Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu i urzadzen do wykonywania szczelin dyla¬ tacyjnych w cialach z twardniejacej masy, zwlaszcza w betonowych nawierzchniach drogowych. Wykonywanie takich szczelin przeprowadza sie zwykle w ten sposób, ze w twardniejace masy, jak np, w masy ki¬ towe, hydraulicznie wiazace i twardniejace, np, w gips, cement, odpowiednie masy be¬ tonowe i zaprawowe, wklada sie ciala, które nastepnie sa z nich wyciagane. Usu¬ wanie cial tych odbywa sie dotychczas jeszcze przed stwardnieniem mas, gdy sa one jeszcze miekkie i latwo podatne.Przy wykonywaniu szczelin dylatacyj¬ nych w betonowych nawierzchniach drogo¬ wych najczesciej wkladane sa do dolnej czesci szczeliny papa asfaltowa, deski drew¬ niane lub plyty z wlókien drzewnych, pod¬ czas gdy górna czesc szczeliny otrzymuje tymczasowo wkladki z zelaza lub z podob¬ nych materialów, które w gotowej na¬ wierzchni drogowej scisle przylegaja do be¬ tonu. Jak tylko beton nieco skurczy sie, wkladki te zostaja jeszcze przed ostatecz¬ nym zwiazaniem betonu ostroznie wy¬ ciagniete i wtedy ewentualnie uszkodzone krawedzie powstalych w ten sposób szcze¬ lin sa dodatkowo naprawiane.Pomimo najwiekszej ostroznosci przyWyjmowaniu wkladek przylegajacy do olch, beton zostaje unoszony i rozluzniony, Usiko innych budbwaeh w masach, które wykony¬ wa sie z twardniejacych materialów i które otrzymuja szczeliny dylatacyjne, wydraze¬ nia i inne wglebienia w raizie, jezeli wklad¬ ki te sa usuwane z jeszcze miekkich mas, Nie zawsze jest w takich przypadkach mo¬ zliwe rozluzniona strukture mas ubic tak, aby osiagnac stan pierwotny. Dodatkowe ubijanie powoduje splyniecie mas w dol¬ nej czesci wglebienia. Przy duzych budo¬ wach, zwlaszcza przy budowie dróg, wy¬ stepuje jeszcze ta ujemna strona, ze robota dodatkowa przy uszkodzonych krawe¬ dziach szczelin wymaga wiecej czasu, ani¬ zeli zwiazanie sie betonu, wskutek czego material w miejscach poprawionych bywa zwykle kruchy.Wedlug wynalaizku niniejszego przy wy¬ konywaniu wspomnianych cial lub budowli stosuje sie do tworzenia szczelin dylata¬ cyjnych wkladki zi materialu przewodza- cego cieplo. Sa one na poczatku twardnie¬ nia mas ogrzewane, a nastepnie wyciagane.Usuwanie wkladek tych odbywa sie za¬ tem zwykle dopiero wtedy, gdy masa jest juz zwiazana na tyle, ze nie nastepuje wie¬ cej zadna zmiana struktury. Czas usunie¬ cia wkladek moze byc dowolnie obrany, najlepiej jedtnak jest usuwac je wtedy, gdy twardnienie mas jeszcze silnie wzrasta.Wkladki podlegaja przez nagrzanie rozszerzeniu. Wskutek tego leza one po o- stygfnieciu luzno w masach i moga byc latwo i wygodnie wyciagniete. Juz stwardniale masy nie podlegaja przy tym zadnej zmia¬ nie struktury, lecz odbywa sie tylko lek¬ kie, nieszkodliwe i rozdzielone na duza po¬ wierzchnie równomierne kurczenie. Odpo¬ wiednio do warunków zaleca sie po nagrza¬ niu wkladki szybko ja ochlodzic i dopiero wtedy z twardej juz masy wyciagnac. Naj¬ lepiej jest stosowac wkladki o duzym wspólczynniku rozszerzalnosci, a wiec ta¬ kie wkladki, które sie silnie przy nagrza¬ niu rozszerzaja, a przy ostygamiu kurcza.Poza tym jest wskazane, dby zewnetrzne powierzchnie wkladek byly gladkie, lub nadawaly sie do wygladzania. Przez wy¬ branie odpowiedniego' materialu lub przez zastosowanie odpowiednich okladzin, lub pokrycia odpowiednia warstwa mozna wkladki uczynic chemicznie obojetnymi w stosunku do twardniejacych mas i w ten sposób uniknac wzerania sie, a przez to znacznego osadzenia sie twardniejacych mas na wymienionych wkladkach.Zaleca sie wkladki przed ulozeniem o- toczyc masa topliwa, która przy nagrzaniu mieknie lub stapia sie. Sposób ten pozwala bezposrednio po nagrzaniu wkladek wy¬ ciagnac je jeszcze w goracym stanie. Zmiek¬ czona, wzglednie rozpuszczona powloka umozliwia z jednej strony konieczne obluz- nienie ulozonych wkladek, z drugiej strony sluzy ona ponadto jeszcze jako srodek do smarowania. Jako topliwa masa do powle¬ kania odpowiednie sa np. bituminy, wosk, parafina i podobne materialy. Korzystna rzecza jest stosowanie pustych wkladek, przez które, w celu ogrzania, przepuszcza sie pare lub gorace powietrze.Ze wzgledu na szczególne znaczenie wynalazku do wytwarzania betonowych na¬ wierzchni drogowych, jest ponizej opisana budowa drogi betonowej jako przyklad wy¬ konania wynalazku.Na rysunku fig. 1 i 2 przedstawiaja po¬ lozenie wkladki w górnej warstwie betonu przy budowie nawierzchni drogowej, a fig. 3 przedstawia przyrzad do wyjmowania wkladki. W dolnej warstwie betonu 6 u- lozona jest w szczelinie dylatacyjnej plyta 7, drewniana lub z wlókien drzewnych.Dzwiga ona blaszke kleszczowa lub lapke 4 do przytrzymywania pustej wkladki L Wkladka ta moze byc (fig. 1) spojona z dwóch blach szwami 18.Wkladke wykonuje sie z zelaza, glinu lub innego materialu najlepiej o przekroju — 2 —trapezowym. Ma oma np. szerokosc 15 mm, przy czym przestrzen pusta 3 zajmuje 5 mm; przestrzen ta posiada otwory wlotowy i wylotowy do pary lub goracego powie¬ trza. Zaleznie od okolicznosci wystarczaja do tego otwory przestrzeni pustej na oby¬ dwóch koncach wkladki.Przed wlozeniem pokrywa sie wkladke "/, zawierajaca przestrzen pusta, zewnetrzna warstwa bitumiczna 2 np. z tak zwanego bitumu asfaltowego/mieknacego przy okolo 55 — 65°C i uplynniajacego sie, a nastep¬ nie zaklada sie je w lapki 4. Wtedy nakla¬ da sie warstwe betonu 5, która ubija sie lub walcuje. Wkladka 1 pozostaje zalozona tak dlugo, dopóki beton nie zwiaze sie i nie stwardnieje. Po usunieciu odeskowania be¬ tonu wpuszcza sie pare lub gorace po¬ wietrze przez otwór pustej przestrzeni.W przyblizeniu przy 55°C stapia sie war¬ stwa bitumiczna 2 i wtedy wkladka moze byc bezposrednio bez trudu wyjeta. Bitum wsiaka przy tym w betom. Staje sie zbednym przez to powleczenie scianek szczeliny, tak ze natychmiast moze nastapic napelnienie jej masa bitumiczna.Przy nakladaniu górnej warstwy be¬ tonowej 5 wkladka moze byc • juz przed tym ulozona. Przy nagrzewaniu wkladki znajdujaca sie na niej cienka warstwa be¬ tonu samoczynnie odpryskuje wzdluz calej wkladki.Wkladka (fig. 2) moze byc równiez u- lozona w gotowa nawierzchnie drogowa, a krawedzie szczelinowe moga byc za pomo¬ ca odpowiedniej kielni zaokraglone.Zastosowanie wkladek z dwiema prze¬ strzeniami pustymi (fig. 2) umozliwia umie¬ szczenie wlotu i wylotu pary lub goracego powietrza z jednej i tej samej strony. W razie stosowania wkladek masywnych moz¬ na nagrzanie wykonywac zaJ pomoca elek¬ trycznosci.Wkladki moga byc równiez wsadzone do masy betonowej podczas jej wytworze¬ nia. Istotne jest tylko, azeby wiazanie od^ bywalo sie mozliwie bez przeszkody, a wkladki byly usuwame dopiero wtedy, gdy masa stwardnieje.Do wyjmowania wkladki, która jest na¬ grzana wprowadzona para lub goracym powietrzem, stosuje sie kleszcze wedlug wynalazku (fig. 3).Dzwignie chwytajace 9 sluza do osa¬ dzenia kleszczy w celu podniesienia wklad¬ ki. Ramie 10 jednej z dzwigni chwyta za wyciecie 11 wkladki 1. Ramie drugiej dzwi¬ gni jest polaczone przegubowo z wsadka 12, zaopatrzona w raczke i posiadajaca kanal 13 i kurek 14. Wsadka 12 chwyta w miejscu wyciecia 16 wkladke 1. W masyw¬ nej czesci naroznej 15 wkladki 1 przepro¬ wadzony jest kanal 17 od wyciecia 16 do wnetrza wkladki.Gdy kleszcze sa zalozone tak, jak u- widocznionoi na fig. 3, wtedy przez otwar¬ cie kurka 14 przeprowadza sie przez wkladke z dolaczonego przewodu pare lub powietrze gorace. Po nagrzaniu kurek 14 zamyka sie i wkladka zostaje za pomoca Meszczy podniesiona.Wkladka wedlug wynalazku zwykle zostaje niezawodnie ze wszystkich stron obluznioina, zanim ja sie wyciagnie z war¬ stwy betonu. Lezy ona przed wyjeciem luz¬ no w utworzonej szczelinie. Z tego wiec powodu moze wkladka ta posiadac ksztalt dowolny, np. zygzakowaty, falisty lub ksztalt litery S, przy czym zagiecia powin¬ ny byc wykóinane pod katem 90° lub wiek¬ szym. W ten sposób moga byc utworzone szczeliny dylatacyjne prosto i tanio o za¬ danej glebokosci. PL