Przedmiotem wynalazku niniejszego jest takie traktowanie olejów mineralnych i smól zawierajacych parafine rozpuszczal¬ nikami o dzialaniu selektywnym, przy któ¬ rym obok produktu rafinacji, zawierajace¬ go wieksza czesc parafiny, otrzymuje sie wyciag praktycznie biorac wolny od para¬ finy.Znane sa sposoby rafinowania olejów mineralnych, np. za pomoca fenoli, kwasu siarkawego, nitrobenzenu lub furfurolu, i dzielenie ich w ten sposób na czesc, za¬ wierajaca weglowodory nasycone, oraz na czesc zawierajaca weglowodory nienasyco¬ ne. Znane jest takze traktowanie alkoho¬ lem olejów ze smoly z wegla brunatnego w temperaturze, w której parafina wy¬ dziela sie w postaci warstwy cieczy.Wszystkie te sposoby w przypadku ole¬ jów mineralnych i smól zawierajacych pa¬ rafine o wysokim punkcie krzepniecia nie daja wyniku zadowalajacego, jezeli cho¬ dzi o oddzielenie weglowodorów nasyco¬ nych, zwlaszcza parafiny, od weglowodo¬ rów nienasyconych, poniewaz wymienione oleje i smoly dopiero w stosunkowo wyso¬ kich temperaturach (50 — 60° i wyzej) znajdtija sie w stanie dostatecznie ciek¬ lym, niezbednym do dobrego ich wymiesza¬ nia sie z rozpuszczalnikiem i dokladnego rozdzielenia sie na warstwy. Jednakze wysoka temperatura przeróbki potegujezdolnosc rozpuszczalnika do rozpuszcza¬ nia, wskutek czego do wyciagu przechodza nie tylko latwo rozpuszczalne czesci, jak weglowodory nienasycone, zwiazki siarko¬ we i tlenowe, asfalty i zywice, ale i czesc na ogól trudno rozpuszczalnych weglowo¬ dorów nasyconych, zwlaszcza parafiny* Wskutek tego przy przeróbce, produktu ra¬ finowanego, to jest czesci nie rozpuszczo¬ nej, /w oelu otrzymywania parafiny nie uzyskuje sie calej ilosci parafiny, która znajdowala sie w oleju wyjsciowym. Na jakosci wyciagu odbija sie jednak w sposób bardziej ujemny niedokladne rozdzielenie olejów na czesci skladowe, zwlaszcza je¬ zeli wyciag ma byc przerobiony na asfal¬ ty drogowe. Obecnosc juz bardzo nieznacz¬ nej ilosci parafiny w wyciagu jest, jak wiadomo, niepozadana ze wzgledu na sze¬ reg ujemnych wlasciwosci parafiny.Opisane wady znanych sposobów, wy¬ nikajace z wysokich temperatur przeróbki, nie moga byc usuniete w pozadanym stop¬ niu przez zadawanie traktowanych olejów i smól srodkami rozcienczajacymi. Jesli bowiem srodków tych doda sie do mate¬ rialu wyjsciowego w praktycznie mozli¬ wych ilosciach, to punkt (temperatura) krzepniecia obnizy sie tylko nieznacznie wskutek duzej zawartosci parafiny. Tem¬ peratura krzepniecia jest miarodajna przy ustalaniu temperatury rafinacji, gdyz temperatura wymieniona ostatnio powinna byc zawsze wyzsza niz pierwsza. Przy sto¬ sowaniu wysokich temperatur roboczych parafina jest juz jednak w znacznym stop¬ niu rozpuszczalna w wyciagu. Zatem obni¬ zenie temperatury rafinacji, mozliwe wsku^ Jek obnizenia punktu krzepniecia, wywo¬ lywanego przez dodanie srodka rozcien¬ czajacego do materialu wyjsciowego, nie wystarcza jeszcze do obnizenia rozpusz¬ czalnosci parafiny w wyciagu az do war¬ tosci praktycznie biorac nieszkodliwej.Wedlug wynalazku niniejszego prze¬ róbka olejów i smól o wysokim punkcie krzepniecia, zwlaszcza smól z wegla bru¬ natnego, lupków i torfu, zawierajacych parafine, moze byc wykonywana za pomo¬ ca znanych rozpuszczalników o dzialaniu selektywnym, jak fenoli, kwasu siarkawe¬ go, furfurolu, nitrobenzenu i tym podob¬ nych, w dwóch okresach, a mianowicie w nastepujacy sposób. Material wyjsciowy, ogrzany do temperatury, w której jest on dostatecznie rzadkoplynny, traktuje sie w sposób znany rozpuszczalnikami, jak to juz opisano na wstepie opisu. Powstaja przy tym dwie warstwy, z których jedna, tworzaca produkt rafinowany, zawiera wieksza czesc parafiny, druga zas stanowi wyciag skladajacy sie z rozpuszczalnika i rozpuszczonych w nim latwo rozpuszczal¬ nych czesci materialu wyjsciowego oraz mniejszej czesci parafiny. Oddzielony wy¬ ciag traktuje sie srodkami rozcienczajacy¬ mi, np. benzyna, i oziebia, co powoduje — zaleznie od stopnia oziebienia i ilosci do¬ danej benzyny — wydzielenie sie czesci rozpuszczonych substancji. Jako srodki rozcienczajace wchodza przewaznie w ra¬ chube takie, w których parafina jest malo rozpuszczalna, np. oleje lekkie i srednie, benzyna, nafta, olej gazowy lub dekalina.Do praktycznie biorac zupelnego uwolnie¬ nia wyciagu od parafiny potrzebne jest chlodzenie do mozliwie niskiej temperatu¬ ry, np. do 20° albo nawet do 0°; jest to moz¬ liwe, poniewaz wskutek poprzedniego wy¬ dzielenia wiekszej czesci parafiny punkt krzepniecia wyciagu jest znacznie nizszy od punktu krzepniecia oleju wyjsciowe¬ go.Wedlug wynalazku produkt rafinowa¬ nia i wyciag uwalnia sie od rozpuszczalni¬ ka albo srodka rozcienczajacego W znany sposób przez destylacje, np. w kolumnie destylacyjnej. Wymieszanie materialu wyjsciowego z rozpuszczalnikiem, jak rów¬ niez ze srodkiem rozcienczajacym, oraz rozdzielanie na produkt rafinowany i wy: ciag uskutecznia sie korzystnie w ciagu — 2 —bardzo krótkiego czasu za pomoca pomp z kolami zebatymi wzglednie za pomoca wi¬ rówek.Stosunek oleju traktowanego do roz¬ puszczalnika wynosi od 1 : % do 1 : 3.Szczególnie korzystnym srodkiem rafi- nacyjnym do smól okazaly sie fenole nis¬ ko wrzace.Jako rozpuszczalnik stosuje sie korzyst¬ nie fenole, których dzialanie selektywne moze byc w pewnych przypadkach spote¬ gowane przez rozcienczenie woda, np. do 90%.Temperaturaw pierwszym okresie prze¬ róbki zalezy w znacznym stopniu od mate¬ rialu wyjsciowego i wynosi np. 50 — 60° lub wyzej, np. 100°.W przypadkach, gdy pozadane jest otrzymanie produktu rafinowania w stanie bardzo czystym, jest rzecza korzystna wykonywanie ekstrakcji na cieplo w kilku zabiegach we wzrastajacych temperatu¬ rach albo tez zastosowanie rozpuszczalnika w kilku porcjach.Wyciag traktuje sie vl temperaturach znacznie nizszych, najlepiej w 0 — 20°C.Jednak i przy mniej energicznym chlodze¬ niu osiaga sie wydzielanie sie warstwy za¬ wierajacej parafine. Temperatura, która nalezy stosowac, zalezy takze od ilosci i wlasciwosci dodanego srodka rozciencza¬ jacego. Srodek ten' nie powinien wplywac ujemnie na zdolnosc rozpuszczania roz¬ puszczalnika. Nalezy oddac pierwszenstwo takiemu srodkowi rozcienczajacemu, który sam zostal uwolniony za pomoca rozpusz¬ czalnika od weglowodorów nienasyconych i zanieczyszczen; stosuje sie go przecietnie w ilosci 50 — 100% w odniesieniu do ilo¬ sci wyciagu (rozpuszczalnik + czesci roz¬ puszczone) .Olej, wydzielony z wyciagu, mozna zu- zytkowywac w róznoraki sposób. Mozna go stosowac bez zmian jako olej diese- lowski albo olej gazowy; po odparafino- waniu mozna go zastosowac jako olej sma¬ rowy; mozna takze poddac go krakowaniu.Jest rzecza korzystna dodawanie produktu rafinowanego, otrzymywanego z wyciagu, z powrotem do materialu wyjsciowego, po czym cala masa zostaje poddana opisane¬ mu traktowaniu rozpuszczalnikami selek¬ tywnymi. Zaleta powyzszego sposobu przeróbki polega miedzy innymi na tym, ze produkt rafinowania, wydzielony z wy¬ ciagu, wplywa korzystnie na rozpuszczal¬ nosc materialu wyjsciowego, to jest ogra¬ nicza ja i polepsza przebieg selekcji. W pewnych przypadkach produkt rafinowa¬ nia wydzielony z wyciagu poddaje sie od- parafinowaniu razem z produktem rafino¬ wania, otrzymanym w pierwszym okresie przeróbki.Wyciag, wolny od parafiny, jest dosko¬ nalym materialem wyjsciowym do wytwa¬ rzania asfaltów, nadajacych sie do budo¬ wy dróg, do powlekania i przesycania. Za¬ leznie od pozadanej konsystencji stosuje go sie jako taki albo po zageszczeniu przez destylacje. Dzieki zawartosci zwiazków nienasyconych daje sie on latwo emulgo¬ wac w wodzie przy pomocy srodków emul¬ gujacych; z tego samego powodu daje sie latwo utleniac.Sposób wedlug wynalazku niniejszego mozna wykonywac np. w urzadzeniu przed¬ stawionym schematycznie na rysunku.Smole, poddana w wyzej opisany spo¬ sób oczyszczeniu wstepnemu, w celu wy¬ równania ewentualnych strat temperatury przy obróbce wstepnej doprowadza sie do podgrzewacza 4a i przeprowadza przez miernik cieczy 5a do pompy z kolem zeba¬ tym 6. Jednoczesnie pobiera sie ze zbior¬ ników 20a — 20d fenol rozcienczony 10%-mi wody, podgrzewa w podgrzewaczu 4b do +60°C i równiez doprowadza przez miernik cieczy 5b do pompy 6 w takiej sa¬ mej ilosci, co i smole (100% na wage). Po krótkim i dokladnym wymieszaniu w pom¬ pie z kolami zebatymi rozdziela sie mie¬ szanine smoly z fenolem w wirówce 3b w - 3 —temperaturze +60° na produkt rafinowany i wyciag.Goracy wyciag splywa najpierw do zbiornika posredniego 18, z którego po ogrzaniu go ponownie do temperatury ~f60° w podgrzewaczu 4c i po wyregulo¬ waniu ilosci przeplywu za pomoca mierni¬ ka cieczy 5d doprowadza sie do pompy z kolami zebatymi 6a. Jednoczesnie ze zbiorników 16 i 17 doprowadza sie benzy¬ ne (o ciezarze wlasciwym w temperaturze 20°C '= 0,78 i o granicznych temperatu¬ rach wrzenia 160 — IStf) po ogrzaniu do temperatury np. 40PC w podgrzewaczu 4d i po wyregulowaniu ilosci przeplywu za pomoca miernika cieczy 5c, do pompy z kolami zebatymi 6a w ilosci 50% wago* wych w stosunku do wyciagu zawierajace¬ go fenol. Po krótkim i dokladnym wymie¬ szaniu w tej pompie i po oziebieniu w chlodnicy 7 do +20°C rozdziela sie mie¬ szanine, zawierajaca benzyne i fenol, w wirówce 3c w +20° na produkt rafinowa¬ nia otrzymany z wyciagu i wyciag otrzy¬ many na zimno- Produkty rafinowania, otrzymywane w pierwszym i drugim okre¬ sie, oraz wyciag, otrzymywany w drugim okresie, podgrzewa sie do okolo 80PC w podgrzewaczach 8a — c i oddziela w ko¬ lumnach parowmczych 9 — 11 od uwol¬ nionego fenolu i oleju rozcienczajacego, po czym fenol doprowadza sie przez skrapla¬ cze 12a, 12c i 12e z powrotem do zbiorni¬ ków 20a — d, olej zas rozcienczony (ben¬ zyne) zbiera sie w skraplaczach 12b i tli i doprowadza do zbiorników 16 i 17; gora¬ cy produkt rafinowania przeplywa z ko¬ lumny 9 pfrzez odbieralnik 13 do zbiorni¬ ka 21.Przyklad L Smole z wegla brunatne¬ go, majaca podlegac obróbce i ogrzana do temperatury +60°, tloczy sie ze zbiornika i za pomoca pompy 2 do wirówki 3a, któ* ra uwalnia smole od zanieczyszczen me¬ chanicznych.Jesli stosuje sie 100 kg smoly wrzacej powyzej 250°C (o ciezarze wlasciwym w temperaturze 20PC — 0,95 i o punkcie krzepniecia = 43° oraz o zawartosci pa¬ rafiny = 20,0% i zawartosci kreozotu = 10,539 objetosciowych), to otrzymuje sie 50 kg produktu rafinowanego na goraco o ciezarze wlasciwym 038 w temperaturze 20°C, punkcie krzepniecia = 48° i zawar¬ tosci parafiny = 31%. Produkt rafinowa¬ ny na zimno, zbierany z kolumny 10 po¬ przez odbieralnik 14 w zbiorniku 22af otrzymuje sie w ilosci 20 kg (o ciezarze wlasciwym 0,96 w temperaturze 20°C, o punkcie krzepniecia = 36° i o zawartosci parafiny = 15%). Oprócz tego z kolumny // splywa przez odbieralnik 15 do zbior¬ nika 22b 30 kg wyciagu (o ciezarze wlasci¬ wym 1,10 w temperatrze 20PC i zawartosci parafiny = 1,5%), Przyklad II. 100 kg destylatu z ropy badenskiej o ciezarze wlasciwym 0,90 w temperaturze 30°C, punkcie krzepniecia +35° i zawartosci parafiny = 14%, mie¬ sza sie za pomoca pompy z kolami zebaty¬ mi w temperaturze +40^C z 250% wagowy¬ mi surowego krezolu zawierajacego 5% wody i rozdziela za pomoca wirówki utrzy¬ mujac temperature +40PC. Otrzymuje sie 70% produktu rafinowanego, wytworzone¬ go na cieplo.Wyciag, otrzymany na cieplo, rozcien¬ cza sie 50% wagowymi benzyny {o cieza¬ rze wlasciwym 0,78 w temperaturze 20°C i granicznych temperaturach wrzenia 150 — 180°C) i oziebia do —15°C. Otrzy¬ muje sie przy tym 19% (w przeliczeniu na material wyjsciowy) produktu rafinowane¬ go, wytworzonego na zimno, o zawartosci parafiny 4,5%, oddzielajacego sie od 11% ekstraktu o zawartosci parafiny 03 %« 'wy¬ tworzonego na zimno. Ten sam olej, podda¬ ny obróbce w jednym zabiegu, polegajacym na bezposrednim rozcienczeniu oleju wyj¬ sciowego benzyna i na oziebieniu do 0° po zadaniu uwodnionym krezolem, daje wy¬ ciag o zawartosci parafiny =3,5%, Roz-dzielanie w nizszej temperaturze na wyciag i produkt rafinowany nie jest mozliwe ze wzgledu na krzepniecie mieszaniny.Przyklad III. 100 kg mazi (o ciezarze wlasciwym w temperaturze 20° = 0,95v punkcie krzepnienia = 43° i zawartosci kreozotu = 8%), otrzymanej z pólkokso- wania wegla brunatnego, destylowanej do temperatury 250°C, poddaje sie oczysz¬ czaniu wstepnemu przez odwirowywanie, po czym ekstrahuje sie w temperaturze +60°C stu procentami furfurolu sposobem opisanym w przykladzie I. Otrzymuje sie 49% produktu rafinowanego (o ciezarze wlasciwym w temperaturze 20°C = 0,89 i o punkcie krzepniecia = 49°C), wytworzo¬ nego na cieplo.Wyciag, wytworzony na cieplo, miesza sie za pomoca pompy z kolami zebatymi z 50% benzyny (o ciezarze wlasciwym w temperaturze 20° = 0,78 i granicznych temperaturach wrzenia 150P— 180°C), po czym mieszanine po ochlodzeniu do tempe¬ ratury 20°C przepuszcza sie przez wirów¬ ke, w której wydziela sie produkt rafino¬ wania, wytworzony na zimno. W przeli¬ czeniu na material wyjsciowy otrzymuje sie 20% produktu rafinowania (o ciezarze wlasciwym w temperaturze 20°C = 0,946 i o punkcie krzepniecia +40PC), wytwo¬ rzonego na zimno, i 31% wyciagu (o cie¬ zarze wlasciwym w temperaturze 20°C = 1,10 i o zawartosci parafiny = 1,2%) wytworzonego na zimno. PL