W nieruchomych zbiornikach stosowano juz zygzakowate zasypy, których zadaniem bylo zmniejszenie wysokosci spadku wegla podczas napelniania. Urzadzenia te nie na¬ dawaly sie do ostroznego (chroniacego we¬ giel) wsypywania do kublów wyciagowych, poniewaz opóznialy zesuwanie wegla, prze¬ szkadzaly napelnianiu i stawialy opór pod¬ czas wysypywania wegla.Proponowano wiec w kublach stosowa¬ nie klap ruchomych, które w polozeniu poczatkowym dziela kubel na czesciowe komory, umieszczone ponad soba z malym spadkiem, a klapy te samoczynnie usuwa¬ ja sie przed opuszczanym weglem az do calkowitego napelnienia kubla. Klapy w czasie oprózniania kubla pod dzialaniem sily ciezkosci lub powietrza sprezonego po¬ wracaja samoczynnie w polozenie poczat¬ kowe.Znane urzadzenie wykazuje jednak znaczne wady. Energia potencjalna urza¬ dzenia tego w polozeniu poczatkowym jest mniejsza, niz po napelnieniu kubla, opór wzrasta podczas napelniania kubla, pod¬ czas gdy nacisk, wywierany weglem na klape, zmniejsza sie. W przypadku wegla, zsypywanego luzno, urzadzenie nie poru¬ sza sie az do polozenia koncowego. Wsku¬ tek tego przestrzeni, przeznaczonej na we¬ giel, nie wyzyskuje sie w pelni. Jezeli na¬ tomiast wegiel spada z duzym rozpedem do kubla, wówczas klapy odchylaja sie bardzo predko w bok i pozostawiaja we-glowi wolny spadek przez caly kubel. Przy tym wystepuja wahania klap, które powo¬ duja kruszenie wegla.i rózftrabianie. Wre- szcie moze sie zdarzyc, ze samoczynnie wahajace sie zwrotnie klapy wracaja na swoje miejsce jeszcze podczas oprózniania, przy czym wegiel pozostaje w kuble.Znane sa równiez urzadzenia z opusz¬ czajaca sie w kuble przegroda, która pod¬ nosi sie i opuszcza za pomoca przekladni, przylaczonej do kubla. Podczas opuszcza¬ nia sie wegla przekladnia ta opóznia ruch przegrody, która po opróznieniu kubla po¬ wraca znowu w polozenie poczatkowe.Przy tym unika sie czesciowo usterek po¬ przedniego ustroju, jednakze zastosowanie przekladni, umieszczonej na kuble, pociaga za soba wady inne. Zatraca sie korzysc, wynikajaca ze sprezystej podatnosci za¬ sypu podczas doprowadzania wegla. Prze¬ kladnie mozna latwo zanieczyscic. Równiez i naped przekladni za pomoca silnika nie jest mozliwy, wskutek trudnosci doprowa¬ dzania energii do stale jezdzacego kubla.Wadom tym zapobiega sie wedlug wy¬ nalazku w ten sposób, ze do oddzialywa¬ nia na przegrode, umieszczona w kuble wyciagowym, sluzy powietrze sprezone, które moze byc umieszczone razem z na¬ rzadem, sluzacym; do sterowania klapy, i moze z nia wspólpracowac tylko w polo¬ zeniu czynnym. Jako zródlo energii moz¬ na równiez zastosowac zasobnik z powie¬ trzem sprezonym, umieszczony na samym kuble wyciagowym i wystarczajacy na wieksza liczbe przejazdów. Napelnianie za¬ sobnika jest niezalezne od jazdy i usku¬ tecznia sie za posrednictwem sprezarki, znajdujacej sie na zewnatrz kubla wycia¬ gowego.Na rysunku uwidoczniono kilka przy¬ kladów wykonania wynalazku. Fig. 1 i 2 przedstawiaja przyklad wykonania, w któ¬ rym narzad, sluzacy do sterowania klapa, jest przedstawiony raz w polozeniu na poczatku napelniania (fig. 1), a nastepnie w polozeniu wylaczonym, fig. 3 i 4 — in¬ ny przyklad wykonania w róznych poloze¬ niach w czasie jazdy, wreszcie fig. 5 i 6 — trzeci przyklad wykonania, a mianowicie przed rozpoczeciem napelniania (fig. 5) i podczas napelniania (fig. 6).W przykladach wykonania, przedsta¬ wionych na fig. 1 i 2, wegiel zesuwa sie z zesypu 2 do kubla wyciagowego 1, w któ¬ rym osadzona jest klapa 3, obracajaca sie na osi 4. W sciance kubla po stronie, zwró¬ conej do zesypu, przewidziany jest otwór 5, w który wsuwa sie wahajace sie na osi 6 ramie 7 z krazkiem 8. Ramie 7 jest przy¬ twierdzone sztywno do dzwigni 9, pola¬ czonej przegubowo z tloczyskiem 10 tloka 11, przesuwanego w cylindrze 12 sprezo¬ nego powietrza. Po podstawieniu kubla w polozenie napelniania, ustawia sie przed tym klape 3 za, pomoca cylindra 12 w po¬ lozenie, przedstawione na fig. 1, w którym tworzy przedluzenie zesypu 2. Po otwar¬ ciu zasuwy zesypu 2 wegiel zesuwa sie do kubla, po czym otwiera sie w cylindrze 12 zawór, który w okreslonym czasie wy¬ puszcza powietrze, wskutek czego klapa 3 stopniowo przechyla sie w polozenie, u- widocznione na fig. 2, a wegiel zapelnia kubel 1. W polozeniu, w którym klapa 3 zamyka otwór boczny 5 w kuble 1, klapa ta osiaga swoje polozenie skrajne i nie wywiera juz nacisku na mase wegla. Ra¬ mie 7 cofa sie w polozenie T (fig. 2), przy którym ramie to oraz krazek 8 znajduja sie na zewnatrz kubla. Gdy klapa 3 osia¬ gnela to polozenie skrajne, lub tez polo¬ zenie zblizone, ruch ramienia 7 w kierun¬ ku polozenia T moze byc przyspieszony przy pomocy otworów przelotowych w cylindrze, otwierajacych droge powietrzu sprezonemu, znajdujacemu sie nad tlokiem 11, do czesci cylindra, znajdujacej sie pod tlokiem. Aby uniknac niedopuszczalnych obciazen klapy i ramienia krazek 8 moze byc zaopatrzony w poduszke np. z gumy.Cylinder ze sprezonym powietrzem - 2 -moze wykonywac ruch wymuszony w za¬ leznosci od polozenia zasuwy zesypu. Moz¬ na przewidziec w stawidle, pracujacym sprzezonym powietrzem, zapore, sterowa¬ na za pomoca kubla i zapobiegajaca usta¬ wianiu sie ramienia 7 na drodze kubla 1 tak dlugo, dopóki kubel nie znajdzie sie w polozeniu, przewidzianym do zesypywa- nia wegla.Odmiane wykonania uwidoczniono schematycznie na fig. 3 i 4. Fig. 3 przed¬ stawia kubel 1 w chwili podstawiania w polozenie, w którym jest napelniany. Kie¬ runek jazdy kubla oznaczono za pomoca strzalki. Z klapa 3 laczy sie sztywno dzwi¬ gnia 13, która na zewnatrz kubla wspól¬ pracuje z oska 4 obrotu klapy 3. Dzwignia 13 jest polaczona za posrednictwem draz¬ ka 14 z dzwignia 15. Dzwignia ta, obraca¬ jaca sie na osi 16, jest polaczona przegu¬ bem z kublem lub jego jarzmem, a na swoim koncu jest zaopatrzona w krazek 17. Dzwignia 9, obracajaca sie na osce stalej 6, jest polaczona przegubem z tlo¬ czyskiem 10 tloka 11, przesuwanego w cy¬ lindrze za pomoca sprezonego powietrza, z drugiej zas strony sztywno polaczona z dzwignia 18. Na osi stalej 19 zawieszona jest kierownica 20, polaczona przegubowo z dzwignia 18 za posrednictwem dzwigni 21. Nasadka 22, przytwierdzona do jednej z dzwigni, przytrzymuje obie dzwignie 18 i 21 vi przedstawionym na rysunku polo¬ zeniu skrajnym. Gdy kierownica 20 zaj- muje polozenie, przedstawione na fig. 3, wówczas w czasie jazdy kubla 1 w kie¬ runku strzalki klapa 3 podnosi sie za po¬ srednictwem krazka 17, dzwigni 15 i dzwi- gien 14 i 13. W czasie dalszego opuszcza¬ nia sie kubla! do polozenia podczas zesy- pywania wegla (fig. 4) klapa 3 osiaga po¬ lozenie 3', gotowe do napelniania. Podczas napelniania kubla z zesypu 2, wskutek wy¬ puszczania powietrza z cylindra 12, kie¬ rownica 20 opuszcza swe polozenie, a kla¬ pa 3 zajmuje polozenie skrajne (fig. 3).W polozeniu tym kierownica 20 zajmuje polozenie 20'.Ze swojego polozenia skrajnego klapa 3 moze byc przeprowadzona w polozenie, w którym kubel jest napelniany, równiez wówczas, gdy kubel byj unieruchomiony w polozeniu, przedstawionym na fig. 4.Klapa 3 zwiesza sie wówczas pionowo w dól, a kierownica 20 zajmuje polozenie 20*. Wpuszczajac powietrze sprezone nad tlok cylindra przestawia sie kierownice 20 dopóty, póki nie zajmie polozenia, ozna¬ czonego linia pelna, i podniesie wskutek tego klape 3, ustawiajac ja w polozenie 3'.Oprócz takiego samoczynnego podno¬ szenia klapy 3 az do polozenia w czasie napelniania mozna równiez sterowac pod¬ noszenie klapy po zatrzymaniu kubla. Roz¬ rzad cylindra ze sprezonym powietrzem moze byc uzalezniony np. od sterowania klapy zesypu 2. Mozna to uskuteczniac w ten sposób, ze przed otwarciem klapy ze¬ sypu w cylindrze ze sprezonym powie¬ trzem zwieksza sie preznosc w celu pod¬ niesienia klapy ochronnej, a po otwarciu klapy zesypu wypuszcza sie z cylindra powietrze. Mozna równiez przestawiac sta- widla w inny sposób, np. za posrednictwem napelniacza, który jest konieczny do stero¬ wania pozostalych urzadzen zasilajacych.W przykladzie wykonania, przedsta¬ wionym na fig. 5 i 6, kubel wyciagowy 31 z klapa 32 napelnia sie za pomoca zesypu pochylego 33. Klapa 34 obraca sie na osi 35 i laczy sie przegubem z tloczyskiem 36 cylindra 37. Na pomoscie 38, zawieszonym pod kublem, umieszczony jest zbiornik 39 z powietrzem sprezonym w postaci wy¬ miennej butli stalowej. Strona cylindra 37, znajdujaca sie pod tlokiem, jest polaczo¬ na przewodem 40 z zaworem 41 zbiornika 39. Powietrze sprezone wypuszcza sie za posrednictwem zaworu 42. Zawór 41 ste¬ ruje sie za pomoca dzwigni 43, przymoco¬ wanej z zewnatrz do kubla odrecznie lub samoczynnie przy pomocy nasadek, uru- - 3 —chomlanych w czasie jazdy kubla lub ze- sypywanego wegla.Urzadzenie napelnia sie w sposób na¬ stepujacy. Po ustawieniu wypelnionego sprezonym powietrzem zbiornika 39 na po¬ moscie kubla wyciagowego oprózniony ku¬ bel 1 zjezdza na dól. Przed osiagnieciem polozenia koncowego w miejscu napelnia¬ nia dzwignia 43 porusza sie tak, ze zawór ustawia sie w polozenie, przedstawione m fig. 5. Powietrze sprezone doplywa prze¬ wodem 40 do cylindra 37, wskutek czego tlok posuwa sie do góry, a klapa ochronna 34 podnosi sie w polozenie, przedstawione na fig. 5. Podczas napelniania weglem ku¬ bla dzwignia 43 przestawia sie w poloze¬ nie, uwidocznione na fig. 6. W ten sposób dalszy doplyw powietrza sprezonego do cylindra 37 przerywa, sie, a cyKnder laczy sie z wylotem 42. Powietrze sprezone mo¬ ze odplywac teraz stopniowo przewodem 40 i wylotem 42 z cylindra. Klapa ochron¬ na 34 zaczyna stopniowo opuszczac sie pod naciskiem wegla, który opuszcza sie bez spadku na dno kubla i przed klape 32. Po calkowitym napelnieniu kubel wyjezdza do góry i opróznia sie nad ziemia samo¬ czynnie za pomoca klapy dolnej. Klapa 34 przy koncu napelniania styka sie z przednia scianka kubla i pozostaje w tym polozeniu, dopóki oprózniony kubel nie zjedzie ponownie na dól i nie znajdzie sie w poblizu koncowego polozenia dolnego.Po pewnym czasie, w przyblizeniu po za¬ konczeniu dniówki, preznosc powietrza sprezonego w zbiorniku 39 zmniejszy sie na tyle, ze nalezy ustawic nowy zbiornik powietrza sprezonego.Zbiornik ze sprezonym powietrzem, ustawiony na kuble wyciagowym, moze byc zastosowany równiez do uruchomiania klapy w dnie, do poruszania przesuwnej scianki lub jednego lub kilka pomostów zapadowych, np. podczas jazdy ludzi Mozna równiez uruchomiac podchwyty o- raz w kublach wyciagowych ruch klap i; uruchomianie wózków za pomoca zasobni¬ ka z czynnikiem sprezonym. Jezeli zasob¬ nik ten tworzy czesc samego urzadzenia wyciagowego, to przewód wydmuchowy z cylindra moze sluzyc do przylaczenia tego zasobnika do urzadzenia, sluzacego do sprezania powietrza podczas napelniania. PL