Wynalazek niniejszy dotyczy formy, skladajacej sie z kilku czesci i sluzacej do wytwarzania pustych wewnatrz ksztaltó- wek z pochodnych celulozy i (podobnych materialów sztucznych. Dotychczas do wy¬ twarzania pustych ksztaltówek przez zanu¬ rzanie uzywa sie form, wyjmowanych z wytworzonych przedmiotów po kawalku.Sposób ten posiada te niedogodnosc, ze szczeliny styku miedzy czesciami sklado¬ wymi form pozostawiaja na przedmiotach szwy, wymagajace dodatkowej obróbki.Poza tym formy, skladajace sie z kilku czesci, sa drogie, gdyz ich czesci musza byc dokladnie do siebie dopasowane. For¬ ma wedlug wynalazku niniejszego nie po¬ siada tych wad dzieki temu, iz sklada sie z wewnetrznego rdzenia stalego i z plasz¬ cza elastycznego, rozszerzanego za pomoca tego rdzenia do odpowiedniej srednicy; rozszerzenie to wymierza sie tak, aby plaszcz elastyczny, po wyciagnieciu stale¬ go rdzenia, kurczyl sie i oddzielal samo¬ rzutnie od wytworzonego przedmiotu.Formy takie sa bardzo tanie wobec tego, ze plaszcz moze byc wykonany ze zwykle¬ go weza gumowego, a staly rdzen — z drzewa. Wsuwanie stalego rdzenia doplaszcza elastycznego odbywa sie przy u- zyciu srodka sliskiego, np. pasty glicery¬ nowej, ulatwiajacej równiez wyciaganie rdzenia z plaszcza elastycznego. Dzieki tej formie mozna wytwarzac rury o kazdej grubosci. W celu dostosowania formy we¬ dlug wynalazku do wytwarzania kubków dno elastycznego i rozszerzalnego plaszcza wytwarza sie z bardzo elastycznej blony, poddajacej sie kazdemu ruchowi rozsze¬ rzalnego plaszcza. Takie elastyczne blony gumowe mozna laczyc przez wulkanizacje twarzania szwów. Blony te umozliwiaja równiez wprowadzanie ostrokrawedzio- wych rdzeni stalych do samego dna ela¬ stycznego plaszcza. Wedlug wynalazku, wewnetrzna powierzchnie plaszcza ela¬ stycznego formy rozszerzalnej dzieli sie na liczne pólkoliste wglebienia tak, iz staly rdzen podczas rozszerzania plaszcza ela¬ stycznego oddzialywa tylko na mala czesc powierzchni wewnetrznej plaszcza. W ten sposób znacznie zmniejszone zostaje tar¬ cie, wystepujace podczas skladania formy, miedzy stalym rdzeniem i elastycznym plaszczem, powstale zas osiowe przestrze¬ nie puste mozna zuzytkowac do umiesz¬ czania w nich srodka sliskiego i do odpro¬ wadzania powietrza, wypartego z prze¬ strzeni, znajdujacej sie pomiedzy czolowa powierzchnia stalego rdzenia i dnem ela¬ stycznego plaszcza. Dzieki pólkolistemu ksztaltowi osiowych wyzlobien miedzy sa¬ siednimi wyzlobieniami powstaja zeberka, rozszerzajace sie mocno w kierunku ku zewnetrznemu obwodowi plaszcza i prze¬ noszace nacisk rozszerzania, wywarty przez rdzen, na stosunkowo duza po¬ wierzchnie poprzecznego przekroju pla¬ szcza. W ten sposób osiaga sie, ze dzieki stalemu rdzeniowi zachowany zostaje ze¬ wnetrzny ksztalt obwodu plaszcza ela¬ stycznego podczas rozszerzania. W celu ulatwienia wprowadzania stalego rdzenia do elastycznego plaszcza, plaszcz ten po¬ siada dlugosc nieco wieksza niz dlugosc wytwarzanego przedmiotu, przy czym ko¬ niec tego plaszcza wyposaza sie w stozko¬ we wyzlobienie, dzieki czemu przy wsu¬ waniu rdzenia osiaga sie jednoczesnie zcentrowanie elastycznego plaszcza wzgle¬ dem rdzenia. Wzmiankowane wyzlobienie stozkowe moze byc zuzytkowane do wpro¬ wadzania srodka sliskiego. W formie we¬ dlug wynalazku plaszcz elastyczny moze skladac sie równiez z kilku teleskopowo wsuwanych w siebie czesci. Wykonanie ta¬ kie nadaje sie zwlaszcza do wytwarzania przedmiotów o zwezonej szyjce, gdyz po¬ szczególne plaszcze skladowe daja sie la¬ twiej wyciagac przez zwezony otwór szyj¬ kowy przedmiotów, niz jeden plaszcz o od¬ powiednio grubszej sciance. W tym przy¬ padku plaszcze wewnetrzne moga sie skla¬ dac w znany sposób z wycinków lub in¬ nych czesci, wskutek czego po usunieciu stalego rdzenia rozbieranie i wyciaganie elastycznie rozszerzalnych czesci formy jest jeszcze bardziej ulatwione.W celu umozliwienia szybkiego wyj¬ mowania plaszcza z przedmiotu, a w szcze¬ gólnosci z przedmiotu o zwezonym otwo¬ rze szyjkowym, w przestrzeni wewnetrz¬ nej plaszcza zmniejsza sie cisnienie. Za¬ bieg ten mozna latwo wykonac, jezeli na górny brzeg przedmiotu nalozy sie krazek z dysza ssawcza, zaopatrzony najlepiej w podatny material uszczelniajacy. Pod ssawczym dzialaniem dyszy plaszcz elasty¬ czny wraz z blonka denna kurczy sie, tak iz mozna je latwo wyciagnac z przedmio¬ tu. W celu unikniecia znieksztalcenia gór¬ nej krawedzi przedmiotu na górna kra¬ wedz plaszcza, rozszerzanego za pomoca rdzenia, zaklada sie staly pierscien; kra¬ wedz, wytworzona dokola tego pierscienia, zostaje odcieta po usunieciu formy.Forma wedlug wynalazku odznacza sie nie tylko prostota w wykonaniu i ze¬ stawieniu, lecz pozwala na latwe oddziela¬ nie przedmiotu. W porównaniu z formami — 2 —zlozonymi forma wedlug wynalazku jest o tyle lepsza, ze pozwala na wytwarzanie przedmiotów o zupelnie gladkiej po¬ wierzchni wewnetrznej. Bardzo male ko¬ szty wytwarzania umozliwiaja doskonale wyzyskanie powierzchni zanurzenia przez zastosowanie odpowiednio duzej liczby form. Znamienna zaleta formy wedlug wynalazku, zaopatrzonej w rozszerzalny plaszcz, jest to, ze w formie tej mozna wy¬ konywac gwinty, wypukle napisy, orna¬ menty itd. Poza tym mozna wytwarzac przedmioty o dowolnym przekroju po¬ przecznym, tak iz przedmioty cienkoscien¬ ne mozna usztywniac wystajacymi zeber¬ kami lub wkleslymi wnekami.Na rysunku przedstawiono dla przy¬ kladu forme wedlug wynalazku niniejsze¬ go, przy czym fig. 1 przedstawia przekrój pionowy formy wedlug wynalazku, fig. 2 — obie te czesci osobno, fig. 3 — przekrój podluzny formy, sluzacej do wytwarzania kubków, fig. 4 — przekrój podluzny innej odmiany formy, w której plaszcz posiada u góry stozkowe wyzlobienie oraz pólkoli¬ ste wglebienia, a fig. 5, 6 i 7 przedstawia¬ ja przekroje formy o innym ksztalcie pla¬ szcza elastycznego.Forma wedlug fig. 1 i 2 sklada sie ze stalego rdzenia a i rozszerzalnego plaszcza elastycznego b. Stala czesc a jest wykona¬ na (najlepiej) z drzewa, a rozszerzalny plaszcz b — z gumy miekkiej. Rozszerza¬ nie plaszcza elastycznego b za pomoca wprowadzanego do jego srodka rdzenia stalego a (przy pomocy pasty gliceryno¬ wej lub podobnego srodka sliskiego), prze¬ prowadza sie co najmniej w takim stop¬ niu, aby po wyciagnieciu stalego rdzenia plaszcz elastyczny wskutek kurczenia sie odstawal samorzutnie od przedmiotu, wy¬ tworzonego przez zanurzanie.Forma wedlug fig. 3 sluzy do wytwa¬ rzania kubków. W tym celu do czolowej scianki elastycznego plaszcza b przywul- kanizowana jest bardzo elastyczna blon- ka - dno i z gumy. Elastyczne dno i pod¬ daje sie równomiernie kazdemu rozsze¬ rzeniu cylindrycznej czesci plaszcza b.Poniewaz plaszcz b i blonka i sa zespolone ze soba za pomoca wulkanizacji, przeto nie moga powstawac szwy. Do odprowa¬ dzania powietrza podczas wsuwania sta¬ lego rdzenia a do podatnego plaszcza b sluza rowki podluzne, wykonane na obwo¬ dzie stalego rdzenia a lub na wewnetrz¬ nej powierzchni obwodowej plaszcza ela¬ stycznego b albo na obu tych czesciach formy. Te rowki podluzne sluza jednocze¬ snie do przyjmowania srodka sliskiego, wypieranego przez czolowa scianke stale¬ go rdzenia a przy jego zetknieciu sie z blonka i.W formie, przedstawionej na fig. 4 i 5, na wewnetrznej powierzchni plaszcza znajduje sie wieksza liczba pólkolistych wglebien osiowych /, tak iz staly rdzen a styka sie tylko z listewkami g, pozostaja¬ cymi miedzy tymi wglebieniami i rozsze¬ rzajacymi sie mocno w kierunku ku ze¬ wnetrznemu obwodowi plaszcza. W ten sposób powierzchnia cierna miedzy plasz¬ czem b i rdzeniem a jest bardzo mala. Pól¬ koliste wglebienia / sluza do przyjmowa¬ nia srodka sliskiego i pozwalaja na wy¬ plywanie ku górze powietrza, wypartego przez czolowa scianke rdzenia a (linie kre¬ skowane na fig, 4). W celu ulatwienia wprowadzania stalego rdzenia a do ela¬ stycznego plaszcza b plaszcz ten wykony¬ wa sie nieco dluzszy zaopatrujac go u gó¬ ry w stozkowe wyzlobienie h, sluzace jed¬ noczesnie do wlewania i rozdzielania srod¬ ka sliskiego. Podczas wprowadzania rdze¬ nia a do plaszcza b wspomniane wyzlobie¬ nie h sluzy do centrowania obydwóch cze¬ sci formy.Na fig. 6 przedstawiono forme do wy¬ twarzania kubków o zwezonym otworze szyjkowym. Na zwezonej czesci plaszcza elastycznego c, rozszerzanego stalym rdze¬ niem a, sa wykonane rowki gwintowe w — 3 —celu wytwarzania gwintu na przedmio¬ tach. W formach tego rodzaju plaszcz ela¬ styczny c moze byc zlozony z kilku teles¬ kopowo wsunietych w siebie czesci, jak to przedstawiono na fig. 7. Wsuniete w sie¬ bie, cylindryczne plaszcze j i k tworza ra¬ zem czesc formy, rozszerzana rdze¬ niem a.Z fig. 5 wynika, ze za pomoca form za¬ nurzanych wedlug wynalazku mozna wy¬ twarzac przedmioty o rozmaicie uksztalto¬ wanych sciankach. Wynalazek niniejszy u- mozliwia równiez i usztywnianie cienko¬ sciennych ksztaltówek przez wykonywanie zeberek lub rowków, przebiegajacych osio¬ wo lub w kierunku promieni, itd.Po usunieciu stalego rdzenia a przez wyciaganie go z plaszcza w kierunku osio¬ wym elastyczna czesc plaszcza (b wedlug fig. 3, c wedlug fig. 6 albo czesci plaszczo¬ we j i k wedlug fig. 7) mozna usunac z przedmiotu w ten sposób, ze w wewnetrz¬ nej przestrzeni plaszcza wytwarza sie zmniejszone cisnienie przez nalozenie na górna krawedz przedmiotu krazka, zaopa¬ trzonego w dysze ssawcza i w podatna u- szczelke. Wskutek dzialania ssawczego dy¬ szy plaszcz kurczy sie i moze byc wycia¬ gniety przez górny otwór ksztaltówki, na¬ wet gdyby otwór ten byl zwezony, jak to przedstawiono na fig. 6 i 7. W celu zapo¬ biezenia znieksztalcaniu sie górnego brze¬ gu przedmiotu pod dzialaniem zmniejszo¬ nego cisnienia podczas kurczenia sie jed¬ nolitego lub zlozonego plaszcza formy gór¬ na krawedz rozszerzonego plaszcza mozna otoczyc pierscieniem stalym d (fig. 7).Przy oddzielaniu rozszerzonego plaszcza formy (np. plaszcza b na fig. 3, plaszcza c na fig. 6 lub czesci plaszczowych j i k na fig. 7) od wytworzonego przedmiotu staly pierscien d stanowi trwaly oporek, polaczony z tym przedmiotem, i zapobiega w ten sposób znieksztalcaniu krawedzi przedmiotu. Przedmioty odcina sie potem ponizej pierscienia d, powloke zas tego pierscienia wprowadza sie z powrotem do kapieli. PL