W generatorach gazu wodnoweglowe- go z nasadzonym na szybie gazowniczym szybem do wytlewania lub odgazowywania wytlewanie paliwa odbywa sie pod wply¬ wem goracego gazu wodnego, wytwarza¬ nego w szybie gazowniczym generatora i unoszacego sie w góre przez szyb do wy¬ tlewania. Gaz. wodny miesza sie w ten spo¬ sób z parami smoly oraz gazami, powsta¬ lymi w trakcie procesu wytlewania. Dla pewnych celów, np. syntez chemicznych, sa jednak takie domieszki do gazu wodnego niepozadane i szkodliwe. Ponadto stopien wytlewania paliwa jest w takich genera¬ torach zalezny od zawartosci ciepla w ga¬ zie wodnym, wytwarzanym w szybie ga¬ zowniczym. Ta ilosc ciepla nie wystarcza jednak do osiagniecia dostatecznego sto¬ pnia wytlewania wegla przy paliwach bi¬ tumicznych o wysokiej zawartosci wilgoci albo nieznacznej zawartosci wegla stalego.Proponowano juz przy wytwarzaniu ga¬ zu wodnego przy zmiennym kierunku ga¬ zowania, to znaczy gazowaniu na przemian od dolu i od góry przy pomocy zmiennego goracego przedmuchu, przetaczac przy po¬ mocy dmuchawy pomiedzy generatorem i przegrzewaczem w obwodzie kolowym ga-zy, odciagniete z ,szybu do wytlewania i skladajace sie z gazu wodnego i gazu wy- tlewanego, przy gazowaniu w góre, i prze¬ prowadzac je przez strefe zarowa genera¬ tora, aby w ten sposób, z jednej strony, przeprowadzic cieplo z przegrzewacza do generatora, z drugiej zas rozlozyc w stre¬ fie zaru skladniki smolowe i weglowodo¬ rowe lotnych produktów procesu wytlewa¬ nia na gaz wodny. Podczas gazowania w dól zostaje przy tym poprzednio w prze- grzewaczu przegrzana para przeprowadzo¬ na z góry na dól przez szyb do wytlewa¬ nia, a nastepnie wraz z lotnymi produkta¬ mi wytlewania przez szyb gazowniczy. Wy- tlewanie paliwa jest jednak w tym spo¬ sobie bardzo niedokladne, poniewaz przy gazowaniu w dól przeprowadza sie przez- szyb do wytlewania tylko przegrzana pa¬ re, której cieplo wlasciwe nie wystarcza do wysuszenia i wytlenia paliwa. Poza tym para zostaje przeprowadzona przez gene¬ rator w tym samym kierunku, co paliwo, przez co ochladza sie ona w górnej, jeszcze zimnej strefie paliwa tak silnie, ze w glebszych, cieplejszych jego strefach nie istnieje juz niezbedna dla przeprowadze¬ nia ciepla róznica temperatur miedzy pa¬ ra a paliwem.Wynalazek dotyczy sposobu wytwarza¬ nia gazu wodnego, wolnego od smoly i we¬ glowodorów, z paliw bitumicznych przy zmiennym kierunku gazowania, w którym gazy, odciagane z szybu do wytlewania przetacza sie przy pomocy dmuchawy w obiegu kolowym pomiedzy generatorem a przegrzewaczem.Wynalazek polega na tym, ze przeta¬ czanie gazu odbywa sie zarówno przy ga¬ zowaniu w góre, jak i przy gazowaniu w dól, a mianowicie w ten sposób, ze przeta¬ czane gazy wprowadza sie przy gazowaniu w dól do strefy rozdzielczej miedzy szy¬ bem gazowniczym i szybem do wytlewa- nik, a przy gazowaniu w gore pod rusztem generatora z powrotem do generatora, przy czym oczyszczony, tj. od smoly i weglowo¬ dorów uwolniony gaz wodny jest pobiera¬ ny z generatora przy gazowaniu w dól po przejsciu przez ruszt generatora, przy ga- zowamiu zas w góre po przejsciu przez szyb gazowniczy, lecz przed wejsciem do szybu do wytlewania.W ten sposób udaje sie zarówno przy gazowaniu w góre, jak i przy gazowaniu w dólr przekazywac cieplo z przegrzewa¬ cza do generatora i przez to uczynic wy- tlewanie skuteczniejszym i rozkladac pod¬ czas obu okresów gazowania produkty wy¬ tlewania w strefie z&ru na gaz wodny, tak ze zarówno podczas gazowania w góre, jak i podczas gazowania w dól otrzymuje sie gaz wodny, wolny od smoly i weglowodo¬ rów. Nastepnie w sposobie wedlug wyna¬ lazku gaz przetaczany przeplywa przez szyb do wytlewania zawsze z dolu ku gó¬ rze, a wiec w kierunku przeciwnym do pa¬ liwa, przez co osiaga sie najlepsze przeka¬ zywanie ciepla.W niektórych przypadkach pozadane jest ze wzgledów ekonomicznych uzyski¬ wanie zawartej w weglu smoly zamiast rozkladania jej na gaz wodny. Umozliwio¬ ne to zostaje korzystnie w prosty sposób przez wydzielanie smoly z przetaczanego gazu po jego wyjsciu z szybu do wytlewa¬ nia, a przed wejsciem do przegrzewacza.Zauwazyc nalezy, ze odciaganie smoly z ga¬ zu odplywajacego z komory do wytlewa¬ nia jest samo przez sie juz znane. W przy¬ padkach, gdy kladzie sie nacisk na mozli¬ wie najwieksze odzyskiwanie smoly, moze ono odbywac sie równiez podczas okresu dmuchania; wtedy jedna czesc dmuchane¬ go gazu przeprowadza sie przez komore do wytlewania, a nastepnie zmieszana z lotnymi produktami wytlewania — przez oddzielacz smoly, gdzie smola zostaje od¬ dzielona, podczas gdy pozostale gazy do¬ staja sie do przegrzewacza, gdzie sluza do jego nagrzania. Jezeli przystepuje sie do otrzymywania smoly, oddzielacz jej moze — 2 —byc równoczesnie uksztaltowany w znany sam przez sie sposób jako dmuchawa tur¬ binowa do przetaczania. W tym celu zaopa¬ truje sie go w wentylator odsrodkowy lub podobny.W sposobie wedlug wynalazku szcze¬ gólnie korzystne jest umieszczenie koniecz¬ nej dla przetoczenia gazu dmuchawy po¬ miedzy komora do wytlewania oraz prze¬ grzewaczem, co znane jest i przy innych sposobach przetaczania. Dmuchawa moze byc równiez inzektor wodno-parowy. Jeze¬ li mianowicie, co równiez juz proponowa¬ no, dmuchawa jest umieszczona miedzy przegrzewaczem i szybem do gazowania, to pociaga to za soba, ze temperatura przegrzewacza moze byc tylko umiarkowa¬ nie wysoka (okolo 700 — 800°C), ponie¬ waz przy wyzszych temperaturach naste¬ puje w przegrzewaczu juz silne rozszcze¬ pianie smoly i weglowodorów przy wy¬ dzielaniu czystego wegla, a wegiel w ten sposób wytworzony osiada w dmuchawie, co pociaga za soba szybkie jej zatkanie.Przy umieszczeniu dmuchawy do przeta¬ czania gazu miedzy szybem do wytlewa¬ nia a przegrzewaczem okazalo sie nato¬ miast, ze zatkanie dmuchawy nie nastepu¬ je, dzieki czemu mozna osiagac o wiele wyzsza temperature przegrzewacza, a tym samym silniejsze przegrzewanie przetacza¬ nego gazu, co jest bardzo korzystne zarów- na dla sprawnosci gazowania, jak i dla do¬ brego wytlewania paliwa.Na rysunku uwidoczniono tytulem przy¬ kladu urzadzenie do przeprowadzenia spo¬ sobu wedlug wynalazku.Generator 1 posiada szyb gazowniczy 2 i nasadzony na nim szyb do wytlewania 2l.Cyfra 3 oznacza przegrzewacz regenera¬ cyjny, a cyfra U — dmuchawe do przeta¬ czania, która w niniejszym przykladzie ma postac smoczka parowego.Generator najpierw nadmuchuje sie na goraco przez wdmuchiwanie do szybu ga¬ zowniczego 2 powietrza przez otwarty za¬ wór glówny 5 i glówny przewód powietrz¬ ny 6. Wytworzone gorace gazy plyna przez zasuwe 7 do przegrzewacza 3, gdzie ulega¬ ja spaleniu przez powietrze wtórne, naply¬ wajace z przewodu 8 przez zasuwe 9 i w razie potrzeby zasuwe 9', wskutek czego masa cegiel, tworzacych krate przegrzewa¬ cza, rozgrzewa sie do wysokiej temperatu¬ ry. Spalone odlociny uchodza z przegrze¬ wacza 3 przez zasuwe 10.Po takim nadmuchaniu urzadzenia na goraco gazowanie odbywa sie od dolu. Za¬ suwy 5, 7, 9, 9' sa przy tym zamkniete, na¬ tomiast zasuwy 11, 12, 13 i H otwarte.Przez zasuwe 11 doplywa para, która przez dmuchawe U i przewód 15 plynie do prze¬ grzewacza 3, na którego rozzarzonej kra¬ cie przegrzewa sie w wysokim stopniu i nastepnie przez zasuwe 12 i przewód 6 wplywa do szybu gazowniczego 2. Tutaj para, stykajac sie z rozzarzonym przez dmuchanie koksem, tworzy gaz wodny, od¬ prowadzany z generatora 1 przez zasuwe 13 i przewód 16. Równoczesnie jednak para, wprowadzona do dmuchawy h, wywiera zwrócone w kierunku strzalki x dzialanie ssace, wskutek czego nastepuje przetacza¬ nie gazu przez czesci i, 15, 3, 12, 6, 2, 2\ lk, k. Lotne produkty powstale z procesu wytlewania, porywane wraz z przetacza¬ nym gazem z szybu 2l, ulegaja przy tym podczas przejscia przez strefe zarowa szy¬ bu gazowniczego 2 rozkladowi na gaz wo¬ dny. Strumien gazu, plynacy z szybu ga¬ zowniczego 2 do szybu do wytlewania 2' droga opisanego przetaczania, zapobiega z jednej strony zmieszaniu sie gazów, po¬ wstalych z procesu wytlewania, plynacych z szybu 2', z gazem wodnym, odplywaja¬ cym przez zasuwe 13 z generatora 1, a z drugiej strony przejmuje w swej masie dostateczna ilosc ciepla, potrzebnego dla zapewnienia wydajnego wytlewania wegla, która oddaje w szybie 2'. Moc strumienia przetaczanego gazu, a tym samym i cie¬ plo, doprowadzane do szybu 2', mozna od- — 3 —powiednio do potrzeby regulowac przez od¬ powiednie nastawienie cisnienia pary, do¬ prowadzanej do dmuchawy k.Przelaczenie na nastepujace teraz ga¬ zowanie od góry odbywa sie przez otworze¬ nie zasuw 17 i 7 i zamkniecie zasuw 12 i 13. Para, doplywajaca przez zasuwe 11, dmuchawe i i przewód 15, plynie teraz przez górna czesc przegrzewacza 3, prze¬ grzewa sie w nim i dociera przez zasuwe 7 do szybu gazowniczego 2, przez który przeplywa z góry na dól. Powstaje przy tym gaz wodny, opuszczajacy generator 1 przez zasuwe 17 i przewód 16. Jednocze¬ snie pod dzialaniem dmuchawy U nastepu¬ je przetaczanie gazu przez czesci U, 15, 3, 7, 2, 2', H, U, wskutek czego cieplo zosta¬ je przeniesione z przegrzewacza 3 do szy¬ bu 2(, a paliwo poddane wytlewaniu. Czesc gazów z procesu wytlewania, wplywaja¬ cych wraz z para przez zasuwe 7 do szybu gazowniczego 2, odgalezia sie od strumie¬ nia przetaczanego gazu i przeplywa przez szyb gazowniczy z góry na dól. W strefie zarowej szybu gazowniczego nie tylko pa¬ ra, lecz równiez i gazy, powstale z proce¬ su wytlewania, rozlozone zostaja przy tym na gaz wodny, opuszczajacy generator 1 przez zasuwe 17. A wiec odplywajacy gaz wodny i w tym przypadku nie zawiera równiez gazów, powstajacych z procesu wy¬ tlewania.Celem wydzielenia z gazów, powstalych z procesu wytlewania, smoly — uruchomia sie oddzielacz 18 smoly, wlaczony w obieg kolowy przetaczania miedzy .szybem 2( i przegrzewaczem 3. Otwiera sie przy tym zasuwy 19 i 20, a zamyka zasuwe li. Od¬ dzielacz 18 smoly ma w niniejszym przy¬ padku postac dmuchawy odsrodkowej, któ¬ rej dzialanie jest jeszcze spotegowane dzia¬ laniem smoczka parowego 4. Smoczek 4 mozna jednak równiez pominac, w którym to przypadku przetaczanie odbywa sie tyl¬ ko za pomoca dmuchawy 18. Podczas prze¬ taczania gazu, odbywajacego sie przy ga¬ zowaniu od dolu i od góry w opisany spo¬ sób, smola wydziela sie z dmuchawy 18 i splywa do skraplarki 18' do zbiornika (nie przedstawionego na rysunku).Czesc dmuchanych gazów moze jednak równiez podczas okresu dmuchania plynac z szybu gazowniczego 2 przez iszyb 2' do oddzielacza 18, a po oddzieleniu smoly — poprzez dmuchawe U i przewód 15 do prze¬ grzewacza 3. W przegrzewaczu tym, wsku¬ tek doprowadzenia powietrza dodatkowe¬ go przez zasuwe 9(, nastepuje spalanie, za¬ nim odlociny ulotnia sie przez zasuwe 10. PL