Znane sa zespolone hamulce jazdy i bezpieczenstwa, przy których do przenie¬ sienia nacisku hamulca (jazdy i bezpie¬ czenstwa) sluzy tlok, który moze byc z o- bu stron obciazany, a sprezone powietrze, potrzebne do hamowania, utrzymuje sie przy pomocy ciezaru opadowego, który jest polaczony mechanicznie z drugim tlo¬ kiem za pomoca zespolu drazków. Obydwa tloki sa umieszczone we wspólnej stalej o- slonie. Na obie powierzchnie dwustronnie obciazonego tloka dzialaja cisnienia róz¬ nej wielkosci dopóty, dopóki hamulec jest unieruchomiony. Zwiekszona preznosc po¬ wietrza dziala przy tym w sensie zwalnia¬ nia szczek hamulca i utrzymuje ciezar w jego najwyzszym polozeniu. Podczas ha¬ mowania preznosc powietrza spada calko¬ wicie lub czesciowo w przestrzeni cylindra, znajdujacej sie po bardziej obciazonej stronie tloka. Wskutek odciazenia tloka powietrze, znajdujace sie w zbiorniku o nizszym sprezeniu, moze rozprezac sie wte¬ dy w przestrzeni cylindra, znajdujacej sie miedzy obydwoma tlokami. Utrzymanie preznosci powietrza, potrzebnego do hamo¬ wania, uskutecznia w tym przypadku cie¬ zar opadowy i polaczony z nim tlok. Przy znanym hamulcu wypuszcza sie podczas hamowania czynnik sprezony, ma sie wiec do czynienia z hamulcem wypustowym.Przy znanym urzadzeniu ciezar opadowylaczy sie z obydwoma tlokami w ten spo¬ sób, ze ciezar opadowy dziala na zespól drazków, hamujacych poprzez tloki, a tym samym moze wywolac hamowanie takze i niezaleznie od czynnika sprezonego. Zna¬ ny hamulec jest stosunkowo prosty, jezeli chodzi o uklad zespolu drazków, wymaga jednak zbudowania hamulca jazdy jako hamulca wypustowego, a tym samym obu¬ stronnego obciazania tloka hamulca jazdy, jak równiez zastosowania np. odpowied¬ nich przewodów lub dodatkowego zbiorni¬ ka powietrza.Przy innych równiez znanych urzadze¬ niach hamujacych stosuje sie jako hamulec jazdy hamulec wpustowy, to znaczy hamu¬ lec, przy którym nacisk hamujacy jest wy¬ wolany przez obciazenie tloka hamulca ja¬ zdy doprowadzanym do cylindra powie¬ trzem sprezonym lub para. Stosowano przy tym zazwyczaj jako cylinder hamulca ja¬ zdy i cylinder, utrzymujacy ciezar opado¬ wy, dwa od siebie niezalezne cylindry, a przy jednym z takich urzadzen przewidzia¬ no poza tym dzwignie róznicowa jako ele¬ ment, przenoszacy ruch.Wynalazek stawia sobie za zadanie zbu¬ dowac hamulec, który by sie odznaczal bardzo znacznym uproszczeniem zespolu drazków, a z drugiej strony mozliwie mala liczba przewodów, doprowadzajacych czyn¬ nik sprezony, lub podobnych urzadzen.Celem wiec wynalazku jest polaczenie za¬ let hamulców wypustowych, opisanych na poczatku, oraz hamulców wpustowych. We¬ dlug wynalazku osiaga sie to w ten sposób, ze w uklad drazków, który laczy ze szcze¬ kami hamulca hamulec bezpieczenstwa, dzialajacy pod wplywem ciezaru opadowe¬ go, wstawia sie ruchomo cylinder hamulca jazdy z tlokiem i w ten sposób w momen¬ cie, wymagajacym uzycia hamulca bezpie¬ czenstwa przy wytwarzaniu nacisku hamu¬ jacego przy pomocy ciezaru opadowego, nastepuje przestawienie nie tylko tloka, lecz równiez cylindra hamulca jazdy.Na rysunku przedstawiono trzy przy¬ klady wykonania wynalazku.Do wienca 1 hamulca przylegaja dwie szczeki 2, gdy drazek 4 jest naciskany do góry. Cylinder 5 hamulca jazdy posiada tlok 6, polaczony z drazkiem 3 za pomoca zespolu drazków 4, 7. Cylinder 5 jest przy¬ mocowany za pomoca czesci 9 do dzwigni 10, wahajacej sie na czopie 11. Koniec 12 dzwigni 10 jest polaczony z ciezarem opa¬ dowym 13 i zespolem zatrzymujacym 14, skladajacym sie ze stalego cylindra 15 i tloka 16. Do drazka 17 przytwierdzony jest tlok 16 i ciezar opadowy 13. Do zbiornika 18 powietrza sprezonego przylaczony jest cylinder 5 hamulca jazdy poprzez nastaw¬ ny zawór 19. Poniewaz cylinder 5 musi po¬ suwac sie w góre i w dól z dzwignia 10, jest on zlaczony np. z zaworem 19 przy pomocy gietkiego weza 31.Do zbiornika 18 dolaczony jest cylinder 15 z przewodem 20 i zaworem 21. Zawór 21 jest zlaczony przy pomocy drazka 30 ze znanym urzadzeniem uruchomiajacym, które w przypadku niebezpieczenstwa uru¬ chomia hamulec bezpieczenstwa. Zamiast zespolu zatrzymujacego 14, uruchomianego powietrzem sprezonym, mozna równiez za¬ stosowac dowolny inny przyrzad, np. zwy¬ kla zapadke.Podczas normalnego ruchu, ciezar opa¬ dowy 13 jest utrzymywany w górnym polo¬ zeniu powietrzem sprezonym, znajdujacym sie w cylindrze 15; w polozeniu tym dzwi¬ gnia hamulcowa opiera sie na podstawie 22. Polozenie cylindra 5 jest zatem usta¬ lone. Jezeli przez nastawny zawór 19 do¬ prowadza sie powietrze do cylindra 5, to tlok 6 przesuwa sie ku górze, a hamulec jest docisniety. Jezeli po przestawieniu na¬ stawnego zaworu powietrze wyplywa z cy¬ lindra 5, to tlok 6 cofa sie i zwalnia hamu¬ lec. W tym przypadku sily hamujace prze¬ nosza sie bezposrednio na podstawe 22 i dzwignia 10 jest wylaczona calkowicie.Drazek 8 jest polaczony w znany spo- — 2 —sób z elementem posrednim, np. z dzwignia róznicowa, która jest sprzezona z hamul¬ cem bezpieczenstwa przy pomocy drazka 30; na ten element posredni dziala dzwi¬ gnia hamulca jazdy i dzwignia hamulca bezpieczenstwa.W razie niebezpieczenstwa urzadzenie bezpieczenstwa przestawia zawór 19 po¬ przez ten element posredni i poprzez ze¬ spól drazków 8, i w ten sposób otwiera sprezonemu powietrzu wlot do cylindra 5, Powietrze sprezone wplywa pod tlok 6.Równoczesnie przestawiony zostaje zawór 21 przy pomocy zespolu drazków 30, dzie¬ ki czemu opróznia sie cylinder 15.Szczeki hamulca przylegaja natychmiast pod wplywem dzialania tloka 6 poprzez ze¬ spól drazków 4, 7, 3, poniewaz opadaniu ciezaru przeciwdziala po pierwsze powie¬ trze sprezone, wyplywajace wlasnie z cy¬ lindra 15, po drugie powietrze sprezone, wplywajace do cylindra 5. Ciezar 13 do¬ póty nie? opada, dopóki pod tlokiem 6 znaj¬ duje sie dostateczna ilosc sprezonego po¬ wietrza. W celu zluznienia hamulca przez zawór 21 mozna doprowadzic znów spre¬ zone powietrze do cylindra tak, by tlok 16 uniósl sie, zanim cylinder 5 wraz z tlokiem 6 opadnie i zwolni przy tym szczeki ha¬ mulca.Inne urzadzenie przedstawia fig. 2, któ¬ rego cylinder zatrzymujacy jest nierucho¬ mi a Jcg° tlok jest zbudowany jako cylin¬ der hamulca jazdy. W cylindrze zatrzymu¬ jacym 15 porusza sie tlok 16, który przy pomocy czopa 40 jest przymocowany ru¬ chomo do dzwigni 10. Tlok 16 jest zbudo¬ wany tak, ze tworzy cylinder 5 hamulca jazdy; w cylindrze 5 przesuwa sie tlok 6, polaczony z zespolem drazków hamulco¬ wych 4, 7\ Podczas normalnego hamowania powie¬ trze sprezone wprowadza sie przewodem 31 do cylindra 5, wobec czego tlok 6 prze¬ suwa sie w kierunku strzalek. Wskutek te¬ go tlok 6 jest odpychany ku górze tak, ie szczeki hamulca zaczynaja dociskac,, .Ci¬ snienie, dzialajace na tlok 16, które utrzy¬ muje ciezar w zwalniajacym polozeniu, podanym na rysunku, jest skierowane ku dolowi. Dopóki ciezar opadowy nie jest zwolniony, tlok 16 opiera sie o podstawe, a wiec równiez przy pracy hamulca jazdy zachowuje polozenie, pokazane na ry¬ sunku.W przykladzie wykonania, pokazanym na fig. 3, cylinder 42 jest umocowany na plycie podstawowej 41; w cylindrze tym znajduje sie tlok 43 ciezaru opadowego 44.Tlok ten i ciezar opadowy sa polaczone ze soba za pomoca lacznika 45, dzwigni dwu- ramiennej 47, obracajacej sie dookola osi 46, i drazka 48. Przez przewód 49 dopro¬ wadza sie czynnik sprezony do przestrzeni pierscieniowej 50, w której ten czynnik dziala na pierscieniowa powierzchnie 51 tloka 43. W ten sposób utrzymuje sie cie¬ zar opadowy 44 w polozeniu podniesionym.Tlok 43 stanowi cylinder 52, umieszczony wewnatrz powierzchni pierscieniowej 51, w którym przesuwa sie tlok 53 hamulca ja¬ zdy. Przestrzen 54 w cylindrze 52, w któ¬ rym przesuwa sie tlok 53) jest polaczona z siecia przewodów 62 srodka sprezonego poprzez regulator cisnienia 55, przewód 56 i kanaly 57, znajdujace sie w tloku 43.Tlok 53 jest polaczony przegubowo za po¬ moca tloczyska 58 albo z dzwignia 59 albo z zespolem drazków posrednich. Podczas hamowania jazdy doprowadza sie sprezo¬ ny srodek przez regulator cisnienia 55 do przestrzeni 54 cylindra, wobec czego tlok hamulca jazdy przesuwa sie ku górze. W ten sposób uzyskuje sie, odpowiednio do kazdorazowego polozenia dzwigni 60 ha¬ mulca jazdy, wiekszy lub mniejszy nacisk hamujacy. Tlok zwalniajacy, Jttóry przej¬ muje skladowa reakcji nacisku hamujace¬ go, pochodzacego od tloka hamulca jazdy, opiera sie w dolnym krancowym polozeniu na wystepach 61, znajdujacych sie w nie¬ ruchomym cylindrze 42, — 3 —Dopóki doplyw srodka sprezonego z sie¬ ci 62 przez przewód 56 jest w porzadku, dopóty tlok 43 zachowuje stale polozenie zwolnione, pokazane na rysunku. Przy ha¬ mulcach jazdy, jak równiez przy hamul¬ cach bezpieczenstwa, wytwarza sie miano¬ wicie nacisk hamujacy jedynie przez do¬ prowadzenie srodka sprezonego do cylin¬ dra hamulca jazdy i przez przestawienie tloka hamulca jazdy. Gdy jednak z jakie¬ gokolwiek powodu preznosc srodka spre¬ zonego opadnie ponizej wartosci, koniecz¬ nej do zachowania bezpieczenstwa ruchu, wówczas pod wplywem ciezaru opadowego 44 tlok 43 przesuwa sie ku górze. Dno cy¬ lindra hamulca jazdy opiera sie o tlok 53 i powoduje dociskanie szczek hamulca.Powietrze sprezone, znajdujace sie jeszcze w przestrzeni 54 cylindra, sluzy do zrów¬ nowazenia sil masowych.W przewodzie 49 mozna umiescic or¬ gan regulujacy, który pozwala na wyplyw srodka sprezonego z przestrzeni pierscie¬ niowej 50 tylko wówczas, gdy preznosc powietrza w sieci spada ponizej pewnej okreslonej wartosci.Mozna równiez tlok hamulca jazdy zbu¬ dowac jako cylinder tloka zwalniajacego.Jezeli doprowadzenie powietrza sprezone¬ go do cylindra hamulca jazdy ma wywolac nacisk hamujacy równiez w przypadku niebezpieczenstwa, to z rdzeniem 63 ma¬ gnesu zwalniajacego 64 laczy sie przy po¬ mocy dzwigni katowej 65 nie tylko drazek 67, prowadzacy do kurka trójdrogowego 66 cylindra, lecz przegubowo na dzwigni 65 równiez element, sterujacy regulator cisnienia 55.W przedstawionym przykladzie wyko¬ nania polaczony jest z dzwignia katowa 65 poprzez podluzny otwór drazek 68, lacza¬ cy sie z dzwignia róznicowa 69. Znajduja¬ cy sie w srodku dzwigni róznicowej punkt przegubowy jest polaczony drazkiem 70 z elementem, sterujacym regulator cisnienia 55. Do trzeciego punktu przegubowego dzwigni róznicowej 69 dolaczofia jest prze¬ gubowo za pomoca drazka 71 dzwignia hamulca jazdy 60.W przypadku niebezpieczenstwa dzwi¬ gnia róznicowa 69 zostaje przesunieta do polozenia wychylenia, odpowiadajacego wymaganemu naciskowi hamulca bezpie¬ czenstwa. Nacisk hamulca moze byc* przy tym ograniczany do wymaganej wartosci za pomoca wystepu przestawnego. Wystep ten zapobiega przesunieciu sie dzwigni róznicowej poza ustalone polozenie 69' w przypadku, gdy hamulec bezpieczenstwa ma dzialac. Równiez w przypadku, gdy hamulec bezpieczenstwa ma dzialac, spre¬ zone powietrze doplywa do tloka hamulca jazdy i dociska hamulec. Wprawdzie cy¬ linder zwalniajacy hamulca bezpieczen¬ stwa jest polaczony z wylotem, jednak tlok 43 zachowuje polozenie, jak na rysunku.Wskutek tego ciezar opadowy 44 hamulca bezpieczenstwa nie opada.U wylotu cylindra 42 mozna umiescic zawór dlawiacy 72, który by zapobiegal naglemu odplywowi powietrza sprezonego z cylindra 42, dopóki w sieci 62 utrzymu¬ je sie.wystarczajaca dla hamulca bezpie¬ czenstwa preznosc powietrza. Zawór dla¬ wiacy 72 moze byc sterowany w zalezno¬ sci od preznosci powietrza sprezonego w przewodzie 62 i moze byc calkowicie otwarty, gdyby np. ta preznosc w sieci miala spasc tak dalece, ze prawidlowe ha¬ mowanie nie byloby zapewnione w przy¬ padku niebezpieczenstwa.Gdy preznosc powietrza w sieci 62 jest za niska, to przy wywolaniu nacisku ha¬ mujacego w przypadku niebezpieczenstwa wspólpracuje ciezar opadowy 44. Wystep 73 na dnie przestrzeni cylindra 54 opiera sie przy tym o tlok hamulca jazdy 53 i wywoluje w ten sposób nacisk hamujacy.Najwiekszy nacisk, jaki mozna wywo¬ lac za pomoca hamulca jazdy dzwignia 60, jest uwidoczniony na rysunku przez polo¬ zenie 69" dzwigni róznicowej 69, nato- — 4 —miast nastawne polozenie hamulca bezpie¬ czenstwa uwidocznia polozenie 69'.Unika sie tu ruchomych przewodów sterujacych, sluzacych do doprowadzania powietrza sprezonego do wewnetrznych przestrzeni cylindra w ten sposób, ze w ze¬ wnetrznym tloku przewiduje sie pierscie¬ niowe wytoczenie, laczace sie za pomoca kanalów ze srodkowa przestrzenia, znaj¬ dujaca sie pod cisnieniem. Pierscieniowa przestrzen 74 jest ograniczona w kierunku osiowym grzbietami równej szerokosci, tak ze sprezone powietrze, przeplywajac przez przestrzen 74, nie moze wywolac przesta¬ wienia tloka 43.Dzwignia 75 hamulca bezpieczenstwa nie jest przymocowana do drazka 68 prze¬ gubem stalym, lecz laczy sie z nim przegu¬ bem o otworze podluznym 76. Jezeli dzwignia 69 przestawi sie pod wplywem magnesów zwalniajacych 63 i 64, to przy tym ruchu sterujacym nie poruszy sie wraz z nia dzwignia 75 hamulca bezpie¬ czenstwa. Przy normalnym ruchu powie¬ trze sprezone z sieci 62 doprowadza sie do cylindra hamulca jazdy zarówno podczas hamowania jazdy, jak i podczas hamowa¬ nia w razie niebezpieczenstwa; w ten spo¬ sób dzialanie sil masowych ciezaru opado¬ wego wylacza sie calkowicie. PL