Przedmiotem niniejszego wynalazku jest smiglo dla statków powietrznych lub sruba dla statków wodnych, w którem po¬ lozenie smig tak odpowiada warunkom ru¬ chu w osrodku, w którym pracuja, iz ilosci obrotów silników odpowiadaja ilosciom na j korzystniej szym dla kazdorazowego przenoszenia sily.Do tego celu sluza ciezary, umieszczo¬ ne wedlug wynalazku na podstawach smig mimosrodowo do ich osi obrotu. Ciezary te przeciwdzialaja z jednej strony dazeniu smig do zmniejszania swego skoku do zera, a z drugiej strony umozliwiaja w polacze¬ niu z innemi narzadami wykonanie smigiel na zasadzie regulatorów, dzialajacych sila odsrodkowa, Podstawy smig sa polaczone zapomoca gwintów z odpowiedniemi czopami umie- szczonemi wpoprzek piasty, dzieki czemu mozliwe jest przy obrocie smig równocze¬ sne przesuwanie ich w kierunku podluz¬ nym. Sila odsrodkowa przemienia sie przy- tern w sile obrotowa, która wspólnie ze skladowa obrotowa ciezaru mimosrodowe- go przeciwdziala sprezynie. Podczas, gdy sila odsrodkowa stara sie nastawiac smigi tak, iz otrzymuja wiekszy skok, a tern sa¬ mem ich sprawnosc jest wieksza, sprezyna dziala w kierunku przeciwnym. Skok gwin¬ tu czopów, na które nakrecone sa smigi, jest wedlug wynalazku maly, wskutek czego ko¬ nieczne sily sa niewielkie. Za gwint sluza srubowe rowki, w których sa umieszczonakulki, dzieki czemu znacznie zmniejsza sie tarcie. Otrzymuje sie w ten sposób lozysko kulkowe, które nawet przy malym skoku u- mozliwia wolna gre sil.Za sprezyne przeciwdzialajaca lub zde¬ rzakowa sluzy sprezyna spiralna, otacza¬ jaca os piasty. Stosowanie sprezyn tego ro¬ dzaju jest znacznie lepsze niz sprezyn roz¬ ciaganych lub sciskanych. Sprezyna, slu¬ zaca do nastawiania smig w polozenie pier¬ wotne, musi byc przed dzialaniem odpo¬ wiednio napieta tak, iz krzywa Jej wykre¬ su jest plaska, poniewaz krzywa sily obro¬ towej, wynikajaca z sil odsrodkowych smig, jest w zakresie regulowania równiez pla¬ ska. Dalszym przedmiotem wynalazku jest polaczenie sprezyny ze smigami, umie¬ szczenie kulek lub walków w pierscieniu i odpowiednie prowadzenie tegoz pod wzgle¬ dem kinematycznym.Przestawienie srodków cisnienia po¬ wierzchni smig wzgledem ich osi obrotu u- mozliwia regulowanie sily obrotowej, wy¬ tworzonej przez sily odsrodkowe smig.Do ustalania zakresu regulowania smig, jak tez do ustalania polozenia smig przy hamowaniu i biegu wstecz sluza odpowied¬ nie oporki, które zostaja samoczynnie uru¬ chomiane.Na rysunku dla przykladu przedstawio¬ no smiglo samolotu o dwóch smigach, które zostaje samoczynnie nastawiane w poloze¬ nie biegu wstecz i hamowania zapomoca drazka stykajacego sie z ziemia.Fig. 1 przedstawia w przekroju podluz¬ nym piaste smigla i podstawy smig, jak tez urzadzenie do samoczynnego nastawiania smigla na bieg wstecz; fig. 2 — przekrój wzdluz linji // — // na fig. 3, przyczem czop gwintowany i podstawy smig uwidocz¬ nione sa w widoku perspektywicznym; fig. 3 — przekrój wzdluz linji /// — /// na fig. 2, przyczem oslona sprezyny i przednia czesc walu smigla nie sa uwidocznione; fig. 4 — zmiane polozenia srodka cisnienia po¬ wierzchni smigi, fig. 5 — w perspektywie rozklad sil ciezaru mimosrodowego; fig. 6— regulowanie krzywej sily obrotowej, wy¬ tworzonej przez sily odsrodkowe smig, za¬ pomoca krzywej sily obrotowej ciezaru.W piascie 1 umocowany fest czop 2, zaopatrzony w rowki 4 dla kulek 5, na któ¬ rym obracaja sie podstawy 3 smig. Kulki 5 osadzone sa w pierscieniach 6, których uze¬ bienia 7 sczepione sa z kolami zebatemi 8, obracajacemi sie naokolo czopów 9, urno cowanych w czopach 2, i sczepionemi z ko¬ lami zebatemi 10 podstaw 3 smig. W ten sposób pierscienie 6 sa dobrze prowadzone pod wzgledem kinematycznym. Ilosc ze¬ bów uzebienia 7 i kola 10 odpowiada w p i r przyblizeniu , przyczem litera R o- znaczono srednice zewnetrznego kola bie¬ gowego lozyska kulkowego, a litera r — ¦ srednice kola wewnetrznego. Odpowiednie prowadzenie pierscienia 6 nie musi byc do¬ konywane w kierunku obrotu lub zapomoca przekladni kól zebatych. Do tego celu moz¬ na np. zastosowac przekladnie drazkowa, dzialajaca w kierunku podluznym. Glówna cecha jest odpowiednie polaczenie pod wzgledem kinematycznym czopa 2 podsta¬ wy 3 smigi i pierscienia 6.W oslonie 11 umieszczone sa sprezyny 12, których jedne konce przymocowane sa do oslony, a drugie do piasty, i które dzia¬ laja na podstawy 3 smig zapomoca kota stozkowego 13 i uzebionych odcinków 14, posiadajacych ksztalt linji srubowej.Polaczenie sprezyn 12 i podstaw 3 smig moze byc równiez dokonane za posrednic¬ twem lin lub trzonów korbowych. Sprezy¬ ny moga byc równiez umieszczone na pod¬ stawach smig, przyczem jednak powinny byc one tak polaczone ze soba, by dzialaly wspólnie na wszystkie podstawy.Sily obrotowe, powstajace przy dziala¬ niu sil odsrodkowych, zwiekszaja sie po¬ dobnie jak te ostatnie proporcjonalnie do kwadratu szybkosci katowej. Sily obroto¬ we uwidocznione sa na fig. 6, na której od- — 2 —ciete oznaczaja skrecenie smig w stopniach luku, a rzedne — sily obrotowe. Otrzyma¬ na krzywa C jest plaska w granicach regu¬ lowania. Sile sprezyn oznacza linja prosta F, a punkt, w którym przecinaja sie linje C i F, oznacza najwieksza ilosc obrotów. Do¬ kladne regulowanie osiaga sie, jezeli kat, który tworza linje C i F, jest mozliwie ma¬ ly. Wedlug wynalazku otrzymuje sie odpo¬ wiednia krzywa C zapomoca ciezarków, u- mieszczonych na smigach mimosrodowo wzgledem ich osi obrotu. Przy wykonaniu smigla wedlug fig. 2 i 3 ciezar 15 obraca sie naokolo osi smigi i moze byc ustalany w na- danem mu, polozeniu. Fig. 5 przedstawia w jaki sposób taki ciezar powoduje skrecenie smigi. Smiglo obraca sie naokolo osi X—X, a smigi obracaja sie naokolo osi Y — Y, które przesuwaja sie w plaszczyznie Y— O—Z. Ciezar G umieszczony mimosrodowo na podstawie smigi przesuwa sie w pla¬ szczyznie, która jest równolegla do pla¬ szczyzny Y—O—Z i uwidoczniona jest na fig. 5 przez jej linje przeciecia z podstawa, plaszczyzna X—O^-Z i pla¬ szczyzna przeprowadzona przez punkt G prostopadle do osi Y — Y. W tej pla¬ szczyznie dziala sila odsrodkowa* wytwo¬ rzona przez ciezar G, a mianowicie po¬ czawszy od punktu A linji X—X. Skla¬ dowa D, miarodajna jedynie dla regulowa¬ nia i prostopadla do osi Y—Y, powstaje przy rozkladzie sily P na równolegloscian sil. Skladowa D posiada wartosc zerowa w punktach 0, 90, 180, 270, poniewaz równo¬ legloscian sil staje sie w punktach 0 i 180 czworokatem w plaszczyznie Y—O—Z, a w punktach 90 i 270 — linja prosta. W gór¬ nej czesci fig.6 uwidoczniono dwie krzywe sil obrotowych dwóch rozmaitych ciezar¬ ków, przyczem fazy tych sil sa przesuniete.Przebieg tych sil jest zalezny od obrotu ciezaru naokolo osi smig wedlug linij sinu¬ sowych. Czesci tych linij powyzej linji ze¬ rowej powoduja obrót smigi w kierunku przeciwnym do obrotu wskazówki zegara, a ponizej linji zerowej — w kierunku obrotu wskazówki. Poniewaz mozliwe jest przy od¬ powiednim ciezarze otrzymanie odpowied¬ niej wielkosci tej krzywej, a przez odpo¬ wiednie umieszczenie ciezaru — odpowied¬ niego przesuniecia jej faz, osiaga sie przez dodawanie lub odejmowanie odpowiednio dobranej krzywej D poprawke krzywej C w zakresie regulowania 35°. Na fig. 6 po¬ prawka krzywej C wykonana jest przez od¬ powiednia czesc plaskiej krzywej D, a jako ceche regulatora otrzymuje sie krzywa.C — D, której górna czesc posiada pozada¬ ny przebieg pseudoastatycznego regulatora.W podobny sposób jak ciezar 15 dzia¬ laja wszystkie ciezary (masy), znajdujace sie na smidze z zewnatrz plaszczyzny jej ruchu. Przy rozdziale tych mas powstaje si¬ la obrotowa, przeciwdzialajaca takiej sile, wynikajacej z calkowitej sily odsrodkowej smig. Szkodliwe dzialanie tej sily obroto¬ wej moze byc zniweczone przez ciezary, odpowiadajace ciezarowi 15.Sily obrotowe, zapomoca których moz¬ na zmieniac w kierunku dodatnim lub u- jemnym sily, powstajace z sil odsrodko¬ wych, otrzymuje sie równiez, jezeli srodki cisnienia powierzchni .smig zostaja przesu¬ niete mimosrodowo. Przedstawione jest to na fig. 4. Smiga 16 obraca sie w podstawie 3 naokolo czopa 17, a czesc smigi, zwróco¬ na ku osi smigla, moze byc nastawiana w wycieciu podstawy. Przy malem przesta¬ wieniu osi smigi wzgledem osi podstawy powstaja wielkie zmiany sil, otrzymywa¬ nych przy nacisku powietrza lub wody. W prawej czesci fig. 4 uwidoczniono, w jaki sposób przy znacznem przestawieniu osi róznice dzialania sil sa male. Do tego celu sluzy plaski krazek 18, przestawiany mimo¬ srodowo w wycieciu smigi 16. Na fig. 4 przedstawione sa dwa polozenia krazka przy dzialaniu najsilniejszem (linja pelna) i przy dzialaniu równem zeru (linja kresko¬ wana).Przy wykonaniu smigla wedlug fig. 3 za- — 3 -kres jego regulowania podczas ruchu zosta¬ je ograniczany zapomoca nieobracajacej sie tulei 19, dajacej sie przesuwac w kierunku osi smigla 1, z dwoma oporkami 20, prze¬ stawionemi o 180° jeden wzgledem drugie¬ go, i zapomoca oporków 21, 22 na podsta¬ wach smig. Na tej figurze przedstawione jest polozenie, przy którem najmniejsza si¬ la zostaje przekazywana.W celu hamowania i biegu wstecz sa¬ molotu po ladowaniu nalezy tuleje 19 prze¬ sunac tak, by oporek 22 przesunal sie pod oporkiem 20, a oporek 23 natrafil na opo¬ rek 20. Wejscie oporka 20 w przestrzen 24 umozliwia hamowanie, a wzglednie bieg wstecz zapomoca obracajacego sie silnika.Hamowanie samolotu w niewielkiej od¬ leglosci od ziemi moze byc dokonywane sa¬ moczynnie po zmniejszeniu ilosci obrotów silnika. Sluza do tego celu narzady, umoz¬ liwiajace bezposrednie lub posrednie prze¬ stawienie smigla. Do takich narzadów nale¬ za np. drazki, liny, srodki akustyczne i e- lektryczne.W formie wykonania wedlug fig. 1 dra¬ zek 25 obraca sie w trzymaku 26, przymo¬ cowanym do samolotu. Przy ladowaniu wy¬ step 28 drazka 25 przesuwa stozek 27 wdól tak, iz zerdz 29 obraca dzwignie 31 naokolo czopa 32 wbrew dzialaniu sprezy¬ ny 30. Tuleja 19 przesuwa sie przytem w prawo tak, iz oporek 22 przechodzi pod o- porkiem 20 (fig. 3). Pod dzialaniem spre¬ zyny 30 oporek 20 dostaje sie do przestrze¬ ni 24 i utrzymuje smiglo w polozeniu do biegu wstecz. Przy przesuwie zerdzi 29 wdól nasada 33 uruchomia drazek 34, dzia¬ lajacy na narzad dlawiacy karburator, któ¬ ry to narzad jednak dziala z powodu bez¬ wladnosci mas silnika dopiero po wejsciu oporka 20 w przestrzen 24.Opisana zasade przestawiania mozna stosowac równiez przy okretach, które mo¬ ga byc hamowane przed osiagnieciem nie¬ bezpiecznych miejsc zapomoca narzadów mechanicznych lub srodków dzialajacych akustycznie, a wzglednie przy zmianie temperatury.Przy samolotach, zaopatrzonych w wiek¬ sza ilosc silników, powstaje niekorzystny jednostronny opór powietrza, jezeli jeden z silników przestanie dzialac. Opór ten zmniejsza sie, jezeli ustawi sie smiglo na nieskonczenie wielkie wznoszenie sie tak, iz opór stawiany powietrzu jest mozliwie ma- Na fig. 3 przedstawiono, iz przy odpo- wiedniem przesunieciu tulei 19 oporek 23 przesuwa sie wzdluz oporka 20, a smiga moze sie obrócic pod dzialaniem sprezyny az do natrafienia oporka 20 na powierzch¬ nie 35 i moze byc ustalona w tern poloze¬ niu przez wejscie oporka 20 w wydrazenie 36.Regulator wedlug wynalazku wymaga dokladnego smarowania. Smar doplywa przez kulisty zawór 37 do kanalów 38, 39, 40 tak, iz dostaje sie do czesci, znajduja¬ cych sie w niewielkiem oddaleniu od osi smigla, np. do lozysk 41, 42 i kól 13,14, do¬ piero po posmarowaniu czesci bardziej od¬ dalonych od tej osi. PL