Przedmiotem wynalazku jest sposób, u- mozliwiajacy walcowanie tasm metalowych w duzych granicach co do szerokosci i gru¬ bosci, przy czym tasma przechodzi kolejno przez urzadzenie wprowadzajace tasme, potem przez wlasciwe walce robocze, a na¬ stepnie przez urzadzenie wyciagajace ta¬ sme.Wynalazek polega na tym, ze oba wy¬ mienione urzadzenia sa w ten sposób sprze¬ gniete ze soba sztywno, ze ich szybkosci obrotowe sa wzgledem siebie w pewnym o- kreslonym stalym stosunku, przy czym sto¬ sunek ten moze byc zmieniany dla innego materialu lub innego zgniotu tasm. Wedlug wynalazku oba urzadzenia moga byc sztyw¬ no sprzegniete nie tylko ze soba, lecz takze z walcami roboczymi, przy czym stosunek szybkosci obrotowych miedzy walcami ro¬ boczymi i urzadzeniami a takze miedzy u- rzadzeniami samymi; moze byc regulowany.W ten sposób uzyskuje sie wydluzenie jed¬ nostkowe tasmy o wielkosci okreslonej, nie¬ zaleznie od zastosowanej sily pociagowej.Wobec powyzszego mozliwe jest niezawod¬ ne i regularne zastosowanie tak znacznych sil pociagowych, których nie mozna by za¬ stosowac w znanych dotychczas sposobach walcowania. Równoczesnie uzyskuje sie we¬ dlug wynalazku niezaleznosc od nierówno-scij powstalych wskutek rozmaitych jako¬ sci materialu wyjsciowego na dlugosci tasm. , Przedmiotem wynalazku jest równiez budowa walcarek odpowiednich do wyko¬ nywania sposobu walcowania wedlug wy¬ nalazku.Na rysunkach ob|asniono ten sposób i uwidoczniono rózne postacie wykonania ca¬ losci i .czesci urzadzen/ lunozliWiajacycli, prace wedlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia schejnatycznie.prze- „. krój urzadzenia wedlug wynalazku; fig. 2 •— widok z góry tegoz sch^niatu ^ fig, 3 uwi' docznia widok boczny calego jirzadzenlaj fig. 4 — widok z góry na fig. 3; fig. 5 przedstawia dokladniejszy widok t góry napedów poszczególnych mechanizmów; fig. 6 — przekrój podluzny przekladni pla¬ netarnej, zastosowanej w mechanizmie na¬ pedzajacym; fig. 7 przedstawia pionowy przekrój poprzeczny walcarki w kierunku walcowania; fig. 8 — pionowy przekrój po¬ dluzny walcarki wedlug fig. 7 w kierunku poprzecznym do walcowania; fig. 9 i 10 przedstawiaja przekroje poprzeczne w kie¬ runku podluznym do walcowania odmian postaci walcarek; fig. 11 — przyrzady do nastawiania mimosrodów na osi 52; fig. 12 przedstawia przekrój przez jedna z posta¬ ci wykonania przyrzadu zasilajacego; fig. 13 — widok z góry na fig. 12; fig. 14 — czesciowo przekrój poprzeczny; fig. 15 — widok boczny schematyczny innego urza¬ dzenia do naciagu tasmy, a fig. 16 i 17 przedstawiaja widoki z tylu i z przodu przyrzadu sterujacego oraz przyrzadu o- kreslajacego obrysia walka roboczego.Wedlug wynalazku walcowanie tasmy inetalpwej odbywa sie w ten sposób, ze jej wydluzanie pozostaje stale. W tym celu u- rzadzenie wydluzajace tasme i zmniejsza¬ jace jej przekrój, t. j. walcarka,;, posiada p^rzyrzadzasilajacy (wejsciowy) z osobnym napedem, a równiez przyrzad odbierajacy tasme (wyjsciowy) z napedem przymuso¬ wym, przy czym naped obu przyrzadów od¬ bywa sie w odpowiednim stosunku do z gó¬ ry okreslonego' wydluzenia. Zespól tych przyrzadów, zasilajacego i odbierajacego, polaczonych wzgledem siebie np. za pomo¬ ca przekladni zebatych, a oddzialywaja¬ cych z róznymi szybkosciami na te sama tasme przy szybkosci wzrastajacej w kie¬ runku ruchu tasmy, stanowi urzadzenie, napinajace tasme. Poniewaz nalezy unikac, . o ile. sie to tylko da, samego rozciagania - lub wydluzenia elastycznego tasmy, dzia¬ lanie urzadzenia jest zalezne od przyrzadu -wydluzajacego, a mianowicie od walcarki, urzadzonej w ten sposób, ze wywiera ona na tasme nacisk w kierunku poprzecznym.Na walcarke te dzialaja wiec naciagi, wy¬ wierane naprzód i wstecz przez przyrzady: zasilajacy (wejsciowy) i odbierajacy tasme (wyjsciowy). Poniewaz zas oba te przyrza¬ dy dzialaja przekladnia ruchów z góry o- kreslona w celu uzyskania potrzebnego wydluzenia, urzadzenie wedlug wynalazku dziala odpowiednio, dopóki walcarka wy¬ twarza wydluzenie tasmy, zasadniczo' od¬ powiadajace wydluzeniu z góry zadane¬ mu.Jest rzecza znana, ze tasma, wytwo¬ rzona w walcowniach goracych i przezna¬ czona do walcowania zimnego, wykazuje w rozmaitych miejscach swej dlugosci przy¬ padkowe róznice twardosci i Wymiarów.Natomiast jest rzecza konieczna, aby tasma wykonczona, np. przeznaczona do samo¬ chodów i innych celów, nie posiadala roz- nic wymiarów, zdarzajacych sie. w materia¬ le wyjsciowym przy sposobach dotychczas sowych jej zimnego walcowania. Warunki odpowiednie uzyskuje sie, jezeli róznice wymiarów w tasmie wykonczonejr uwzgled¬ niajac jej grubosc, nie sa zasadniczo wiek¬ sze, niz proporcjonalne do róznic wymia¬ rów w materiale wyjsciowym z uwzgled¬ nieniem jego grubosci. Warunki idealne u zyskaloby sie, gdyby róznice wymiarów ta^ smy wykonczonej byly mniejsze, niz wyni^ — 2 —kaloty to W stosunku proporcjonalnym do materialu wyjsciowego* Urzadzenie wedlug wynalazku umozli¬ wia samoczynne wyrównywanie tych czyn¬ ników. Jezeli wydluzenie tasmy, spowodo¬ wane przez walcarke, ma tendencje wzra¬ stania, jak np. przy walcowaniu miejsc wiecej miekkich w tasmie, napiecie miedzy walcarka a przyrzadem odbiorczym (wyj¬ sciowym) zmniejsza sie, przez co powstaje tendencja zmniejszania sil, wytwarzajacych wydluzenie. Jezeli natomiast wydluzenie, spowodowane przez walcarke, ma tenden¬ cje zmniejszania sie np. w przypadku, gdy miedzy walce dostaje sie miejsce grubsze tasmy lub miejsce twardsze, wówczas na¬ piecie wzrasta i powoduje tendencje po¬ wiekszania wydluzenia. Napiecie wsteczne, jak zostanie wykazane, ma tendencje zmie¬ niania sie z napieciem ku przodowi, przez co uzyskuje sie wymieniona poprzednio kompensacje. Zwiazek miedzy napieciem, cisnieniem srub dociskowych walcarki i wy¬ dluzeniem przedmiotu walcowanego jest znany* Z tego staje sie rzecza oczywista, ze razem ze zmianami napiecia, powstaja¬ cymi w sposób poprzednio opisany, równiez wystepuja w walcarce efekty wyrównaw¬ cze. Te efekty wyrównawcze przeciwdzia¬ laja normalnemu zjawisku, ze czesci cien¬ sze lub mieksze tasmy wydluzaja sie wie¬ cej, niz w stosunku do ogólnego wydluze^ nia, a czesci twardsze i grubsze tasmy wy¬ dluzaja sie mniej, niz proporcjonalnie do wydluzenia ogólnego.Poniewaz jednak wydluzenie, jak to wynika i okreslonego poprzednio dzialania przyrzadów, o których byla mowa, jest sta¬ le, a zmiany napiec, umozliwiajace wydlu¬ zenie jednostajne, sa sterowane, unika sie niebezpieczenstwa zerwania tasmy. W zad¬ nym innym ze znanych urzadzen walcow¬ niczych wytwarzanie tego rodzaju sztucz¬ nie zmiennych napiec w tasmie bez powaz¬ nego niebezpieczenstwa zerwania tasmy nie byloby mozliwe. W ukladzie bowiem Wedlug WyiUllazkii jednostkowa Wydluie* nie wplywa bezposrednio na napiecie, przy czym jednak zasadnicze wydluzenie tasmy pozostaje stale, dzieki czemu w przedmio¬ cie wynalazku nie powstaja trudnosci, na¬ potykane np, w przypadkach prób kontro¬ lowania pod wzgledem szybkosci urzadzen poruszajacych tasme w zaleznosci od po¬ miarów, wykonywanych w warunkach zmiennych. Najwieksza trudnosc polega w tym przypadku na tym, ze przyrzad podle- gajacy sterowaniu odpowiada (reaguje) na impuls z opóznieniem, wskutek czego czyn¬ nik wywolujacy zmiane czesto juz zmienil sie w czasie, kiedy efekt wyrównawczy za¬ czyna dzialac. W: urzadzeniu wedlug wy¬ nalazku natomiast przyrzady czynne sa od siebie uzaleznione w ten sposób, ze nie m& tu zadnego uzaleznionego posredniego od¬ dzialywania miedzy przyczyna a skutkiem w urzadzeniach sterujacych i sterowanych.Przedstawione na fig. 1 czesci 1 i 2, sta¬ nowiace walki chwytne, sluza jako narza¬ dy doi przesuwania tasmy 3 bez zmniejsza¬ nia jej grubosci, przy czym szybkosc obwo- dowa tych walków jest równa prostolinij¬ nej szybkosci tasmy przez nie poruszanej.Jezeli narzady li 2 zostaja zmuszone do poruszania tósmy 3, przy czym narzad i ma szybkosc V, a narzad 2 szybkosc Vr, która jest i pozostaje W okreslonym stosun¬ ku procentowym wieksza, niz szybkosc V* wówczas tasma 3, przechodzaca przez na¬ rzad 1, zostaje wydluzona w tym samym stosunku procentowym w czasie, kiedy przechodzi ona przez narzad 2. Dopóki sto¬ sunek szybkosci obu narzadów chwytnych 1 i 2 jest mniejszy niz pewna liczba, dajaca sie okreslic scisle dla kazdego materialu, a która nazywa sie dopuszczalnyni wydlu¬ zeniem jednostkowym, tasma 3 podlega wydluzaniu bez zerwania sie, przy czym jej grubosc zmniejsza sie w podobnym sto¬ sunku, poniewaz przy tego rodzaju dziala-; niu zmniejszenie szerokosci jest bardzo male. — 3 -Jezeli Jednak miedzy narzadami i i 2, które zwykle; znajduja sie w niewielkiej odleglosci, ahy uniknac zasadniczego wply¬ wu wydluzenia elastycznego, wywiera sie na tasme 1 w dowolnym miejscu nacisk np. za pomoca dwóch twardych i polerowanych pretów lub walków 4 i okresli sie stosunek szybkosci obu walków chwytnych 1 i 2 takf aby odpowiadal on zwiekszonej redukcji przekroju tasmy, jaka ma miejsce, wów¬ czas mozna zesrodkowac cale zmniejszenie wymiaru tasmy na kawalku jej o dlugosci okreslonej przez miejsca dzialania walków chwytnych. Jest to faktem, mimo ze na¬ cisk, wywierany przez walki ehwytne, jest stosunkowo maly i bynajmniej nie przekra¬ cza mniej wiecej jednej piatej sily napina¬ jacej., odpowiadajacej róznicy miedzy szyb¬ kosciami obu narzadów zasilajacych lub o- bu walków chwytnych.Oprócz tego przez zastosowanie walków chwytnych mozna uzyskac w ten sposób zwiekszenie dlugosci kawalka tasmy znacz¬ nie wieksze przy jednym przejsciu miedzy walkami, niz to byloby mozliwe przy sa¬ mym rozciaganiu tasmy.Dalszym znamieniem, odrózniajacym oddzialywanie wedlug wynalazku, jest fakt, ze wzrastajacy przyrost wytrzymalosci na rozciaganie, stanowiacy charakterystyczna ceche plastycznej obróbki metalu na zimno wedlug jakiejkolwiek znanej metody, od¬ bywa sie przy sposobie wedlug wynalazku bardzo powoli i zatrzymuje sie calkowicie W pewnym okreslonym punkcie, który dla miekkiej stali odpowiada redukcji mniej wiecej pieciokrotnej (t. zn. od 6,25 mm az do 1,25 mm), dzieki czemu przekrój tasmy moze byc praktycznie bez granic dalej zmniejszany, przy czym metal bynajmniej nie staje sie twardszym lub kruchszym.Najwyzsza uzyskana wartosc wytrzymalo¬ sci na rozciaganie odpowiada w punkcie poprzednio wymienionym wydluzeniu mniej wiecej pieciokrotnemu i jest dla stali miek¬ kiej od 60% — 80% wyzsza niz wytrzyma¬ losc na rozciaganie w stanie wyzarzonym.Odpowiednia wartosc dla stali austenitycz¬ nej, a równiez dla stopu 18 — 8 chromo-ni- klowego równa sie wytrzymalosci na roz¬ ciaganie wyzszej o 80 — 90% niz w stanie wyzarzenia.Aby uzyskac okreslona redukcje gru¬ bosci tasmy w jak najmniejszej liczbie przejsc miedzy walkami i aby równiez uzy¬ skac inne korzysci ponizej wyluszczone, wedlug wynalazku korzystnie jest nape¬ dzac walki 4 i czynic to w pewnym okre¬ slonym stosunku do jednego z obu przy¬ rzadów zasilajacych, najlepiej w stosunku do przyrzadu odbiorczego (wyjsciowego), tak aby istnial zawsze okreslony stosunek miedzy szybkoscia V3 walków roboczych 4 a szybkoscia Y± narzadu chwytnego 2, cho¬ ciaz mozna ten stosunek uczynic nastaw¬ nym. Obie szybkosci V1 i V2 róznia sie tyl¬ ko o maly odsetek, a odpowiedni przyrzad do nastawiania jest znacznie mniejszy, je¬ zeli sie go umiesci miedzy walkami robo¬ czymi 4 a narzadem odbiorczym 2, niz gdy jest on umieszczony miedzy narzadem zasi¬ lajacym /¦ a walcarka.Walki robocze 4 mozna napedzac tylko slabo, przy czym sile napedu mozna latwo nastawiac podczas biegu, aby zapobiec zbyt silnemu rozciaganiu tasmy po stronie wyj¬ sciowej walków 4 i aby przeniesc wiekszy stosunek na strone wejsciowa walcarki, nizby to bylo mozliwe w innych warun¬ kach.Na fig. 2 przedstawiono w sposób sche¬ matyczny, jak mozna nastawiac wzgledne szybkosci ruchu róznych narzadów wedlug fig. 1. Na tym schemacie uzyskuje sie re¬ gulacje szybkosci narzadu chwytnego wal¬ cowego / w stosunku do przyrzadu walco¬ wego 2 za pomoca stozkowych tarcz 5 i 6, umieszczonych na osiach walków 1 i 2 i sprzezonych za pomoca pasa 9, który moz¬ na przesuwac np. za pomoca widelek 11 w celu zmiany stosunku szybkosci obu wal¬ ków 1 i 2. Narzad 2 jest ze swej strony na- — 4 ¦ —pedzany przez stozkowa tarcze 7, sprzezo¬ na za pomoca pasa 10 z tarcza stozkowa & Tarcza 8 jest napedzana dowolnym silni¬ kiem 14, napedzajacym równiez walki ro¬ bocze 4. Jako srodek do nastawiania szyb¬ kosci walka chwytnego 2 zastosowano prze- suwacz 12 pasa 10.Schemat na fig. 2 uwidocznia zasadni¬ cze urzadzenie wedlug wynalazku w po¬ staci uproszczonej. Oczywiscie, jezeli wal¬ ki robocze 4 nie maja byc w ogóle napedza¬ ne, to czesci napedowe walków chwytnych 1 i 2 stanowia jedyne narzady ze soba sprzezone.O ile chodzi o ogólna zasade wynalaz¬ ku, nie ma szczególnej potrzeby stosowania walków jakiegokolwiek typu okreslonego, ani tez narzadów chwytnych (zasilajacych) jakiegos szczególnego typu, ani tez posred¬ nich przekladni miedzy nimi o jakims szcze¬ gólnym typie. Koniecznie jest jedynie, aby tasma byla zmuszona do ruchu lub aby by¬ la doprowadzana z pewna okreslona szyb¬ koscia prostolinijna przez narzad zasilaja¬ cy i aby} byla ona zmuszona do ruchu wyj¬ sciowego alboi byla odbierana przez narzad wyjsciowy z szybkoscia prostolinijna, zwiekszona w pewnym okreslonym i stalym stosunku do szybkosci wejscia.Przedmiot wynalazku stosuje sie do walcowania tasm, których konce sa ze so¬ ba spojone, lub tez do walcowania poszcze¬ gólnych kawalków tasmy, których konce, idace naprzód przy walcowaniu, sa pola¬ czone za pomoca spawania z koncami ka¬ walków wchodzacych, tworzac w ten spo¬ sób tasme nieprzerwana. Sposób ten mozna jednak zastosowac równiez do walcarek zwrotnych, aczkolwiek w takim przypadku narzady, zasilajacy i odbiorczy, powinny byc niezalezne od narzadów nawijajacych lub zbiorczych. Przyrzad zwijajacy, w któ¬ rym bylaby mozliwa dostatecznie dokladna kompensacja srednic nawijania zwiekszaja¬ cych lub zmniejszajacych sie, aby móc u- trzymac przez czas dluzszy ruchu okreslo¬ ne szybkosci prostolinijne, nie jest jednak znany.Jako praktycznie stosowany przyklad wykonania przedstawiono na fig. 3, 4 i 7 walcarke, posiadajaca rame w postaci jed¬ nolitego odlewu, posiadajacego slupy pio¬ nowe 20, 21 i czesci (belki) poprzeczne 22 i 23. Walki robocze 24, 25 winny byc nape¬ dzane, a moment krecacy przenosi sie na nie za pomoca pary osi wsporczych 26 i 27, a mianowicie dwóch dla kazdego walka ro¬ boczego, i na przyrzady wsporcze w posta¬ ci pierscieni 28, osadzonych w odstepach na osiach 28'. Osie te (porównaj patent nr 23 696) moga byc podtrzymywane przez lozyska w postaci wsporników, których ze¬ wnetrzne powierzchnie sa uksztaltowane mimosrodowo do osi i które sa osadzone w odpowiednio (pólkolisto) uksztaltowanych kanalach w belkach poprzecznych 21 i 22 ramy walcarki. Za pomoca pochylania tych wsporników mozna nastawic polozenie osi wsporczych, a wskutek tego walków robo¬ czych 24, 25.Wedlug wynalazku stosuje sie Jedno zródlo sily dla obu przyrzadów zasilaja¬ cych i do napedu walków roboczych/ Silnik 29, stanowiacy to zródlo sily (fig. 5), po¬ siada przekladnie 13, umozliwiajaca naped walków roboczych 24, 25 w dwu kierun¬ kach odwrotnych. Silnik 29 jest rówiiiez bezposrednio sprzezony z przyrzadem od¬ biorczym (wyjsciowym), oznaczonym liczba 14, a przyrzad ten jest w teri sposób sprze¬ zony z przyrzadem zasilajacym (wejscio¬ wym). Wedlug wynalazku zastosowano do sprzezenia przyrzadów, wejsciowego) i wyj¬ sciowego, mechanizmy 17 i 18, umozliwia¬ jace zmiane stosunku przenosni, najlepiej w postaci przekladni róznicowej, której kólka planetarne sa sterowane za pomoca znanych przyrzadów silniko - generatoro¬ wych 15 i 16, dzialajacych za pomoca o- liwy.Przyrzad zasilajacy (wejsciowy) nie musi byc zbudowany tak silnie, jak przy- — 5 —rzad odbiorczy (wyjsciowy), zwlaszcza ze dzialanie pierwszego z nich ogranicza sie raczej do ruchu zatrzymujacego tasme niz do ruchu napedzajacego ja, a napiecie wsteczne walcarki jest zwykle ogólnie mniejsze niz: napiecie wyjsciowe. Przyrza¬ dy zasilajace nie powinny posiadac zadne¬ go poslizgu i w zadnym z nich nie wyste¬ puje redukcja grubosci tasmy.Przyrzad zasilajacy (wejsciowy) skla¬ da sie (fig. 3) z dwóch bebnów 30 i 31, u- mieszczonych blisko siebie. Beben 30 jest napedzany, a tasma 3 opasuje trzy czwarte kazdego z bebnów. Bebny moga byc wylo¬ zone materialem ciernym i w razie potrze¬ by polaczone przekladnia zebata. Dziala¬ nie bebna 31 w szczególnej postaci wykona¬ nia, przedstawionej na rysunku, polega na tym, aby tasma 3 opasywala powierzchnie bebna 30 i doznawala zmiany kierunku, ce¬ lem umozliwienia ukladu przedstawionego na fig. 3. Dla zwiekszenia tarcia miedzy tasma 3 a bebnem 30 stosuje sie gietka o- slone 32, zaczepiona jednym swoim koncem w odpowiednim miejscu nieruchomym, a posiadajaca na swoim drugim koncu przy¬ rzad do silnego docisniecia jej do po¬ wierzchni bebna 30. Jako przyklad takich przyrzadów uwidoczniono na fig. 3 w spo¬ sób mniej wiecej schematyczny dzwignie katowa 33 Oraz cylinder 34, uruchomiajacy dzwignie 33 za pomoca sprezonego plynu.Jako przyrzad odbiorczy (wyjsciowy) przedstawiono mechanizm, którego glówna czesc stanowi beben napedzany 35, zaopa¬ trzony w oslone gietka lub lancuch z wal¬ kami 36 dookola obwodu bebna, przy czym lancuch ten mozna naciagac dookola bebna za pomoca mechanizmów 37, 38, a? walki tego mechanizmu sa napedzane w ten spo¬ sób, ze posiadaja przekladnie zebate, wspól¬ dzialajace z kolem zebatym na bebnie.Tasma 3 przechodzi z przyrzadu wej¬ sciowego przez walcarke, która opuszcza przez przyrzad wyjsciowy. Jezeli tasme stanowi tasma bez konca, mozna zastoso¬ wac przyrzad napinajacy tasme, skladaja* cy sie z bebna 39, osadzonego na wózku 40, poruszajacym sie na torach 41. Tasma 3 opasuje beben 39, a wózek jest przesuwany np. za pomoca ciagnionej liny 42 lub za po¬ moca innych srodków nie przedstawionych na rysunku. Poniewaz napinanie tasmy, wy¬ twarzanej na walcarce, jest uzupelnione przyrzadami, zasilajacym i odbiorczym, nie potrzeba poza tymi przyrzadami wywo¬ lywac w tasmie zadnej sily ciagnacej ani z jednego, ani z drugiego konca walców, z wyjatkiem malego naciagu, potrzebnego do usuniecia tasmy na bok lub do trzymania jej w odpowiednim polozeniu wzgledem mechanizmów, zasilajacego (wejsciowego) i odbiorczego (wyjsciowego).Liczba 16 oznaczono ogólnie przeklad¬ nie, napedzajaca przyrzad odbiorczy (wyj¬ sciowy), a liczba 15 przekladnie, napedza¬ jaca przyrzad zasilajacy (wejsciowy). W zwiazku z ukladem przekladni uwidocznio¬ no równiez przyrzad dzialajacy za pomoca pompki oliwnej i silnika dla sterowania przekladni róznicowej. Ponizej opisuje sie pokrótce te czesci.Przekladnia róznicowa zawiera kólko zebate 46, umieszczone na wale napedzaja¬ cym, które to kólko napedza szereg kólek planetarnych 47, wspóldzialajacych z wien¬ cem 48, z zazebieniem wewnetrznym, umie¬ szczonym luzno na wale 45, a którego ze¬ by zewnetrzne stanowia równiez czesc na¬ pedu. Kólka planetarne 47 sa umieszczone na tulejce 49, osadzonej luzno na wale) kól¬ ka 46. Kólko z wiencem 48 jest napedzane albo unieruchomiane za pomoca slimaka 105, napedzanego przez silnik - generator oliwny.Wspomniany silnik - generator oliwny zawiera dwie podobne czesci, z których je¬ dna pompuje oliwe, a druga jest napedza¬ na oliwa napompowana. Czesc pompujaca jest napedzana przez dowolny, w danym miejscu najodpowiedniejszy narzad ukladu przekladni. W odpowiedniej postaci wyko* -^ 6 —minia tego mechanizmu okragly szereg tlo¬ ków jest napedzany w oslonie, posiadaja¬ cej cylindry dla tloków. Czy te tloki poru¬ szaja sie w jedna lub w! druga strone, zale¬ zy od polozenia pierscienia mimosrodowe- go, który mozna zetknac z drazkami tlo¬ ków. Mechanizmy tego rodzaju sa ogólnie znane.Slimak 105 sluzy badz do unierucho¬ mienia czesci przekladni, badz do napedu tych czesci w jednym lub w drugim kierun¬ ku. W ten sposób reguluje sie szybkosc ru¬ chu pedni miedzy walem pedzacym 45 a przekladnia 49. Jak pokazano na fig. 5, wal 45 jest walem napedzanym przez silnik 29, a w odnosnym zespole przekladni planetar¬ nej kolo 49 jest sprzezone, np. za pomoca przekladni lancuchowej, z przyrzadem za¬ silajacym (wejsciowym) lub przyrzadem odbiorczym (wyjsciowym).Po ogólnym opisie nizej podany jest o- pis poszczególnych czesci urzadzenia.Zaznaczono juz, ze walki robocze 24 i 25 walcarki, stanowiace walki napedzane (fig. 3, 4 i 5), spoczywaja na: osiach wspor- czych 26 i 27. Osie te opieraja sie ze swo¬ jej strony na pierscieniach wsporczych 28, osadzonych obrotowo na osiach 28\ Osie te posiadaja szyjki mimosrodowe, przedsta* wione na fig. 7, osadzone w nieruchomych wspornikach w ramie walcarki. Obrót osi 28* zmienia oczywiscie polozenia pierscieni wsporczych 28 i za pomoca tychze wplywa na polozenie walków roboczych 24 lub 25.W ten sposób uzyskuje sie oddzialywanie zastepujace ruch srub dociskowych w wal¬ carkach zwyklych. Obrót tych osi wspor¬ czych odbywa sie za pomoca narzadów przedstawionych na fig. 3. Narzady te skla¬ daja sie z wycinków slimacznic 42, zakli¬ nowanych na koncach osi 28', które to sli¬ macznice zazebiaja sie z jednym wspólnym slimakiem o odwrotnych gwintach, nape¬ dzanym np. za pomoca silnika 44 (fig. 3).Na fig. 7 przedstawiono pewna ilosc osi 28', z których jedna albo wszystkie moga byc obracane w sposób opisany w celu zmiany polozenia walków roboczych, W walcarce przewidziane sa równiez srodki do kontrolowania faktycznych obry- si (konturów) walków roboczych. Walcar¬ ka, przedstawiona tytulem przykladu na rysunkach, jest szczególnym typem walcar¬ ki, posiadajacym stosunkowo bardzo male walki robocze. Walki te sa tak male, ze musza byc podpierane na swojej dlu¬ gosci, aby sprostac duzym naciskom, wy¬ stepujacym przy walcowaniu. Opisano wy¬ zej, w jaki sposób mozna zmieniac poloze¬ nie czesci wsporczych, aby zmieniac obo¬ pólny odstep walków roboczych. Poniewaz jednak stosuje sie stosunkowo krótkie pier¬ scienie wsporcze w pewnych odstepach do podpierania osi wsporczych walcarki, moz* na kontrolowac ugiecie osi, a wskutek tego równiez obrysie czesci walcujacych, czyli mozna kontrolowac obrysie wypuklosci, o ile wypuklosc w ogóle istnieje, w walku.Uzyskuje sie to w ten sposób, ze montuje sie co najmniej jeden szereg pierscieni wsporczych, oznaczonych na fig. 7 liczba 49, na wspornikach 50, które zamiast byc stale umocowanymi do belek ramy/ moga byc pochylane w pólkolistych kanalach 51 ramy. Os 52, na której pierscienie 49 sa osadzone, jest umieszczona mimosrodowo z pólkolistym kanalem 51, wskutek czego szczególne polozenie kazdego z pierscieni wsporczych 49 tej grupy moze byc zmie¬ niane przez pochylanie wspornika 50, sa¬ siadujacego z tym miejscem w kanale 51.Celem uzyskania tego ruchu pochylnego przewiduje sie prety 53, po kazdej stronie jeden, które przechodza przez odpowiednie otwory, wywiercone w ramie walcarki, a które opieraja sie w wyzlobieniach wspor* ników 50. Prety 53 wspóldzialaja z klina¬ mi 54 i sa w tym celu zaopatrzone na gór¬ nych koncach w rolki. Kliny 54 sa poru¬ szane naprzód lub w tyl w kierunku pozio¬ mym (fig. 7) za pomoca walków gwintowa¬ nych 55, osadzonych w odpowiednich lo- — 7 —zyskach, tak ze nie moga sie one obracac.Kola zebate 56 z piastami gwintowanymi wspólpracuja ^ tymi walkami, a poniewaz kola 56 sa napedzane za pomoca silników 57, to obrót kól 56 powoduje przesuwanie walków 55 do wnetrza lub na zewnatrz.Poniewaz ruch obu klinów 54 przeciwdzia¬ lalby sobie przy pochylaniu wsporników 50, nalezy przewidziec tylko jeden silnik 57 i odpowiedni naped dla kazdej pary kli¬ nów 54. Wobec tego nalezy przewidziec co najmniej tyle silników i wspóldzialajacych z nimi napedów klinów, ile jest na calej dlugosci osi wsporczej wsporników 50, któ¬ re nalezy przechylac. Przechylajac wiec którykolwiek ze wsporników 50, mozna zmieniac rzeczywiste obrysie walków robo¬ czych 24 i 25.Walcarka wedlug wynalazku jest za¬ opatrzona oprócz tego w przyrzady wska¬ zujace i kontrolujace obrysie obiektu wal¬ cowanego, która-to przyrzady przedstawio¬ no na fig. 16 i 17. Przyrzady te sluza nie tylko do umozliwienia obserwacji obrysia walka roboczego, lecz równiez do samo¬ czynnego ustawiania róznych wsporników 50 odpowiednio do potrzebnego obrysia walcowania. Przyrzad posiada podstawe 58 oraz rame 59 nad nia polozona. Ela¬ styczny pret metalowy 60, obrysowujacy walek roboczy 24, jest podtrzymywany na podstawie 58 za pomoca sprezyn 61. Inne sprezyny 62 sa polozone miedzy tym pre¬ tem metalowym a szeregami nagwintowa¬ nych sworzni 63, z których kazdy stanowi przyrzad kontrolujacy polozenie wsporni¬ ków 50 walcarki. Nad kazdym gwintowa¬ nym sworzniem 63 znajduje sie kólko reczne 64. Na calej dlugosci preta 60 znaj¬ duja sie w pewnych odstepach odpowied¬ nie podzialki 65, dzieki czemu mozna wy¬ giecie preta 60 dokladnie zmierzyc. Jest jasne, ze wygiecie preta elastycznego 60, stanowiace odbicie obrysia walka robocze¬ go 24, moze byc zmieniane w zaleznosci od nastawienia kólek recznych 64 na sworz¬ niach gwintowanych. Chodzi wiec o to, aby sprzac walcarke z przyrzadami wskazuja¬ cymi w ten sposób, aby zmiana wygiecia preta 60, jaka sie nastawia przez pokreca^ nie kólek recznych 64, odbila sie w postaci odpowiedniej zmiany obrysia walka robo¬ czego. W tym celu na plycie podstawowej 58 sa umieszczone lozyska 66, w których obracaja sie dzwignie katowe, których krótkie ramiona 68 opieraja sie z dolu o pret elastyczny 60, a ramiona dlugie 67 dzwigaja czesci kontaktowe 69. Sprezyny 70 dociskaja ramiona 68 do preta 60. Na plycie podstawowej umieszczony jest sto¬ jak 71, w którym przesuwana jest czesc 72, dzwigajaca w pewnej odleglosci kontakty 73 i 74, miedzy którymi polozona jest czesc kontaktowa 69 ramienia 67. Polozenie czesci przesuwnej 72 zmienia sie odpowied¬ nio do kazdoczesnych warunków pracy walcarki przez polaczenie czesci 72 za pomoca odpowiedniej przekladni z klinami 54. Na fig. 16 przedstawiono taka prze¬ kladnie za pomoca walka gietkiego lub lin¬ ki Bowdena 75, a na fig. 7 uwidoczniono w miejscu 76, jak ta linka jest zlaczona z walkami klina 54. Na fig. 16 oznaczono liczbami 77 i 78 przewody, doprowadzajace prad elektryczny do przyrzadów przed¬ stawionych na tejze figurze. Przewód 77 jest polaczony z cewkami 79 i 80, oddzia¬ lywujacymi na kontakty przekazników 81 i 82 w obwodach elektrycznych, uruchomia¬ jacych silniki 57 w jedna lub w druga stro¬ ne. Drugie konce cewek 79 i 80 sa odpo¬ wiednio polaczone przewodami 83 i 84 z kontaktami 73 i 74. Przewód 78 jest pola¬ czony z czescia kontaktowa 69.Jezeli przekreci sie jedno z kólek recz¬ nych 64 (fig. 16) tak, ze np. pocisnie sie w dól czesc preta elastycznego 60, wówczas ramie 67 z czescia kontaktowa 69 porusza sie w góre. Jezeli ruch ten jest dostatecz¬ nie duzy, kontakt 69 styka sie z kontaktem 73, dzieki czemu zostaje wlaczony obwód odpowiedniego silnika 57, powodujacy ruch — 8 —w dól preta 53. Silnik ten zaczyna wów¬ czas dzialac jak poprzednio opisano, przy czym obraca on wspornik 50, dzieki czemu walek roboczy 24 zostaje wygiety w dól. Z chwila, gdy to nastapi, ruch klinów 54 zo- staje przeniesiony za pomoca linki Bowde- na 75 na czesc przesuwna 72 na fig. 16.Wskutek tego kontakt 73 porusza sie w gó¬ re, a dzialanie silnika 57 bedzie trwalo tylko tak dlugo, az kontakt 73 odczepi sie znowu od kontaktu 69 i obwód przekazni¬ kowy zostanie przerwany. Kontakt 69 wy¬ konany jest celowo elastycznie, tak iz moz¬ na1 poruszac pret 60 na dowolna dlugosc.Jest zrozumiale, ze jezeli jeden ze wsporników 50 walcarki zostaje nastawio¬ ny dla zmiany obrysia walka roboczego, nalezy, o ile to nastawienie nie jest zbyt male, spowodowac odpowiednie nastawie¬ nia innych sasiednich wsporników. Usku* tecznia sie to samoczynnie za pomoca pre¬ ta 60 w przyrzadzie kontrolujacym. W tym celu przewiduje sie tyle ramion 67, ile jest przechylnych wsporników 50 na calej sze¬ rokosci walcarki, i umieszcza sie kazde ra¬ mie w poblizu jednego z nagwintowanych sworzni 63. W miare, jak pret elastyczny 60 jest podnoszony lub opuszczany wsku¬ tek dzialania któregokolwiek z kólek recz¬ nych, polozenie jego dzieki pewnej sztyw¬ nosci preta wplywa równiez na sasiednie prety nagwintowane i zmienia ze swej strony ugiecia sprezyn 61 lub 62. O ile zmiana taka jest dosc duza, aby spowo¬ dowac kontaktowanie któregokolwiek z ra¬ mion 67 z kontaktami na którejkolwiek z sasiednich czesci 72, to dzieki temu po¬ wstaja równiez odpowiednie zmiany w sa¬ siednich silnikach obrysiowych 57. Dzieki temu wystarcza oznaczyc na podzialce 65 wlasciwe pozadane obrysie walka robocze¬ go i ustawic pret elastyczny 60 tak, aby wygiecie jego zgadzalo sie z danymi na podzialkach 65. Po uskutecznieniu tego wszystkie zmiany w walcarce, potrzebne do uzyskania faktycznego obrysia walków roboczych, przewidzianego z góry, odby¬ waja sie zupelnie samoczynnie.Na fig. 9 i 10 przedstawiono niektóre inne postacie walcarek, w których urzeczy¬ wistniono zasady wynalazku. Szczególowy opis tych walcarek jest zbyteczny. Fig. 9 przedstawia mniej zlozony typ walcarki, w którym kazdy z walków roboczych 24 lub 25 jest bezposrednio podparty przez sze¬ reg pierscieni wsporczych. Fig. 10 przed¬ stawia wiecej zlozony typ walcarki, w któ-T rej walki czynne 24 i 25 sa podpierane kazdy z osobna przez dwie osie wsporcze, które ze swej strony sa podparte przez szeregi trzech osi wsporczych. Osie te wreszcie sa podpierane przez dwa szeregi czterech zespolów pierscieni wsporczych.Na fig. 12 —15 przedstawiono pewne postacie wykonania przyrzadów zasilaja¬ cych wzglednie odbiorczych. Na fig. 12, 13 i 14 liczba 30 oznacza beben zasilajacy, a liczba 3 tasme walcowana. Przyrzad slu¬ zacy do szczelnego dociskania tasmy 3 do bebna 30 sklada sie z szeregu walków 85.Walki te zlozone stanowia calosc podobna do lancucha, poniewaz sa one w pewnych odstepach na calej swej dlugosci polaczone przegubowo za pomoca ogniw pierscienio¬ wych 86, laczacych na przemian sasiednie walki. Na koncach walków* 85 znajduja sie kólka zebate 87, zazebiajace sie z wiencem zebatym 88, przytwierdzonym do bebna 30.W ten sposób walki 85 otrzymuja ruch obrotowy podczas obracania sie bebna 50, a wskutek swojego ruchu obrotowego przenosza one ten ruch na pierscienie 86.To urzadzenie lancuchowe jest na jednym koncu zaczepione o lozyska 89, w których kreci sie ostatni walek, a lozyska 89 sa przytwierdzone do stalego dzwigara 90.Drugi koniec lancucha zaopatrzony jest równiez podobnie w lozyska, przyczepione do urzadzenia napinajacego, oznaczonego liczbami 33 i 34 lub 37 i 38 (fig. 3). Ponie¬ waz w ten sposób napina sie caly ustrój lancuchowy, czlony pierscieniowe 85 maja — 9 —tendencje wydluzania sie* W ten sposób mozna wywolywac bardzo znaczne cisnie¬ nie, dociskajace tasme 3 do bebna 30, nie wytwarzajac jednak przy tym oporu tarcia przeciwnego do ruchu tasmy 3 razem z bebnem 30.Na fig. 15 przedstawiono inny rodzaj przyrzadu zasilajacego, w którym beben 30, opasany tasma 3, jest zaopatrzony w zewnetrzna gietka oslone 91, wykonana bez konca, a opasujaca ruchome walki 92 i 93, przylegajace do bebna 30, i walek 94, u- mieszczony miedzy nimi, przy czym oslona gietka fest tak umieszczona, ze moze ona wykonywac ruch obrotowy i posuwisty.Oslona 91 moze byc naciagana w kierunku bebna 30 za pomoca ciagnienia, wywiera¬ nego na zewnatrz na walek 94 w kierunku strzalek. Poniewaz w ten sposób mozna wywolac silny nacisk na beben, gietka o- slona 91 jest tak urzadzona, ze porusza sie ona razem z bebnem, aby w zadnym razie nie wstrzymywac ruchu tasmy 3.Podobnie mozna zastosowac jeszcze in¬ ne typy przyrzadów zasilajacych. Np. be¬ ben 30 w miejscu oznaczonym liczba 95 moze byc tak uksztaltowany, iz posiada rowki, w których znajduja sie uzwojenia 96, magnetyzujace bardzo silnie powierzch¬ nie bebna 30. Doswiadczenia wykazaly, ze w ten sposób mozna dostatecznie silnie dociskac tasme 3, jezeli jest ona stosunko¬ wo gruba. W przypadkach jednak, gdy ta&na 3 jest dosyc cienka, nie stanowi ona dosc duzej masy, aby dociskac tasme do magnetycznego bebna 30 z sila, wystarcza¬ jaca dó celów niniejszego wynalazku. Je¬ zeli chodzi o zastosowanie przyrzadu ma¬ gnetycznego do cienkich tasm, jest ko¬ rzystniej wykonac gietka oslone 91 z meta¬ lu magnetycznego, posiadajacego) duza ma¬ se. Mozna to uzyskac np. przez zastosowa¬ nie jako oslony 91 lancuchów zelaznych lub stalowych w rodzaju uzywanych do nape¬ dów lancuchowych.W opisanym wykonaniu wynalazku by¬ la mowa o walcowaniu tasmy metalowej bez konca. Jest rzecza zrozumiala, ze wy¬ nalazek nie ogranicza sie do takiej tasmy.Urzadzenie wedlug wynalazku mozna bo¬ wiem równie dobrze zastosowac do stalego zasilania metalem walcarek, mimo ze me¬ tal ten bynajmniej nie jest bez konca, t. j. ze przeciwlegle konce nie sa ze soba pola¬ czone. W tym przypadku nalezy oddzielne tasmy lub blachy, przy zasilaniu walcarki wedlug wynalazku, spawac miedzy soba, zanim ten material dostanie sie miedzy walki, a wykonczone kawalki mozna odci¬ nac, gdy material juz opuscil walcarke.Mozna oczywiscie zastosowac równiez wal¬ cowanie naprzód i wstecz do dowolnych dlugosci materialu, a wówczas walcarka moze byc urzadzona i dostosowana równiez do walcowania niejednostajnych dlugosci metalu. Jednakowoz jest zrozumiale, ze przy walcowaniu niejednostajnych dlugosci walcujacy zawsze naraza sie na pewna strate materialu, wskutek czego korzystniej jest pod wzgledem samej walcarki i przy¬ rzadów zasilajacych walcowac przy zasila¬ niu nieprzerwanym. Mozna tez zastosowac rózne typy przyrzadów ciagnacych i przy tym wywolac takie ciagnienie w tasmie przed przyrzadem wejsciowym i poza przyrzadem wyjsciowym, jakie jest ko¬ nieczne dla dzialania przyrzadów ciagna¬ cych. Dostosowanie sie do tego warunku jest dla znawców latwo wykonalne. PL