Wynalazek dotyczy ogrzewania wozów kolejowych, którego powierzchnie grzejne daja sie wylaczac stopniowo az do zupel¬ nego wylaczenia, a to w tym celu, aby tem¬ peratury w przedzialach mozna bylo najdo¬ kladniej dostosowac do kazdorazowych wy¬ magan podróznych. Calkowita powierzch¬ nia grzejna kazdego przedzialu musi byc zwymiarowana tak, aby równiez przy bar¬ dzo niskiej zewnetrznej temperaturze moz¬ na bylo uzyskac przyjemna temperature w pomieszczeniu. Przy normalnej i lagodnej pogodzie powierzchnie grzejne sa calkowi¬ cie lulb czesciowo wylaczane przy pomocy recznego urzadzenia w przedziale przez podróznego lub samoczynnie np. przy po¬ mocy zaworów magnetycznych, rozrzadza¬ nych termometrami, a to w celu zapobieze¬ nia przegrzaniu sie przedzialu, Reczne u- rzadzenie. nastawcze posiada wiele polo¬ zen zapadkowych oraz urzadzeniem tym jest stopniowo zamykany lub dlawicny do¬ plyw srodka grzejnego do powierzchni grzejnych. Grzejniki sa umieszczone niekie¬ dy w skrzynkach ochronnych, a urzadzenia regulacyjne otwieraja lub zamykaja klapy tych skrzynek ochronnych, aby powierzch¬ nie grzejne uczynic celowo czynnymi lub nieczynnymi. Do samoczynnej regulacji temperatury pomieszczenia sluzy termo¬ metr, wystawiony na dzialanie temperatury powietrza zawartego w przedziale, który pirzy osiagnieciu temperatury nastawienia wylacza powierzchnie grzejne i w ten spo¬ sób reguluje temperature przedzialu.Najczesciej stosowany uklad powierzch-ni grzejnych w przedziale znajduje sie pod lawkami do siedzenia. Jezeli wszystkie te powierzchnie grzejne beda wylaczalne, wówczas uwzglednia sie najdokladniej moznosc dopasowywania temperatury w przedziale do danych waruników.W przedzialach wozów kolei zelaznych mozna jednak równiez zaobserwowac, ze podczas jazdy boczne sciany okienne sa silnie chlodzone pedem powietrza. Uwa¬ runkowane tym odciaganie ciepla wytwa¬ rza w polaczeniu ze strumieniem zimnego powietrza, opadajacego na te sciane, u po¬ dróznych niemile uczucie przeciagu. Aby uchronic sie przed tym, w przedziale oprócz czesci powierzchni grzejnych pod lawkami umieszcza sie równiez takie czesci u dolu wzdluz sciany okiennej. Strumien cieplego powietrza, wytwarzany tymi powierzchnia¬ mi grzejnymi, podnosi sie wiec wzdluz sciany okiennej, nagrzewa ja oraz przeciw¬ dziala uprzednio wspomnianemu opadaja¬ cemu w dól strumieniowi zimnego powie¬ trza.Czesci powierzchni grzejnych, umiesz¬ czone w przedzialach u dolu sciany okien¬ nej, byly tworzone zawsze, w znanych do¬ tychczas postaciach wykonania, z doplywo¬ wych i odplywowych rur tego ogrzewania.Dlatego te czesci powierzchni grzejnych nie byly nigdy zamykane w kazdym prze¬ dziale oddzielnie, lecz tylko jako calosc dla calego wozu. W tym przypadku po¬ drózny ma do dyspozycji w celu regulacji temperatury w przedziale urzadzenie recz¬ ne do sitopniowego wylaczania tylko czesci powierzchni grzejnych, umieszczonych pod lawikami, jak równiez przy samoczynnej regulacji temperatury w przedziale termo¬ metry, umieszczone w przedziale, wylacza¬ ja przy wzrastajacej temperaturze w prze¬ dziale zawsze tylko czesci powierzchni grzejnych, lezace pod lawkami, podczas gdy czesc powierzchni grzejnych, lezaca u dolu sciany okiennej, pozostaje stale ciepla bez wzgledu na temperature w przedziale i przy lagodnej temperaturze przegrzewa przedzial.Wynalazek usuwa te wady w najprost¬ szy sposób, jak nastepuje.Ogrzewanie wozów kolejowych, które¬ go czesci powierzchni grzejnych daja sie wylaczac stopniowo az do zupelnego ich wylaczenia, staje sie nieczynne w kazdym przedziale w stosunku do czesci powierzch¬ ni grzejnych, lezacej wzdluz sciany okien¬ nej, przy pomocy urzadzenia, przewidzia¬ nego w przedziale do stopniowego wyla¬ czania. Jezeli nastepnie wzrasta tempera¬ tura w przedziale, wówczas podrózni wy¬ laczaja najpierw czesci powierzchni grzej¬ nych pod lawkami przy pomocy przewi¬ dzianego do tego celu nastawczego urza¬ dzenia recznego, przy regulacji samoczyn¬ nej zas robi to samo termometr, umieszczo¬ ny w przedziale. Jako ostatnia wylaczalna czesc powierzchni grzejnych pozostaje w pelni czynna czesc u dolu sciany okien¬ nej. Jezeli pomimo to temperatura w prze¬ dziale wzrasta pomad miare, wówczas i ta czesc powierzchni grzejnych zostaje wyla¬ czona przy recznej regulacji przez podróz¬ nych lub przy samoczynnej regulacji przez odpowiednio nastawiony termometr. Ponie¬ waz ten rodzaj regulacji jest przewidziany w kazdym przedziale, przeto w kazdym pomieszczeniu wozu prostymi i tanimi srod¬ kami mozna uwzglednic wszystkie zyczenia podróznych. Przy samoczynnej regulacji termometr, przynalezny do czesci po¬ wierzchni grzejnych przy scianie okiennej, musi oczywiscie byc nastawiony na wyzsza temperature, niz pozostale termometry.Przy ogrzewaniach obiegowych miesza¬ nine powietrza i pary prowadzi sie zazwy¬ czaj poprzez centralny narzad regulacyjny rurami, ulozonymi wzdluz sciany okiennej wozu przez wszystkie przedzialy i z tych rur srodek grzejny doprowadza sie narza¬ dami przymykajacymi do poszczególnych grzejników, umieszczonych pod lawkami.Wspomniane narzady przymykajace kaz- — 2 -dego przedzialu daja sie wlaczac i wyla¬ czac przy poimocy recznego lufo samoczyn¬ nego urzadzenia nastawczego, umieszczo¬ nego w przedziale. Czesci rur 'przedzialu, przewodzace wzdluz sciany okiennej obie¬ gowy czynnik grzejny, nie daja sie wyla¬ czac. Aby te czesci rur mogly byc wyko¬ rzystane jako dajace sie wylaczac na ostat¬ ku; stopnie powierzchni grzejnych wedlug wynalazku otacza sie skrzynka ochronna oraz przy niej u góry kazdego przedzialu przewiduje sie klape. Kazda klape laczy sie w taki sposób z urzadzeniem nastaw- czym) dla innych czesci powierzchni grzej¬ nych danego przedzialu, aby ona zamykala sie po przymknieciu tych innych czesci po¬ wierzchni grzejnych.Aby czesc powierzchni grzejnych w przedziale, umieszczona u dolu sciany okiennej, przeciwdzialala w najkorzyst¬ niejszy sposób opadajacemu strumieniowi powietrza zimnego, moze byc wedlug wy¬ nalazku co najmniej jedna jej czesc umie¬ szczona tak wysoko, aby dzieki jej dziala¬ niu cieplnemu podrózni byli niezawodnie ochronieni przed wspomnianym opadaja¬ cym strumieniem powietrza zimnego.Na fig. 1 — 3 rysunku przedstawiono kilka przykladów wykonania przedmiotu wynalazku. Na fig. 1 podano schematycznie w widoku perspektywicznym parowe nisko- prezne ogrzewanie przedzialu woizu kolei zelaznej, wykonane wedlug wynalazku. 2 przewodu glównego 1, ulozonego pod wo¬ zem i zasilanego para z parowozu, rura 2 doprowadza pare do termometrycznie roz¬ rzadzanego parowego zaworu wpustowego o zwyklej konstrukcji, nie oznaczonego na rysunku. W glowicy grzejnikowej 3 para jest rozprezana przy pomocy tego parowe¬ go zaworu wpustowego i jako taka prze¬ plywa najpierw przez czesci rurowe 4 i 5, ulozone u dolu sciany okiennej. Rura: 4 jest uiniesizczona mozliwie wysoko pod oknem przedzialu, aby w najkorzystniejszy sposób powodowala ogrzewanie sie sciany okien¬ nej i. przeciwdzialala opadajacemu stru¬ mieniowi zimnego powietrza. Para z rury 5 naplywa do irury 6, lezacej pod lawka prze¬ dzialu, w której to rurze mozna umiescic narzad rozciagliwy wspomnianego parowe¬ go zaworu wpustowego.Narzad ten jest nastawiony tak, aby po¬ przez otwarty zawór wpustowy wpuszczal zawsze tylko tyle pary do rur grzejnych 4, 3 i 6, aby z nasadki rurowej 7 nie wyply¬ wala para. Dzwignia 8, umieszczona na na¬ rzadzie rozciagliwym do rozmyslnego prze¬ stawiania, jest wówczas umieszczona w po¬ lozeniu / przy pomocy urzadzenia nastaw¬ czego 9, przy czym raczka dzwigni nastaw- czej 9 moze byc przekrecona w polozenie ,,cieplo". W oznaczonym srodkowym polo¬ zeniu urzadzenia nastawczego 9 na ,,umiar¬ kowanie" dzwignia 8 znajduje sie w polo¬ zeniu srodkowym //, nastawiwszy przy tym tak narzad rozciagliwy i parowy zawór wpustowy, ze tylko rury grzejne 4 i 5, le¬ zace przy scianie okiennej, sa napelniane para, podczas gdy rura grzejna 6 pozostaje zimna. W tym polozeniu jest wiec wyla¬ czona czesc powierzchni grzejnych, utwo¬ rzona z plaszcza rury 6, a grzeja tylko rury 4 i 5, z których cieple powietrze podnosi sie wzdluz sciany okiennej, nagrzewa ja oraz przeciwdziala opadajacemu strumieniowi zimnego powietrza. Jezeli przy tym polo¬ zeniu urzadzenia nastawczego 9 podrózni uwazaja, ze temperatura w ich przedziale jest jeszcze za wysoka, wówczas urzadze¬ nie nastawcze 9 moze byc nastawione w polozenie ,,zimno", przy czym dzwignia 8 zajmuje polozenie ///, a parowy zawór wpustowy — polozenie wylaczenia. Jak widac, wystyga obecnie równiez wylaczal- nie wykonana reszta z calej powierzchni grzejnej przedzialu, mianowicie powierzch¬ ni, która stanowia rury grzejne 4 i 5 przy scianie okiennej. Wówczas wszystkie po¬ wierzchnie grzejne przedzialu sa wyla¬ czone.Na fig. 2 jest w taki sam sposób, jak na — 3 —fig. 1, przedstawione ogrzewanie przedzia¬ lu wozu kolei zelaznej, wykonane wedlug wynalazku, przeznaczone dla dowolnego przeplywajacego srodka,grzejnego. Sklada sie ono z rury 10 w ksztalcie litery U. lezacej u dolu przy scianie okiennej, oraz z rury 11 w ksztalcie litery U, lezace) pod lawka. Obie rury 10 i U sa w taki sposób przylaczone do glowicy 12 grzejni¬ ka, podzielonej na komory, ze srodek grzejny, który rura 2 doplywa do jednej komory glowicy 12, jak to oznaczono strzal¬ kami, z tej komory plynie zarówno do rury grzejnej 10 przy scianie okiennej, jak i dc rury grzejnej 11 pod lawka przedzialu i z obu rur odplywa rura 13 przez druga komore glowicy 12.Przeplyw srodka grzejnego przez rury 10 i 11 jest dozorowany zaworami 14 i 15, rozrzadzanymi elektromagnetycznie i uru¬ chamianymi samoczynnie w zaleznosci od temperatury w przedziale, jak nastepuje.W obwód pradu rozrzadczego zawora magnetycznego 14, przydzielonego do rury grzejnej 10, jest wlaczony termometr kon¬ taktowy 16 poprzez zródlo 30 pradu elek¬ trycznego. Termometr ten jest tak nasta¬ wiony, iz zamyka swój kontakt np. przy temperaturze 21°C, przy czym zawór ma¬ gnetyczny 14 zamyka przeplyw srodka grzejnego przez rure grzejna 10. W obwód pradu rozrzadczego zaworu magnetyczne¬ go 15, przydzielonego do rury grzejnej 11, jest wlaczony drugi termometr kontaktowy 17, który zamyka swój kontakt w nizszej temperaturze, np. 19°C, powodujac przy tym przymykanie zaworu magnetyczne¬ go 15.Jezeli wzrasta temperatura powietrza w przedziale, a zatem temperatura termo¬ metrów 16 i 17 do 19QC, wówczas termo¬ metr 17 zamyka swój kontakt, a zawór ma¬ gnetyczny 15 wylacza czesc powierzchni grzejnych przedzialu, odpowiadajaca rurze grzejnej 11* Rura grzejna 10 przy scianie okiennej pozostaje ciepla oraz w dalszym ciagu nagrzewa powietrze w przedziale* jego sciane okienna oraz strumien powie¬ trza zimnego, opadajacego przy niej. Gdy z jakichkolwiek powodów, np. wskutek bardzo lagodnej pogody, silnie wzroslaby temperatura na zewnatrz, wskutek czego temperatura w przedziale dalej wzrastala¬ by doi 21°C, wówczas równiez termometr 16 zamyka swe kontakty oraz powoduje to„ ze zawór magnetyczny 14 przymyka takze przeplyw srodka grzejnego przez rure grzejna 10 talk, iz wylaczy sie wszystkie czesci powierzchni grzejnych w przedziale do czasu, az temperatura w przedziale nie spadnie znów tak znacznie, ze najpierw termometr 16 otworzy obwód pradu po¬ przez zawór magnetyczny 14 oraz znów^ stanie sie czynna rura grzejna 10 przy scianie okiennej. Po dalszym obnizeniu sie temperatury w przedziale równiez termo¬ metr 17 otwiera obwód pradu rozirzadcze- go poprzez zawór magnetyczny 15, po czym przez obie rury grzejne 10 i /,/ bedzie znów przeplywal srodek grzejny.Na fig. 3 przedstawiono w rzucie pio¬ nowym przekrój poprzeczny przez prze- dzial wozu, wyposazony w ogrzewanie obie¬ gowe. Rury 18 i 19 dla pary obiegowej roz- ciagaja sie wzdluz scian okiennych przez wszystkie przedzialy wozu, przy czym mie¬ szanina powietrza i pary o naprezeniu ze¬ wnetrznego powietrza jest w nich w znany sposób utrzymywana w obiegu za posred¬ nictwem centralnego parowego zaworu wlotowego. Do rur 18 i 19 sa przylaczone w znany sposób, wskazany na rysunku, grzejniki 20 w ksztalcie litery U, lezace pod lawkami w przedzialach. Grzejnik 20 przedzialu posiada znany narzad przymy¬ kajacy 21, który moze byc otwierany i za¬ mykany urzadzeniem nastawczym 22.W polozeniu / dzwigni 28 narzadu przy¬ mykaj acego 21, które odpowiada' polozeniu tego narzadu urzadzenia nastawczego 22 na „cieplo", jest otwarty przeplyw pary do nagrzewanego grzejnika 20. W poloze--. — 4 —Iliach // i /// dzwigni 28 i odpowiadajacych polozeniom „umiarkowanie" i „zimno11 urzadzenia nastawczego 22, jest zamkniety narzad przymykajacy 21, a grzejnik 20 wy- styga. Aby czesci 18 i 19 z para obiegowa, polozone przy scianie okiennej, lezace w przedziale, otoczone skrzynkami ochron¬ nymi 23 i pozostajace stale cieplymi, mozna bylo uzywac jako wylaczalna czesc po¬ wierzchni grzejnych przedzialu, górna czesc skrzynki ochronnej 23 jest wykonana jako klapa 24, jak to oznaczono na rysun¬ ku, która obraca sie dookola osi 25 oraz jest w taki sposób polaczona drazkiem 27 z dzwignia 28 narzadu przymykajacego 21, aby byla ustawiona w oznaczonym otwar¬ tym polozeniu, gdy urzadzenie nastawcze 22 jest nastawione na „umiarkowanie", a narzad przymykajacy 21 jest zamkniety.Powietrze plynie wówczas, odpowiednio do oznaczonych strzalek, z przedzialu poprzez otwór 29 skrzynki 23 dookola rur 18 i 19 z para obiegowa i ku górze przez otwarta klape 24 wzdluz sciany okiennej, ogrzewa sciane okienna oraz przeciwdziala opada¬ niu strumienia zimnego powietrza przy tej scianie, Jednoczesnie nagrzewa sie sam przedzial. Gdy narzad przymykajacy 21 zostanie otwarty przez przekrecenie dzwi¬ gni recznej urzadzenia nastawczega 22 na „cieplo", przy czym dzwignia 28 osiagnie polozenie /, wówczas klapa 24 przejdzie do polozenia otwarcia, oznaczonego liczba 24\ tak iz przedzial ogrzewaja obecnie zarówno grzejnik 20, jak i, jak juz opisano, czesci rur 18 i 19 z para obiegowa. Gdy dzwignia urzadzenia nastawczego 22 zostanie prze¬ sunieta z polozenia „umiarkowanie" do po¬ lozenia „zimno", wówczas klapa 24 zosta¬ nie ustawiona w polozenie zamkniecia, oznaczone liczba 24", tak iz ustaje dziala¬ nie grzejne czesci rur 18 i 19, przy czym jednak zostanie wylaczony równiez grzej¬ nik 20, a zatem sa nieczynne wszystkie czesci powierzchni grzejnych przedzialu, Z tego widac, ze przy wszystkich u- przedmio opisanych ogrzewaniach wedlug fig, 1, 2 i 3 czesci powierzchni grzejnych przedzialu, umieszczone przy scianie okien¬ nej, sa wykonane tak, iz sa wylaczane na ostatku, a mianowicie przy pomocy opisa¬ nych wyzej urzadzen, przewidzianych w przedziale do stopniowego wylaczania powierzchni grzejnych, Latwo zauwazyc, ze równiez dla urza¬ dzenia grzejnego wedlug fig. 3 zamiast recznego urzadzenia nastawczego 22 moze byc przewidzianych wiele termometrów z kontaktami do samoczynnego przestawia¬ nia narzadu przymykajacego 21 i klapy 24, przy czym oczywiscie termometr, sluzacy do przestawiania klapy 24, musi byc nasta¬ wiony na wyzsza temperature od wszyst¬ kich innych termometrów, sluzacych do wlaczania i wylaczania innych powierzch¬ ni grzejnych przedzialu, lezacych pod law¬ kami. Wynalazek istnieje wiec rzeczywiscie wówczas, gdy czesc powierzchni grzejnych, lezaca przy scianie okiennej, stanowi na ostatku wylaczana reszte calkowitej .po¬ wierzchni grzejnej przedzialu. PL