Przedmiotem niniejszego wynalazku jest busola, której swobodnie wahliwy uklad sklada sie z trzech czesci, nasta¬ wianych jedna wzgledem drugiej, a mia¬ nowicie: magnesu, wskaznika kierunku ru¬ chu oraz jeszcze trzeciej czesci, która za¬ zwyczaj sluzy jako wskaznik kierunku pólnoe-poludnie, Ceche znamienna wynalazku stanowi, ze busola jest zaopatrzona w zabieraki o- raz (lub) narzady ryglujace, które mozna wprowadzac w zaczepienie z poszczegól¬ nymi czesciami swobodnie wahliwego u- kladu i za pomoca których mozna nasta¬ wiac z zewnatrz wskaznik kierunku ruchu oraz wskaznik kierunku pólnoe-poludnie w pozadane polozenie katowe zarówno wzgledem siebie, jak i wzgledem magnesu busoli. Przy poslugiwaniu sie busola jest rzecza celowa przesuniecie wzgledne linii symetrii magnesu i kreski, oznaczajacej pólnoc na wskazniku pólnoe-poludnie o kat deklinacji magnetycznej. W ten spo¬ sób kreska pólnocy wskazywac bedzie po¬ prawnie kierunek poludnika geograficzne- go, wobec czego wlasnie trzecia ruchoma czesc ukladu wahliwego busoli nosi naz¬ we wskaznika kierunku pólnoe-poludnie.Pomiedzy wspomniana kreska, wskazuja¬ ca pólnoc, a wskaznikiem kierunku ruchu nastawia sie kat, równy katowi odczyta¬ nemu na mapie. Jezeli uklad ruchomy jest odryglowany, to wskaznik kierunku ruchu bedzie wówczas podawal w terenie kieru-nek kursu, py- Wedlug wynalazku* wspomniane narza¬ dy zabierakowe i ryglujace umieszcza sie z boku i (lub) ponizej ukladu wahliwego, oo umozliwia swobodna obserwacje tego ukladu z góry. Narzady zabierakowe oraz (lub) ryglujace nastawia sie przy tym naj¬ lepiej przy wszystkich polozeniach po¬ szczególnych czesci ukladu wahliwego za pomoca recznych narzadów nastawczych, umieszczonych z boku lub tez po bokach oslony, otaczajacej cala busole.Dalsze cechy znamienne wynalazku sa wyjasnione w nastepujacym ponizej bar¬ dziej szczególowym opisie paru przykla¬ dów wykonania wynalazku, przedstawio¬ nych na rysunku. Na rysunku tym fig, 1 przedstawia przekrój pionowy busoli we¬ dlug wynalazku, fig. 2 — szczegól, fig. 3 — przekrój poziomy, fig. 4 i 5 zas przed¬ stawiaja schematycznie przekroje pionowe dwóch dalszych postaci wykonania busoli wedlug wynalazku.Na fig. 1 — 3 cyfra 4 oznacza przy¬ krywke, cyfra 6 zas — dno plaskiej puszki szklanej, wykonanej calkowicie z jednego kawalka i obejmujacej uklad wahliwy, który mozna umiescic nad mapa i obser¬ wowac z góry, co ulatwia nastawianie. Do oslony przymocowane jest ramie 170, dzwigajace ostrze 173, na którym oparty jest uklad wahliwy busoli. Trzy nastawne wzgledem siebie czesci tego ukladu sa wykonane w postaci trzech cienkich tarcz szklanych 100, 102 i 104, przy czym tarcza 104 dzwiga magnes pierscieniowy 106 bu¬ soli. Na tarczy IW wyryta lub namalowa¬ na jest strzalka, sluzaca do wskazywania prawidlowego kierunku ruchu. Tarcza 102 jest zaopatrzona w róze wiatrów oraz w podzialke katowa i stanowi wskaznik kie¬ runku pólnoc-poludnie, który przy odry- glowanym ukladzie wahliwym wskazuje poprawnie kierunek poludnika geograficz¬ nego. Liczba 18 oznacza umieszczony po¬ srodku czóp, w którym osadzony jest ka- mien lozyskowy 20, opierajacy sie swo¬ bodnie na ostrzu 173. Na czopie 18 osa¬ dzony jest obrotowo pierscien 22, do któ¬ rego przycisnieta jest mocno tarcza 102 za. posrednictwem odpowiednich wkladek; tar cza 104, dzwigajaca magnes, jest osadzo¬ na natomiast obrotowo na pierscieniu 22, przy czym plytka sprezynujaca 23 za¬ pewnia niezbedne tarcie. Tarcza 100 jest przymocowana nieruchomo do czopa 18, a mianowicie przez wcisniecie jej pomiedzy odsade czopa 18 oraz przycisnieta do niej tuleje 30. Plytka sprezynujaca 31 powodu¬ je powstawanie niezbednego tarcia po¬ miedzy czopem 18 a pierscieniem 22, tak iz czesci te, normalnie biorac, sa zabiera¬ ne jedna przez druga, ale moga pomimo to byc w razie potrzeby przekrecone wzgle* dem siebie.Opisany wyzej uklad wahliwy mozna zaryglowac za pomoca preta 142, który zarazem stanowi narzad, unieruchomiaja¬ cy magnes kompasu oraz wskaznik kierun¬ ku pólnoc-poludnie przy odpowiednim nastawieniu wskaznika kierunku ruchu (tarczy 100) wzgledem poprzednio wy¬ mienionych czesci. W tym celu pret 142 jest zaopatrzony na koncu w powierzchnie stozkowa 38, wspóldzialajaca z odpowia¬ dajaca jej powierzchnia stozkowa 34 pier¬ scienia obrotowego 22, osadzonego na czo¬ pie 18. Obie powierzchnie stozkowe 34 i 38 najlepiej jest wykonac w postaci zazebia¬ jacych sie nawzajem wienców zebatych; moga one jednak byc wykonane inaczej, to jest tak, aby ich wzajemny obrót byl uniemozliwiony po zaryglowaniu. Tak np. jedna z tych powierzchni moze byc oblozo¬ na guma, co wystarcza do zapewnienia niezbednego tarcia. Powierzchnie 34 i 38 moga tez miec ksztalt kulisty, plaski albo dowolny inny. Uklad wahliwy jest podno¬ szony i ryglowany stozkowa powierzchnia 38 preta ryglujacego przez obracanie tego preta dookola czopa 140; obrót ten usku- — 2 -tecznia sie w opisany ponizej sposób za pomoca nastawianej recznie tulei 108.Narzad zabierakowy tarczy 100 wskaz¬ nika kierunku ruchu stanowi osadzone na walku 42 kólko zebate 44, wspólpracujace z wiencem zebatym 24, w który zaopa¬ trzony jest u dolu czop 18. Kólko zebate 44 moze jednak byc zastapione kólkiem ciernym, wspólpracujacym z odpowiednio uksztaltowana powierzchnia czopa 18.Ruch kólka zebatego 44 jest przekazywa¬ ny w sposób opisany nizej za pomoca tulei nastawczej 108 walkowi napedowemu 42.Walek 42 jest umieszczony obrotowo we¬ wnatrz preta ryglujacego 142, wskutek czego jest on zabierany tym pretem pod¬ czas obracania go dookola czopa 140. Przy podnoszeniu preta ryglujacego w celu za¬ ryglowania ukladu kólko zebate 44 oraz wieniec zebaty 24 wchodza we wzajemne zazebienie, tak iz po zaryglowaniu mozna obrócic czop 18, a z nim i wskaznik kie¬ runku ruchu, podczas gdy pierscien 22 po¬ zostaje nieruchomy, wskutek czego magnes busoli oraz wskaznik pólnoc-poludnie za¬ chowuja swe polozenie.Walek 42 sluzy tez do nastawiania ka¬ ta deklinacji, t. j. do obracania tarczy 104 wzgledfem tarczy 102. W tym celu walek napedowy 42 jest zaopatrzony w kólko zebate 68, które przez osiowe przesuniecie walka 42 wprowadza sie w zazebienie (po zaryglowaniu ukladu) z odpowiednim wiencem zebatym 105, przymocowanym do tarczy 104. Wieniec zebaty 105 moze posiadac tylko kilka zebów, poniewaz przy nastawianiu deklinacji chodzi prze¬ waznie o niewielkie katy. Wieniec zebaty 105 najlepiej jest umiescic po tej samej stronie srodka, co poludniowy koniec ma¬ gnesu, co umozliwia usuniecie inklinacji magnetycznej.Wypelniona ciecza puszka szklana, w której umieszczone sa opisane wyzej cze¬ sci, jest zamknieta przykrywka 132, przy¬ legajaca do swobodnych brzegów przy¬ krywki i dna puszki. Przekazywanie ru¬ chów zewnetrznej tulei nastawczej 108 poprzez te przykrywke walkowi 42 usku¬ tecznia sie za pomoca gietkiej scianki IW, przymocowanej do przykrywki. Srodkowa czesc tej scianki oraz przymocowane do niej po obydwóch jej stronach narzady do przenoszenia ruchu sa wykonane w ten sposób, ze moga one byc wprawiane w ruch wahadlowy, przy czym wahania tych na¬ rzadów w obydwóch kierunkach od polo¬ zenia zerowego sa przeksztalcane w ruch obrotowy. Scianke przedzielajaca 110 naj¬ lepiej jest wykonac z celofanu i nadac jej postac wypukla, np. postac czaszy kuli¬ stej, co uskutecznia sie jeszcze przed u- mieszczeniem jej w busoli. W ten sposób osiaga sie to, ze podczas przenoszenia ru¬ chu nie wystepuja zadne wydluzenia, lecz tylko wygiecia materialu. Narzady do przenoszenia ruchu, zlaczone sztywno ze 4cianka, sa wykonane w postaci czesci 112 i tl4 z celuloidu, celonu itd. o powierzch¬ niach kulistych, zwróconych ku sciance, a to w celu wywolania równomiernego wy¬ ginania sie scianki. Srodkowa czesc po¬ wierzchni kulistych jest sklejona lub spo¬ jona ze scianka celofanowa. Liczba 116 oznacza precik metalowy, sluzacy do usztywnienia czesci 112 i 114. Po przeciw¬ leglych stronach scianki umieszczone sa dwa walki wspólosiowe 118 i 120, zaopa¬ trzone w ukosnie przebiegajace i wspólo¬ siowe ze soba wydrazenia, sluzace jako lozyska czesci 112 i 114. Srodkowe linie walków i lozysk przecinaja sie ze soba w plaszczyznie scianki 110. Podczas obraca¬ nia walka 120 narzad, skladajacy sie z czesci 112 i 114 zakresla dwa stozki i na¬ daje walkowi 118 ruch obrotowy. Walek 118 jest zaopatrzony w kólko zebate 122, wspólpracujace z kolem zebatym 124, u- mocowanym na walku napedowym 42, przy czym walek zewnetrzny t20 moze byc sprzegniety z moletowana tuleja T98 tak, iz przez obrót tego walka mozna obró- — 3 —cic Walek napedowy 42, a przez to prze¬ stawic wzgledem siebie poszczególne cze¬ sci ukladu wahliwego. Tuleja 108 jest u- mieszczona obrotowo wzgledem busoli za pomoca dwóch srub 126 i 128, wchodza¬ cych w zlobek wykonany w szyjkowatej czesci 130, umocowanej na pokrywce me¬ talowej 132. Tuleja 108 jest zaopatrzona w krótki walek 134 o przekroju prosto¬ katnym, wchodzacy dokladnie w odpo¬ wiednio uksztaltowane wyciecie tulei tak, iz walek 134 zostaje zabierany wskutek obrotu tulei 108. Do wewnetrznego konca Walka 134 przynitowana jest tarcza 136, której obwód jest wykonany w postaci wienca zebatego, do zewnetrznego zas konca tego walka przynitowana jest galka przyciskowa 138. Koniec walka 134 przy- lega bezposrednio do konca walka 120, zewnetrzny zas koniec walka 118 przyle¬ ga do wygietego konca preta zatrzymuja¬ cego 142 obracanego dokola czopa 140.Przez wcisniecie galki przyciskowej 138 mozna przeto przesunac walki 120 i 118 i uruchomic pret ryglujacy. Galka przy¬ ciskowa moze byc unieruchomiona w po¬ lozeniu wcisniecia przez nieznaczne jej obrócenie, przy czym naroza walka 134 opieraja sie wówczas o nasadke 144. Przy uwalnianiu galki przyciskowej 138 po¬ szczególne narzady wracaja w polozenie, przedstawione na fig. 1 i 3. Walki wspól¬ osiowe 118 i 120 posiadaja bowiem pewne okreslone polozenie spoczynku, okreslone dzialaniem sprezyn, umieszczonych mie¬ dzy nimi i powodujacych ich wzajemne od¬ dzialywanie na siebie. Sprezyna srubowa 146, której dzialanie jest przekazywane za pomoca walka 134, dziala w jednym kierunku, podczas gdy sprezyna 148, przylegajaca do wewnetrznego konca wal¬ ka 118, dziala w kierunku przeciwnym.Zamiast sprezyny 146 mozna zostosowac narzad hamujacy, do którego przyciskana jest tarcza 136 i po którego uwolnieniu mozna przesunac tarcze 136 w prawo, przy zachowaniu opisanego juz wyzej nasta¬ wienia deklinacji. Sprezyna 150 sluzy do utrzymywania normalnie preta ryglujace¬ go w polozeniu wzniesionym. Do sprzega¬ nia moletowanej tulei 108 z walkiem 120 sluzy tuleja przesuwna 152, umieszczona na walku 120 i sprzegana z walkiem 120 za pomoca sztyftu 154. Koniec zewnetrzny tulei 152 jest wykonany w postaci wienca zebatego 156, który moze byc wprowa¬ dzony w zazebienie z wiencem zebatym tarczy 136 przez przesuniecie tulei 152 w kierunku osiowym. Przesuniecie takie mo¬ ze byc spowodowane przez nacisniecie gal¬ ki przyciskowej 158 (fig. 3) polaczonej z dzwignia 160, której koniec wchodzi w zlobek 162 tulei 152. Sprezyna 164 spro¬ wadza galke przyciskowa 158 i tuleje 152 w ich polozenie pierwotne.Kat deklinacji jest nastawiany przez przesuwanie w kierunku osiowym walka napedowego 42, wskutek czego kólko zeba¬ te 68 wprowadza sie w zazebienie z odpo¬ wiednim, wiencem zebatym 105, przymo¬ cowanym do tarczy szklanej 104. Wedlug wynalazku zastosowane sa przeto srodki techniczne, pozwalajace na przesuwanie w kierunku osiowym walka napedowego 42 przy jednoczesnym, skierowanym na zewnatrz, przesunieciu w kierunku osio¬ wym walków wspólosiowych 118 i 120.Osiaga sie to za pomoca tarczy 166, przy- nitowanej do kola zebatego 122 i przyle¬ gajacej do kola zebatego 124. Przesuniecie walków wspólosiowych do wnetrza busoli w celu odryglowania ukladu wahliwego nie powoduje przeto — jak to latwo widac z rysunku — zadnego przesuniecia Walka napedowego 42. Sprezyna 168 sluzy dó wywierania nacisku na walek napedowy 42 w lewo, wskutek czego w warunkach normalnych kólko zebate 44 jest zazebio¬ ne. Przesuniecie walków 118 i 120, a prze¬ to tez i walka 42 w kierunku na zewnatrz osiaga sie przez przycisniecie galki przy¬ ciskowej 158, przy czym przewidziany — 4 —jest narzad do wciskania tej galki do we¬ wnatrz przyrzadu. Koniec dzwigni 160, wchodzacy w zlobek 162, przesuwa przy tym tuleje 152 o pewien odcinek o dlugo¬ sci wiekszej niz dlugosc szpary, wykona¬ nej w tejze tulei i przeznaczonej na sztyft 154, wskutek czego tuleja ta zabiera ze soba walek 120 i przesuwa go na zewnatrz.Równoczesnie sprzegnieta zostaje tuleja moletowana 108, tak iz mozna teraz na¬ stawiac kat deklinacji przez odpowiednie przekrecanie tulei 108.Ramie 170, dzwigajace ostrze 173, na którym opiera sie uklad wahliwy, posiada rowek, w który wpada pret ryglujacy 142 oraz walek napedowy 42 w chwili odry- glowywania ukladu. Fig. 2 przedstawia przekrój tych czesci wzdluz linii 7 — 7 na fig. 1 w polozeniu, które czesci te zajmuja po odryglowaniu ukladu wahliwego. Z figu¬ ry tej widac tez sposób osadzenia walka 42 w lozyskach preta ryglujacego 142. Ramie 170, posiadajace ksztalt litery U, posiada w poblizu srodka busoli 2 uszka 172, w których pret ryglujacy znajduje boczne oparcie w jego polozeniu podniesionym.Poniewaz pret nie moze przesuwac sie w kierunku podluznym, a tylko moze obracac sie dokola czopka 140, przeto na ostrze 173 nie oddzialywa zadna czesc ukladu wahliwego ani narzad ryglujacy nawet przy wstrzasnieniach busoli, lecz jest ono calkowicie odciazone. Równiez i na dru¬ gim koncu ramienia 170 umieszczone sa odpowiednio wysokie kolnierze, które slu¬ za do umocowania czopka 140. Ramie 170 jest umocowane w ten sposób, ze zagieta pod katem jego czesc koncowa 174 jest przynitowana do czesci 178, sluzacej do osadzenia walka 118.Szklana puszka busoli, wykonana z jednego kawalka, jest pokryta po stronie wewnetrznej warstwa 180 przezroczystego materialu gietkiego, np. celuloidu, cellonu, lakieru zaponowego, lakieru blonnikowe¬ go, werniksu, przezroczystej farby lub substancji podobnych. Na swobodnym koncu puszki oraz w przykrywce 132 umieszczone sa wykonane z tego samego materialu czesci 182 i 184, polaczone w odpowiedni sposób ze soba oraz z warstwa 180, np. przez sklejenie lub przez spojenie za pomoca odpowiedniego rozpuszczalni¬ ka. W ten sam sposób polaczona jest scian¬ ka celofanowa 110 z czescia 184, tak iz puszka jest uszczelniona po stronie we¬ wnetrznej za pomoca ciaglej warstwy ce¬ luloidu lub materialu podobnego. W war¬ stwie tej przewidziany jest szyjkowaty o- twór 186 do napelniania, który po napel¬ nieniu busoli ciecza zostaje zamkniety kor¬ kiem celuloidowym, spajanym z brzegami otworu.Scianka przedzielajaca 110 moze byc tez wykonana z jedwabiu lub innej odpo¬ wiedniej tkaniny impregnowanej lub po¬ krytej celofanem, lub tez z gumy, wzmoc¬ nionej ewentualnie tkanina. Podobnie tez i warstwa 180 oraz czesci 182 i 184 moga byc wykonane z takiego materialu. Scian¬ ka przedzielajaca 110 moze byc tez wyko¬ nana z metalu, np. brazu, lub z odpowied¬ niego polaczenia wymienionych materia¬ lów, np. z brazu pokrytego celofanem.Braz jest zwrócony wówczas ku stronie wewnetrznej i spojony z czesciami 184 i 112. W tym przypadku celowe jest wyko¬ nanie czesci 114 z metalu, najlepiej z jed¬ nego kawalka z czescia 116, przy czym czesc 114 moze byc ewentualnie spojona z zewnetrzna czescia scianki, wykonana z brazu.Przykrywka 132 oraz zwiazane z nia czesci urzadzenia sa przyciskane do siebie i utrzymywane w polozeniu wlasciwym wzgledem puszki busoli za pomoca spre¬ zyny 188, przylegajacej do czopów 133 i 135, sluzacych do osadzenia palaka, przy czym konce sprezyny sa zaczepione o tas¬ me 190, obiegajaca dookola puszki. Oslo¬ na zewnetrzna. 192 otacza i chroni po¬ szczególne narzady nastawcze. Pomiedzy — 5 —scianka celuloidowa 182 i przykrywka 132 umieszczone sa dwa pecherzyki 194, za¬ wierajace powietrze i sluzace do wyrów¬ nywania zmian objetosci cieczy- Scianki tych pecherzyków moga byc wykonane z dowolnego sprezystego lub gietkiego ma¬ terialu, jak np. gumy lub celofanu. Liczby 196 i 198 oznaczaja dwa srednicowo prze¬ ciwlegle sobie otwory, które sluza do tego, aby ulatwiac podczas napelniania busoli ciecza wypelnianie przestrzeni znajduja¬ cej sie po wewnetrznej stronie scianki przedzielajacej 110.W przykladzie wykonania, przedsta¬ wionym na fig. 4, narzad zabierakowy 200 jest umieszczony z boku busoli na wal¬ ku 202, osadzonym obrotowo w przesuw¬ nej tulei 204. Narzad 200 moze byc przeto przesuwany wraz z tuleja 204 w jej kie¬ runku osiowym i zajmowac 3 rózne polo¬ zenia oprócz polozenia, przedstawionego na rysunku. W polozeniu pierwszym, osiaga¬ nym przez wsuniecie tulei 204, osiaga sie zazebienie zewnetrznego wienca zebatego 206 z zaopatrzonym w zeby kolistym kol¬ nierzem wskaznika kierunku ruchu 210.Przy dalszym wsuwaniu tulei 204 we¬ wnetrzny wieniec zebaty 208 narzadu 200 wchodzi w zazebienie z podobnym kolnie¬ rzem wskaznika kierunku pólnoc-poludnie 212, wykonanego w postaci rózy wiatrów.Przy tych dwóch polozeniach'narzadu 200, uklad jest zaryglowany, przy czym igla 213 busoli jest unieruchomiona dzieki te¬ mu, ze glowica 216 tulei 204 dziala na od¬ powiednio uksztaltowany koniec ramienia ryglujacego 214. Na figurze przedstawione jest polozenie poszczególnych czesci pod¬ czas odczytywania wskazan busoli.Zaryglowanie bez jednoczesnego sprze¬ gania narzadu 200 z którymkolwiek ze wskazników kierunku osiaga sie przez przesuniecie tulei 204 w jej skrajne polo¬ zenie prawe, co moze nastapic np. pod dzialaniem sprezyny.Fig. 5 przedstawia przyklad wykona¬ nia, rózniacy sie od przykladu wedlug fig. 4 tym, ze podczas nastawiania zadna ru¬ choma czesc nie jest zaryglowana, lecz obydwie te czesci, które maja byc nasta¬ wione jedna wzgledem drugiej, ulegaja obróceniu wzgledem oslony busoli. Przy wlaczaniu kola zebatego 250 wchodzi ono mianowicie w zazebienie nie tylko z odgie¬ ta czescia wskaznika kierunku ruchu 252, lecz takze z wygieta czescia rózy wiatrów 254, przy czym róza ta przylega do wspomnianego kola zebatego z drugiej strony, tak iz wskaznik kierunku ruchu oraz róza wiatrów ulegaja podczas obrotu kola zebatego 250 obracaniu w kierunkach przeciwnych. W celu nastawienia kata deklinacji nalezy nadac ukladowi poloze¬ nie, przedstawione na rysunku; w poloze¬ niu tym przymocowany do igly 256 busoli krótki odcinek zebaty 258 znajduje sie do¬ kladnie naprzeciwko kola zebatego 250.Róza busoli jest zaopatrzona w wyciecie, dopasowane do tego odcinka i umozliwiaja¬ ce pewien obrót tych czesci wzgledem sie¬ bie. Przez wcisniecie kola zebatego 250 w polozenie wewnetrzne moze ono byc wpro¬ wadzone w zazebienie równiez z odcinkiem zebatym 258. Poniewaz jednak odcinek ten wspóldziala z czescia kola zebatego, posiadajaca mniejszy promien, nizeli czesc wspóldzialajaca z krawedzia rózy busoli, przeto otrzymuje sie w wyniku ruch wzgledny igly busoli i rózy wiatrów, po¬ mimo iz obie te czesci sa obracane w tym samym kierunku.Zwlaszcza w przypadkach, w których narzad zabierakowy ma wspólpracowac z jakakolwiek obwodowa czescia ukladu wahliwego, jest rzecza pozadana zastosir wanie przekladni pomiedzy narzadaml rozrzadczymi, uruchomianymi recznie, a narzadem zabierakowym. Przekladnia ta moze np. w urzadzeniu wedlug fig. 1 — 3 miec postac ukladu kól obiegowych, u- mieszczonego wewnatrz moletowanej tulei 108; mozna tez zastosowac walek posred- — 6 —ni. Przekladnia ta moze byc tez umieszczo¬ na po wewnetrznej stronie scianki prze¬ dzielajacej 110 i moze byc wykonana w postaci kola zebatego, umieszczonego na czesci 112 i wspólpracujacego z kolem ze¬ batym, osadzonym na walku osadzonym wspólosiowo z walkiem 118.Wynalazek nie ogranicza sie oczywis¬ cie do opisanych wyzej przykladów wyko¬ nania, lecz obejmuje rózne odmiany róz¬ niace sie polaczeniem ze soba poszczegól¬ nych czesci urzadzenia. Tak np. nie jest konieczne nastawianie wzgledne magnesu busoli i wskaznika pólnoc-poludnie odpo¬ wiednio do kata deklinacji. Busola mogla¬ by byc zbudowana takze i w ten sposób, aby kat deklinacji byl nastawiany przez przesuniecie wzgledne wskaznika kierun¬ ku ruchu i trzeciej czesci ukladu wahliwe¬ go. Takze i w tym przypadku wskaznik kierunku ruchu bedzie po odryglowaniu ukladu wahliwego wskazywal kierunek rzeczywisty. Wspomniana wyzej trzecia czesc ukladu nie wskazuje wówczas juz jednak poludnika geograficznego i nie mo¬ ze przeto byc nazwana wskaznikiem po¬ ludnia i pólnocy. PL