W wagonach kolejowych zwykle w zi¬ mie nie korzysta sie z instalacyj do wody uzytkowej wskutek obawy uszkodzenia zbiornika wody i przewodów instalacji przez zamarzanie. Zbiornika nie napelnia sie wtedy woda, opróznianie bowiem w po¬ re zbiornika i przewodów w celu ochrony przed zamarznieciem byloby i klopotliwe i daloby zbyt duzo pracy, gdyz i tak jedno¬ razowe zabezpieczenie dosc dlugo' trwa, za¬ nim otworzy sie dokladnie wszystkie prze¬ wody i oprózni zbiorniki do wody uzytko¬ wej wszystkich wagonów w pociagu.Opróznianie trwa zbyt dlugo nawet i wtedy, gdy przewidziane sa specjalne prze¬ wody oprózniajace o wiekszej srednicy.Zamiast utrzymywania podczas mrozów in¬ stalacji do wody uzytkowej w wagonach kolejowych w stanie czynnym, do wagonów zabiera sie wode uzytkowa dla podróznych w dzbankach, co jest klopotliwe i niewy¬ godne.Celem niniejszego wynalazku jest stwo¬ rzenie pewnie dzialajacego zabezpieczenia przed zamarzaniem instalacyj do wody u- zytkowej w wagonach kolejowych, dzieki czemu instalacje te moga pracowac bez o- bawy nawet podczas mrozów.Wedlug wynalazku kurki lub zawory, doprowadzajace do poszczególnych miejsc zuzycia w instalacji wode uzytkowa, np; do miski klozetowej i do umywalni, polaczonesa po stronic-wiekszego cisnienia z nisko polozonym wspólnym zaworem oprózniaja¬ cym, rozrzadzanym termostatem, urucho¬ mianym w zaleznosci od temperatury wo¬ dy, tak ze wszystkie przewody, wypelnio¬ ne woda, a takzei sam zbiornik wody zosta¬ ja opróznione, gdy zawór ten otwiera sie.Specjalna przewód oprózniajacy^ o wiek¬ szej^sledaicy jest w tym przypadku zbed¬ ny, gdyz przy samoczynnym opróznianiu o- bojetne jest, jak dlugo ono trwa.Wedlug wynalazku czujnik cieplny (ter¬ mostat), samoczynnie rozrzadzajacy wspo¬ mnianym zaworem oprózniajacym, wbudo¬ wany jest w jeden z wypelnionych woda przewodów lub tez w sam zawór opróznia¬ jacy po stronie wiekszego cisnienia. Otwie¬ ra on stale zawór oprózniajacy dopiero po osiagnieciu z góry okreslonej niskiej tem¬ peratury wody w przewodach; przy ochla¬ dzaniu temperatura ta obniza sie zawsze wczesniej, niz temperatura duzej ilosci wo¬ dy w zbiorniku zapasowym. Woda, doply¬ wajaca ze zbiornika do zaworu oprózniaja¬ cego, ogrzewa jednak z powrotem czujnik cieplny, tak ze zawór ten znów sie) zamyka.W ten sposób powstaje okresowy przebieg oprózniania, przy którym niemozliwe jest zamarzniecie wody w zbiorniku i w prze¬ wodach.Poniewaz nagly odplyw wiekszych ilo¬ sci wody na peronach i na torach jest nie¬ pozadany, wiec oprócz powyzszego urza¬ dzenia mozna wedlug wynalazku zastoso¬ wac np. ogrzewane para lub elektrycznoscia urzadzenie podgrzewajace wode w zbiorni¬ ku tak, by podczas normalnej pracy woda ta byla stale utrzymywana w stanie cie¬ plym. Dzieki temu wskutek o wiele wyz¬ szej temperatury doplywajacej wody wspo¬ mniany okresowy przebieg oprózniania sklada sie z niewielkich opróznien, wiecej rozlozonych pod wzgledem czasowym i nie dzialajacych juz szkodliwie.Znane sa instalacje do wody uzytkowej w wagonach kolejowych, w których w celu oszczedniejszego zuzycia wody zbiornik jest podzielony, a kurki spustowe, prowa¬ dzace do miejsc zuzycia, sa uksztaltowane jako kurki przelaczajace, tak wbudowane w instalacji, ze do jednego kurka spusto¬ wego prowadza po jednym przewody z dwóch przedzialów dodatkowych i ze zbior¬ nika glównego; w otwartym polozeniu ku¬ rek laczy jeden z przedzialów dodatko¬ wych z wylotem, a drugi — ze zbiornikiem, przy czym wode z jednego przedzialu do¬ datkowego doprowadza sie do miejsca zu¬ zycia, a drugi przedzial napelnia sie ze zbiornika zapasowego. Przy takich urza¬ dzeniach zawór oprózniajacy przylacza sie wedlug wynalazku do tych przewodów, któ¬ re lacza kurki przelaczajace ze zbiornikiem glównym. Dzieki temu osiaga sie, ze nieza¬ leznie od polozenia kurków przelaczajacych wszystkie wypelnione wlasnie woda prze¬ dzialy i sam zbiornik glówny oraz wszyst¬ kie przewody sa równoczesnie opróznia¬ ne.Wspomniany czujnik cieplny stanowi celowo termometr kontaktowy, rozrzadza¬ jacy pradem elektrycznym przedstawiaja¬ cym zawór oprózniajacy, uksztaltowany ja¬ ko zawór elektromagnetyczny. Celowo in¬ stalacje wykonywa sie w ten sposób, ze po¬ lozenie zamkniecia zaworu elektromagne¬ tycznego odpowiada zamknieciu obwodu pradu tak, ze przy zepsuciu sie zródla pra¬ du, a wiec przy braku pradu zawór opróz¬ niajacy pozostaje w otwarciu, a woda u- zytkowa uchodzi na zewnatrz. Przy takiej instalacji wyklucza sie w sposób pewny niebezpieczenstwo zamarzniecia.Na zalaczonym rysunku przedstawione sa przyklady wykonania urzadzenia we¬ dlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia zabez¬ pieczenie przed zamarzaniem instalacji wo¬ dy uzytkowej wagonu kolejowego wedlug wynalazku, zawierajace zwykly zbiornik wodny, ogrzewany za pomoca urzadzenia do podgrzewania wody; fig. 2 — zabezpie¬ czenie wedlug wynalazku w zastosowaniu — 2 —do podobnej instalacji w wagonach kolejo¬ wych, zaopatrzonej w podzielony zbiornik wodny i w! tak uksztaltowane kurki spusto¬ we w miejscach zuzycia, ze przy kazdym uruchomieniu kurka do danego miejsca zu¬ zycia odplywa tylko ograniczona ilosc wo¬ dy. Fig. 3 przedstawia schematycznie czesc fig. 2.W instalacji wedlug fig. 1 zbiornik wo¬ dny 1 zasila woda miske klozetowa 2 przez przewód 4 i kurek 5 oraz umywalke 3 przez przewody 4 i 6 oraz kurek 7. Wedlug wynalazku z kurkami 5 i 7 po stronie wiek¬ szego cisnienia za posrednictwem przewo¬ du 9, odgalezionego od przewodu 6, przy¬ laczony jest samoczynny zawór opróznia¬ jacy 8, umieszczony nizej niz przewody 4 i 6 oraz kurki 5 i 7. Zawór ten jest rozrza¬ dzany w zaleznosci od temperatury wody w przewodzie 9, która w przypadku ozie¬ bienia instalacji najprzód podlega niebez¬ pieczenstwu zamarzania, podczas gdy wo¬ da w zbiorniku wskutek duzej pojemnosci jeszcze przez dluzszy czas zachowuje cie¬ plo.Do rozrzadu zaworu oprózniajacego na koncu przewodu 9 bezposrednio przed za¬ worem oprózniajacym 8 wbudowany jest czujnik cieplny U, który w danym przy¬ kladzie jest wykonany jako termometr kon¬ taktowy, którego kontakty polaczone sa przewodami 12 i 13 z przekaznikiem 14.Z przekaznika 14 przewody 15 i 16 prowa¬ dza dó wykonanego jako zawór elektroma¬ gnetyczny zaworu oprózniajacego 8, a prze¬ wody 17 i 18 — do zródla pradu elektrycz¬ nego, np. do baterii oswietleniowej wago¬ nu. Zbiornik / posiada przewód przelewo¬ wy 19 i urzadzenie 20, ogrzewajace zbior¬ nik wodny, dzialajace np. za pomoca pary lub tez elektrycznosci i stale utrzymujace wode w zbiorniku w stanie goracym.Czujnik cieplny 11 nastawia sie celowo na temperature + 4°C, tak! ze przy spadku temperatury ponizej nastawionej wartosci czujnik ten otwiera swe kontakty; zawór elektromagnetyczny 8 moze byc tak u* ksztaltowany, a instalacja elektryczna tak polaczona, ze zawór ten otwiera sie, gdy temperatura czujnika 11 opada ponizej + 4°C, a czujnik przerywa obwód pradu elektrycznego.Urzadzenie dziala w sposób nastepu¬ jacy.Zaklada sie, ze pomieszczenie, w któ¬ rym znajduje sie klozet, jest ogrzane nor¬ malnie, a takze dziala urzadzenie 20 do o- grzewania wody w zbiorniku. W tym przy¬ padku temperatura w pomieszczeniu kloze¬ towym w ogólnosci przekracza + 4°C, przy czym talfze i woda w przewodach 4, 6 i 9 posiada te wyzsza temperature, tak ze czujnik cieplny 11, którego temperatura równiez przekracza + 4°C, utrzymuje swe kontakty w zamknieciu (polaczeniu). Czuj¬ nik utrzymuje zatem w stanie zamkniecia zawór elektromagnetyczny 8.Jesli jednak z jakiejkolwiek przyczyny pomieszczenie klozetowe oziebi sie, to tem¬ peratura w tym pomieszczeniu opada w sposób ciagly, przy czym najprzód oziebia¬ ja sie przewody 4, 6 i 9 oraz wypelniajaca je woda, podczas gdy woda w zbiorniku / pozostaje ciepla jeszcze przez dluzszy czas, nawet wtedy gdy urzadzenie grzejne 20 nie pracuje juz, gdyz np. wagon zostal odstawiony.Gdy temperatura wody w przewodzie 9 obnizy sie do + 4°C, to czujnik 11 otwiera swe kontakty, zawór elektromagnetyczny 8 otwiera sie, a woda z przewodu 9 oraz Z przewodów 4 i 6 i ze zbiornika 1 wyplywa przez przewód 10 na zewnatrz. Ten od¬ plyw wody trwa jednak tylko tak dlugo, az cieplejsza woda ze zbiornika 1 wypelni przewód 9, a czujnik cieplny 11 znów osia¬ gnie temperature wyzsza niz + 4°C. Bez wzgledu na to, czy przy tym przebiegu o- chladzania urzadzenie grzejne 20 dziala, czy tez nie dziala, stale powtarza sie ten przebieg, ze nieco wody zostaje spuszczone z przewodu 9, po czym znowu zawór opróz- - 3 -niajacy 8 zamyka sie itd. Ze wzgledu na zabezpieczenie przed zamarzaniem nalezy zgodzic sie na pewna strate wody; przy normalnych przerwach w pracy, podczas których nastepuje okresowy przebieg o- prózniania, strata ta jest jednak nieznacz¬ na i nieszkodliwa, zwlaszcza gdy przewi¬ dziane jest urzadzenie 20 do ogrzewania Wody.W przykladzie wykonania wedlug fig. 2 zbiornik wody 1 posiada komory 26, 27, 28, 29 z rurami do wznoszenia sie wody, siega¬ jacymi az do najwyzszego zwierciadla wo¬ dy. Kazde dwie komory 26, 27 wzglednie 28, 29 polaczone sa w nizej opisany sposób z kurkiem 5 wzglednie 7 rozdzielajacym do¬ plyw wody do miejsca zuzycia. Z komory 26 prowadzi do kurka 5 rura 22, a z komo¬ ry 27 — rura 23; kurek ten przedstawiony jest schematycznie w wiekszej podzialce na fig. 3. Oprócz tego kurek 5 polaczony jest ze zbiornikiem glównym 1 przez prze¬ wody 21 i 4.Gdy kurek 5 jest ustawiony w zazna¬ czonym na fig. 3 polozeniu, to jest on za¬ mkniety, a obie komory 26 i 27 sa polaczo¬ ne ze zbiornikiem glównym 1 tak, ze wy¬ pelniaja sie woda. Gdy w celu splukania miski klozetowej 2 kufek 5 nastawi sie do polozenia przedstawionego na fig. 2, to za¬ wartosc komory 27 uchodzi do tej miski. W celu uskutecznienia nastepnego splukiwa¬ nia kurek zostaje przekrecony tak daleko, ze jego stozek laczy przewód 22 z przewo¬ dem spustowym 30, prowadzacym do miski klozetowej 2, przy czym do miski tej ucho¬ dzi zawartosc komory 26, podczas gdy ko¬ mora 27 zostaje powtórnie napelniona wo¬ da przez przewody 21, 4 i przewód 23. Za¬ tem kazde uruchomienie kurka 5 odpowia¬ da ograniczonej ilosci spuszczanej wody, dzieki czemu oszczedza sie na zuzyciu wody.Kurek 7 do umywalni 3 jest uksztalto¬ wany tak samo, jak kurek 5. Jak widac z fig. 2, kurek 7 jest polaczony ze zbiornikiem / przewodami 21, 6, a z komorami 28 i 29 — przewodami 24 i 25.Wedlug wynalazku do zabezpieczenia przed zamarznieciem instalacji przewody 21, 4 i 21, 6, poprowadzone ze zbiornika 1 do kurków 5 i 7, polaczone sa przewodem 9 z nisko polozonym zaworem oprózniaja¬ cym 8, uksztaltowanym jako zawór elek¬ tromagnetyczny; w dolnym koncu przewo¬ du 9 bezposrednio przed jego wylotem do oslony zaworu oprózniajacego 8 wbudowa¬ ny jest czujnik cieplny 11. Urzadzenie dzia¬ la w ten sposób, ze przy obnizaniu sie1 tem¬ peratury w pomieszczeniu klozetowym naj¬ przód oziebiaja sie przewody, a zwlaszcza przewód 9. Jesli czujnik 11 osiaga te tem¬ perature, przy której jego kontakty otwie¬ raja sie, celowo + 4°C, to obwód pradu przerywa sie, a zawór elektromagnetyczny 8| otwiera sie. Woda ze zbiornika i jego ko¬ mór oraz ze wszystkich przewodów wyply¬ wa wtedy na zewnatrz przez rure spustowa 10 az do calkowitego opróznienia instala¬ cji. Dzieki temu skutecznie zapobiega sie uszkodzeniu instalacji przez zamarzanie.Dopóki zbiornik wody jest jeszcze cieply, przebieg oprózniania odbywa sie w sposób okresowy, opisany w zwiazku z fig. 1.Ma to te zalete, ze gdy opróznianie od¬ bywa sie akurat podczas postoju pociagu na dworcu, to wyplywajaca woda nie spo¬ woduje w znaczniejszym stopniu pokrycia lodem lub rozmiekczenia woda peronu al¬ bo toru. Im cieplejsza jest woda w zbiorni¬ ku, tym dluzsze sa przerwy miedzy chwi¬ lami odplywu malych ilosci wody. Opróz¬ nianie instalacji jest zatem podzielone na caly szereg malych opróznian, odleglych od siebie czasowo i przestrzennie. Z prze¬ wodów odplywa stale nieznaczna ilosc wo¬ dy, uzupelniana natychmiast ciepla woda ze zbiornika, tak ze po krótkim czasie o- prózniania czujnik cieplny 11 znów zamyka zawór oprózniajacy. Dzieki temu skutecz¬ nie usuwa sie niebezpieczenstwo zamarza¬ nia instalacji. _ 4 _Przedmiot wynalazku mozna oczywi¬ scie zastosowac takze i wtedyf gdy zamiast elektrycznie rozrzadzanego zaworu elek¬ tromagnetycznego przewidziany jest zawór oprózniajacy inaczej rozrzadzany dziala¬ niem temperatury wody. PL