Wynalazek niniejszy dotyczy smigla o zmieniajacym sie samoczynnie skoku i o wzajemnej kompensacji sily odsrodkowej i sil aerodynamicznych.Smiglo wedlug wynalazku zaopatrzone jest w karier, otaczajacy wal napedowy smigla i dzwigajacy smigi, które moga o- bracac sie wzgledem karieru dookola swych osi podluznych; karter polaczony jest z walem napedowym za pomoca urza¬ dzenia, kióre poddane jest jednoczesnie dzialaniu kilku sil, a mianowicie dzialaniu momentu obrotowego, wywieranego przez silnik, dzialaniu sily odsrodkowej i dziala¬ niom aerodynamicznym, i to w ten sposób, ze przekrecenie karteru wzgledem walu smi¬ glajnoze ulegac zmianom, przy czym smigi polaczone sa ze swej strony z walem w ten sposób, ze ustawienie ich okreslone jest przez wspomniane wyzej przekrecenie kar¬ teru wzgledem walu. Polaczenia te maja na celu zapewnienie w kazdej chwili naj¬ wyzszej mozliwej wydajnosci pracy smigla, co osiaga sie przez to, ze kat natarcia smig wyznaczony jest zarazem przez mo¬ ment obrotu silnika i przez szybkosc obro¬ towa tegoz, Wspomniane wyzej dzialania sily odsrodkowej i dzialania aerodynamicz¬ ne uzyskuje sie dzieki zastosowaniu spe¬ cjalnych pomocniczych malych smig o zmiennym skbku, przy czym skok ten, jak1 to bedzie opisane dalej, zmienia sie samo¬ czynnie pod wplywem tych dzialan, wply¬ wajac ze swej strony na ustawienie karte*ru wzgledem walu smigla. Zastosowanie tych pomocniczych malych smig, opisanych bardziej dokladnie w dalszym ciagu opisu, stanowi wlasnie glówna znamienna ceche wynalazku.Na rysunku przedstawiony jest przy¬ klad wykonania smigla o zmiennym skoku wedlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia smi¬ glo, czesciowo w widoku bocznym, czescio¬ wo w przekroju; fig. 2 — smiglo w widoku czolowym po usunieciu przykrywy ze¬ wnetrznej, czesciowo zas w przekroju wzdluz linii // — // fig. 1; fig. 3 — prze¬ krój osiowy przez urzadzenie termostatycz¬ ne; fig. 4 — widbk perspektywiczny urza¬ dzenia tlumiacego, z uwidocznionym cze¬ sciowo przekrojem przez to urzadzenie; fig. 5 — widok zewnetrzny czolowy smi¬ gla.Wedlug wynalazku piasta smigla za¬ wiera w sobie walec 1, nalozony na nie u- widoczniony na rysunku wal napedowy smigla i zwiazany z nim nieruchomo np. przy pomocy zlobków 2. Dookola tego wal¬ ca moze obracac sie swobodnie karter 4, ulozyskowany na nim za posrednictwem lozysk kulkowych 3. Na karterze osadzone sa ruchomo smigi 8 w liczbie w zasadzie dowolnej; w przedstawionym na rysunku przykladzie wykonania jest ich trzy. Smigi zwiazane sa z karterem przy pomocy tulei 5, osadzonych w karterze centrycznie za posrednictwem lozysk walkowych 6 i opie¬ rajacych sie zarazem na karterze za po¬ srednictwem promienisto ustawionych lo¬ zysk walkowych 7. Kazda tuleja 5 jest ze swej strony uchwycona obracalnie za po¬ srednictwem lozyska walkowego 9 o cien¬ kich walkach i lozyska kulkowego 10 na trzonku prowadniozym 11, zwiazanym nie¬ ruchomo z mufa 12, która moze obracac sie na zewnetrznej powierzchni walca /.Kazda tuleja1 5 zakonczona jest takze stoz¬ kowym uzebieniem 13, zazebiajacym sie z uzebieniem 14 walca 1, tak iz dwa te uze¬ bienia wiaza ruchomo kazda smige 8 z wal¬ cem 1. Na przedluzeniu 15 walca 1 zakli¬ nowana jest mufa 16, zaopatrzona w czopy osiowe 17 (fig. 2), których liczba równa jest liczbie smig 8 i które rozmieszczone sa w ten sam sposób, jak smigi. Kazdy z czopów 17 polaczony jest obracalnym do¬ okola niego drazkiem 18 z przegubem 19, na którego czop nalozony jest obracalnie jeden z konców kolankowej dzwigni 20, o- bracalnej; dookola czopa 21, zamocowane¬ go na karterze. Drugie ramie dzwigni 20 wykonane jest w postaci malej smigi 22, posiadajacej odpowiedni profil srubowy, przy czym zwrot tego profilu jest zgodny ze zwrotem linii srubowej smig napedo¬ wych 8.Latwo zrozumiec, ze jezeli walec /, zwiazany nieruchomo z walem smigla, do¬ zna pewnego przekrecenia wzgledem kar- teru 4, to przekrecenie to zmusi z jednej strony, za posrednictwem uzebien 13 i 14, kazda smige 8 do obrócenia sie dookola siebie, z drugiej zas strony spowoduje za posrednictwem drazka 18 pewien obrót ma¬ lej smigi 22, tworzacej zakonczenie dzwi¬ gni katowej 20, który to obrót zmienia o- czywiscie skok linii srubowej tej malej smigi 22.Wewnatrz przedluzenia 15 walca / u- mieszczony jest zewnetrzny cylinder 23 u- rzadzenia tlumiacego (fig. 1 i 4); cylinder ten jest zwiazany nieruchomo z walcem /, a wiec i z walem smigla. Urzadzenie to ma na celu odpowiednie hamowanie wzajem¬ nych ruchów piasty smigla i walu napedo¬ wego, które wobec swobodnie obracalnego osadzenia piasty na wale, moglyby przy¬ bierac niedopuszczalne rozmiary przy rap¬ townych zmianach sizybkosci obrotowej wa¬ lu lub oporu aerodynamicznego. Urzadze¬ nie tlumiace sklada sie w zasadzie z komo¬ ry 24, w której umieszczone sa dwie scian¬ ki przedzielajace 25, przymocowane do cy¬ lindra zewnetrznego 23. W kazdej z po¬ wstalych w ten sposób pólkomór moze po¬ ruszac sie scianka przedzielajaca 26, prz^- — 2 —mocowana do osi 27, która z kolei zwiaza¬ na jest nieriiohamo z przykrywa 28, uno¬ szona przez czopy 21 obrotu dzwigni ko¬ lankowych 20; os 27 jest przeto zwiazana nieruchomo z karierem 4.Do urzadzenia tlumiacego nalezy tez komora 29, sluzaca jako zbiornik cieczy i ustawiona w szeregu wzgladem komory 24; komory te polaczone sa ze soba przewoda¬ mi 30, przechodzacymi przez scianki 25; kazdy z tych przewodów zaopatrzony jest w zawór zwrotny np. w postaci kulki 31, która pozwala na przejscie cieczy z komo¬ ry 29 do komory 24, ale nie na odwrót, wskutek czego komora 24 pozostaje stale napelniona np. oliwa lub inna odpowiednia ciecza.Polaczenie pomiedzy komorami czast¬ kowymi (fig. 2) 32, tj. miedzy komora, za¬ warta pomiedzy jedna ze scianek 25 a scianka 26, oraz kiomora 33, zawarta po¬ miedzy ta scianka 26 a druga scianka 25, moze byc uskutecznione w sposób nastepu¬ jacy (fig. 3)/ Os 27 posiada przewiercony otwór po¬ dluzny 34, do którego uchodza kanaly 35, 36; zewnetrzne wyloty tych kanalów ucho¬ dza do komór czastkowych 32 wzglednie 33. Celowa jest rzecza, aby te kanaly 35 i 36 przesuniete byly wzgledem siebie w kie¬ runku osiowym. W przewierceniu 34 umie¬ szczona jest tuleja 37, przymocowana do puszki termostatycznej 38, napelnionej substancja o ujemnym wspólczynniku roz¬ szerzalnosci cieplnej. W tuleje 37 wchodlzi zawór stozkowy 39, którego trzpien 40 jest na koncu wydrazony i zaopatrzony w gwint wewnetrzny, nakrecony na gwinto¬ wany trzpieniek 41, którego koniec ze¬ wnetrzny ma postac glowicy w celu umoz¬ liwienia wkrecania i wykrecania go. Latwo zrozumiec, ze w zaleznosci od polozenia tulei 37 polaczenie pomiedzy kanalami 35 i 36 jest bardziej lub mniej otwarte.Gdy karter 4 ulega przekreceniu wzgle¬ dem walu napedowego smigla, scianki 26 zmieniaja swe polozenie wzgled«an scianek 25, przez co objetosc kof&ór czastkowych 32 i 33 zmienia sie, co z kolei powoduje przechodzenie oliwy, zawartej w tych ko¬ morach, z jednej komory do drugiej, przy czyim ten ruch oliwy jest hamowany wsku¬ tek przechodzenia jej przez kanaly 35 i 36.Pomiedzy os 27 a scianke zbiornika 29 cieczy wstawiona jest spiralna lub jaka¬ kolwiek inna sprezyna 43, rozpierajaca te os i te scianke i oddzielajaca w ten sposób takze i karter 4 od walu napedowego.Urzadzenie wedlug wynalazku dziala nastepujaco: Moment obrotu silnika dziala na walec 1 i stara sie obrócic go w kierunku strzal¬ ki / (fig. 2), przy czym kierunek obrotu smigla jest np. taki, jak to wskazuje strzal¬ ka F. Ten moment obrotu dziala z jednej strony na smigi 8 w sensie wprawiania ich w obrót dookola siebie, z drugiej zas stro¬ ny — na drazki 18 i na dzwignie kolanko¬ we 20 dazac do obrócenia malych smig 22 w kierunku przeciwnym strzalce /x. Gdy smiglo obraca sie, na male smigi 22 dziala sila odsrodkowa w kierunku strzalki /2 tak, iz smigi 22 ulegaja pewnemu obróceniu sie w kierunku strzalki fx. Calosc znajduje sie podczas pracy w równowadze pod dziala¬ niem trzech nastepujacych sil: Moment obrotu silnika, przekazywany przez walec 1.Moment oporu, dzialajacy na smigi na¬ pedowe 8 smigla.Sila odsrodkowa i sila aerodynamiczna, dzialajace na male smigi 22.W istocie male smigi 22 posiadaja pro¬ fil tak uksztaltowany, ze dzialanie aerody¬ namiczne, wywierane na nie przez otacza¬ jace powietrze wskutek ich obrotu wraz z calym smiglem, zmienia sie w zaleznosci od ich polozenia, przy czym polozenie to u- warunkowane jest szybkoscia obrotowa smigla. Azeby to osiagnac, profilowi ma¬ lych smig 22 nadaje sie, jak to juz zazna¬ czono wyzej, zasadniczo taki sam ksztalt. — 3 —jak profilowi glównych smig 8, dzieki cze¬ mu przy zachowaniu szybkosci obrotu, któ¬ rej normalnie odpowiada pewna okreslona szybkosc postepowa calego smigla, dziala¬ nie aerodynamiczne na male smigi 22 zni¬ ka wskutek pewnej okreslonej wartosci skoku tych smig, wyznaczonej przez ich li- stawienie sie. Jezeli silnik przyspiesza lub zwalnia swe obroty, to odleglosc srodka ciezkosci malych smig 22 od osi obrotu ca¬ lego smigla zmienia sie pod wplywem sily odsrodkowej, co pociaga za soba ich prze^ krecenie, a przeto i zmiane ich skoku, a wiec tez i zmiane dzialania aerodynamicz¬ nego, wywieranego na nie przez otaczajace powietrze. Wynikiem tego jest, ze wspom¬ niane dzialanie aerodynamiczne oraz, z drugiej strony, sila odsrodkowa powoduja kompensacje zmiany wartosci sily odsrod¬ kowej, która to zmiana spowodowana jest przez zmiane odleglosci srodka ciezkosci kazdej z malych smig 22 od osi obrotu smi¬ gla.Podczas rozruchu silnika moment obro¬ tu jego powoduje pewne przekrecenie sie walca 1 wzgledem karteru 4, które to prze¬ krecenie, dzialajac za posrednictwem draz¬ ków 18 na male smigi 22 w kierunku strzal¬ ki /, powoduje pochylenie sie tych smig ku karterowi w kierunku przeciwnym strzalce /j. Jednoczesnie przekrecenie to powoduje obrócenie sie smig 8 dbokola siebie saimych, tak iz doprowadzane sa one dó polozenia najmniejszego kata natarcia; polozenie to wyznaczone jest przez oparcie sie rucho¬ mych scianek 26 o nieruchome scianki 25 urzadzenia tlumiacego.Poniewaz cale smiglo obraca sie, przeto sila odsrodkowa dziala na kazda z malych smig 22, powodujac obrócenie sie ich oko¬ lo osi 2/ w kierunku strzalki f\, które to obrócenie sie powoduje z kolei za posred¬ nictwem drazków 18 zmniejszenie przekre¬ cenia karteru 4 wzgledem walca 1. Wsku¬ tek tego smigi napedowe 8 zostaja obróco¬ ne dookola siebie w kierunku przeciwnym, lp tak, ze ich kat natórcia stopniowo sie powieksza; z drugiej strony, poniewaz skok smig 22 powieksza sie w miare tych ruchów, przeto ruchy te doznaja wzrastajacego o- poru, co powoduje poprawke przekrecenia karteru, wyznaczona co do swej wartosci liczbowej przez konstrukcje smig 8 oraz przez warunki aerodynamiczne, w których calosc znajduje sie w danej chwili. Wzrost kata natarcia smig napedowych 8 powodu¬ je, wzrost momentu oporu, wywieranego na smiglo, co trwa az do chwili, w której mo¬ ment oporu i moment obrotu silnika zrów¬ nowaza sie dla tej szybkosci obrotowej sil¬ nika, jaka w zasadzie jest dlan przewidzia¬ na. Wynika stad, ze przez nadanie malym smigom 22 odpowiedniego ciezaru i odpo¬ wiedniego skoku mozna dla pewnej okre¬ slonej szybkosci obrotowej osiagnac zrów¬ nowazenie wzajemne dzialajacej na nie si¬ ly odsrodkowej i momentu obrotu silnika.Jezeli z jakichkolwiek powodów moment oporu zmniejsza sie przy zachowaniu danej szybkosci obrotowej silnika (np. z powodu zmiany wysokosci, na jakiej smiglo pracu¬ je), to silnik posiada tendencje powieksze¬ nia swej szybkosci obrotowej; ten wzrost szybkosci pociaga za soba obrócenie sie malych smig 22 okolo osi 21, które powie¬ ksza kat natarcia smig napedowych 8, a wiec i moment oporu, doprowadzanego w ten sposób do swej wartosci pierwotnej.Z drugiej strony postac malych smig 22 pozwala osiagnac lepsza poprawke i lepsze dostosowanie skoku smigla dó warunków lotu w pewnej okreslonej chwili. Sila, po¬ wodujaca poprawke, a wywolana przez re¬ akcje otaczajacego powietrza na male smi¬ gi 22, posiada mianowicie zwrot przeciwny, niz sila odsrodkowa dla szybkosci malych, znika dla pewnej szybkosci okreslonej i posiada w koncu zwrot zgodny z sila od¬ srodkowa dla szybkosci znacznych. Zmiany tej sily sa wiec tego rodzaju, ze przy ma¬ lych szybkosciach obrotowych kat natarcia smig 8 posiada mniejsza tendencje do wzra- — 4 —stania, wskutek czego podczas rozruchu silnik doznaje innie) silnego hamowania i osiaga szybkosc nieco wyzsza, niz jego nor¬ malna szybkosc robocza.Pojazd, poruszany przy pomocy takie¬ go smigla, np, samolot, moze przeto latwiej sie oderwac od ziemi i latwiej tez wznosic sie. Przy zachowaniu szybkosci obrotowej roboczej silnika sila, powodujaca popraw¬ ke, znika. Natomiast dla szybkosci wiek¬ szych, niz szybkosc robocza, sila ta dodaje sie do sily odsrodkowej; skok smigla wzra¬ sta, co powoduje niewielkie obnizenie szyb¬ kosci obrotowej silnika i pozwala w ten sposób osiagnac lepsza wydajnosc calo¬ sci.Zastosowanie urzadzenia tlumiacego pozwala lagodzic uderzenia, które moga powstawac przy zmianach warunków wspól¬ pracy walu napedowego i smigla.Zastosowanie urzadzenia termostatycz¬ nego, utworzonego z puszki 38 i stozkowe¬ go zaworu 39, pozwala tez lagodzic wplyw zmian lepkosci oliwy, znajdujacej sie w komorach czastkowych 32 i 33, powodowa¬ nych przez zmiany temperatury. Poza tym obecnosc sprezyny 43, umieszczonej pomie¬ dzy walem napedowym a karterem 4, po¬ zwala ulozyc podczas lotu, przy wspól¬ dzialaniu wiatru, plaszczyzny smig 8 w kierunku wiatru, gdy silnik badz z powodu zatrzymania go, badz dla jakichkolwiek innych przyczyn nie wywiera na smiglo zadnego dzialania. W ten sposób mozna skrócic do minimum bieg jalowy smigla.W opisanym wyzej smigle smigi 8 moga obracac sie dookola siebie o kat 90°, kat ten móglby tez jednak posiadac dowolna inna wartosc. Podobnie tez i urzadzenie termo¬ statyczne, opisane wyzej, mogloby w prak¬ tyce byc zastapione jakimkolwiek innym o podobnym celu.Wynalazek moze znalezc zastosowanie badz do smigiel powietrznych, badz do in¬ nych i to do wszystkich celów, do których stosuje sie smigla. PL