sa ustawione na jednej osi, to sprzezenie pomiedzy podatnym pierscieniem a bebnem napedzajacym jest zasadniczo równomier¬ ne na calej dlugosci obwodu pierscienia i waly obracaja sie z jednakowa szybkos¬ cia. Jezeli jednak waly te sa przestawione wzgledem siebie w kierunku poprzecznym, to obwód pierscienia, przenoszacego nape¬ dowe momenty obrotowe, jest nieco mniej¬ szy od wewnetrznego obwodu bebna nape¬ dzajacego i styka sie z nim na luku, rów¬ nym mniej wiecej polowie dlugosci obwo¬ du, przetaczajac sie powoli po powierzchni bebna podczas przenoszenia napedu.W kazdym przypadku podobny sprezy¬ sty pierscien, przenoszacy napedowe mo¬ menty obrotowe, latwo sie ugina, przeno¬ szac sily napedowe i pochlaniajac wszelkie uderzenia lub wstrzasy, które w przeciw¬ nym przypadku zostalyby przeniesione na lozyska walów, wobec czego mozliwe jest zastosowanie lozysk oraz innych czesci sprzegla o prostej budowie.Oczywiscie, wzmocnienie za pomoca sznura, ulozonego w kierunku promienio¬ wym, przedstawione na fig. 3, daje sie za¬ stosowac do wszystkich rozmaitych odmian dajacego sie nadmuchiwac pierscienia, u- widocznijonych na rysunkach; pierscien zas moze byc nieprzerwany na podobienstwo zwyklej detki lub tez moze byc przeciety w poprzek, jak to przedstawia fig. 3.We wszystkich odmianach urzadzenia wedjlug wynalazku, podobny pierscien spre¬ zysty mocno zwiera sie z czesciami pedni, z którymi pierscien ten styka sie i umozli¬ wia w kazdej chwili ruchy narzadu nape¬ dzajacego wzgledem narzadu napedzanego, wobec czego zbedne jest zastosowanie ko¬ sztownych lozysk, przekladni zebatych o- raz sprzegiel lub przegubów kulistych, któ¬ re czesto trzeba umieszczac po przeciwle¬ glych sobie stronach miejsca sprzegania ze soba walów pedni.Urzadzenia, opisane i przedstawione na rysunkach, posiadaja te zalete, ze w usta¬ wieniach mechanicznych, w których zacho¬ dza lub moga zachodzic drgania harmonij¬ ne, drgania te moga byc powstrzymane wzglednie mozna ich uniknac w ogóle przez — 5 —nadanie odpowiednio wiekszej Juto mniejszej sztywnosci dajacemu sie nadmuchiwac pierscieniowi przez zwiekszanie lub zmniej¬ szanie cisnienia powietrza sprezonego we¬ wnatrz .pierscienia, zmieniajac przez to cze¬ stotliwosc drgan zespolu pedni.Oczywiscie, przyklady wykonania urza¬ dzenia zostaly opisane powyzej i przedsta¬ wione na rysunkach w celu wyjasnienia przedmiotu wynalazku, jednak rozmaite zmiany moga byc dokonane w budowie u- rzadzenia w granicach, zakreslonych za¬ strzezeniami patentowymi. PL