Wynalazek dotyczy sposobu wyrobu sztucznych blon w postaci zwojów do kiel¬ bas z plastycznych mas wlóknistych po¬ chodzenia zwierzecego, wytworzonych np. ze skóry, sciegien, miesni i t. d.Wytwarzanie sztucznych blon dio kiel¬ bas w postaci wyprostowanego weza usku¬ tecznia sie dotychczas w ten sposób, ze skó¬ re poddaje sie specznieniu, a nastepnie me¬ chanicznemu rozdrobnieniu; z otrzymanej plastycznej masy wlóknistej wytlacza sie nastepnie przez pierscieniowe dysze weze, które sie suszy i steza. Do tego celu okazaly sie szczególnie dobre dysze pierscieniowe, których szczelina pierscieniowa utworzo¬ na jest w czesci przez narzady ruchome, np. dysze pierscieniowe z obracalnym rdze¬ niem lub plaszczem. Przy tloczeniu masy wlóknistej przez dysze pierscieniowe do¬ brze jest wdmuchiwac powietrze lub gora¬ ce gazy do wnetrza tworzacego sie weza, który nastepnie suszy sie w sianie nadmu¬ chanym oraz steza srodkami garbujacymi lub usuwajacymi wode.Sposób wytwarzania blon do kielbas wedlug wynalazku wyróznia sie tym, ze daje moznosc otrzymywania blon w posta¬ ci ciaglych zwojów. W tym celu wytlacza sie plastyczna wlóknista mase pochodze¬ nia zwierzecego iz dyszy pierscieniowej przy jednoczesnym wdmuchiwaniu gazów do wnetrza tworzacego sie weza, który pro-.$S* wadzony srubowo tworzy dowolnie dluga spirale; po osuszeniu i stezeniu, dzieli sie ja do uzytku na odpowiadajace zadanym wiencom kawalki.Sposób wedlug wynalazku moz& byc róznie wykonywany., I tak wytworzony prosty lub prawie prosty waz cylindrycz¬ ny moze byc ksztaltowany srubowoi przez odpowiednie urzadzenie odbierajace; moz¬ na tez tak zbudowac dysze pierscieniowa, by otrzymywac weze odpowiedniej krzywi¬ zny i równiez za pomoca urzadzenia odbie¬ rajacego srubowo je prowadzic. Mozna wreszcie za pomoca odpowiedniej dyszy pierscieniowej wytwarzac spiralne weze i spiralnie je prowadzic za pomoca urza¬ dzenia odbierajacego.Do wytwarzania blon uzyc mozna zwy¬ klej dyszy pierscieniowej. Dobrze jest jed¬ nak uzyc dyszy pierscieniowej o czesciach ruchomych, a w szczególnosci obracalnych, przy czym obracaLM moze byc rdzen lub plaszcz dyszy, badz itetzrobie te czesci skla¬ dowe. Jezeli obie czesci dyszy sa obracal- ne, wówczas kierunki ich obrotów moga byc zgodne lub przeciwne, a szybkosci o- brotowe równe lub rózne* Przy zastosowaniu dysz z ohracalny- mi czesciami skladowymi wytwarzany waz obraca sie dokola wlasnej osi; szybkosc i kierunek tego obrotu zaleza od szybkosci i kierunku obrotu czesci skladowych dy¬ szy. W razie potrzeby zwolnienia lub zu¬ pelnego wylaczenia tego ruchu weza, sto¬ suje sie dysze, zaopatrzone w czesci tylnej w jedna lub dwie czesci ruchome, w czesci przedniej natomiast — w czesci nieruchom me. Jezeli czesc nieruchoma posiadac be¬ dzie odpowiednia dlugosc, wówczas przy wytwarzaniu weza, nie obraca sie on do¬ kola osi. Ten sam wynik osiagnac mozna przez wprowadzenie plaszcza i rdzenia dy¬ szy w ruch obrotowy w przeciwnych kie¬ runkach z równa szybkoscia.Budowa dyszy pierscieniowej moze byc wykonana podlug patentu No 19 609. Prócz obracalnosci czesci skladowych wplywa na dzialanie dyszy pierscieniowej i na ksztalt tworzacej sie blony osadzenie rdzenia i u- ksztaltowanie dyszy.Przy uzyciu zwyklej dyszy z wpólsrod- kowo osadzonym rdzeniem otrzymuje sie waz prosty, którego grubosc scianki jest nierównomierna skutkiem srubowego skre¬ cania. Strona zewnetrzna, narazona! przy tym na najwieksze ciagnienie, jest ciensza wzglednie slabsza, niz strona wewnetrzna, wobec czego gotowe blony zwojowe moga z jednej strony pekac. Doswiadczenia wy¬ kazaly, ze róznica grubosci wynosi do 10%.Wskazana nierównomiernosc nie ma zna¬ czenia przy wytwarzaniu blon,, których gru¬ bosc scianki przekraczac bedzie o 10% wy¬ miar zadany. Otrzymane blony pomimo drobnych róznic w grubosci scianki bylyby dostatecznie wytrzymale przy nadziewaniu, jak równiez i gotowaniu kielbas.Najlepiej jednak bylo by sporzadzac blony o sciance jednakowej grubosci. Pró¬ by wykazaly, ze blony zwojowe równo¬ miernej grubosci dadza sie otrzymac w spo¬ sób nastepujacy: przy wytlaczaniu proste¬ go lub prawie prostego weza z dyszy pier¬ scieniowej wytwarza sie na czesci jego ob¬ wodu pogrubiona scianke; nastepnie przy zwijaniu weza srubowo czesc o sciance grubszej obraca sie ku stronie zewnetrznej spiralnej blony.Wykonanie jednostronnie zgrabionej blony moze byc osiagniete np. przez mimo- srodowe osadzenie rdzenia; w dyszy; w ten sposób powstaje szczelina pierscieniowa, odpowiadajaca w swym najwezszym miej¬ scu zadanej grubosci blony, przekraczajaca natomiast w najszerszym miejscu te gru¬ bosc o zadany wymiar pogrubienia scianki.Stosunekl miedzy najmniejszym i najwie¬ kszym odstepem rdzenia od plaszcza wi¬ nien byc dobrany w zaleznosci od srednicy, wytwarzanej spirali blony, tak jednak, by otrzymana1 blona posiadala taka grubosc scianki na czesci zewnetrznej, która by na — 2 —skutek ciagnienia przy spiralnym zwijaniu blony zrównala sie z gruboscia czesci we¬ wnetrznej.Uzywa sie np. dysay o rdzenia tak wlo¬ zonym, ze szczelina pierscieniowi* wynosi w miejscu najwezszym 0,38 mm, w miej¬ scu najgrubszym 0,52 mm. Z takiej dyszy otrzymuje sie blone o nierównomiernej grubosci, skutkiem tego z lekka wygieta, która przy zwijaniu w spirale podlega naj¬ wiekszemu ciagnieniu po stronie zewnetrz¬ nej, pogrubionej. Przy odbieraniu blony z dyszy stosuje sie krazki ulozone srubowo dokola osi, wobec czego ksztaltuja one blo¬ ne w postaci spirali o srednicy wewnetrznej równej okolo 160 mm Poniewaz pogrubiona strona zewnetrzna spirali podlega najwie¬ kszemu ciagnieniu, otrzymuje sie w goto¬ wym spiralnym wezu równomierna gru¬ bosc scianki, np. przy srednicy weza okolo 45 mm i przy wyzej podanym mimosrodo- wym umieszczeniu rdzenia równomierna grubosc scianki wynosi okolo 0,45 mm.Stosunek pomiedzy najwiekszym i naj¬ mniejszym odstepem rdzenia od plaszcza dyszy zalezy zasadkuczo od srednicy wy¬ twarzanej blony spiralnej. Róznica tych odstepów bedzie tym wieksza, im srednica spirali, a wiec i sila ciagnienia po zewne¬ trznej stronie blony podczas srubowego zwijania] bedzie niniejsza. Przy wzrasta¬ jacej srednicy spirali wartosc stosunku be¬ dzie sie zblizala do 1.Sposób wykonania blon wedlug wyna— lazku umozliwia równiez na skutek odpo¬ wiedniego uksztaltowania dyszy otrzymanie mocno zwinietego weza. Uzywa sie w tym celu dysz o skosnie scietym wylocie. Skut¬ kiem mniejszego oporu po stronie skosnie scietej przy tloczeniu masy przez dysze pierscieniowa wytloczona blona posiada rózny stopien wygiecia, zalezny tak od ci¬ snienia tlocznego jak równiez i od ksztaltu rdzenia dyszy. Przy zastosowaniu dysz pierscieniowych o czesciach ruchomych lub czesciowo ruchomych o skosnym wylocie otrzymuje sie weze srubowe, a urzadzanie odbiorcze sluzy juz tylko do zachowania te¬ go ksztaltu. W tym przypadku zbedne jest pogrubienie scianki w czesci obwodu blo¬ ny, gdyz przy odbiorze blony zwojowej nie zachodni koniecznosc stosowania} ciagnie* nia dia wyrównania grubosci scianki. Wy* starczy natooiiasit srubowe prowadzenie blony bez ciagnienia. Czesto wskazane be¬ dzie jednak srubowe prowadzenie otrzyma¬ nej zwinietej blony przy zastosowaniu cia¬ gnienia, celem zachowania lub tez ulepsze¬ nia ksztaltu. W tym przypadku dobrze, je* zeli blona otrzyma np, przez zastosowanie mimosrodowego rdzenia rózna grubosc scianki, przez co wzmocnione zostana nie¬ pozadane oslabienia scianki po zewnetrz¬ nej stronie spirali.Do srubowego prowadzenia prostej lub prawie prostej blony, wystepujacej z dyszy wzglednie blony zwojowej sluzyc moze kazde urzadzeniapipwadnicze, naokolo którego nawija sie*spiralnie blona, najle¬ piej przy zastosowaniu ciagnienia na kraz¬ kach wodzacych, ulozonych po srubowej Unii dokola osi4, krazki te sa czesciowo uru¬ chomiane przy pomocy walka, czesciowo sa umieszczone luzno. Naped krazków u- skutecznia sie przy pomocy sprezystych narzadów, jak np. pierscieni gumowych lub sprezyn. Krazki daja sie nastawiac dowol¬ niej skutkiem czego srednica spirali blony moze podlegac dowolnej zmianie.* Blony sfuszy sie w znany sposób i uod¬ pornia na temperature wrzenia np. przy pomocy wedzenia lub srodków garbujacych i usuwajacych wode, nastepnie suszy sie blone ponownie i prasuje miedzy walcami w celu ulatwienia ich opakowania.Suszenie, wzglednie tez i uodpornienie moze byc dokonane równoczesnie ze srubo¬ wym zwijaniem wzglednie prowadzeniem, lub tez pózniej.Mase plastyczna otrzymuje sie np. z surowców, zawierajacych bialko, jakimi sa ap. rózne skóry surowe i garbowane, scieg- — 3 —na, miesnie, mieso i t. p. Material poddaje sie najpierw rozluznieniu i rozpulchnieniu, po czym rozdrabnia sie mechanicznie lub dzieli na wlókna, Rozpulchniac mozna surowce np. spe¬ czniajacymi srodkami chemicznymi. Specz¬ niania mozna dokonywac plynami alkalicz¬ nymi lub kwasnymi albo tez roztworami solnymi. Srodki speczniajace powinny byc dostosowane pod wzgledem stezenia tak do materialu zasadniczego, jak równiez do za¬ danego stopnia specznienia, np. mozna skó¬ re surowa zrazu poddac dluzszemu dzia¬ laniu wapna a nastepnie kwasu solnego, al¬ bo mieso tylkoi przez dzialanie kwasu sol¬ nego doprowadzic do zadanego stopnia specznienia. Specznienie prowadzi sie tak dlugo, póki nie otrzyma sie materialu, któ¬ ry pod wplywem dzialania mechanicznego przerobi sie na mase plastyczna, np, spe¬ cznianie miesa prowadzi sie tak dlugo az przyjmie ono 75 a nawet wiecej % wody.Rozpulchnianie materialu zwierzecego moze nastapic równiez pod dzialaniem cie¬ pla przy zastosowaniu wody. Wreszcie moznai poddawac surowce czesciowemu roizkladowi hydrolitycznemu przy wspól¬ dzialaniu ciepla! al równoczesnie lub nastep¬ nie dzialac na nie speczniajacymi srodkami chemicznymi.Speczniony i rozdrobniony material mo¬ ze w pewnych warunkach bezposrednio podlegac odpowiedniemu uksztaltowaniu skutkiem tloczenia przez dysze pierscienio¬ we. W ogólnosci poddaje sie jednak mate¬ rial speczniony kilkakrotnie rozdzielaniu na wlókna; przy rozdrabnianiu nalezy unikac kruszenia wlókien, aj w szczególnosci do¬ brze jest zachowac ich dlugosc. Do mecha¬ nicznego rozdzielania na wlókna stosuje sie miazdzarki, slzsarpacze i gniotowniki lub tez przepuszcza sie odpowiednio pociety mate¬ rial, np. mieso, przez dlugie, stopniowo zwezajace sie rury* W koncu nadaje sie otrzymanej masie ze specznionych wlókien miesnych sklad jednolity przy pomocy gniotowników i mieszarek, przy czym m- wartosc wody w masie wlóknistej moze od¬ powiadac okreslonym zadaniom i moze wa¬ hac w szerokich granicach, najlepiej jed¬ nak, gdy zawartosc ta wynosi ponad 75%, np. 85 — 95%.Otrzymana masa, zawierajaca mozliwie nie uszkodzone wlókna w stanie znacznego specznienia, zostaje wprowadzona do dysz 0 podanej budowie.Zalaczony rysunek przedstawia sche¬ matycznie urzadzenie wedlug wynalazku do wytwarzania blon. Na rysunku tym fig. 1 przedstawia urzadzenie czesciowo w prze¬ kroju, czesciowo w widoku, fig. 2 wskazuje czesc prowadnicy spiralnej od strony wy¬ lotu dyszy, fig. 3 i 4 wskazuja szczególne wykonania dyszy.Na ramie 1 umieszczone sa obracalne dókolai dzwigarów ramy dwa naczynia 2 i 3, z których jedno naczynie, np. 2, jest czynne, podczas gdy drugie naczynie 3 zo¬ staje w tym czasie napelniane. Naczynie 2 podczas pracy spoczywa na stole 4, który jest polaczony z tloczyskiem 5, przymoco¬ wanym do tloka 6 cylindra 7 tloczni olejo¬ wej. Cylinder tloczni zasilany jest olejem przy pomocy pompy 8 ze zbiornika 9 prze¬ wodami 10. Przewody 10 zaopatrzone sa w zawory 11 do rozrzadu ruchów piono¬ wych tloka 6 w obu kierunkach. Dzwigary ramy posiadaja oporki pierscieniowe 12, na których spoczywaja naczynia 2 i 3 pod¬ czas napelniania. W naczyniu 2 znajduje sie podczas jego okresu roboczego tlok 13, polaczony z wydrazonym tloczyskiem 14, umocowanymi stale na ramie 1. Do wydraze¬ nia tloczyska prowadzi przewód rurowy 15, zawierajacy zawór 16. Przewód ten ucho¬ dzi do podwójnego cylindra 17, który za¬ wiera zapas masy. Do utrzymania ci¬ snienia w cylindrze sluzy tlok podwójny^, przesuwany za pomoca pompy olejowej 19, polaczonej ze zbiornikiem 20 i przewodami 2/, w które jest wlaczony zawór bezpie¬ czenstwa 22. Cylinder 17 polaczony jest — 4 —przewodem 23, rozgaleziajacym $ic przez kurek trójdrogpwy 24 w przewody 25 i 26, prowadzace do wysokopreznych cylindrów roboczych, na przemian napelnianych i o- próznianych. Tloki 29 i 30 obu tych cylin¬ drów poruszaj sie w sposób dowolny, np. przy pomocy sprezonego powietrza. Wy¬ sokoprezne cylindry polaczone sa zai pomo¬ ca przewodów 31 i 32, zaopatrzonych w za¬ wory 33 i 34, z d^sza pierscieniowa 35. Ta dysza pierscieniowa sklada sie z nierucho¬ mego plaszcza 36, przedluzonego za pomo¬ ca nieruchomej koncówki 37, i z obracane¬ go rdzenia 38, do którego przylega nieru¬ choma czesc koncowa 39. Ta ostatnia jest unieruchomiona za pomoca osi 40. Czesc koncowa 39 i os 40 sa wydrazone celem u- mozliwienia doplywu' powietrza lub ininych gazów, Obracalny rdzen 38 otrzymuje na¬ ped za pomoca kola zebatego 41. Rdlzen 38 i plaszcz 36 tworza szczeline pierscieniowa 42, db której uchodza przewody 31 i 32, do¬ prowadzajace plastyczna mase do dyszy.Przedluzenie szczeliny pierscieniowej 42 stanowi szczelina pierscieniowa 43, utwo¬ rzona przez nieruchoma czesc koncowa 39 rdzenia i równiez nieruchoma koncówke 37. Calkowita dysza jest umocowana na stole 44. Blona 45, wytlaczana z dyszy 35, prowadzona jest po krazkach 46 i 47, przy czym krazki 46 sa luzno obracajacymi sie krazkami pomocniczymi, natomiast krazki 47 otrzymuja naped za pomoca sprezystych laczników 48 od walu glównego 49. Celem unikniecia przyczepienia sie blony do kraz¬ ków, a przjede wsizystkim celem uniemozli¬ wienia w razie zatrzymania ruchu niepoza¬ danego ogrzania blony na skutek przewo¬ dzenia ciepla przez krazki z suszarki, kraz¬ ki posiadaja rowkowana, zlobkowana lub podobnie wykonana powierzchnie biegu.Do przestawienia krazków sluza wsporniki 50 w ksztalcie litery U, umieszczone na szynach 51 równoleglych do walka w spo¬ sób, umozliwiajacy ich nastawianie.Podczas pracy tloczy sie plastyczna iaase wlókftiata z na^syajw 2 -aa skutek podnoszenia sie stolu 4, uruchomionego tlokiem 6, przez wydrazone tloczysko 14, do przewodu 15. Stad dostaje siemasai przy otwartym zaworze 16 db cylindra 17, w któ¬ rym wytwarzaj sie cisnienie od 20 — 40 atm.Z tego cylindra! przechodzi masa do%wyso¬ kopreznych cylindrów roboczych 27 128, z których naj zmiane zostaje masa wtloczona pod cisnieniem 300 — 500 atm przez prze¬ wody 31 i 32 do szczeliny pierscieniowej 42.Tu nastepuje pod wplywem obrotu rdzenia 38 zmiana ukladu wlókien, w szczególnosci przylegajacych db rdzenia w kierunkach stycznych. Ze szczeliny pierscieniowej 42 dostaje sie masa wlóknista do szczeliny pierscieniowej 43, utworzonej przez nie¬ ruchome czesci koncowe; tu nastepuje o- siowe ulozenie zewnetrznych wlókien ma¬ sy. Ze szczeliny pierscieniowej 43 wychodzi wyprostowany waz, zawierajacy krzyzuja¬ ce sie scisle ulozone wlókna, posiadajacy wskutek tego znaczna wytrzymalosc. Przez wydrazona os 40 wdmuchuje sie db weza gorace powietrze. Nadety w ten sposób waz zostaje przez krazki 46 i 47 srubowo zwiniety i odprowadzony. Podczas tego od¬ prowadzania mozna blone osuszyc i uod¬ pornic. Osuszenie dokonywa sie przez prze¬ prowadzenie goracego powietrza nad nade¬ tym wezem. Do uodpornienia uzywa sie znanych srodków garbujacych i usuwaja¬ cych wode, jak siarczan glinowy, tanina, i inne garbniki, a najkorzystniej jest stoso¬ wac produkty tlenia, destylacji lub zwe¬ glenia cial, zawierajace celuloze i lignine, jak destylaty drzewa. Suszenie i uodpor¬ nienie moze nastapic równiez po wytlocze¬ niu calkowitego weza.Fig. 3 przedstawia dysze pierscieniowa 52, podbbna db dyszy 35, z ta jedtaak rózni¬ ca, ze zawiera w koncówce 53 mimosrodo- wo osadzona nieruchoma czasó rdzenia 54.Przy tloczeniu masy wlóknistej przez taka dysze powstaje waz o nierównej grubosci, którego grubsza czesc scianki znajdzie sie - 5*--po stronie zewnetrzne] uksztaltowanej spi¬ rali.Fig. 4 przedstawia dysze pierscieniowa 55, zbudowana tak, jak dysza 35, z ta róz¬ nica jednak, ze posiada ona skosnie scieta koncówke 56 i skosnie scieta czesc rdzenia 57. Z iakiej dyszy wystepuje przy tloczeniu masy wlóknistej blona, zwinieta srubowo odpowiednio do skosu dyszy. PL