Wysuszony sok mleczny z lactuca vi- virosa. Po mniej wiecej jednodniowym sta- rosa (loczyznika), znany pod nazwa „lac- niu stezaly sok mleczny suszy sie na po- tucarium", jest znanym srodkiem, stosowa- wietrzu lub przez umiarkowane ogrzewa¬ nym dawniej wskutek jego lagodnego dzia- nie. Otrzymuje sie lactucarium w postaci lania narkotycznego do leczenia kaszlu, ciagliwej masy z zewnatrz ciemnobrunat- kokluszu, bezsennosci i astmy. nej, wewnatrz popielatej do zóltobialej, w Lactucarium, znajdujace sie w handlu, postaci wycinków kuli. otrzymuje sie przez zbieranie do misecz- Swiezy ciekly sok mleczny posiada ki soku mlecznego, wyplywajacego z prze- mniej wiecej sklad nastepujacy: cietej poprzecznie lodygi rosliny lactuca wody 78%, skladników rozpuszczalnych w wodzie 10% i skladników nierozpuszczalnych w wodzie 12%.W farmaceutyce stosowano zwykle lac¬ tucarium w ten sposób, ze sok ten rozcie- ranp i przeprowadzano'' w stan emulsji.Srodek ten i wytwarzane z niego prepara¬ ty byly w publikacjach lekarskich czesto polecane, wobec czego mial on dawniej sze¬ rokie zastosowanie. Natomiast w innych publikacjach lekarskich przeciwstawiono zupelna nieskutecznosc tego produktu. Ta niepewnosc co do dzialania lactucarium spowodowala, ze zostalo ono wyparte pew¬ nie dzialajacym opium oraz jego prepara¬ tami i zniklo zupelnie z farmakopei.Dokladne badania dowiodly, ze zniko¬ me dzialanie lactucarium wynika z naste¬ pujacych przyczyn: 1) Czynne skladniki zostaja zniszczone wskutek utleniania sie na powietrzu. 2) Zniszczenie czynnych skladników przyspieszaja oksydazy znajdujace sie w soku mlecznym w duzym stezeniu, 3) Zniszczenie czynnych skladników przyspiesza takze znany od dawna sposób zbierania soku, poniewaz usuwanie wody odbywa sie w obecnosci skladników nieroz¬ puszczalnych w wodzie. Przy tym rozpusz¬ czalne w wodzie substancje czynne zosta¬ ja wyciagniete razem z woda na powierzch¬ nie. Wskutek tego w produkcie otrzymy¬ wanym wzrasta ilosc czynnych skladników w kierunku od srodka masy na zewnatrz, czyli wytwarza sie nierównomierny podzial skladników, przy czym wrazliwe na utle¬ nianie skladniki czynne gromadza sie w wiekszej ilosci na powierzchni i wskutek tego ulegaja szczególnie szybko zniszcze¬ niu. Zniszczenie zostaje jeszcze bardziej przyspieszone wskutek tego, ze lactuca¬ rium stanowi wskutek duzej zawartosci cukru (3 — 4%) podatna pozywke dla grzybni.Spostrzezenia te doprowadzily do opra¬ cowania sposobu wytwarzania tego srodka wedlug wynalazku niniejszego* Stwierdzo¬ no bowiem, ze mozna wszystkie czynne skladniki soku mlecznego z lactuca virosa otrzymac w trwalej, jednorodnej i rozpusz¬ czalnej w wodzie postaci w ten sposób, iz swiezo skoagulowany albo tylko kilka dni majacy sok mleczny rozdziela sie na roz¬ twór, zawierajacy wszystkie substancje czynne, oraz na czesc nieczynna. Poza tym mozna zapobiec zniszczeniu skladników czynnych przez dodanie srodków reduku¬ jacych.Gdy bowiem swiezego soku mlecznego nie poddaje sie wedlug znanego postepo¬ wania suszeniu natychmiastowemu, lecz za¬ bezpiecza go przez zamkniecie naczynia od wyparowania, nastepuje po koagulacji sa¬ morzutny rozdzial na roztwór wodny i skladniki stale. Ten roztwór wodny, zawie¬ rajacy wszystkie skladniki czynne, mozna nastepnie oddzielic od stalych skladników nieczynnych przez odsaczanie, odwirowy¬ wanie, wyciskanie i wymywanie.Mozna jednak mieszac swiezy sok mleczny z woda i potem rozdzielac mie¬ szanine przez przesaczanie, odwirowywa¬ nie lub w inny sposób na roztwór czynny i stale skladniki nieczynne.Przez dodanie srodków redukujacych albo kwasów, np. kwasu siarkawego, dwu- siarczynu sodowego, formaldehydu, kwa¬ su winowego, cytrynowego lub innego, moz¬ na otrzymany produkt utrzymac w stanie trwalym.Utrwalanie produktu mozna osiagnac takze w ten sposób, ze zawarte w nim o- ksydazy niszczy sie przez ogrzanie roztwo¬ ru do 80^C, co zaleznie od ich ilosci wy¬ maga krótszego lub dluzszego okresu cza¬ su.W celu zwalczania grzybków mozna do roztworów dodawac srodków konserwuja¬ cych, np, kwasu aminobenzoesowego, kwa¬ su salicylowego lub podobnego.Wedlug sposobu niniejszego otrzymuje sie wszystkie czynne skladniki soku mlecz¬ nego z lactuca virosa w postaci zupelnie jednorodnego, trwalego, suchego i rozpusz¬ czalnego w wodzie proszku, pozbawione-go wszystkich zbytecznych substancji unie¬ mozliwiajacych resorpcje. Ilosc usuwanych substancji nieczynnych wynosi wiecej niz polowe ciezaru na sucho.Otrzymany produkt stanowi pozadany material w farmaceutyce do dalszej prze¬ róbki na preparaty galenowe, poniewaz 1) substancje czynne sa w nim zawarte w postaci rozpuszczalnej w wodzie, 2) wskutek usuniecia skladników nie¬ czynnych dawka do celów terapeutycznych moze byc zmniejszona wiecej niz do polo¬ wy, co przy wyrobie drazetek ma duze znaczenie, 3) mozliwe jest pewne i równomierne dawkowanie, 4) skladniki czynne sa calkowicie trwa¬ le w przechowywaniu.Przyklad I. Sok mleczny, otrzymany po nacieciu rosliny lactuca virosa, zbiera sie w naczyniu, w którym znajduje sie wo¬ da, kwas siarkawy, roztwór dwusiarczynu sodowego, kwasu winowego lub kwasu cy¬ trynowego. Sok mleczny koaguluje i zosta¬ je przez przesaczanie, odessanie lub wyci¬ skanie rozdzielony na roztwór, zawieraja¬ cy wszystkie skladniki czynne, oraz pozo¬ stalosc zawierajaca stale skladniki nie¬ czynne. Resztki roztworu, pozostale w po¬ zostalosci, zawierajacej skladniki stale, wylugowuje sie przez wymywanie.Przyklad II. Sok mleczny z nacietej rosliny lactuca virosa zbiera sie w zamyka¬ nym naczyniu, np. butelce o pojemnosci 100 — 200 cm8. Naczynie zamyka sie po napelnieniu zapobiegajac wyparowaniu wo^ dy. Po mniej wiecej jednodniowym staniu nastepuje samorzutny rozdzial na roztwór i osad staly. Wówczas oddziela sie wydzie¬ lony roztwór, zawierajacy skladniki czyn¬ ne, od stalych skladników nieczynnych przez odessanie, przesaczanie, wymywanie lub wyciskanie.Otrzymany roztwór ogrzewa sie do o- kolo 80°C w celu zniszczenia oksydaz, az metoda Whitby ego (Kolloid Ztschr. %. 12, 1913, str. 149) stwierdzi sie nieobecnosc oksydaz, i nastepnie roztwór odparowuje do sucha. PL