Znany jest sposób rozdzielania za po¬ moca jednego tylko rozpuszczalnika, mia¬ nowicie krezolu surowego, raz w stanie bezwodnym, a raz w stanie nasyconym woda, produktów naftowych i ich frakcji na skladniki parafinowe, skladniki nafte¬ nowe (hydrocykliczne) oraz skladniki aromatyczne zawierajace zywice i asfalt.Przy stosowaniu wszystkich znanych sposobów ekstrakcji i rafinacji mozliwe jest oddzielenie tylko rafinowanej czesci mniej lub wiecej czysto parafinowej od ek¬ straktu zawierajacego oprócz skladników aromatycznych, zywic i asfaltów równiez wszystkie nafteny albo tez czesc ich. Przy tych sposobach trzeba wiec albo przy od¬ powiednio wiekszej wydajnosci rafinatu rezygnowac z wielkiej czystosci parafiny, poniewaz parafina ta jest zanieczyszczona mniejszymi lub wiekszymi ilosciami nafte- nów, albo tez uzyskuje sie o wiele mniej¬ sza wydajnosc, jesli sie chce otrzymywac skladniki parafinowe w stanie bardzo czy¬ stym i wolnym od naftenów.Stwierdzono, ze mozna osiagnac wyni¬ ki znacznie lepsze w porównaniu ze wspomnianym wyzej sposobem, jezeli za¬ stosuje sie, jako rozpuszczalnik, mieszani¬ ne bezwodnego krezolu z innym cieklym, nie mieszajacym sie z woda rozpuszczalni¬ kiem selektywnym, który rozdziela mie¬ szanine weglowodorów na skladniki para¬ finowe i naftenowe oraz zmniejsza lepkosc roztworu. Wedlug wynalazku stosuje sie te mieszanine najpierw w stanie bezwodnym w celu oddzielenia najczystszych skladni¬ ków parafinowych, a nastepnie — w stanie nasyconym woda w celu oddzielania sklad¬ ników czysto naftenowych. Po oddzieleniu skladników naftenowych pozostaja w wod¬ nym roztworze tylko skladniki aromatycz¬ ne, zywice i asfalty. Stosowanie obok kre¬ zolu surowego jeszcze drugiego rozpu¬ szczalnika powoduje zmniejszenie sie lep¬ kosci mieszaniny podczas ekstrakcji i daje moznosc zmniejszenia ogólnego zuzycia rozpuszczalników. Wzglednie nieznaczny dodatek do krezolu surowego drugiego rozpuszczalnika wprawdzie zmniejsza zdolnosc pochlaniania przez mieszanine wody, jednakze w tak nieznacznym stop¬ niu, ze calkowite oddzielanie uzytecznych skladników naftenowych jest zupelnie mo¬ zliwe.Jako rozpuszczalnik dodatkowy do kre¬ zolu surowego nadaja sie wszystkie ciecze, nie mieszajace sie z woda, których punkt wrzenia nie odbiega bardzo od granic wrze¬ nia krezolu surowego. Jako rozpuszczalni¬ ków dodatkowych uzywa sie np. nitroben¬ zenu, nitrotoluenu, aniliny, toluidyny, ksy- lidyny, etyloaniliny, dwuchlorobenzenu, e- teru dwuchlorodwuetylowego.Wedlug wynalazku traktuje sie mate¬ rial wyjsciowy w temperaturze mniej wie¬ cej o 15° nizszej od temperatury rozwar¬ stwienia bezwodna mieszanina rozpuszczal¬ ników, przy czym skladniki parafinowe po¬ zostaja nierozpuszczone w stanie najwiek¬ szej czystosci, nastepnie zas przez nasyce¬ nie mieszaniny woda wydziela sie skladni¬ ki naftenowe w czystym stanie. Mozna równiez w temperaturze podwyzszonej rozpuscic zupelnie produkt naftowy w bezwodnym rozpuszczalniku, a nastepnie w celu oddzielenia skladników parafino- wych oziebic otrzymany roztwór do tempe¬ ratury mniej wiecej o 15° nizszej od tem¬ peratury rozwarstwienia.W pewnych przypadkach okazalo sie rzecza praktyczna stosowanie opisanego sposobu oddzielania dopiero po uprzednim usunieciu glównej czesci asfaltów, zywic i skladników aromatycznych przez obróbke wstepna polegajaca na tym, ze produkt naftowy poddaje sie najpierw ekstrakcji za pomoca pewnej ilosci mieszaniny rozpu¬ szczalników nasyconej woda. Nastepnie stosuje sie opisany wyzej zasadniczy spo¬ sób wedlug wynalazku. W ten sposób o- trzymuje sie dwa ekstrakty nasycone wo¬ da, które nastepnie laczy sie ze soba. Co prawda zuzywa sie przy tym nieco wiecej rozpuszczalnika, ale w pewnych przypad¬ kach taka wstepna obróbka pozwala na otrzymywanie, przy tej samej wydajnosci, skladników naftenowych o znacznie wiek¬ szej czystosci.Sposób wedlug wynalazku mozna sto¬ sowac do przeróbki róznych materialów wyjsciowych i pozwala na otrzymywanie róznych ilosci zmiennej jakosci skladni¬ ków parafinowych i naftenowych. W prze¬ ciwienstwie do wszystkich stosowanych dotychczas sposobów ilosc rozpuszczalnika jest nieznaczna. W przypadku bardzo ciemnych destylatów maksymalne zuzycie rozpuszczalnika wynosi 150% destylatu.Przy czystszych materialach wyjsciowych ilosc ta spada do mniej wiecej 100%.Ekstrakcje bezwodna za pomoca mieszani¬ ny rozpuszczalników mozna wykonywac badz okresowo, badz w sposób ciagly* W przypadku okresowego sposobu postepo¬ wania dzieli sie cala ilosc rozpuszczalni¬ ka na trzy nierówne czesci, przy czym naj- - 2 -pierw ekstrahuje sie najwieksza czescia, nastepnie mniejsza, wreszcie — po raz trzeci — najmniejsza czescia. We wszyst¬ kich tych przypadkach przez ogrzewanie mozna doprowadzic do zupelnego rozpu¬ szczenia sie oleju w rozpuszczalniku, po czym przez oziebienie . do odpowiedniej temperatury wywoluje sie oddzielenie.Jest rzecza korzystna przeprowadzac trak¬ towanie w trzech szeregowo rozmieszczo¬ nych oddzielaczach odsrodkowych z wla¬ czonymi przed nimi pompami mieszajacy¬ mi, przy czym mozna w tym przypadku za¬ stosowac zasade przeciwpradu i sposób przeróbki ciagly. Równiez w wiezach eks¬ trakcyjnych mozna pracowac w sposób ciagly stosujac zasade przeciwpradu. Na¬ sycanie ekstraktu woda albo wytracanie skladników naftenowych najlepiej jest uskuteczniac w pompie mieszajacej, od¬ dzielanie zas — w zbiorniku przez odsta- wanie sie mieszaniny albo tez w wirów¬ kach.Jezeli uzyc mniej rozpuszczalnika, to wydajnosc najczystszych skladników para¬ finowych zmniejsza sie, natomiast zwiek¬ sza sie wydajnosc skladników nafteno¬ wych. Zwiekszenie wydajnosci skladników parafinowych kosztem jakosci produktu mozna osiagnac stosujac przy traktowaniu bezwodnym rozpuszczalnikiem odpowied¬ nio nizsza temperature. Dzieki temu sklad¬ niki czysto naftenowe wydzielaja sie ra¬ zem ze skladnikami parafinowymi. Ten sposób przeróbki nadaje sie zwlaszcza wtedy, gdy skladniki naftenowe posiadaja maly ciezar wlasciwy i duzy wspólczynnik lepkosci.Oddzielone rafinaty parafinowe i na¬ ftenowe zawieraja kilka procentów rozpu¬ szczalnika. W celu odzyskiwania rozpu¬ szczalnika produkty rafinacji poddaje sie destylacji w prózni az do malej pozostalo¬ sci rozpuszczalnika, która usuwa sie calko¬ wicie przez przedmuchiwanie przez nia przegrzanej pary wodnej. Produkty wolne od rozpuszczalnika mozna zmieszac z \% ziemi bielacej i odsaczyc, po czym nadaja sie one do dalszej przeróbki.Jezeli pozadane jest dalsze polepszenie jakosci skladników naftenowych, to mozna je znowu potraktowac w niskiej tempera¬ turze pewna iloscia bezwodnego rozpu¬ szczalnika, przy czym zabieg ten nawet w najmniej pomyslnych przypadkach daje jasne rafinaty naftenowe odporne na utle¬ nianie. W wiekszosci przypadków taka obróbka jednak nie jest potrzebna.Rafinaty parafinowe i naftenowe otrzy¬ mywane wedlug sposobu niniejszego od¬ znaczaja sie wogóle duza odpornoscia na utlenianie oraz posiadaja najwiekszy mo¬ zliwy wspólczynnik lepkosci przy osiagnie¬ tym malym ciezarze wlasciwym.Ponizej podano kilka przykladów wy¬ konania sposobu wedlug wynalazku.Przyklad I. 100 czesci surowego de¬ stylatu mieszanego oleju europejskiego (V500C = 9,9° Englera, wskaznik lepkosci A. S. T. M. = —23) wstrzasa sie ze 150 czesciami mieszaniny skladajacej sie z 85% krezolu surowego i 15% nitrobenzenu.Oddzielone skladniki parafinowe stanowia produkt rafinowany o wskazniku lepkosci A. S. T. M. = 71 i posiadaja barwe zólta.Otrzymuje sie 27 czesci takiego rafinatu parafinowego. Ekstrakt nasyca sie woda, daje mu odstac, po czym sciaga sie górna warstwe wykazujaca niebieska fluorescen- cje. Warstwa ta sklada sie z czystych skladników naftenowych, jest zupelnie wolna od zywic, a wiec rafinowana, i po¬ siada wskaznik lepkosci A. S. T. M. = 35.Otrzymuje sie 41 czesci produktu nafteno- wego. Pozostaly ekstrakt, zawierajacy mie¬ szanine rozpuszczalników oddziela sie bez reszty od mieszaniny rozpuszczalników przez destylacje, ewentualnie z para wod¬ na; pozostale skladniki benzenowe stano¬ wia ciemny olej zawierajacy substancje a- romatyczne, asfalty, zywice i substancje wytwarzajace zywice. — 3 -Jezeli do oddzielania skladników para¬ finowych stosuje sie sam nitrobenzen, to otrzymuje sie tylko 23 czesci oleju parafi¬ nowego o takim samym wskazniku lepko¬ sci. Jezeli stosuje sie sam krezol surowy, to otrzymuje sie 31 czesci oleju parafino¬ wego o nieco gorszym wskazniku lepkosci, ale tylko 38 czesci olejów naftenowych.' Do oddzielania nie wystarcza wtedy 150 cze¬ sci, lecz trzeba zuzyc 200 — 250 czesci krezolu surowego.Przyklad IL 100 czesci ciezkiego ru¬ munskiego destylatu oleju samochodowe¬ go o ciezarze wlasciwym 0,950 w 20°C, lepkosci 26° wedlug Englera w temperatu¬ rze 50° i o wskazniku lepkosci A- S. T.M. = 25 ogrzewa sie z 150 czesciami mie¬ szaniny skladajacej sie z 80% objetoscio¬ wych krezolu surowego i 20% objetoscio¬ wych aniliny do 40°C, az do zupelnego rozpuszczenia, a nastepnie oziebia do 10°C, Oddzielony olej parafinowy uwalnia sie pod cisnieniem zmniejszonym od resztek rozpuszczalnika i przedmuchuje przegrza¬ na pare wodna. Otrzymuje sie jasnozólty produkt o ciezarze wlasciwym 0,895 w tem¬ peraturze 20°C, lepkosci 13° Englera w temperaturze 50°C i o wskazniku lepkosci A. S. T. M. = 60, przy czym wydajnosc wynosi 45% objetosciowych destylatu.Ekstrakt nasyca sie w zwyklej temperatu¬ rze mniej wiecej 10%-ami wody, po czym wkrótce olej naftenowy oddziela sie jako warstwa górna. Warstwe te odciaga sie, poddaje destylacji w prózni, a nastepnie przedmuchaniu przegrzana para wodna.Olej naftenowy posiada barwe jasna, cie¬ zar wlasciwy 0,934 w temperaturze 20PC, lepkosc 21° Englera w temperaturze 50PC i wskaznik lepkosci A. S. T. M. = 13. Wy¬ dajnosc wynosi 14% objetosciowych mate¬ rialu wyjsciowego. Pozostalosc po odde¬ stylowaniu w prózni rozpuszczalnika i przedmuchaniu za pomoca przegrzanej pa¬ ry wodnej stanowi lepki czarny olej asfal¬ towy.Przyklad III. 100 czesci rosyjskiego destylatu maszynowego o "ciezarze wlasci¬ wym 0,922 w temperaturze 20°Cf lepkosci 8,3? wedlug Englera w temperaturze 50°C i o wskazniku lepkosci A. S. T. M. = 50 traktuje sie w 10°C 140 czesciami miesza¬ niny skladajacej sie z 85% objetosciowych krezolu surowego i 15% objetosciowych ni¬ trotoluenu w ten sposób, ze w pierwszej pompie miesza sie dokladnie olej z 80 cze¬ sciami mieszaniny rozpuszczalników, a na¬ stepnie w pierwszej wirówce oddziela sie ekstrakt od nierozpuszczonego oleju, po czym nierozpuszczony olej w drugiej pom¬ pie miesza sie z 40 czesciami swiezego roz¬ puszczalnika, a w drugiej wirówce oddzie¬ la sie nierozpuszczony olej, wreszcie w trzeciej pompie mieszajacej i w trzeciej wirówce proces ten zostaje powtórzony przy uzyciu 20 czesci swiezego rozpu¬ szczalnika. Ekstrakty ze wszystkich trzech wirówek laczy sie ze soba. Nierozpuszczo¬ ny olej uwalnia sie od resztek rozpuszczal¬ nika jak w przykladzie II; otrzymuje sie bardzo jasny produkt parafinowy o ciezarze wlasciwym 0,885 w temperaturze 20°C, lepkosci 5,5° wedlug Englera w temperatu¬ rze 50°C i wskazniku lepkosci A. S. T.M. = 90. Wydajnosc wynosi 52% objeto¬ sciowych destylatu. Polaczone ekstrakty miesza sie dokladnie w czwartej pompie mieszajacej z 10 czesciami wody i w czwar¬ tej wirówce oddziela sie klarowny olej naftenowy, który uwalnia sie od resztek rozpuszczalnika jak w przykladzie II, mie¬ sza na cieplo z 1 % ziemi bielacej i od¬ sacza; otrzymuje sie produkt rafinacji do¬ brej barwy, o ciezarze wlasciwym 0,910 w temperaturze 20°C, lepkosci 7,8° wedlug En¬ glera w temperaturze 50°C i o wskazniku lepkosci A. S. T. M. = 72. Wydajnosc wy¬ nosi 28% objetosciowych destylatu. Eks¬ trakt nasycony woda miesza sie z 40% sredniej benzyny i poddaje oddestylowa¬ nia przy którym wraz z benzyna usuwa sie calkowicie wode. Odwodniony ekstrakt od- — 4 —dziela sie od rozpuszczalnika przez desty¬ lacje w prózni, przy czym rozpuszczalnik otrzymuje sie w stanie bezwodnym.Przyklad IV. 100 czesci rosyjskiego „Brigtstock" (bezparafinowy „Grozny") o ciezarze wlasciwym 0,905 w temperaturze 20°C, lepkosci 31° wedlug Englera w tem¬ peraturze 50°C i wskazniku lepkosci A. S.T. M. — 84 ekstrahuje sie 120 czesciami mieszaniny skladajacej sie z 80% objeto¬ sciowych krezolu surowego i 20% objeto¬ sciowych eteru dwuchlorodwuetylowego w ten sam sposób, jak w przykladzie III, w temperaturze 35° — 'MFC. Po wydzieleniu przez oziebienie otrzymuje sie rafinat para¬ finowy, który po uwolnieniu od resztek rozpuszczalnika posiada ciezar wlasciwy 0,896 w temperaturze 20PC, lepkosc 25,6° wedlug Englera w temperaturze 50°C, wskaznik lepkosci A. S. T. M, = 93 i sta¬ nowi jasnozielono-zólty produkt zupelnie przezroczysty; wydajnosc wynosi 74% objetosciowych materialu wyjsciowego.( Naftenowy produkt rafinacji otrzymuje sie przez wytracenie woda, oddestylowanie i 1 odsaczenie z 1 % ziemi bielacej; barwa pro¬ duktu jest dobra, wydajnosc 18,5%, cie¬ zar wlasciwy w temperaturze 20% = = 0,914, lepkosc 34,5° wedlug Englera w temperaturze 50°C, wskaznik lepkosci A.S. T. M. = 72.Przyklad V* 100 czesci ciezkiego de¬ stylatu, perskiego o zawartosci siarki 4,1%, ciezarze wlasciwym 0,953 w temperaturze 20°C, lepkosci 16° wedlug Englera w tem¬ peraturze SO^C i wskazniku lepkosci A. S.T. M. ='43 ekstrahuje sie w temperaturze 15°C 150 czesciami mieszaniny skladajacej sie z 82% objetosciowych krezolu surowe¬ go i 18% dwuchlorobenzenu (cieklego) i podzielonej na kilka porcji- Otrzymuje sie olej parafinowy w ilosci 30% objetoscio¬ wych materialu wyjsciowego, przy czym produkt posiada barwe jasna, ciezar wla¬ sciwy 0,880 w temperaturze 20°C, lepkosc 7,5° wedlug Englera w temperaturze 50°C, wskaznik lepkosci A. S. T. M, = 92, a za¬ wartosc siarki zmniejsza sie do 0,5%.Skladniki naftenowe otrzymywane w ilosci 35% objetosciowych posiadaja co prawda odpowiednie cechy (ciezar wlasciwy 0,920 w temperaturze 2Q°C, lepkosc 10,8°! wedlug Englera w temperaturze 50PC, wskaznik lepkosci A. S. T. M. = 76), ale nie posia¬ daja jeszcze odpowiedniej barwy. W celu poprawienia barwy produktu traktuje sie go 50 czesciami bezwodnej mieszaniny rozpuszczalników w temperaturze 0°C, przy czym 30% naftenów przechodzi do roztworów, a 70% pozostaje nierozpuszczo- nych. Pa usunieciu resztek rozpuszczalnika przez oddestylowanie w prózni i przedmu¬ chanie para przegrzana powtórnie rafino¬ wany produkt naftenowy posiada barwe bardzo jasna, ciezar wlasciwy 0,900 w tem¬ peraturze 20°, lepkosc 8,5° wedlug Engle¬ ra w temperaturze 50° i wskaznik lepkosci A. S. T. M. = 90.Przyklad VL 100 czesci ciezkiego de¬ stylatu rosyjskiego o ciezarze wlasciwym 0,925 w temperaturze 20°C, lepkosci 23° wedlug Englera w temperaturze 50°C i wskazniku lepkosci A. S. T. M. = 58 ekstrahuje sie w temperaturze 30°C w dwóch porcjach 50 czesciami nasyconej woda mieszaniny skladajacej sie z 78% objetosciowych krezolu surowego i 22% objetosciowych etyloaniliny. Dokladne zmieszanie uskutecznia sie w pompie mie¬ szajacej. Nierozpuszczona czesc destylatu o barwie znacznie jasniejszej ekstrahuje sie 100 czesciami bezwodnej mieszaniny rozpu¬ szczalników w dwóch albo trzech porcjach w ten sposób, ze poczatkowo mieszanine ogrzewa sie do 50°C az do rozpuszczenia oleju, a nastepnie oziebia sie do tempera¬ tury mniej wiecej 20°C i poddaje odstaniu.Wytracony olej parafinowy w ilosci 68% objetosciowych materialu wyjsciowego sta¬ nowi ciecz o bardzo jasnej barwie, ciezarze wlasciwym 0,896 w 20°C, lepkosci 14° we¬ dlug Englera w temperaturze 50°C i o — 5 —wskazniku lepkosci A. S. T. M. = 90.Bezwodne ekstrakty nasyca sie woda i otrzymuje sie skladniki naftenowe w ilosci 15% objetosciowych materialu wyjsciowe¬ go o zupelnie odpowiedniej barwie, cie¬ zarze wlasciwym 0,915 w temperaturze 20°C, lepkosci 22° wedlug Englera w tem¬ peraturze 50°C i wskazniku lepkosci A. S.T. M. = 65. Obydwa ekstrakty nasycone woda i pochodzace z traktowania wstepne¬ go oraz z normalnej przeróbki laczy sie i przerabia na olej asfaltowy.Przyklad VII. 100 czesci destylatu o- leju wrzecionowego pochodzenia azjatyc¬ kiego, o ciezarze wlasciwym 0,895 w tem¬ peraturze 20°C, lepkosci 1,95° wedlug En¬ glera w temperaturze 50°C i o wskazniku lepkosci A. S. T. M. = 32 ekstrahuje sie w 10°C w trzech porcjach 100 czesciami mie¬ szaniny skladajacej sie z 80% objetoscio¬ wych krezolu surowego i 20% objetoscio¬ wych orto-toluidyny. Otrzymuje sie rafi- nat parafinowy o barwie bardzo jasnej w ilosci 40% objetosciowych materialu wyj¬ sciowego. Produkt posiada ciezar wlasci¬ wy = 0,850 w temperaturze 20°C, lepkosc 1,90° wedlug Englera w temperaturze 50°C, wskaznik lepkosci A-, S. T. M. = 92.Produkty naftenowe stanowia 35% objeto¬ sciowych materialu wyjsciowego, posiadaja barwe jasna, ciezar wlasciwy 0,875 w tem¬ peraturze 20°C, lepkosc 2,0° wedlug En¬ glera w temperaturze 50°C, wskaznik lep¬ kosci A. S. T. M. = 60. Pozostalosc' po od¬ destylowaniu rozpuszczalników i wody w ilosci 25% objetosciowych materialu wyj¬ sciowego stanowi olej ciemny o ciezarze wlasciwym 0,975 w temperaturze 20°C, lepkosci 3,8° wedlug Englera w temperatu¬ rze 50^0 i wskazniku lepkosci A. S. T.M. = 38.Kwasy naftenowe, które w pewnych olejach, zwlaszcza w destylatach rumun¬ skich, znajduja sie w wiekszej ilosci, prze¬ chodza przy stosowaniu sposobu wedlug wynalazku prawie calkowicie do ekstraktu, wobcc czego przy ekstrakcji zachodzi tak¬ ze zupelne odkwaszenie destylatów. PL