Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia do frezowania, w którym frez obraca sie w kierunku posuwu obrabianego przed¬ miotu.Znane sa urzadzenia do takiego frezo¬ wania, w których zwoje srub pociagowych i nakretek przekladni posuwu sa dociskane do siebie w przeciwnych kierunkach pod dzialaniem powierzchni ukosnych, które na poczatku ruchu obrotowego slizgaja sie po sobie aby usunac we wszystkich miej¬ scach mechanizmu luz posuwu. Jedno¬ czesnie w znanych urzadzeniach na skutek osiowego cisnienia slizgajacych sie po so¬ bie powierzchni ukosnych, zwlaszcza, gdy rozpoczyna sie praca narzedzia w kie¬ runku posuwu, nastepuje naprezenie wszystkich czesci przekladni, nie pozwala¬ jace na jakikolwiek przypadkowy ruch sto¬ lu frezowego obrabiarki. Taki stan wzajem¬ nego oddzialywania na siebie czesci prze¬ kladni trwa dopóty, dopóki frez obciaza stól bez przerwy w kierunku posuwu. Gdy jednak obciazenie to nagle z jakiegokolwiek powodu zmniejsza sie do zera, nastepuje zupelne odprezenie wszystkich czesci prze¬ kladni, a gdy potem zaczyna wzrastac na¬ gle nacisk frezu do wartosci najwiekszej, to wszystkie czesci nie przylegaja jeszcze do siebie, a zwlaszcza powierzchnie zwo¬ jów sruby pociagowej, osadzonej nieprze- suwnie w stole roboczym, co wplywa nie¬ korzystnie na równomiernosc jego posuwu.Przypadek ten zachodzi np. przy zdzie-raniu za pomoca zataczanego frezu profi¬ lowego o zebach zwyklych. Frezy takie z punktu widfeenia % techniki skrawania pra¬ cuja w najbardziej niekorzystnych warun¬ kach zdzierania, zwlaszcza przy obróbce ciagliwego, twardego materialu przy ma¬ lej grubosci wióra, gdyz w tym przypadku zawsze czynne jest tylko jedno ostrze fre¬ zu zanim nadejdzie nastepne ostrze.Wskutek tego stól frezarki i czesci prze¬ kladni posuwowej sa chwilowo obciazone bardzo silnie, a w nastepnej chwili, zanim zacznie dzialac nastepne ostrze, obciazenie spada do zera.Wynalazek ma na celu zapewnienie równomiernosci ruchu stolu. W zasadzie wynalazek polega na tym, ze sruby po¬ ciagowe lub nakretki przekladni posuwo¬ wej sa polaczone ze soba tak, iz powstaja¬ cy podczas pracy nacisk jednej sruby lub nakretki jest przenoszony na inna srube lub nakretke, co powoduje staly stan na¬ prezenia pomiedzy czesciami mechanizmu posuwowego, co zapewnia wystarczajace wzajemne przyleganie bez luzu wszystkich pracujacych czesci. W urzadzeniu, w któ¬ rym stosuje sie dwie przesuwne podluznie sruby pociagowe, uklad jest najkorzyst¬ niejszym, gdy sruby te wspóldzialaja z poprzeczka, oparta o stól frezarki lub podobny tak, iz zarówno na poczatku ru¬ chu posuwania jak i na poczatku nacisku frezu sa obciazone w kierunkach przeciw¬ nych, wskutek tego jednoczesnie wchodza¬ ce jako element mechanizmu ukosne po¬ wierzchnie zostaja przesuniete wzgledem siebie w kierunku takiego naprezenia prze¬ kladni, które jest przeciwne naciskom, wy¬ wolywanym przez narzedzie.Dla uzyskania zamierzonego dzialania przekladni posuwowej korzystnie jest wy¬ twarzac w niej z góry odpowiednie napre¬ zenie poczatkowe. W tym celu obciazenie poprzeczki moze byc regulowane z ze¬ wnatrz. Aby takie naprezenie poczatkowe przekladni mozna bylo uskuteczniac z jed¬ nego tylko miejsca, mozna wedlug wyna¬ lazku zastosowac urzadzenie nastawcze, umieszczone w odpowiednim miejscu prze¬ kladni tak, iz obciazenie poprzeczki zosta¬ je przeniesione na sruby pociagowe i pew¬ ne powierzchnie ukosne. Oprócz tego w przekladni moga byc zastosowane jeden lub kilka elastycznych narzadów, aby przez obciazenie poprzeczki mozna bylo wytwarzac sprezyste naprezenie poczatko¬ we dla usuniecia ewentualnych, spowodo¬ wanych zuzyciem, luzów przy wzajemnym przyleganiu czesci.Na rysunku przedstawiono dwa przy¬ klady zastosowania urzadzenia wedlug wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia l przekrój podluzny stolu frezarki i prze¬ kladnie posuwowa, fig. 2 — widok czesci, przedstawionych na fig. 1, fig. 3 — szcze- * gól w innym wykonaniu, fig. 4 — przekrój wzdluz linii A — B na fig. 1, w mniejszej podzialce, fig. 5 — schemat zazebien, fig. 6 — czesciowy widok odmiennego wyko¬ nania i fig. 7 — pionowy przekrój prze¬ kladni do posuwu freza w przypadku fre¬ zarki obtaczajacej.Na fig. 1 obydwie sruby pociagowe 4 i5 j sa przedstawione dla przejrzystosci jedna j nad druga, chociaz w rzeczywistosci osa- L dzone sa obok siebie, jak widac na fig. 4.Sruby te 4 i 5 o uzwojeniach róznokie- runkowych wspóldzialaja z nakretkami2\ k 31, stanowiacymi jedna calosc 33. Sruba4 ' na prawym koncu, sruba zas 5 na oby¬ dwóch koncach jest gladko obtoczona.Stosownie do tego stól roboczy 6 wraz ze znajdujacym sie na nim obrabianym przed¬ miotem 7 moze posuwac sie w obu kierun¬ kach na suporcie poprzecznymi1 (fig. 4), przy czym w tym celu na srubie 4, na któ¬ rej jest umocowane z lewej strony zebate \ kólko napedowe 351 (fig. 1) i które w za¬ leznosci od zadanego kierunku ruchu stolu moze byc obracane w prawo lub w lewo, sa osadzone jeszcze dwa kola czolowe o ze¬ bach srubowych 14 i 15, skierowanych w — 2 —przeciwne strony. Kola te zazebiaja sie z kolami zebatymi 181 i 182, osadzonymi na srubie pociagowej 5, przy czym oba wien¬ ce zebate stanowia calosc z piasta 18, da¬ jaca sie przesuwac przy pomocy klina w kierunku osiowym. Sruba 5 obraca sie wo¬ bec tego stale w kierunku przeciwnym do sruby pociagowej 4. Obydwie sruby wkre¬ caja sie podczas swego obrotu w odpo¬ wiedni gwint nakretek 21 wzglednie 31 i posuwaja przez to stól 6 wraz ze znajdu¬ jacym sie na nim przedmiotem 7 w jed¬ nym lub drugim kierunku.Polaczenie tych srub 4 i 5 ze stolem 6 oraz przenoszenie ruchu obrotowego z jednej sruby na druga jest nastepujace.Na koncu sruby 4, nie posiadajacym gwintu, jest osadzona obrotowo tuleja 9, na swym zewnetrznym koncu posiadajaca drobne uzebienie, za pomoca którego sprzegnieta jest z druga tuleja 11 stano¬ wiaca jej przedluzenie. Ta ostatnia jest równiez osadzona na srubie 4 za pomoca klina 12. Przez dokrecenie nakretki li1, znajdujacej sie na koncu sruby 4, uzyskuje sie mocne polaczenie tulei 9 z ta sruba 4, przy czym tuleja 9 opiera sie o tarcze 19, zaklinowana w tej srubie 4. Po tulei 9 mo¬ ze sie przesuwac w kierunku osiowym kolo srubowe 14, którego czolowa czesc piasty jest zaopatrzona w zeby 16, wspóldziala¬ jace z zebami kolnierza 91 tulei sprzega¬ jacej 9. Lewy koniec piasty kola srubowe¬ go 14 moze podczas osiowego przesuniecia tego kola równiez opierac sie na tarczy 19.Na tulei 11 moze luzno obracac sie kolo srubowe 15, które przy osiowym przesunie¬ ciu z jednej strony moze opierac sie o kol^ nierz 91 a z drugiej strony na czolowej po¬ wierzchni tulei 44. Tuleja ta nie moze sie obracac w tarczy lozyskowej 22, przymo¬ cowanej do stolu 6, jednak moze przesu¬ wac sie w kierunku podluznym.Kola srubowe 14, 15, zazebiaja sie, jaic juz powiedziano, z wiencami zebatymi 181, 182 kola podwójnego 18, które zaklinowa¬ ne jest przesuwnie na koncu sruby pocia¬ gowej 5 i moze opierac sie na tarczy. Le¬ wa strona sruby 5 jest polaczona ze sto¬ lem 6 za pomoca nakretki 51, opierajacej sie o lozysko kulkowe 50. Prawa strona sruby 5 spoczywa w lozysku kulkowym 29, umieszczonym w poprzeczce 40. Poprzecz¬ ka ta w niniejszym przykladzie sklada sie ze sztywnej belki 40 i gietkiej plytki spre¬ zystej 401. Jak widac na fig. 3 mozna za¬ stosowac równiez kilka plytek sprezy¬ stych 401.Obydwa konce tej poprzeczki, gdy obrabiarka jest nieruchoma, przylegaja do stolu 6 i sa prowadzone za pomoca czopa 42 oraz sruby nastawnej 41. Przy pomocy nakretki 27, znajdujacej sie na nienagwin- towanym koncu sruby pociagowej 5, po¬ przeczka 40 moze byc mocno docisnieta do stolu 6, przez co jednoczesnie zostaje ten koniec 5 mocno polaczony ze stolem. Ko¬ niec tulejki 44 wystaje wtedy swobodnie przez poprzeczke 40 i podtrzymuje narzad dociskowy 43, który podczas ruchu posu¬ wistego sworznia opiera sie o poprzeczke i obciaza ja. Lewy koniec sruby pociagowej 4 nie jest wcale polaczony ze stolem 6 a tylko jest podparty w kadlubie obrabiarki.Dzialanie opisanego urzadzenia jest nastepujace. Zaklada sie, ze grubo uzebio¬ ny zataczany frez profilowy 8 obrabia przedmiot 7 w kierunku posuwu, przy czym przedmiot 7 jest podprowadzany pod frez. Przy tym obydwie sruby 4x5 obracaja sie w kierunku strzalki /.Sruba 4, której lewe powierzchnie gwintu opieraja sie na prawych powierzch¬ niach zwojów nakretki 21 wykonywa pod¬ czas tego obrotu ruch w prawo (strzalka a). Kolo srubowe 14, które za posrednic¬ twem tulei 9 oraz zebów 16 bierze udzial w ruchu obrotowym, posuwa sie w lewo (strzalka b) na skutek pochylenia swych zebów i zebów drugiego kola 181 na po¬ czatku ruchu obrotowego.Na skutek osiowego ruchu sruby 4 *w - 3 -kierunku strzalki a, sruba ta za posred¬ nictwem kolnierza 91 tulei 9 i kola 15 po¬ suwa tuleje 44 w prawo. Narzad docisko¬ wy 43, umocowany na tej tulei, dziala przy tym na dolny koniec poprzeczki 40, 401 i stara sie przesunac ten koniec w prawo.Przez to powstaje sila, rozciagajaca srube pociagowa 5, umocowana na koncu w lo¬ zysku kulkowym 29, wskutek czego prawa strona zwojów tej sruby jest dociskana do lewych zwojów nakretki 31. Gdy dociskane sa boki w prawo to poprzeczka 40, 401 przy swoim dalszym obrocie dokola lo¬ zyska kulkowego 29 posuwa swym górnym koncem stól 6 w lewo dopóty, dopóki lo¬ zysko kulkowe 50 me bedzie mocno przy¬ legac do nakretki 51. Teraz odbywa sie calkowite naprezenie przekladni w kierun¬ ku osiowym.Kolo srubowe 14, które, jak juz wspom¬ niano, zostalo docisniete w lewo, oparlo sie przy tym swa piasta o pierscien 19, przy¬ legajacy do lozyska kulkowego 50. Kolo srubowe 14 wprawia teraz w ruch kolo 181 i tym samym srube 5. Na poczatku tego ruchu obrotowego zostaje wywarty na sku¬ tek pochylenia zebów nacisk osiowy w pra¬ wo na kolo podwójne 18. Wieniec zebaty 182 tego kola zazebia sie ze swobodnie o- bracajacym sie na koncu sruby pociagowej 4 kolem srubowym 15, które posiada mniejsza srednice, anizeli kolo 182 i tym samym wieksza szybkosc obrotowa. Na skutek takiego zwiekszenia liczby obrotów kola 15, oraz na skutek cisnienia, wywiera¬ nego na to kolo z powodu osiowego ruchu sruby 4, otrzymuje sie wiekszy moment obrotowy kola srubowego 18P-. Wskutek tego jednak przesuw osiowy kola podwój¬ nego 18 zostaje zwiekszony i przeniesiony na tarcze lozyskowa 22, przymocowana do stolu 6, dzialajac w kierunku ruchu posu¬ wania.Na skutek wiekszej szybkosci obroto¬ wej kola srubowego 15 w stosunku do ko¬ la srubowego 14 oraz na skutek napreze¬ nia, powstajacego z przesuwu osiowego sruby 4, zjawia sie na kole 15 opór, dzieki któremu zazebienia czterech kól stale przylegaja do siebie, co uwidocznione jest na fig. 5.Naprezenie wszystkich czesci, uzyska¬ ne na poczatku ruchu obrotowego sruby po¬ ciagowej 4, powoduje przegiecie plytki 401, wskutek czego otrzymuje sie sprezy¬ ste przyleganie wszystkich czesci mecha¬ nizmu, dzieki czemu zostaja wyrównane we wzajemnym polozeniu tych/ czesci wszelkie ewentualne luzy, powstale na skutek zuzycia lub z innych przyczyn.Skoro tylko nastapi opisane wyzej na¬ prezenie wszystkich czesci, rozpoczyna sie ruch posuwowy stolu roboczego wraz z przedmiotem obrabianym 7 w kierunku strzalki, uwidocznionej na tym przedmio¬ cie.Gdy zaczyna dzialac frez 8, to cisnienie odprezania dziala w kierunku posuwu na stól 6. Wskutek tego zostaje obciazony górny koniec poprzeczki 40, 401. Dolny ko¬ niec poprzeczki 401, obracajacy sie dokola lozyska kulkowego 29, naciska dzieki te¬ mu obciazeniu na tuleje 44 przy pomocy narzadu dociskowego 43. Wskutek tego ko¬ lo srubowe 15 uzyskuje silniejszy nacisk boczny tak, ze powstaje wiekszy moment obrotowy, powodujacy wiekszy przesuw ó- siowy podwójnego kola 18 w prawo. Kolo to zostaje w ten sposób mocniej docisnie¬ te do tarczy lozyskowej 22, przez co sruba 5 zostaje zahamowana.Gdy teraz cisnienie frezowania ustaje nagle wskutek tego, ze ostrze frezu, skra¬ wajace przedmiot, ukonczy swe ciecie, to moze nastapic odprezenie przekladni az do zera, gdyz obracajacy sie dalej sworzen posuwowy 4 na skutek swego posuwu osio¬ wego utrzymuje naprezenie we wszystkich czesciach tak wielkie, iz przerwanie wza¬ jemnego docisku nie moze nastapic. Na skutek nacisku konca sruby pociagowej 4 na poprzeczke, utrzymana jest w szczegól- — 4 —nósci pod naprezeniem iruba 5. Gdy teraz rozpoczyna sie nastepne skrawanie, to wszystkie czesci sa jeszcze wzajemnie za¬ blokowane tak, iz nie moga nastapic przy¬ padkowe ruchy i nierównomiernosci posu¬ wu.Sprezyste napiecie poczatkowe do usu¬ wania luzów we wzajemnie przylegajacych do siebie czesciach, jak to sie zdarza np. na skutek zuzycia, mozna osiagnac rów¬ niez w przykladzie wykonania wedlug fig. 6 w ten sposób, ze pod lozyskiem kulko¬ wym 50 umieszcza sie sprezysta podkladke 52, dzialajaca jako zasobnik sily. Wi tym przypadku stosuje sie juz sztywna po¬ przeczke. Na skutek cisnienia sruby pocia¬ gowej 4 na poprzeczke 40, jak opisano wy¬ zej, wywierana jest sila ciagnienia na srube 5 i sila cisnienia na stól roboczy 6, które powoduja dociskanie podkladki 52. Z chwila zwolnienia tej sily podkladka wskazana 52 moze naprezac sie, zapew¬ niajac przez to wzajemne przyleganie czesci.Wymagane naprezenie poczatkowe mo¬ ze byc regulowane np. tak, iz nakretka na¬ prezajaca 27, znajdujaca sie na prawym koncu sruby 5, jest zaopatrzona w podzial- kef która moze byc nastawiana w stosunku do kreski zerowej, znajdujacej sie na plyt¬ ce 25. Przez dokrecenie tej nakretki 27 zwoje sruby 5 zostaja mocniej docisniete do odpowiednich zwojów nakretki 31. Po¬ niewaz na skutek dokrecania nakretki 27 dolny koniec poprzeczki 40 dziala na na¬ rzad dociskowy 43, przeto zostaja rów¬ niez mocniej docisniete zwoje sruby 4 do nakretki 2\ a prócz tego górny koniec po¬ przeczki 40 naciska na stól roboczy w le¬ wo, wskutek czego sprezysta podkladka 52 zostaje naprezona. Jednoczesnie na skutek naprezenia, powstajacego na poczatku ru¬ chu i wywieranego na kolo 15 tak jak wy¬ zej opisano, zostaje wywolane przyleganie boków oraz przesuw osiowy czterech zaze¬ bien kól srubowych, powodujac równiez w kierunku stycznym naprezenie obu srub pociagowych.Za pomoca tego urzadzenia osiaga sie to, ze sprezyste naprezenie poczatkowe mo¬ ze byc uzyskane przez uruchomienie tylko jednego narzadu a mianowicie przez do* krecenie nakretki napreznej 27.Dzieki wytworzeniu naprezenia poczat¬ kowego uzyskuje sie równiez w najnieko¬ rzystniejszych warunkach to, iz w czasie okresu nieskrawania stan naprezenia w przekladni nie moze spasc do zera. Pod¬ czas pracy zas cisnienie frezu dziala na zupelnie sztywne narzady tak, iz wszelka podatnosc jest niemozliwa.Dla zwiekszenia zamierzonego dziala¬ nia obydwa otwory gwintowane 21 i 31 sa w niniejszym przykladzie wykonane jako wspólna nakretka 33 (figi 1 i 4) z jednego kawalka, posiadajaca jako punkt oparcia czop 49. Gdy przy takim przykladzie sruba 5 na skutek nadzwyczaj silnego nacisku, wywolanego narzedziem w kierunku posu¬ wu zostaje obciazona, powodujac sprezyste naprezenie nakretki 33 w tym samym kie¬ runku, to wtedy na lewe zwoje srubowe sruby 4 nakretka ta wywiera jednoczesnie zwiekszone cisnienie, powodujace mocniej¬ sze przyleganie boków obu gwintów sworz¬ ni. Przy pomocy drugiego narzadu podpo¬ rowego 53 nakretka jest przytrzymywana w swym polozeniu w kadlubie lub w suporcie poprzecznym l1 obrabiarki (fig. 4).Gdy kierunek obrotu sruby 4 zostaje zmieniony, np. w celu cofniecia stolu, to sruba ta porusza sie w kierunku strzalki c (fig. 2). Kolo srubowe 14 zostaje jedno¬ czesnie nacisniete w kierunku strzalki d na skutek pochylenia zebów. Dzieki takiemu przeciwnemu dzialaniu cisnien nastepuje odprezenie przekladni.W niniejszym przykladzie wykonania przekladnia posuwowa znajduje sie tylko na jednym koncu stolu. Na drugim koncu stolu moze znajdowac sie podobna prze- - 5 —kfodnia posuwowa afafey bylo mozliwe frezowanie w obu kierunkach.Prsyfcfed wyfcwapia wedlug fig, 7 py^d&Uwia ^^to^wanie ur^a^aift we¬ dlug wynalazku do frezowania kól zeba- tycfa sposobem obUczania.Sworzen srubowy S2, daiapy sie tylko przesuwac w kieruak** pionowym, sluzy do poruszania pionowego sjuportu, zaopatrza nego w snany sposób w sarzedzia do £re- zowapia, nieprzed$tawio#e aa rysunku.Nr nim ujnieszczone s% dwie nakretki 31 i 32t osadzone obrotowa w pslome 32. Na kaz- def % tych nakretek umieszczone jest kolo o zebach srubowych U wsgtediwe /5. Oby¬ dwa te kofe. srubowe poswUia przeciwne nachylenie ?ebów. Kolo stwfeow* 14 jest sztywno polaczone z nakretka 31 i posiada kly sprzegajace 33f. które wspóldzialala z, klami tulei 3&o$ad*ouei luróo na nakretce 31. Z tuleja ta ie&t sztywno polaczone na¬ pedowa kolo slimakowe 35. Obrót kota sli¬ makowego 35 powoduje równiez obrót na¬ kretki %19 jednak kola srubowe /* moze przesuwac sie osiowo, pociagajac nakretke 31* Kolo srubowe J5 je*t ameszczone na nakretce 3? tak,, iz nie moze wykonywac przesuniec podluznych. Kazdy obrót kola srubowego 15 powoduje obrót nakretki 3^.Z kolem srubowym. U w&póldzialaja na przeciwleglych stronach kola srubowe i83 i 185, kolo srubowe 75 zas zazebia sie z ko¬ lem srubowym /86. Przy pomocy kól sru¬ bowych /85 i 786 jest przenoszony obrót ko^ la, srubowego W i kola t5. Kolo i*5 pozo¬ staje pod dzialaniem elastycznego narzadu np, gumowego 55, umieszczonego w tulei 56* Na obu kolach /83 i I&* opiera sie po¬ przeczka 402 za posrednictwem lozysk kul- kowycfo Przy pomocy narzadu gumowego 55 kolo W jest dociskane do powierzchni ciernej 57. Pod dzialaniem narzadu ela- stycznego 55 poprzeczka 40? jest d#6*sk|Kia w góre, skutkiem czego i kolo 1& zestlaje dociskane do powierzchni ciernej 58. Po¬ woduje to zwiekszone tarcie pomiedzy ko¬ lem* f8P„ J85 i powierzchniami stykowymi a stad ZftOWtt powstaje wiekszy moomt obrotowy w kole i<„ który powieksza prze* sua* osiowy kól srubowych. Poniewaz p&- przeozka 4(P opiera sie na górnej nakretce 32 wzglednie na górnym kole srubowym 15 wiec i aa 4o kolo wywiera cisnienie, które powieksza przesuw osiowy.Przez wlaczenie poprzeczki tym przykladzie wykonania uzyskuje sie naprezenie obu nakretek 31 i 32 na sworz¬ niu S2 w kierunkach przeciwmych tak, iz one przylegaja mocno w przeciwnych kie- runkach do boków gfwkrtu wrzeciona, a wszelki ltiz pomiedzy tymi czesciami zosta¬ je usuaiety. PL