Uklady srub nosnych, stosowane do¬ tychczas w samolotach srubowych (heli¬ kopterach) , nie posiadaja wszechstronnie nastawnych skrzydelek srubowych, co jest konieczne do sterowania samolotem, wzgled¬ nie samoczynnego dostosowywania sie ca¬ lego ukladu do wszystkich warunków lotu.Znane sa wprawdzie sruby nosne, których skrzydla mozna obracac wokolo ich osi po¬ dluznych, a które posiadaja statecznosc wlasna wskutek zastosowania stateczników.W znanych tych ukladach nie mozna jed¬ nak uzyskac zmiany kata nachylenia skrzy¬ delek srubowych, wskutek czego wspomnia¬ ne skrzydelka! srubowe moga poruszac sie wylacznie wzdluz powierzchni plaskiej, a nie stozkowej. W innych znanych ukladach jest wprawdzie moznosc poruszania skrzy¬ delkami srubowemi wzdluz powierzchni stozkowych, lecz za to nie posiadaja one zdolnosci samoczynnego dostosowywania kata nachylenia skrzydelek srubowych od¬ powiednio do warunków lotu.Wszystkie znane samoloty srubowe, za¬ opatrzone w wieksza liczbe srub nosnych, posiadaja sruby nostoe obracajace sie z jed- nakowemi szybkosciami katowemi. Wskutek tego kazda zmiana obciazenia jednej tylko sruby nosnej, musi z koniecznosci wywoly¬ wac zmiane obciazenia glównego walu ca¬ lego ukladu, a wskutek tego samolot moze stracic równowage i opasc.Uklad srub nosnych wedlug niniejszego wynalazku rózni sie od ukladów powyzejopisanych tern, ze sruby nosne tego ukla¬ du sa nastawne we wszystkich kierun¬ kach, przyczem ihoga sie nastawiac nie- tylko samoczynnie, lecz takze w zalez¬ nosci od steru. Poza tern uklad wedlug wynalazku rózni sie jeszcze tern od ukla¬ dów znanych, ze posiada róznicowa prze¬ kladnie wlaczona miedzy obydwie sruby nosme, poruszajace sie w odwrotnych kie¬ runkach. Sruby te moga wiec obracac sie z róznemi szybkosciami, przyczem jest mozli¬ we wyrównywanie odpór miedzy jedna sru¬ ba a druga, a w razie naglej zmiany obcia¬ zenia, jednej ze srub, bez przenoszenia tych dodatkowych odpór na glówny wal sa¬ molotu.Wspomniane korzysci osiaga sie wedlug wynalazku w ten sposób, ze zaopatrzone w stateczniki skrzydelka srubowe, które obra¬ caja sie, w znany sposób, wokolo swych podluznych osi, sa polaczone z glównym walem ukladu przegubowo, wskutek czego skrzydelka srubowe moga sie obracac nie- tylko wzdluz plaszczyzny, lecz takze wzdluz powierzchni stozkowych o dowolnem nachy¬ leniu. Wedlug wynalazku na skrzydelkach umieszczona jest oprócz statecznika jeszcze plaszczyzna sterowa, wskutek czego jest mozliwe nietylko samoczynne nastawianie sie kata nachylenia sruby, lecz takze do¬ wolna zmiana tego kata.Na rysunku przedstawiono tytulem przykladu samolot z ukladem srub nosnych, wykonanych wedlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia schematycznie samo¬ lot wraz z ukladem srub nosnych w prze¬ kroju podluznym, fig. 2 — widok zgóry na samolot oraz czesciowy .przekrój przez ra¬ miona górnej pary skrzydelek, a fig. 3 przedstawia jedno skrzydelko srubowe, wi¬ dziane w kierunku osi podluznej skrzy¬ delka.Samolot ze srubami nosnemi posiada kadlub 1 (fig. 1 12), w którym oprócz ka¬ biny pilota, narzadów sterowych, zbiorni¬ ków, i t. d,, znajduje sie równiez silnik 2, który za .posrednictwem uruchomianego przez pilota ciernego sprzegla 3 i kól stozko¬ wych 4, wprawia w szybki ruch obrotowy pionowy wal 5. Na górnym koncu tego walu jest osadzone kolo zebate 6, zazebiajace sie z grupa bocznych kól zebatych (satelitów) 7. Lozyska, w których obracaja sie czopy walków tych bocznych kól zebatych, sa u- mocowane na górnym koncu wydrazonego walu 8, wspólosiowego z walem 5, a prowa¬ dzonego w kadlubie zapomoca dwóch lo¬ zysk kulkowych 9 i 10. Oprócz tego na gór¬ nym koncu wydrazonego walu znajduje sie takze, prowadzona w odpowiednich lozy¬ skach, oslona kola zebatego 11 z wewnetrz¬ nym wiencem zebatym.Jeden z zespolów srulb nosnych otrzy¬ muje ruch obrotowy od oslony kola zeba¬ tego 11 z wewnetrznym wiencem zebatym, z którym jest stale polaczony. Zespól dru¬ giej sruby nosnej otrzymuje ruch od wy¬ drazonego walu 8. Kazde ramie sruby skla¬ da sie z wlasciwego ramienia 13 i skrzydel¬ ka 12. Skrzydelko to jest osadzone obroto¬ wo w ramieniu 13 zapomoca czopa 14, le¬ zacego w przedluzeniu osi 15, laczacej srod¬ ki ciezkosci poszczególnych profilów skrzy¬ delek, przyczem ta os srodków ciezko¬ sci przechodzi takze wpoblizu srodków nacisku aerodynamicznego. Ramiona 13 sa ze swej strony polaczone przegubo¬ wo z wydrazonym walem 8, wzglednie z oslona 1)1, zapomoca lozysk czopowych 16, wzglednie 17, których osie maja kierunek prostopadly do kierunku osi obrotu srub nosnych.Oprócz tego kazde ramie sruby nosnej posiada na swym zewnetrznym koncu, t. j. tam, gdzie jego szybkosc obwodowa jest najwieksza dodatkowe skrzydelka, umie¬ szczone w odpowiedniej odleglosci od tyl¬ nego brzegu skrzydla, które, podobnie, jak poziome powierzchnie sterowe w zwy¬ klych plalowcach, sklada sie z dwóch cze¬ sci. Jedna z tych czesci stanowi powierzch¬ nie 18, polaczona sztywnie z ramieniem - 2 —sruby nosnej i spelniajaca zadanie poziome¬ go statecznika, a druga czesc stanowi po¬ wierzchnie sterowa 19, która pilot moze do¬ wolnie nastawiac, podobnie jak ster wyso¬ kosci w zwyklych platowcach.Przy puszczeniu silnika w ruch, skrzy¬ delka srub nosnych, pedzone parami od oilony kola zebatego 11 i od wydrazonego walu 8, obracaja sie w przeciwnych kierun¬ kach z jednakowemi szybkosciami katowe- mi, tak ze ich odporowe momenty obrotowe wzajemnie sie równowaza. Jedynie tylko wydrazony wal 8 wytworzy podczas obro¬ tu moment, wymagajacy osobnego zrówno¬ wazenia, jezeli kierunek ruchu samolotu ma byc utrzymany. Zadanie to spelnia w pierw¬ szym rzedzie smiglo 21, sluzace do boczne¬ go sterowania.Podczas pracy silnika skrzydelka srub nosnych, obracajace sie luzno wokolo swych osi ciezkosci, nastawiaja sie samoczynnie na pewien kat, wskutek czego powstaje sila wyporowa, która uniesie samolot wgóre.Tlumiki (nie zaznaczone na rysunku) zapo- biegaja wszelkim mozliwym naglym ruchom skrzydelek. Poniewaz oprócz tego wszyst¬ kie pary ramion srub nosnych sa w ten spo¬ sób przegubowo polaczone z oslona ze¬ wnetrznego kola zebatego, wzglednie z wy¬ drazonym walem 8, ze ich konce moga sie podnosic lub obnizac, wiec kat pomiedzy ramionami skrzydelek a plaszczyzna pozio¬ ma jest zmienny i zalezny od dwóch sil skladowych: sily osrodkowej skrzydelek i :ily wyporu/ Przez uruchomienie ciegien sterowych, zbudowanych podobnie jak w zwyklych pla¬ towcach, a prowadzacych do nastawnej czesci skrzydelek kazdego z ramion srub nosnych, mozna zmieniac kat nachylenia srub nosnych, a tern samem i wielkosc sily wyporu. Nagle uderzenia wiatru nie wply¬ waja wiec prawie na równowage samolotu dlatego, poniewaz wszystkie momenty za¬ czepiaja w osi srodkowej samolotu.Rozumie sie samo przez sie, ze w celu uzyskania dzialania sterów wysokoscio¬ wych wystarczy odpowiednie ustawienie ruchomej powierzchni sterowej skrzydelek dolnej sruby nosnej, a wobec tego górna sruba' nosna moze miec tylko sztywne skrzydelka takie, których kat nastawienia nie moze byc bezposrednio zmieniany przez pilota. Natomiast kat nastawienia skrzyde¬ lek górnej sruby zostanie wyrównany wsku¬ tek zmienionej szybkosci katowe} dolnej sruby nosnej.W razie zatrzymania silnika skrzydelka srub nosnych dzialaja tak, jak plaszczyzny nosne platowca; beda sie one jednak obra¬ caly w dalszym ciagu, a szybkosc opadania samolotu zalezec bedzie od' ksztaltu i rodiza- ju skrzydelek srub nosnych. Pomiedzy wa¬ lem silnika a srubami nosnemi jest wlacza¬ ny zapadkowy mechanizm cierny w tym ce¬ lu, aby sruby nie obracaly walu silnika.Kiedy samolot srubowy jest w spoczyn¬ ku, elastyczne ciegna 27 utrzymuja skrzy¬ delka sruby w najnizszem polozeniu. Punkt przymocowania tych ciegien do skrzydelek sruby lezy nieco przed ich podluzna osia obrotu 15, tak ze podczas ladowania kat na¬ chylenia poszczególnych skrzydelek staje sie bardziej stromym, a tern samem uderze¬ nie samolotu o ziemie zostaje zlagodzone, zas sruby zostaja szybciej hamowane. PL