Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia elektromagnetycznego do rozrzadzania jednego lub kilku narzadów. Urzadzenie to moze znalezc zastosowanie np. przy skrzyn¬ kach biegów z elektromagnetycznie urucho¬ mianymi narzadami do wlaczania biegów i ze sprzeglem walu, które przy wlaczaniu biegów przekladni trzeba rozlaczyc wbrew dzialaniu sprezyny sprzegla; urzadzenie to mozna zastosowac takze i przy elektroma¬ gnetycznie uruchomianych rozrusznikach, hamulcach, pompach lub sprezarkach.Urzadzenie wedlug wynalazku posiada przekladnie dzwigniowa, przenoszaca na rozrzadzane narzady sile przyciagania e- lektromagnetycznego, która podczas ruchu kotwicy elektromagnesu bardzo znacznie sie zmienia stosownie do chwilowej szcze¬ liny powietrznej tak, iz sila uruchomiajaca, dzialajaca na te narzady, ulega dowolnie malym zmianom przy ruchu spowodowa¬ nym elektromagnesem, przy czym sila ta stosownie do zadania moze sie przy tym ruchu zwiekszac lub zmniejszac.Wspomniana przekladnia dzwigniowa zawiera dzwignie sprzezona z ruchoma ko¬ twica elektromagnesu i poruszajaca dziala¬ jaca na dany narzad wzglednie narzady druga dzwignie o innej osi obrotu, przy czym obie dzwignie posiadaja wspóldziala-jace tóczhc powierzchnie tak dobrane, ze sila, wytworzona przez elektromagnes i przeniesiona tymi dzwigniami na dany na¬ rzad wzglednie narzady, ulega podczas ru¬ chu zmianie w sposób z góry okreslony.Wspomniana przekladnia dzwigniowa jest sprzezona z urzadzeniem tlumiacym ruch, dzialajacym tak, iz jego-dzialanie thimiace mozje byc rózne v? zaleznosci od kierunku ruchu; np; przy riichu, 4iskutecz- nianyin przez elektromagnes, to urzadzenie tlumiace moze nie dzialac lub dzialac sla¬ biej niz przy powrocie przekladni dzwignio¬ wej do polozenia spoczynkowego.Rozrzadzany narzad lub narzady mo¬ ga sie znajdowac pod dzialaniem sprezyn przeciwdzialajacych ruchowi, spowodowa¬ nemu elektromagnesem i sprowadzajacych narzad do polozenia spoczynkowego w chwili, gdy elektromagnes nie dziala. Po¬ wrót narzadu do polozenia spoczynkowego przy nieczynnym elektromagnesie moze sie odbywac czesto niezaleznie od ruchu po¬ wrotnego kotwicy elektromagnesu.Przyj wspomnianym poprzednio zastoso¬ waniu urzadzenia do skrzynek biegów np. przy pojazdach silnikowych z elektroma¬ gnetycznie uruchomianymi narzadami do wlaczania biegów i ze sprzeglem walu, któ¬ re nalezy rozlaczac przy wlaczaniu biegów wbrew dzialaniu sprezyn sprzegla, z prze¬ kladnia dzwigniowa sprzezony jest narzad, rozlaczajacy sprzeglo* walu podczas dzia¬ lania elektromagnesu, wlaczanie zas sprze¬ gla uskutecznia sie przez sprezyny sprze¬ gla, gdy elektromagnes nie dziala, przy czym na wskazany narzad dziala tlumienie ruchu zasadniczo nieczynne przy wlaczaniu sprzegla.W takich urzadzeniach sila, która ma dzialac na narzad wlaczajacy, musi byc do¬ stateczna, by w krótkim czasie doprowa¬ dzic kola zebate lub kly sprzegla skrzynki biegów do zazebienia, ustawiajac je w ko¬ rzystne polozenie wzgledem siebie; z dru¬ giej strony sila wlaczajaca nie powinni byc tak duza, by np. przy wlaczaniu falszywie obranego biegu wlaczanie to moglo sie od¬ byc kosztem uszkodzenia czesci przeklad¬ ni, Podczas ruchu, poprzedzajacego wla¬ czanie, elektromagnes uskutecznia rozlacze¬ nie sprzegla walu i przezwycieza przy tym dzialanie sily sprezyn sprzegla. Sily uru¬ chomiajace, dzialajace w sumie na narzad wlaczajacy i na sprzeglo, powinny zatem przy ruchu kotwicy elektromagnesu zmie¬ niac sie w sposób, mozliwie z góry okreslo¬ ny i w zakreslonych granicach.Na zalaczonym rysunku przedstawiony jest przyklad wykonania przedmiotu wy¬ nalazku w zastosowaniu do skrzynki bie¬ gów.Dzwignia rozlaczajaca 1 schematycznie przedstawionego sprzegla 2 miedzy silni¬ kiem i skrzynka biegów osadzona jest na czopie 3. Przy ruchu tej dzwigni w kierun¬ ku obrotu wskazówki zegarowej sprzeglo zostaje rozlaczone przy jednoczesnym sci¬ snieciu swych sprezyn 4.Dzwignia rozlaczajaca 1 posiada czop 6, zaczepiajacy o drazek 7. Drazek ten po¬ siada przy prawym koncu podluzny otwór 8, w którym slizga sie czop 9.Drugi] koniec drazka 7 posiada tlok 11 z przewierceniami 12, poruszajacy sie z nie¬ wielkim luzem w cylindrze 13, wypelnio¬ nym ciecza. Na powierzchni czolowej tego tloka jest luzno Umieszczona przepona 14, która przy przesuwie tloka w kierunku dna 15 cylindra opada na wyloty otworów 12, zas przy przesuwie tloka vr kierunku prze¬ ciwnym zwalnia te wyloty pod naporem cieczy tak, ze ciecz moz^ przeplywac przez te otwory. Komora 16, która jest umiesz¬ czona przed komora 17 cylindra 13 i przez która przechodzi drazek 7, zawiera nie¬ wielki zapas cieczy dla wyrównania strat wskutek przesaczania sie wzdluz tego draz¬ ka i dla zapewnienia stalego wypelnienia komory roboczej 17. Cylinder 13 móglby tez byc pionowy, wówczas dno 15 znajdo- 2 -waloby sie u dolu; dzieki komorze wyrów¬ nawczej 16 nie trzeba wtedy specjalnie uszczelniac miejsca wprowadzenia drazka 7.Czop 9, przesuwny w otworze podluz¬ nym 8 drazka 7, jest osadzony na dzwigni 18, polaczonej nai stale z walkiem 19. Prze¬ ciwlegle ramie 20 dzwigni 18 posiada pla¬ szczyzne 21, wspóldzialajaca z krzywka 22 dzwigni 23, ulozyskowanej na czopie 24 i sprzezonej z ruchomym rdzeniem 26 elek¬ tromagnesu za pomoca ciegna 25. Przeta¬ czajace sie po sobie powierzchnie 21 i 22 dzwigni 18 i 23 sa tak uksztaltowane, ze normalne do tych powierzchni w miejscach styku pozostaja równolegle do kierunku ruchu ciegna 25. Na ciegna te dziala sila przyciagania elektromagnesu 27. Ruchomy rdzen 26 jest dokladnie srbdkowo prowa¬ dzony w cewce 28 elektromagnesu; oba rdzenie 27 i 26 nieruchomy i ruchomy na powierzchniach mozliwego wzajemnego styku sa chromowane, mosiadzowane lub obrobione w inny sposób takf by zapobiec ich przywieraniu do siebie wskutek pozo¬ stalej sily magnetycznej.Na walku 19 umieszczona jest dzwignia 29, która podluznym otworem 30 zaczepia o czop 32 polaczony z plytka wlaczajaca 31. Plytka ta dzwiga cewki 33, 34... elek¬ tromagnesów, które przy pomocy rdzeni fnp. 35) dzialaja na dzwignie popychajace 36, 37, 38, 39, ulozyskowane wahliwie na czopach 40, 41... Dzwignie popychajace 36 i 37 wzglednie 38 i 39 sa polaczone draz¬ kiem 42 wzglednie 43. Sprezynujace opor- ki 44, 45... utrzymuja dzwignie popychaja¬ ce w polozeniu spoczynkowym, gdy cewki 32, 33... elektromagnesów nie sa wzbudzo¬ ne.W danej chwili tylko jedna z cewek moze byc wzbudzona; przyciaga ona wtedy przynalezna jej dzwignie popychajaca do polozenia, w którym na rysunku uwidocz¬ niona jest dzwignia 39, przy czym przy¬ ciagnieta dzwignia pociaga w.przeciwnym kierunku dzwignie z nia sprzezona (w da¬ nym przypadku dzwignie 38).Przy przesuMrie plytki wlaczajacej 31 dzwignie popychajace 36, 37 i 38, 39 sto¬ sownie do swych polozen dzialaja na przy¬ nalezne konce dzwigni wlaczajacych 46 i 47, których polozenie okresla zazebienie kól zebatych przekladni. Gdy wszystkie dzwignie wlaczajace stoja równolegle do siebie w polozeniu dzwigni 47, wszystkie biegi sa wylaczone, a przekladnia nie prze¬ nosi momentu obrotowego.O ucho 48 dzwigni rozlaczajacej 1 sprzegla moze zaczepiac drazek, za pomo¬ ca którego sprzeglo 2 mozna rozlaczac recznie. Takze i' o ucho 49 dzwigni 18 moze zaczepiac drazek, uruchomiany recznie, w celu uruchomiania urzadzenia wlaczajace¬ go, przy czym dla wlaczania biegów sprze¬ glo 2 zostaje rozlaczone.W celu przelaczania przekladni z jed¬ nego biegu na drugi najprzód obiera sie bieg, jaki ma byc wlaczony przez! wzbudze¬ nie elektromagnesu 33, 34..., rozrzadzaja¬ cego te z dzwigni popychajacych 36, 37, 38 lub 39, przez która ten bieg moze byc wla¬ czony.Na rysunku obrany jest tytulem przy¬ kladu bieg, wlaczany dzwignia popychaja¬ ca 39 przez wzbudzanie danego elektro¬ magnesu, przy czym dzwignia znajduje sie w swym polozeniu wlaczania; dzwignia 38, sprzezona z nia drazkiem 43, jest pociaga¬ na do przeciwnego polozenia, a obie pozo¬ stale dzwignie popychajace 36 i 37 sa u- trzymywane w polozeniu srodkowym spre¬ zynujacymi oporkami 44 i 45.Nastepnie przez wzbudzenie cewki 28 ruchomy rdzen 26 elektromagnesu zostaje przyciagniety ku nieruchomemu rdzeniowi 27. Ruchomy rdzen 26 przekreca za po¬ srednictwem ciegna 25 dzwignie 23 w kie¬ runku odwrotnym do kierunku ruchu wska¬ zówki zegarowej, a dzwignia ta uruchomia ramie dzwigniowe 20, a wraz z tym i dzwi¬ gnie 18, walek 19 i dzwignie 29, która obra- — 3 —ca sie przy tym w kierunku wskazówki ze¬ garowej. Dzwignia 18 pociaga w prawo za pomoca czopa 9 drazek 7, który za posred¬ nictwem dzwigni 1 wylacza sprzeglo 2, sci¬ skajac sprezyny 4 tak, ze polaczenie nape¬ dowe miedzy silnikiem i pednia zostaje przerwane. Tlok 11 urzadzenia tlumiacego jest równiez pociagany w prawo drazkiem 7, poniewaz zas przepona 14 unosi sie przy tym z powierzchni czolowej tloka, a plyn moze swobodnie przeplywac z jednej stro¬ ny tloka na druga, wiec ruch jest tlumiony nieznacznie.Równoczesnie dzwignia 29 przesuwa plytke wlaczajaca 31 ku dzwigniom wlacza¬ jacym 46 i 47. Dzwignia 46 zostaje dopro¬ wadzona dzwignia popychajaca 37 do swe¬ go polozenia podstawowego, w którym roz¬ rzadzane nia biegi przekladni nie sa wla¬ czone, po czym dzwignia popychajaca 39 przesuwa dzwignie wlaczajaca 47 do polo¬ zenia, w którym obrany bieg jest wlaczony.Po przerwaniu dzialania elektromagne¬ su przez wylaczenie pradu plynacego przez cewke 28, plytka wlaczajaca 31 zostaje swa sprezyna natychmiast przesunieta z powrotem do polozenia spoczynkowego, przyj czym przez dzwignie 29, 20 i 23 z po¬ wrotem doprowadza ruchome elektromag¬ nesy do polozenia, przedstawionego na ry¬ sunku.Dzieki istnieniu podluznego otworu 8 ten ruch powrotny nie zostaje przeniesio¬ ny na drazek 7. Drazek ten powraca do polozenia spoczynkowego dzieki dzialaniu sprezyn 4 sprzegla poprzez dzwignie 1.Ruch ten jest tlumiony przez opór plynu w komorze roboczej 17 urzadzenia tlumia¬ cego, gdyz przepona 14 przy ruchu tloka 11 zamyka jego otwory 12, a plyn moze przechodzic z jednej strony tloka na dru¬ ga tylko przy obwodzie tloka. Dzieki temu tlumieniu wlaczanie sprzegla 2 odbywa sie stopniowo, w sposób pozadany ze wzgledu na dostosowanie warunków ruchu w prze¬ kladni do swiezo wlaczonego biegu. PL