Wynalazek niniejszy dotyczy maszyn do liczenia, a zwlaszcza kas rejestrujacych, zaopatrzonych w urzadzenie rejestrujace poszczególne pozycje, zaliczane za pomoca kasy, które sklada sie z narzadów rejestru¬ jacych, pozbawionych urzadzenia do bezpo¬ sredniego przemJOisizenia dziesiatek. Urza¬ dzenie wedlug wynalazku jest zaopatrzo¬ ne w narzady rejestrujace, pozbawione kó¬ lek do liczenia, stosowanych zazwyczaj w tego rodzaju urzadzeniach. Celem niniej¬ szego wynalazku jest umozliwienie przede wszystkim umieszczenia w maszynie, zaj¬ mujacej przestrzen ograniczona i urucho¬ mianej pewna okreslona sila napedowa, re¬ jestru sum, do którego, mimo braku kólek do liczenia, zaopatrzonych bezposrednio w urzadzenie do przenoszenia dziesiatek, u- mozliwione jest przenoszenie z urzadzenia sumujacego lub z kilku takich urzadzen (do wyliczania sum koncowych) róznych wartosci cyfrowych, lub tez z którego u- mozliwiotne jest przenoszenie tych wartosci na urzadzenie sumujace. Urzadzenie we-dlug niniejszego Wynalazku odznacza sie glównie tym, ze kazdy z szeregów narza¬ dów rejestrujac^ch.itego urzadzenia, wspól¬ dzialajacychz jednym i tym samym /kól¬ kiem sumujacym' urzadzenia sumujacego (wzglednie kilku urzadzen sumujacych), jest osadzony na prowadnicy (lub na kilku prowadnicach) o postaci zwlaszcza tarczy obrotowej, wspólnej dla kazdego z tych szeregów narzadów rejestrujacych. Pro¬ wadnica tego rodzaju moze byc nastawiana w tyle polozen, ile jest osadzonych ma niej narzadów rejestrujacych. Dzieki mozliwo¬ sci nastawiania prowadnicy równiez i po¬ zadany narzad rejestrujacy moze byc na¬ stawiany w takie polozenie, w którym jest uruchomiany za posrednictwem narzadu (lub narzadów), przenoszacego' ruch nie¬ zaleznie odJ przestawienia prowadnicy. Na¬ rzad ten jest polaczony z przynaleznym kólkiem sumujacym, które umozliwia na¬ stawianie w sposób znany narzadu reje¬ strujacego w polozenie, odpowiadajace wartosci cyfrowej tego kólka sumujacego.Na odwrót, narzad rejestrujacy moze nasta¬ wiac kólko sumujace w polozenie, odpo¬ wiadajace wartosci cyfrowej narzadiu reje¬ strujacego.Zastosowanie nastawnej prowadnicy w urzadzeniu wedlug niniejszego wynalaz¬ ku umozliwia takie wykonanie narzadów przenoszacych ruch z poszczególnych na¬ rzadów rejestrujacych na przynalezne kól¬ ka sumujace i na odwrót, aby mozliwym bylo uzyskanie wiekszej liczby kont bez zwiekszania ogólniej liczby narzadów urza¬ dzenia, których zwiekszona masa, z powo¬ du swej bezwladnosci, moze wplywac nie¬ korzystnie podczas wspólpracy poszcze¬ gólnych narzadów maszyny. Inaczej bo¬ wiem liczba kont bylaby stosunkowo mala, jak np. w recznie napedzanej kasie reje¬ strujacej. Urzadzenie wedlug wynalazku posiada nie tylko te zalete, ze narzady przenoszace diziesiatki sa wylaczone z bez¬ posredniej wspólpracy z narzadami reje¬ strujacymi sumy lecz takze i te zalete, ze waga i przestrzen, zajmowane przez narza¬ dy tego urzadzenia, sa stosunkowo zmniej¬ szone. Urzadzenie jest tak wykonane, iz narzady przenosizace ruch sa niezalezne od liczby kont bez wzgledu na to, czy maszyna posiada dziesiec, sto lub kilka kont. Rów¬ niez urzadzenie napedowe maszyny moze byc wykonane niezaleznie od liczby kont, gdyz sluzy do uruchomiania jedynie narza¬ dów, przenoszacych ruch, które wykonane sa niezaleznie od liczby kont.Na rysunku uwidoczniono schematycz¬ nie dwa przyklady wykonania urzadzenia rejestrujacego wzglednie sumujacego we¬ dlug wynalazku w zastosowaniu dk kasy rejestrujacej, przy czym dla jasnosci ry¬ sunku sa uwidocznione tylko te narzady urzadzenia, które wspóldzialaja z kolkami miejsca jednostek urzadzenia sumujacego.Takie same narzady sa przewidziane dla miejsca dziesiatek, setek i t. d., w liczbie, odpowiadajacej liczbie kólek sumujacych urzadzenia sumujacego.Fig. 1 przedstawia widok z boku urza¬ dzenia wedlug wynalazku, fig. 2 — widok z boku odmiany wykonania urzadzenia we¬ dlug wynalazku, fig. 3 — widok z góry szczególu urzadzenia wedlug fig. 2 w wie¬ kszej podzialce;, fig. 4 — czesciowy prze¬ krój wzdluz linii A — A na fig. 2 oraz cze¬ sciowy widok z góry dalszego szczególu urzadzenia wedlug fig. 2 w wiekszej po¬ dzialce, fig. 5 — 9 przedstawiaja czescio¬ wo piec widoków z boku innego szczególu urzadzenia wedlug fig. 2 w kilku róznych polozeniach oraz czesciowo piec przekro¬ jów tego szczególu wzdluz linii B — B na fig. 4 w wiekszej podzialce.W przykladzie wykonania urzadzenia wedlug wynalazku, przedstawionego na fig. 1, liczba 1 oznacza suwak nastawny, znajdujacy sie zwykle w kasach rejestru¬ jacych i poruszany recznie lub za pomo¬ ca silnika elektrycznego w kierunku, np. do góry i z powrotem w dól, przy czym — 2 —czas trwania tego r^ichu okreslany jest kaz¬ dorazowo przez naciskanie odnosnego kla¬ wisza kasy. Liczba 9 jest oznaczony rów¬ niez znany suwak wskazujacy, który pod¬ czas pierwszej faizy przebiegu rachunkowe¬ go, np. podczas nastawiania odnosnego su¬ waka nastawnego, zajmuje swe polozenie wyjsciowe, w którym nastawiony jest na zero. Suwak 9 zaopatrzony jest w zeby, które zazebiaja sie z zebatym kólkiem sprzegajacym 10, przesuwanym w kierunku poprzecznym do tego suwaka i zazebianym jednoczesnie z zebami przynaleznego suwa¬ ka nastawnego /. Kólko sprzegajace 10 zo¬ staje wlaczone, zanim przynalezny suwak nastawny roizpocznie swój przesuw w dól, W tym samym czasie, w którym kólko sprzegajace 10 zaczyna zazebiac sie z su¬ wakiem nastawnym 1, kólko sumujace 7 urzadzenia do liczenia sum ostatecznych zaczyna zazebiac sie z zebami 11 tego su¬ waka nastawnego, tak iz podczas przesuwu tego ostatniego w dól kólko sumujace 7 moze wykonac taki obrót, jaki odpowiada wartosci cyfrowiej nacisnietego klawisza kasy.Narzady rejestrujace urzadzenia we¬ dlug wynalazku, przedstawione na, fig. 1, stamowia szesc suwaków 4, osadzonych przesuwnie w kierunkach promieniowych ma tarczy 16 za pomoca promieniowych wy¬ ciec, wykonanych w tej tarczy. W przypad¬ ku kasy rejestrujacej kazdy z tych suwa¬ ków odpowiadaj oiddzielnemu kontu. Tarcza 16 jest umocowana na obrotowym walku 17', osadzonym na górnymi koncu innego suwaka 17, przy czym na walku tym jest umocowane kólko zebate 18, które, po sprowadzeniu do zazebiania z pretem ze¬ batym 2, moze byc za pomoca tego preta nastawione w kazde pozadane polozenie.Kazdy z promieniowych suwaków 4 jest za¬ opatrzony w dziesiec wrebów, odpowia¬ dajacych cyfrom od 0 ido 9, przy czym kazdy z tych suwaków moze byc zaryglo¬ wany w sym nastawionym polozeniu, od¬ powiadajacym danej wartosci cyfrowej, za pomoca przynaleznego rygla 5. Rygiel ten moze byc wsuwany oddzielnie do poszcze¬ gólnych wrebów odnosnego suwaka promie¬ niowego i wykonany jest w postaci wahli- wej lub przesuwnej szyny o przekroju w ksztalcie litery L. Gdy promieniowy suwak 4 jest zwolniony, sprezyna pociagowa 14 te¬ go suwaka usiluje przesunac go do poloze^ nia koncowego, odpowiadajacego wartosci cyfry dziewiec. Wedlug wynalazku narza¬ dy zbiorcze, w danym przypadku promie¬ niowe suwaki 4, moga byc laczone posred¬ nio z kólkiem sumujacym 7 w celu nape¬ dzania ich za pomoca tego kólka.W stanie nieczynnym tarcza 16 zajmuje swe dolne polozenie wyjsciowe i za pomo¬ ca preta zebatego 2 zostaje nastawiona w polozenie, odpowiadajace ustawieniu w po¬ lozeniu wyjsciowym promieniowego suwa¬ ka 4 odnosnego konta, do którego ma byc wprowadzona jedna lub wiecej nowych po- zycyj lub na którym pozycje te maja byc zsumowane. Po nastawieniu tarcza 16 zo¬ staje w swym polozeniu wzgledem walu, na którym jest osadzona, zaryglowana (za po¬ moca urzadzenia, nie uwidocznionego na rysunku) i nastepnie zostaje przesunieta do góry w strone sumujacego suwaka zeba¬ tego 3, który jest zaopatrzony w zeby 13, przy czym liczba wrebów miedzy tymi ze¬ bami odpowiada liczbie zebów kólka sumu¬ jacego 7. Zeby 13 suwaka sumujacego 3 sa tak samo wykonane jak zeby przynalezne¬ go promieniowego suwaka 4 i usiluja na skutek dzialania przynaleznej sprezyny po¬ ciagowej 6 zajac swe dolne polozenie skraj¬ ne, odpowiadajace nastawieniu suwaka su¬ mujacego na cyfre 0, a poniewaz kólko 7 w swym polozeniu wyjsciowym zazebia sie z zebami 13, to i kólko to usiluje zajac po¬ lozenie, odpowiadajace cyfrze zerowej. Po¬ niewaz, jak przedstawiono na fig. 1, w gór¬ nym krancowym polozeniu tarczy 16 odnos¬ ny promieniowy suwak 4, przesuniety do dolnego konca sumujacego suwaka zebatego - 3 -5, jest zaryglowany za pomoca rygla 5, osa¬ dzonego we wrebie VIF tego suwaka, odpo¬ wiadajacym cyfrze 7, to suwak zebaty 3 jest przesuniety o siedem jednostek, przy czym kólko 7 obrócone jest o siedem zebów.Wskutek obrócenia kólka 7 zostaje takze obrócona polaczona z tym kólkiem krzywiz¬ nowa tarcza 8, która jest tak wykonana i tak polaczona z kólkiem 7, aby podczas jej wspóldzialania z wystepem 12, osadzonym na sumujacym suwaku zebatym 3, ryglowa¬ la ten suwak zebaty w jego polozeniu, od¬ powiadajacym nastawieniu kólka 7. Ryglo¬ wanie to odbywa sie w sposób nastepujacy.Gdy np. klawisz TV kasy zostaje naci¬ sniety, wówczas przynalezny suwak nastaw¬ ny / zostaje przesuniety do góry. do polo¬ zenia, odpowiadajacego cyfrze nacisniete¬ go klawisza. Nastepnie kólko sprzegajace 10 sprzega suwak nastawny 1 z suwakiem wskaznikowym 9 i prawie równoczesnie kólko sumujace 7 zazebia sie z zebami 11 tego suwaka nastawnego. Podczas swego przesuwu w kierunku do suwaka nastaw¬ nego, kólko 7 zostaje zaryglowane za po¬ moca odpowiedniego znanego urzadzenia, tak iz nie moze byc przestawione, przy czym sumujacy suwak zebaty 3 pozostaje w swym polozeniu poprzednio nastawio¬ nym na skutek przylegania do zaryglowa¬ nego jeszcze przynaleznego promieniowego suwaka 4. Gdy po zazebieniu kólka 7 z ze¬ bami 11 suwak nastawny 1 zostaje przesu¬ niety w dól o cztery jednostki, odpowiada¬ jace uzytemu klawiszowi IV, obraca on równoczesnie kólko 7, a wraz z nim krzy¬ wiznowa tarcze 8. Wskutek tegoi nastepuje nastawienie zespolu, zlozonego z kólka su¬ mujacego 7 i krzywiznowej tarczy 8 na su¬ me 7 + 4, tak iz kólko 7 oraz tarcza 8 zaj¬ muja polozenie, odpowiadajace cyfrze jed¬ nostkowej „jeden" sumy „jedenascie".(Przenoszenie dziesiatek odbywa sie mie¬ dzy poszczególnymi kólkami sumujacymi urzadzenia, sumujacego w sposób znany).Prawie równoczesnie z przebiegiem sumo¬ wania za £óitióca kólka 7 rygiel 5 zostaj c wysuniety z wrebu VIP promieniowego su¬ waka 4. Sila napiecia silniejszej sprezyny 6 suwaka zebatego 3 przezwycieza wówczas opór, stawiany przez sile napiecia sprezyny 14 odnosnego promieniowego suwaka 4, tak iz suwak zebaty 3 przesuwa promieniowy suwak 4 w dól dopóty, dopóki wystep 12 nie nacisnie na obwód krzywiznowej tar¬ czy 8, znajdujacej sie w polozeniu, odpo¬ wiadajacym wartosci cyfry „jeden", wsku¬ tek czego promieniowy suwak 4 zostaje na^ stawiony do polozenia, odpowiadajacego wairtosci cyfry „jeden". Rygiel 5 moze byc znowu przesuniety dió polozenia ryglujace¬ go odnosny promieniowy suwak 4, przy czym ten ostatni zostaje zaryglowany za pomoca wrebu /* w swym polozeniu, odpo¬ wiadajacym cyfrze „jeden".W przypadkach, w których polozenie promieniowego suwaka 4 odpowiada warto¬ sci cyfrowej nizszej od tej, jaka odpowiada polozeniu, zajmowanemu przez krzywizno¬ wa tarcze 81 suwak ten po zwolnieniu, zo¬ staje za pomoca swej sprezyny 14 przesu¬ niety w góre w celu przylegania do konca przynaleznego suwaka zebatego 3 o tyle, o ile dolny koniec tego suwaka zebatego, po przesunieciu w dól, odstaje od górnego konca promieniowego^ suwaka 4. W takich przypadkach polozenie suwaka zebatego 3 mozna zmieniac przez zmiane polozenia krzywiznowej tarczy 8 tylko wówczas, gdy kólko 7 nie zazebia sie z suwakiem zeba¬ tym 3.Aby sumujacy suwak zebaty 3 mógl po¬ wrócic do swego polozenia wyjsciowego, kólko 7 zostaje zazebione z zebami 13 tego sumujacego suwaka zebatego po uprzednim zaryglowaniu przynaleznego promieniowego suwaka 4 za pomoca rygla 5. W przypadku, dotyczacym sumowania cyfr 7 i 4, zazebia sie zab kólka 7, odpowiadajacy wartosci cy¬ fry „jeden", z suwakiem zebatym 3, przy czym wymieniona wartosc cyfrowa na su¬ waku 3 odpowiada wrebowi /" miedzy ze- — 4 —bajoi tego suwaka. Gdy po dokonanym zsu¬ mowaniu tarcza 16 zostanie przesunieta w dól do polozenia nieczynnego, wówczas su¬ wak zebaty 3 równiez przesuwa sie w tym samym kierunku, tak iz kólko 7 wskutek zazebienia z zebami 13 zostaje obrócone o jeden zab, gdyz suwak zebaty 3 po przesu¬ nieciu o jeden zab zajmuje swe polozenie wyjsciowe, w którym nastawiony jest na zero. Oczywiscie kólko 7 oraz krzywiznowa tarcza 8, sprzegnieta z tym kólkiem, zajma wówczas swe polozenie wyjsciowe, w któ¬ rym nastawione sa na zero. Urzadzenie mo¬ ze byc nastepnie ponownie uruchomione do wykonania nastepnego dzialania.W celu otrzymania ostatecznej sumy podczas zaliczania za pomoca kasy pewnej pozycji na jednym z kont kasy, nastawia sie niezbedne promieniowe suwaki 4 tego konta przez obrócenie poszczególnych tarcz 16 za pomoca przynaleznych pretów zeba¬ tych 2, a nastepnie przynalezne suwaki 17 zostaja przesuniete do góry do swego polo¬ zenia czynnego. Poniewaz T^szystkie pro¬ mieniowe suwaki 4 odnosnego konta sa przy tym utrzymywane w stanie zaryglowanym, przesuna one przynalezne suwaki zebate 3, które zajma swe polozenie, odpowiadajace nastawieniu na zero, o taka dlugosc, jaka odpowiada nastawieniu promieniowych su¬ waków 4. Wskutek tego poszczególne kólka sumujace 7, zazebiajace sie jednoczesnie z zebami 13 przynaleznych suwaków zeba¬ tych 3, zostaja obrócone kazde do poloze- niaf w którym kólko to jest nastawione na cyfre, na która nastawiony jest przynalez¬ ny promieniowy suwak 4. W celu umozli¬ wienia latwiejszego odczytania uzyskanej sumy lub w celu przekazania jej do urza¬ dzenia drukujacego, wszystkie suwaki 3 sa zaopatrzone w dodatkowe zeby 19, odpo¬ wiadajace wartosciom cyfr od 0 do 9, z któ¬ rymi to zebami zazebiaja sie kólka zebate 26. Kólka zebate 20 zaopatrzone sa w na¬ rzady wskaznikowe lub sa polaczone z u- rzadzeniem wskaznikowym, przy czym kaz¬ de z tych kólek zebatych przekazuje war¬ tosc cyfrowa, odpowiadajaca polozeniu przynaleznego suwaka 3, do urzadzenia drukujacego. Wartosc zas liczbowa, od¬ czytana za posrednictwem wszystkich ko¬ lek zebatych 20, odpowiada wartosci licz¬ bowej sumy, wykazywanej na danym kon¬ cie. Nadto urzadzenie zbiorcze1 zlozone z tarcz 16 i promieniowych suwaków 4 moze byc polaczone z dodatkowym urzadzeniem drukujacym, dostosowanym do liczby i przeznaczenia poszczególnych kont wzgled¬ nie suwaków.Wynalazek niniejszy umozliwia takze wykazywanie, np. za pomoca pokwitowan, róznych wartosci liczbowych, odpowiada¬ jacych róznym pozycjom zakupu, których laczna suma moze byc nastepnie wydruko¬ wana na tym pokwitowaniu. W tym przy¬ padku poszczególne dzialania wykonywane sa za pomoca urzadzenia wedlug wynalaz¬ ku w sposób nastepujacy.Zakladajac, ze uzyte zostaje to samo konto, co i poprzednio, odpowiadajacy te¬ mu kontu promieniowy suwak 4 tarczy 16, nastawiony pod koniec poprzedniego dzia¬ lania na cyfre „jeden", zostaje przesuniety do góry do polozenia czynnego. Zanim jed¬ nak suwak ten zostanie przesuniety, nalezy nacisnac klawisze kasy, odpowiadajace wartosciom cyfrowym pierwszej kwoty, czyli pierwszej pozycji kupna. Jezeli np. ta pierwsza pozycja jest cyfra „piec", to suwak nastawny 1 po nacisnieciu odnosne¬ go klawisza zostaje przesuniety w góre do polozenia, odpowiadajacego cyfrze „piec".Nastepnie przesuwa sie tarcza 16 do góry, tak iz promieniowy suwak 4, zaryglowany w polozeniu, odpowiadajacym cyfrze „je¬ den", przesuwa sumujacy suwak zebaty 3 z jego dolnego polozenia koncowego, w któ¬ rym nastawiony jest na zero do polozenia, odpowiadajacego cyfrze „jeden", przy rów¬ noczesnym obróceniu sumujacego kólka 7, a tym samym krzywiznowej tarczy kciuko¬ wej 8 z jej polozenia wyjsciowego do polo- — 5 —zenia, odpowiadajacego cyfrze „jeden'1. Po nastawieniu tarczy 8 sprzegane jest kólko 7 z zebami 11 przynaleznego suwaka na¬ stawnego 1, które to zeby 11 wówczas znaj¬ duja sie w polozeniu, odpowiadajacym war¬ tosci cyfrowej „piec", jaka zostala nasta¬ wiona wskutek nacisniecia klawisza V.Równoczesnie nastepuje takze sprzegnie¬ cie suwaka nastawnego 1 z kólkiem zeba¬ tym 15, sluzacym dó wykazywania sumy czesciowej i nalezacym do czesciowego u- rzadzenia sumujacego. Nastepnie suwak 4 zostaje zwolniony po wysunieciu przynalez¬ nego rygla 5. Gdy suwak nastawny 1 zo¬ stanie przesuniety w dól,, sumujace kólko 7 oraz kólko zebate 15 obracaja sie o piec ze¬ bów. Polozenie kólka zebatego 15 odpo¬ wiada wiec wartosci cyfrowej „piec", lecz kólko 7 obrócone poprzednio o jeden zab wzglednie krzywiznowa tarcza 8, nastawio¬ na poprzednio w polozenie odpowiadajace cyfrze „jeden", zajmuje polozenie, odpo¬ wiadajace cyfrze „szesc". Poniewaz pro¬ mieniowy suwak 4 znajduje sie pod dzia¬ laniem sprezyny 14, to zmafczy jest dociska¬ ny do dolnego konca suwaka 3 a nastepnie, poniewaz suwak 3 dzieki oparciu swym wystepem 12 o krzywiznowa tarcze 8, zaj¬ muje polozenie, odpowiadajace nastawie¬ niu tej krzywiznowej tarczy na cyfre „szesc", to równiez i suwak 4 zajmuje po¬ lozenie, odpowiadajace wartosci cyfrowej „szesc". Wreszcie promieniowy suwak 4 zostaje zaryglowany za pomoca przynalez¬ nego rygla 5, a kólko 7 zostaje z powrotem sprzegniete w swym polozeniu, odpowiada¬ jacym wartosci cyfrowej „szesc", z zebami 13 sumujacego suwaka 3, przy czym suwak 4 utrzymywany jest nadal w swym poloze¬ niu nastawionym. Zatem kólka sumujacego 7 wzglednie krzywiznowej tarczy 8 oraz przynaleznego sumujacego suwaka zebate¬ go 3 nie doprowadza sie do polozenia wyj¬ sciowego, w którym narzady te sa nasta¬ wione na zero. Nastepnie zostaja nacisnie¬ te klawisze, odpowiadajace nastepnej po¬ zycji kupna, przy czym zostaje nacisniety np. klawisz /// miejsca jednostek. Dziala¬ nie urzadzenia powtarza sie w powyzej opi¬ sany sposób, wskutek czego polozenie krzy¬ wiznowej tarczy 8 wzglednie suwaka zeba¬ tego 3 oraz przynaleznego promieniowego suwaka 4 po skonczonej operacji bedzie odpowiadalo polozeniu wartosci cyfrowej „dziewiec" odpowiednio do wyniku dzia¬ lania sumujacego- / + 5 + 3 = 9. Jednak kólko zebate 15 zajmuje polozenie, odpo¬ wiadajace wynikowi dzialania 5 + 3 = 8.Jesli nie nastepuje dalsze wprowadzanie nowych pozycyj na konto, wówczas ta o- statnia suma moze byc przeniesiona do u- rzadzenia drukujacego, po czym za pomo¬ ca odpowiedniego urzadzenia kólko zebate 15 moze przestawiac dodatkowe urzadzenie liczace do polozenia wyjsciowego, w któ¬ rym urzadzenie to jest nastawione na zero.Nastepnie tarcza 16 zostaje przesunieta w dól do swego polozenia nieczynnego. Krzy¬ wiznowa tarcza 8 oraz kólko 7 i przynalez¬ ny suwak zebaty 3 zostaja z powrotem sprowadzone do swego polozenia wyjscio¬ wego, w którym nastawione sa na zero. Po¬ szczególne pozycje, zaliczone przez kase, moga byc przekazane w sposób znany do urzadzenia drukujacego, np. za pomoca kó¬ lek zebatych 21.Opisane powyzej urzadzenie moze byc zmienione w zaleznosci od tego, do jakiego celu ma sluzyc. Krzywiznowa tarcza 8 mo¬ ze byc umieszczona przestawnie odpowied¬ nio do róznych pozycyj wzgledem kólka su¬ mujacego, np. w maszynie do mnozenia. W przypadkach, w których narzady przestaw¬ ne sa osadzone na tarczach, narzady te moga byc osadzone z obydwu stron danej tarczy, przy czym narzady na jednej stro¬ nie tarczy sa umieszczone wzgledem narza¬ dów na drugiej stronie tarczy w sposób na- przemianlegly. Równiez moze z kazdym kólkiem sumujacym wspóldzialac kilka tarcz, przesuwanych w bok, z których kaz¬ da z kolei moze byc nastawiana do poloze- — 6 —nia4 wspóldzialajacego z danym kólkiem sumujacym. W ten sposób staje sie mozli¬ wym przenoszenie na jedno urzadzenie su¬ mujace wielu wartosci cyfrowych, zsumo¬ wanych, lub tez mozliwym jest ich skaso¬ wanie w tym urzadzeniu.W przykladzie odmiennego wykonania urzadzenia wedlug wynalazku, przedsta¬ wionego na fig. 2^-4 narzady rejestruja¬ ce sa osadzone na tarczy 16' obrotowo i na¬ stawnie, a mianowicie, dzieki zastosowaniu, w przeciwienstwie do powyzej opisanego przykladu wykonania, kólek zebatych za¬ miast promieniowo przesuwnych suwaków.Kólka te w dalszej tresci opisu sa nazywa¬ ne kólkami rejestrujacymi. Dzieki odmien¬ nemu rozmieszczeniu poszczególnych na¬ rzadów urzadzenia oraz odmiennemu ich wykonaniu umozliwione jest osadzenie na obwodzie odpowiednio wielkiej tarczy 16' o wiele wiecej narzadów rejestrujacych, niz w przypadku, gdy narzady te posiadaja postac suwaków przesuwnych. Ponadto jest umozliwione zmniejszenie oporu wskutek tarcia, a tym, samym uzyskanie pewniejsze¬ go dzialania tych narzadów. W przykla¬ dzie wykonania wedlug fig. 2 jest uwidocz¬ nione, w jaki sposób kólka rejestrujace 4 w liczbie dziesieciu sa osadzone na jednej stronie obwodu tarczy 16', przy czym sred¬ nica tej tarczy moze byc znacznie mniej¬ sza niz w przypadku zastosowania suwa¬ ków promieniowych. Z kólkami rejestruja¬ cymi 4 wspóldzialaja narzady zatrzymowe (nie uwidocznione na rysunku), sluzace do utrzymywania tych kólek w ich polozeniu nastawionym, w postaci np. kulek, urucho¬ mianych za pomoca sprezyn. Kazde kólko rejestrujace 4 jest zaopatrzone w wystep K4 lub t. p. (fig. 4), z którym wspóldziala drugi wystep K22, umocowany na kólku ze¬ batym 22, osadzanym obrotowo wraz z kól¬ kiem rejestrujacym 4' na wspólnej osce obrotowej 35. Kólko zebate 22 moze byc obracane o kat, odpowiadajacy dziewieciu zebom, za pomoca wycinka zebatego 27 (fig. 2), osadzonego obrotowo na walku 26 tar¬ czy 16', oraz za pomoca kólka zebatego 3A które jest tak wykonane, aby moglo sprze¬ gac wycinek zebaty 27 z kólkiem zebatym 22. Wycinek zebaty 27 zostaje uruchomia¬ ny za pomoca krzywiznowej tarczy 28 i kciuka 29. Kólko zebate 31, osadzone na dzwigni 30, która moze obracac sie na osce 36, zazebia sie jednoczesnie z wycinkiem zebatym 27 i z odnosnym kólkiem zebatym 22. Dzwignia 30 poruszana jest za pomoca tarcz kciukowych 32, 33, osadzonych na walku 37. Walek! 26, na którym oeiaidzoinie sa tarcze 16', jest osadzony z kolei na koncu dzwigni 39, obracanej na osce 38. Dzwignia 39 moze byc nastawiana w polozeniu, w którym zazebiaja sie kólka rejestrujace 4' tarczy 16' z suwakiem zebatym 3', za po¬ moca tarcz kciukowych 32, 33, umocowa¬ nych na walku 37. Do nastawiania i do ob¬ racania tarczy 16' moga byc zastosowane takie same narzady, jakie sluza do tego ce¬ lu w przykladzie wykonania urzadzenia wedlug wynalazku, przedstawionego na fig. 1. Kólka rejestrujace 4'\ kólka zebate 22 moga byc ze soba sprzegniete za pomo¬ ca kólka sprzegajacego 25, osadzonego na dzwigni 40, która podobnie jak dzwignia 30, moze sie obracac na osce 36 i która jest poruszana za pomoca tarcz kciukowych (nie uwidocznionych na rysunku), umoco¬ wanych na walku 37.Przebieg rachunkowy odbywa sie w sposób nastepujacy.W polozeniu wyjsciowym urzadzenia kólko rejestrujace 4' zazebia sie z suwa¬ kiem zebatym 3\ a kólko sprzegajace 31 zazebia sie jednoczesnie z wycinkiem zeba¬ tym 27 i z kólkiem zebatym 22. Kólko su¬ mujace 7 jest wylaczone z zazebienia z su¬ wakiem nastawnym 1 wzglednie zebatka 11, osadzona na tym suwaku, zazebia sie natomiast z suwakiem zebatym 3. Poszcze* gólne narzady urzadzenia1 zajmuja wiec polozenie wedlug fig. 2 i 3. Wycinek zeba^ ty 27 jest obracany ruchem ciaglym na - 7 —walku 26 o dziewiec zebów. Na skutek sprzegniecia z kólkiem 3/ obraca sie wiec takze przynalezne kólko 22 na osce 35 o dziewiec zebów. Przy zalozeniu, ze kólko rejestrujace 4? jest nastawione na cyfre „cztery44, wystep K4 tego kólka zajmuje np. polozenie wedlug fig. 5. Nastawiona te wartosc na kólku 4* nadezy przeniesc na kólko sumujace 7, zanim zostanie na nie przeniesiona nowa wartosc, odpowiadajaca nastawionemu polozeniu suwaka nastawne¬ go f. Poniewaz jednak kólko rejestrujace 4* zazebia sie z suwakiem zebatym 3', prze¬ niesienie cyfry „cztery" na kólko 7 usku¬ tecznione zostaje w sposób nastepujacy.Osadzony na kólku 22 wystep K22, po obróceniu kólka 22 o piec zebów1 uderza o wystep K4, osadzony na kólku 4\ a pod¬ czas dalszego obracania1 kólka 22 wystep K22 zabiera ze soba wystep K4, a tym sa¬ mym obraca kÓfto 4' o cztery zeby. Wy¬ stepy K22 i K4 zajmuja wówczas poloze¬ nie wedlug fig. 6. Poniewaz suwak zebaty 3' zazebia sie z kólkiem 4', to suwak ten zostaje przesuniety w góre o cztery zeby.W ten sposób zarejestrowana cyfra „czte¬ ry" zostaje przeniesiona do urzadzenia su¬ mujacego. Nastepnie kólko 7 urzadzenia sumujacego wraz z przynalezna krzywizno¬ wa tarcza 8 zostaje wylaczone z zazebienia z suwakiem zebatym 3\ a zazebione nato¬ miast z zebatka IV suwaka nastawnego 1\ Przy zalozeniu, ze suwak nastawny V zna.)- duje sie w polozeniu, odpowiadajacym cy^ frze, nastawionej za pomoca odnosnego klawisza kasy, np. cyfrze „trzy", to, gdy suwak ten przesuwa sie w dól o trzy zeby, io jest, gdy cyfra „trzy" zostaje przenoszo¬ na do urzadzenia sumujacego, suwak zeba¬ ty 3* zostaje podniesiony o dalsze trzy zeby dzieki wspólpracy krzywiznowej tarczy 8' « wystepem 54 suwaka zebatego 3*. Zanim jednak ten przebieg rachunkowy zostanie wykonany, wycinek zebaty 27 zajmie znów swe polozenie wyjsciowe, to jest, wystep K22 obraca sie wstecz o dziewiec zebów, tak iz oba wystepy K4 i K22 zajmuja po¬ lozenie wedlug fig. 7* Nadto kólko zebate 31 zostaje wychylone z polozenia, w któr rym zazebia sie z wycinkiem zebatym 27 oraz z kólkiem zebatym 22, natomiast kól¬ ko zebate 25 zostaje zazebione z kólkami zebatymi 4* i 22, to jest, te ostatnie kólka zostaja ze soba sprzegniete za pomoca drugiego kólka sprzegajacego 25. Gdy su¬ mujacy suwak zebaty 3' przesuwa sie w góre o trzy zeby1 obraca sie takze kólko zebate 4* oraz sprzegniete z nim kólko ze¬ bate 22, przy czym wzajemne polozenie wystepów K22 i K4 nie zmienia sie. Wsku¬ tek tego te ostatnie kólka zajmuja poloze¬ nia, w których uwidocznione sa na jEig. 8.Nastepnie kólko sprzegajace 25 zostaje wylaczone, tak iz powyzsze kólka 22 i 4* zostaja rozlaczone & wzajemnego sprzeg¬ niecia. Jednak suwak zebaty 3' pozostaje nadal zazebiony z kólkiem rejestrujacym 4\ Jesli wiec urzadzenie sumujace wraz z kólkiem sumujacym 7 i krzywiznowa tarcza 8' zostaje wylaczone z zazebienia z suwa¬ kiem nastawnym V, a natomiast zostaje za¬ zebione z suwakiem zebatym 3', przy czym ten ostatni zostaje nastawiony na zero przez posuniecie go w dól, to suwak zeba¬ ty 3* przesuwa sie w dól o liczbe zebów równa sumie 3 + 4=7. Podczas tego przesuwu suwaka 3' wystep K22 kólka z§- bategp 22 pozostaje ,na miejscu, wystep K4 zas kólka 4' oddala sie od wystepu K22 o siedem zebów. Koncowe to polozenie kólek 4 i,22 jest uwidocznione na fig. 9. W ten sposób jedno dzialanie rachunkowe zo¬ stalo ukonczone. Podczas nastepnego dzia¬ lania rachunkowego wystep K22 kólka ze¬ batego 22 umozliwi przeniesienie podczas swego wspóldzialania z wystepem K4 cyfry „siedem" do urzadzenia sumujacego.W urzadzeniu wedlug wynalazku, przed¬ stawionym na fig. 1, mozm sprowadzic osadzone na róznych tarczach 16 narzady nastawne w postaci przesuwnych promie¬ niowych suwaków do napedowego pola^e- — 8 —nia z jednym i tym samym suwakiem na¬ stawnym, przy czym mozna to uskutecznic przez przesuwanie tych tarcz w bok na wspólnym ich walku. W przykladzie zas wykonania ^odmiany urzadzenia wedlug wy¬ nalazku, przedstawionej na fig. 2 — 4, kaz¬ dy suwak nastawny moze byc zaopatrzony w pewna liczbe zebatek, przy czym prze¬ widziana jest taka sama liczba tarcz 16'.Dzieki temu w obydwóch tych wykonaniach urzadzenia wedlug wynalazku, zwlaszcza przy zastosowaniu tego urzadzenia w ka¬ sach rejestrujacych, umozliwione jest kil¬ kakrotne kontowanie róznych pozycyj. W odmianie wykonania urzadzenia wedlug wynalazku zastosowano np. dwukrotna liczbe tarcz 16* niz to odpowiada liczbie su¬ waków nastawnych, przy czym narzady rejestrujace w postaci kólek zebatych 4' kazdej pary z tych tarcz moga byc nape¬ dzane za pomoca jednego i tego samego su¬ waka nastawnego T, który w tym celu jest zaopatrzony w dwie zebatki sumujace ii*.Do kazdej z zebatek IV nalezy oczywiscie taka sama liczba narzadów, co poprzednio do jednej zebatki //' przynaleznego .suwa¬ ka nastawnego /'. Uwidoczniony na rysun¬ ku (fig. 2 — 4) suwak nastawny 1\ prze¬ znaczony pip. do jednostek, jest u góry za¬ opatrzony w dwie zebatki sumujace 11', z których kazda wspóldziala z jednym z obu kólek sumujacych T wraz z przynaleznymi krzywiznowymi tarczami 8\ Cyfra, która zarachowuje suwak nastawny 1', zostaje wiec wprowadzona jednoczesnie na oba kólka sumujace 7*. Kazda z krzywiznowych tarcz 6' jest polaczona z osobnym urzadze¬ niem do przenoszenia dziesiatek. Dwie ze¬ batki sumujace oraz dwa kólka sumujace naleza równiez do nastepnego suwaka na* stawnego /' dla dziesiatek* ii A Z kólkami *umufacymi T clla jednostek wspóldziala¬ ja takze dwa ^uwaki zebate 3' oraz dwie tarcze i6* wraz z przynaleznymi kólkami rejestrujacymi *' (**£• ty- Poebbne narzady naleza równiez do kólek sumujacych 7' dla dziesiatek i setek, i t. d. Urzadzenie to umozliwia zarachowanie nacisnietej za po¬ moca pewnego klawisza cyfry równoczerf* nie na dwóch kontach, Obie tarcze ffl9 przynalezne do jednego suwaka nastawne¬ go 1', moga byc nastawiane do dowolnego wzajemnego polozenia, tak iz moze byc uzyte jakiekolwiek kólko rejestrujac^ £, przynalezne do jednej z tych tarcz.W kasach rejestrujacych podwójne kon¬ towanie jest w wielu przypadkach niezbed¬ ne, np. w przypadku, gdy sprzedawca Y nastawia kwote, która nalezy jednoczesnie zaksiegowac na koncie X towaru x. W in¬ nym przypadku sprzedawca Z moze nasta¬ wic kwote, która nalezy jednoczesnie za¬ ksiegowac na koncie V towaru v. Dla reje- stracji jest wazne, aby wszystkie kwoty, nastawione przez sprzedawców Y i Z, zo¬ staly zaksiegowane na kontach tych sprze¬ dawców, jak równiez, aby wszystkie te kwoty, dotyczace pewnych towarów x iv zostaly zaksiegowane na kontach X i V tych towarów. W kasach wykazujacych rózne tranzakcje, np. kupno gotówkowe, wplaty, wyplaty i kredyt, musi byc zastoso¬ wane podobne urzadzenie do wielokrotnego kontowania tych samych pózycyj- W urzadzeniu wedlug wynalazku prze¬ widziano po dziesiec kólek rejestrujacych 4' na kazdej tarczy 16', z których po dzie¬ wiec kólek stanowia kólka robocze jednego z dziewieciu kont. Dziesiate konto ma spe¬ cjalne zadanie rejestrowania sumy lacznej wszystkich pozycyj wlasciwych dziewieciu kont Dzieki temu w maszynach, za pomoca których nalezy zaliczyc kilka pozycyj i jed¬ noczesnie wykonac ich zsumowanie, przy czym zarówno poszczególne pozycje, jak równiez ich suma laczna maja byc druko¬ wane i wydawane kiijeatowi, mozna zasto¬ sowac podwójne rejestrowanie za pomoca wymienionych powyzej narzadów. Narzady te sa laczone ze soba za posrednictwem osobnych narzadów sprzegajacych w spo¬ sób nastepujacy. — 9 —.' Walek 41 (fig. 2 i 3) jest polaczony za pomoca znanej przekladni z urzadzeniem drukujacym; Na walku tym jest umocowa¬ ne na stale kólko zebate 43 oraz sa osadzo¬ ne obrotowo dwa dalsze kólka zebate 42 i 45 (fig* 3). Te ostatnie zazebiaja sie z obo¬ ma suwakami zebatymi 3'. Na kazdej z dwóch dzwigni 48, 49, poruszanych za po¬ moca przynaleznych tarcz kciukowych 47 (z których tylko jedna jest uwidoczniona na rysunku), jest osadzone jedno kólko sprzegajace 44 wzglednie 46. Za pomoca tych kólek sprzegajacych 44, 46 kólka 42 i 43 lub kólka 43 i 45, osadzone na wspól¬ nym walku 41, moga byc na przemian sprzegane w celu wykonania za pomoca kasy podwójnego zarejestrowania odnos¬ nych zaliczonych pozycyj. Odbywa sie to w sposób nastepujacy.Kazda cyfra, nastawiona przez nacisnie¬ cie odnosnego klawisza kasy i przeznaczona do zarejestrowania na jednym z dziewieciu kont towarowych kasy, jest przenoszona na kólko rejestrujace odnosnego konta to¬ warowego, osadzone na jednej z obu tarcz 16', przynaleznych do jednego suwaka na¬ stawnego l4 kasy, i jednoczesnie jest prze¬ noszona na kólko rejestrujace konta sumy lacznej, osadzone na drugiej ,tarczy 16'.Gdy poszczególne wartosci liczbowe, doty¬ czace poszczególnych kont towarowych, zo¬ staly przeniesione na te konta towarowe, wykazywane np. za pomoca pierwszej tar¬ czy 16' kasy, wówczas suma tych liczb znaj¬ duje sie na koncie sum, wykazywanym przez druga tarcze 16'. Po sprzegnieciu kó¬ lek zebatych 43 i 42 za pomoca kólka sprze¬ gajacego 44 mozna poprzez walek 41 prze¬ niesc sume pozycyj poszczególnych kont na konto sum, wykazywane przez druga tarcze 16', do urzadzenia drukujacego.Dzieki mozliwosci sprzegania na przemian kazdej z obu tarcz 16* z narzadami sumuja¬ cymi urzadzenia, umozliwione jest przeno¬ szenie sum do urzadzenia drukujacego za¬ równo z konta sum, wykazywanego przez pierwsza tarcze 16'f jak i z konta sum, wy- kazywanego przez druga tarcze 16', Pio wy¬ konanym dzialaniu rachunkowym i po wy¬ drukowaniu sum oba suwaki zebate 3' po¬ wracaja do swego polozenia wyjsciowego, w którym nastawione sa na zero, przy czym takze i osadzone na walku przynalezne oba kólka zebate 7\ a tym samym przynalezne krzywiznowe tarcze 8 nastawione zostaja na zero. Nastepnie zostaje wylaczone kólko sprzegajace 44 wzglednie 46.W urzadzeniu, umozliwiajacym odczy¬ tywanie i równoczesne sumowanie poszcze¬ gólnych pozycyj wszystkich kont, znajdu¬ jacych sie na obu tarczach 16', zastosowane jest kólko sprzegajace 50 (fig. 2 i 3), osa¬ dzone na dzwigni 51 i doprowadzane na prziemian do zazebiania z obu kólkami su* mujacymi T wzglednie wylaczane z tego zazebienia za pomoca krzywiznowych tarcz 53, 55, osadzonych na wspólnym walku 52.Sumowanie odtojosnycli pozycyj poszczegól¬ nych kont drugiej tarczy 16' nastepuje w ten sposób, ze kólko sprzegajace 50 zostaje doprowadzone do zazebienia sie z oboma kólkami sumujacymi T (fig. 3). Nastepnie odnosna pozycja z pierwszego konta dru¬ giej tarczy 16' zostaje przeniesiona na przy¬ nalezne drugie (kólko sumujace 7' i jedno¬ czesnie, na skutek sprzegniecia tego kólka z pierwszym kólkiem sumujacym T, pozy¬ cja ta zostaje przeniesiona: na to ostatnie kólko. Za pomoca specjalnego urzadzenia (na rysunku nie uwidocznionego!) urzadze¬ nie do nastawiania pierwszego suwaka zebatego 3' w jego polozenie wyjscio¬ we, w którym suwak ten nastawiony jest na zero, zostaje wylaczone, tak iz nie moze znajdowac sie w polozeniu nastawienia1 na zero pierwszy suwak 3', a tym samym pierwsze kólko sumujace T. Nastepnie kólko sprzegajace 50 zo- staje wylaczone z zazebiania z oboma kól¬ kami sumujacymi T, tak iz dalsze dziala¬ nie kasy moze byc .ukonczone, przy czym drugie kólkp sumujace 7*. zostaje znpw na- — 10 —stawionfe na zero, podczas gdy pierwsze kólko sumujace T nastawionego swego po¬ lozenia] nie zmieniai.- W ten sam sposób po¬ stepuje sie z kontem drugim, trzecim i t d. drugiej tarczy 16', tak iz suma wszystkich dziewieciu kont drugiej tarczy 16' zostaje przeniesiona na pierwsze kólko sumujace 7\ Wobec tego pierwszy suwak zebaty 3', który podczas przebiegu przenoszenia po- zycyj poszczególnych kont drugiej tarczy 16' na dziesiate konto sumy ogólnej pierw¬ szej tarczy 16' postepowal za ruchami pierwszej krzywiznowej tarczy 8', zajmu¬ je pod koniec dzialania polozenie, odpo¬ wiadajace wynikowej cyfrze koncowej pierwszego kólka sumujacego 7\ Ta suma koncowa moze byc przeniesiona do urza¬ dzenia drukujacego za pomoca kólka sprze¬ gajacego 46, osadzonego na dzwigni 48.Prócz opisanych powyzej dwóch przy¬ kladów wykonania urzadzenia wedlug wy¬ nalazku sa oczywiscie mozliwe i inne od¬ miany wykonania tego urzadzenia wedlug wynalazku. Tak np. wiekszosc 1wymienio- nych powyzej krzywiznowych tarcz moze byc zastapiona suwakami lub podobnymi narzadami. W przykladzie wykonania urza¬ dzenia wedlug niniejszego wynalazku za¬ stosowano narzady prowadnicze, obracaja¬ ce sie na walkach lub oskach, azeby uzys¬ kac w ten sposób zmniejszenie tarcia, a tym samym pewniejsze dzialanie urzadze¬ nia. PL