Zapotrzebowanie ciepla do zachowania stalej temperatury w poszczególnych prze¬ dzialach wagonu kolejowego jest inne dla kazdego przedzialu, nawet jesli chodzi o przedzialy o jednakowej wielkosci, gdyz rozmaite okolicznosci, np, wiecej lub mniej szczelnie zamykajace sie okna i drzwi wy¬ wieraja pewien wplyw na wysokosc tem¬ peratury kazdego przedzialu.Jesli wiec przewidziane bedzie urza¬ dzenie, w którym w celu utrzymania na jednakowym poziomie temperatur wszyst¬ kich przedzialów wlaczanie i wylaczanie czynnika sluzacego do ogrzewania odbywa sie z miejsca centralnego przez wplyw na jeden zawór regulacyjny, doprowadzaja¬ cy ten czynnik do wspólnego przewodu z odgalezieniami do poszczególnych prze¬ dzialów, to pomimo prawidlowych wymia¬ rów powierzchni grzejnych, umieszczonych w kazdym przedziale temperatury w po* szczególnych przedzialach róznic sie beda dosyc znacznie z wyzej podanych powo¬ dów. Wskutek tego zaniechano stosowania regulacji centralnej, przy czym kazdy przedzial reguluje sie oddzielnie za pomo¬ ca umieszczonego w kazdym przedziale termostatu wlaczajacego i wylaczajacego powierzchnie grzejne w danym przedziale odpowiednio do kazdorazowego zapotrze¬ bowania ciepla.Ten rodzaj regulacji jest jednak kosz-lowny, a ponadto nie odpowiada wymaga¬ niom, gdyz zapotrzebowanie ciepla jest niejednakowe dja poszczególnych osób sto- sownifc do przyzwyczajenia i stanu fizycz¬ nego tych osób. Potrzebne jest urzadzenie grzejne, pozwalajace na swobodny wybór w pewnych granicach stopnia ogrzania w kazdym poszczególnym przedziale.Przedmiot niniejszego wynalazku po¬ wraca do wspólnej centralnej regulacji temperatur w przedzialach, rozwiazujac równoczesnie zagadnienie moznosci dowol¬ nego odrecznego nastawiania w pewnych granicach temperatury w przedzialach.Wynalazek polega na tym, ze jeden z przedzialów wagonu lub pomieszczenie uboczne zawiera termostat rozrzadczy centralnej regulacji samoczynnej, a ogrza¬ nie lub ochladzanie w kazdym z pozosta¬ lych przedzialów moze byc za pomoca u- rzadzenia nastawczego zrównane, silniej¬ sze lub slabsze niz ogrzanie lub ochlodze¬ nie w pomieszczeniu rozrzadczym; odrecz¬ ne urzadzenie nastawcze pomieszczenia rozrzadczegó moze byc przy tym przesta¬ wiane poza lub podczas pracy jedynie przez obsluge dozorujaca. Mianowicie z doswiadczen okazalo sie, ze centralna re¬ gulacja umozliwia utrzymywanie stalej temperatury w kazdym poszczególnym przedziale, przy czym jednak temperatury poszczególnych przedzialów ustalaja sie na poziomie, róznym miedzy soba i róznym od poziomu temperatur przedzialu roz¬ rzadczegó. W kazdym przedziale, z wyjat¬ kiem przedzialu rozrzadczegó, jesli chodzi o ogrzewanie, umieszczone jest urzadze¬ nie nastawcze do dowolnego nastawiania stanu ogrzania grzejnika; urzadzenie to sklada sie zasadniczo ze zwyklej dzwigni nastawczej, polaczonej drazkami z narza¬ dem regulujacym doplyw czynnika grzej¬ nego do grzejnika; za pomoca tej dzwigni mozna dowolnie nastawiac narzad regulu¬ jacy, by móc albo wyrównac wystepujace odchylenie od zadanej temperatury prze* pisowej albo tez stosownie do zyczenia nastawiac na temperature wyzsza lub niz¬ sza niz temperatura przepisowa. Dzieki te¬ mu osiaga sie prosty i tani sposób regula¬ cji samoczynnej, uwzgledniajacej takze w znacznym stopniu zyczenia podróznych.Poniewaz zwykle w wagonach kolejo¬ wych podczas podgrzewania nastawia sie urzadzenia nastawcze w przedzialach na najwyzszy stopien nagrzania i pozostawia w tym polozeniu az do czasu wsiadania podróznych, wiec podczas podgrzewania we wszystkich przedzialach czynna jest najwieksza powierzchnia grzejna. Jednak w celu unikniecia przegrzania, wedlug wy¬ nalazku urzadzenie grzejne kazdego prze¬ dzialu posiada takie wymiary, ze jego pel¬ na wydajnosc jest zaledwie o rA do Vs wieksza niz taka wydajnosc przedzialu rozrzadczegó.Z drugiej strony wedlug wynalazku u- rzadzenie grzejne kazdego przedzialu zo¬ staje takze tak uksztaltowane, ze jego naj¬ mniejsza dajaca sie nastawic wydajnosc grzejna jest niemniejsza jak okolo Vs wy¬ dajnosci grzejnej przedzialu rozrzadczegó.Ma to ten cel, by przedzial, nastawiony na najmniejsza wydajnosc grzejna i pozosta¬ wiony przez dluzszy czas, nie mógl sie zbytnio wyziebic. Jesli mianowicie urza¬ dzenie nastawcze takiego przedzialu, któ¬ ry byl pozostawiony przy najnizszym stop¬ niu ogrzania, nastawi sie na wyzszy stopien ogrzania, to osiagniecie nowo nastawionej temperatury trwa dluzej niz przy zwyklym podgrzewaniu, gdyz regulacja z przedzia-^ lu rozrzadczegó odbywa sie bez uwzgled¬ niania temperatury wyziebionego przedzia¬ lu.Dzieki wspomnianemu ograniczeniu dolnych temperatur przedzialu, w przedzia¬ lach, które z jakiegokolwiek powodu przez dluzszy czas pozostawaly przy najslab¬ szym dzialaniu grzejnym, ustala sie jeszcze znosna temperatura.Nalezy jeszcze dodac, ze urzadzenie - 2 —grzejne z centralna regulacja z jednego pomieszczenia ma te wade, ze w przypad¬ ku, gdy w pomieszczeniu tym np. otwarte jest okno, to wszystkie inne pomieszczenia zostaja przegrzane, termostat przedzialu rozrzadczego dazy bowiem zawsze do te¬ go, by w przedziale rozrzadczym panowa¬ la temperatura normalna. Jesli w tym przedziale jest otwarte okno, to pomimo niezmienionej temperatury pomieszczenia, wskutek straty ciepla przez otwarte okno, wzmacnia sie dzialanie grzejne urzadzenia grzejnego tego pomieszczenia, a zarazem i dzialanie grzejne urzadzen we wszystkich innych przedzialach. Jesli urzadzenia na- stawcze w przedzialach pozostawia sie w polozeniu normalnym, to w przedzialach bedzie za goraco.Wedlug wynalazku wade te usuwa sie w ten sposób, ze dwa pomieszczenia zo¬ staja urzadzone jako pomieszczenia roz- rzadcze tak, ze w kazdym z nich umiesz¬ czony jest termostat, przy czym oba te ter¬ mostaty tak sa polaczone z glównym za¬ worem, doprowadzajacym do instalacji czynnik grzejny, ze kazdy z termostatów moze zamknac ten zawór przy osiagnie¬ ciu zadanej przepisowej temperatury. Cala instalacje rozrzadza stale ten termostat, który najpierw osiagnal przepisowa tem¬ perature, t. j. który znajduje sie w cieplej¬ szym w danym razie przedziale. Przy sto¬ sowaniu regulacji elektrycznej osiaga sie to w ten sposób, ze w kazdym z obu po¬ mieszczen umieszcza sie termometr styko¬ wy, przy czym oba te termometry nasta¬ wia sie na te sama przepisowa tempera¬ ture i wlacza równolegle. Jesli wiec w jednym z tych obu pomieszczen jest otwar¬ te okno, to pomieszczenie to bedzie zim¬ niejsze niz inne pomieszczenia, a zatem termometr stykowy, umieszczony w dru¬ gim pomieszczeniu, rozrzadza doplyw czynnika grzejnego do wszystkich prze¬ dzialów przez zamykanie i otwieranie swych styków, tj. przez równoczesne wy¬ laczanie i wlaczanie z powrotem zamknie¬ tego zaworu doprowadzajacego czynnik grzejny do wszystkich urzadzen grzejnych w przedzialach.Oczywiste jest, ze gdyby przypadkowo w tych obu pomieszczeniach bylo otwarte okno, to we wszystkich innych pomieszcze¬ niach mogloby nastapic wyzej wspomnia¬ ne niepozadane przegrzanie. Jednak w praktyce podczas normalnej pracy przy¬ padek ten jest tak rzadki, ze mozna go nie uwzgledniac, zwlaszcza z powodu znacz¬ nych korzysci, wynikajacych z prostoty u- rzadzenia wedlug wynalazku.Na zalaczonym rysunku przedstawiony jest przyklad wykonania wynalazku.* Wedlug schematycznie przedstawionej fig. 1 w przedzialach /, /', /"... wagonu kolejowego umieszczone sa grzejniki paro¬ we 1, V, 1"....Te grzejniki parowe moga byc stopnio¬ wane pod wzgledem swego dzialania grzejnego w ten sposób, ze za pomoca po¬ przednio wspomnianych urzadzen nastaw- czych mozna wlaczac lub wylaczac czesci ich powierzchni grzejnych. W kazdym przedziale mozna przy tym zastosowac je¬ den taki grzejnik, zaopatrzony w urzadze¬ nie nastawcze, lub tez kilka takich grzejni¬ ków czyli baterie grzejników, której po¬ szczególne ogniwa moga byc wlaczane kil¬ koma oddzielnymi urzadzeniami nastaw- czymi lub tez jednym wspólnym urzadze¬ niem nastawczym.Wszystkie grzejniki otrzymuja pare z przewodu 2, odgalezionego od poprowadzo¬ nego pod wagonem przewodu glównego 3 i przechodzacego przez zawór magnetycz¬ ny 4. Zawór ten rozrzadzany jest termosta¬ tem 5, umieszczonym w przedziale / i u- ksztaltowanym jako termometr stykowy.Oczywiscie nalezy tez zapewnic w ja¬ kis sposób odplyw skroplin. Dla uprosz¬ czenia te znane urzadzenia do odprowa¬ dzania skroplin nie sa przedstawione na rysunku. — 3 —Gdy tylko osiaga sie oznaczona tem¬ perature pomieszczenia (temperature nor¬ malna) , bieguny termometru stykowego za¬ mykaj a sie. To zamkniecie obwodu pradu powoduje w znany sposób dzialanie sil e- lektromagnetycznych, zamykajacych zawór parowy 4f a tym samym wstrzymanie do¬ plywu czynnika grzejnego do wszystkich grzejników 1, V, V*... w poszczególnych przedzialach wagonu /, /', /"... Jesli tem¬ peratura w przedziale / znów sie obnizy ponizej temperatury normalnej, to styki termostatu 5 otwieraja sie, wskutek czego takze i zawór 4 zostanie otwarty i wszyst¬ kie grzejniki zostana znów zasilane czyn¬ nikiem grzejnym. Przedzial /, posiadajacy termostat 5, nazywa sie przedzialem roz- rzadczym.Przy opisanym przebiegu regulacji tem¬ peratura we wszystkich przedzialach jest zatem samoczynnie regulowana z przedzia¬ lu rozrzadczego, przy czym doswiadczenie wykazuje, ze w kazdym przedziale osiaga sie stala temperature, chociaz w pewnych okolicznosciach temperatura ta rózni sie od normalnej temperatury przedzialu roz¬ rzadczego /. Ponadto kazdy grzejnik V, V1... zaopatrzony jest w urzadzenie nastaw- cze 6', T wzglednie 6", 7"... za pomoca którego mozna zmieniac jego sile grzania.Doswiadczenie wykazuje, ze przy cen¬ tralnej samoczynnej regulacji kazdemu grzejnikowi odpowiada inna sila grzania i stala temperatura danego przedzialu. Je¬ sli np. urzadzenie nastawcze T przedzialu /', przedstawione blizej na fig. 2, zostanie przestawione z uwidocznionego na fig. 2 polozenia srodkowego na jakas inna po- dzialke, to za pomoca uruchomionych tym urzadzeniem drazków laczacych je z za¬ worem wlotowym grzejnika przynaleznego do danego przedzialu, zawór ten zostanie doprowadzony do innego polozenia dlawia¬ cego, przez co stosownie do wyboru nasta¬ wiony zostaje stan wiekszego lub mniej¬ szego ogrzania grzejnika, bez zadnej zmia¬ ny w stanie temperatury innych przedzia¬ lów. Kazde takie urzadzenie nastawcze stanowi zatem rodzaj podzialki tempera¬ tur, za pomoca której mozna w pewnych granicach obierac temperatury w danym przedziale. W przedstawionym tytulem przykladu na fig. 2 urzadzeniu nastawnym dzwignia reczna uwidoczniona jest w polo¬ zeniu srodkowym, odpowiadajacym np. przepisowej temperaturze 20°C. Drazek, przyczepiony przegubowo do dzwigni recznej, wykonanej jako dzwignia katowa, i laczacy ja z zaworem regulacyjnym od¬ nosnego grzejnika, przyjmuje przy tym przedstawione na rysunku polozenie. Po¬ szczególne podzialki podaja rózne stany temperatury, polozone powyzej lub poni¬ zej przepisowej temperatury 20°C i na¬ stawiane stosownie do tego, czy dzwignie mniej lub wiecej przestawi sie w prawo lub w lewo. W przedziale rozrzadczym / to urzadzenie nastawcze 7 zabezpieczone jest przed uruchomianiem przez podróz¬ nych np. przez jego umieszczenie w skrzyn¬ ce 8 tak, ze jest ono dostepne jedynie dla obslugi kolejowej. W normalnych warun¬ kach urzadzenie to pozostawione jest w polozeniu srodkowym, przedstawionym na fig. 2.Zatem w kazdym przedziale, z wyjat¬ kiem przedzialu rozrzadczego, podrózni moga dowolnie nastawiac najprzyjemniej¬ sze dla nich temperatury za pomoca umie¬ szczonych w tych przedzialach dzwigni nastawczych, po czym temperatury te sa juz utrzymywane niezmiennie z przedzialu rozrzadczego / (o ile nie zmieni sie polo¬ zenia dzwigni 7 w przedziale rozrzad¬ czym) .Jak juz wspomniano, ta moznosc dowol¬ nego nastawiania temperatury pomieszcze¬ nia jest celowo tak ograniczona w kierun¬ ku ku górze i ku dolowi przez odpowied¬ nie wymiary zakresu regulacji, ze sila grzania w kazdym przedziale moze byc najwyzej o i/4 do Vz. wieksza lub o Vs — A —mniejsza niz sila grzejna w przedziale rozrzadczym / tak, ze we wszelkich oko¬ licznosciach zapobiega sie przegrzaniu lub zbyt silnemu wyziebieniu przedzialów.W przedziale /' zaznaczony jest przery¬ wanymi liniami termostat 5', wlaczony równolegle do termostatu 5 przedzialu /, i nastawiony na te sama temperature prze¬ pisowa. Jesli np. w przedziale / z jakich¬ kolwiek powodów okno sie otworzy, a tem¬ peratura w tym przedziale spada znacznie ponizej temperatury przepisowej, to kon¬ takty termostatu 5 pozostaja stale w o- twarciu. Jednak kontakty termostatu 5' w przedziale /' dalej okresowo zamykaja sie i otwieraja w zaleznosci od tego, jak tem¬ peratura pomieszczenia /' wzrasta ponad temperature przepisowa lub spada ponizej tej temperatury, uskuteczniajac w ten spo¬ sób regulacje zaworu 4. Temperatura we wszystkich przedzialach bedzie teraz re¬ gulowana w zaleznosci od temperatury przedzialu 7\ Podczas tego czasu regula¬ cja w przedziale / bedzie sie odbywala przy stosunkowo niskiej temperaturze. W ten sam sposób przedzial / moze przejac rozrzad za pomoca termostatu 5, jesli np. w przedziale /' okno jest otwarte, a w przedziale / — zamkniete.W ogólnosci nalezy wiec zaznaczyc, ze stale rozrzad przejmuje ten z obu prze¬ dzialów rozrzadczych, w których panuje wlasnie wyzsza temperatura.Przypadek, by w obu przedzialach rów¬ noczesnie okno bylo otwarte, zdarza sie w praktyce bardzo rzadko. Jesliby przypa¬ dek taki zaszedl, to ustalaby wszelka re¬ gulacja, czyli zawór 4 bylby wtedy otwar¬ ty, a wszystkie grzejniki pracowalyby pel¬ na powierzchnia grzejna. Jak jednak wspo¬ mniano, przypadek taki nalezy uwazac w praktyce za bardzo rzadki.Urzadzenia wedlug wynalazku mozna w ten sam sposób zastosowac takze i do u- rzadzen chlodniczych. Powierzchnie grzej¬ ne sa wtedy zastapione powierzchniami chlodzacymi. Obojetny jest równiez rodzaj ogrzewania np. para, pradem elektrycz¬ nym, woda i t. d. PL