Wynalazek dotyczy urzadzenia do smarowania kól, luzno osadzonych na osi pojazdów. Celem wynalazku jest zapew¬ nienie dobrego smarowania tych kól rów¬ niez i na poczatku ruchu, kiedy smarowa¬ nie powinno byc szczególnie dobre oraz niezalezne od wisnosci i temperatury sma¬ ru. W tym celu wedlug niniejszego wyna¬ lazku kola pojazdu smaruje sie pod cisnie¬ niem, a wiec do pewnego stopnia przymu¬ sowo, przy czym smarowanie takie trwa tak dlugo, dopóki szybkosc obwodowa kól nie przekroczy pewnej okreslonej warto¬ sci, po której przekroczeniu sposób sma¬ rowania zmienia sie samoczynnie. W urza¬ dzeniu w^edlug wynalazku z kazdym ko¬ lem, luzno osadzonym na osi, polaczony jest sztywno przynajmniej jeden kadlub pompy ssaco-tloczacej, której komore ro¬ bocza odpowiedni przestawny narzad dzie¬ li na komore ssaca i tloczaca. Ta komora robocza odpowiednimi kanalami polaczona jest ze smarowanymi powierzchniami kola pojazdu. Wymieniony wyzej narzad prze¬ stawny, przy osiagnieciu przez kolo pewnej okreslonej szybkosci obwodowej, pod dzia¬ laniem sily odsrodkowej przesuwa sie w kierunku promieniowym, po czym smar dostaje sie do smarowanych powierzchni wylacznie wskutek oplókujacego dziala¬ nia, wywieranego przez krazace czesci u- rzadzenia.Na rysunkach przedstawiono dwie od' nriany wykonania wynalazku, Fig, 1 — 5przedstawiaja pierwsza odmiane, a fig. 6 — 11 — druga odmiane wykonania wynalaz¬ ku. Fig. 1 przedstawia podluzny przekrój pionowy lewego konca osi pojazdu kole¬ jowego; fig. 2 — przekrój poprzeczny wzdluz linii // — // na fig. 1; fig. 3 — przekrój poprzeczny wzdluz linii /// — /// na fig. 1; fig. 4 — widok boczny wydrazo¬ nej wkladki, osadzonej w wydrazeniu osi kola i widzianej w kierunku strzalki n na fig. 3; fig. 5 — przekrój poprzeczny wzdluz linii V —^ V na fig. 1. Fig. 6 — 11 przedstawiaja druga odmiane urzadzenia wedlug wynalazku, a mianowicie: fig. 6 — podluzny przekrój pionowy lewego konca osi pojazdu, przy czym czesc tego przekro¬ ju stanowi przekrój po linii VI — VI na fig. 8; fig. 7 — czesciowy przekrój piono¬ wy wzdluz linii VII — VII na fig. 8 i cze¬ sciowy widok osi pojazdu; fig. 8 -— prze¬ krój poziomy wzdluz linii VIII —: VIII na fig. 7; fig. 9 — przekrój wzdluz linii IX — /X na fig. 6; fig. 10 — przekrój wzdluz linii X — X na fig. 6 i fig. 11 — przekrój wzdluz linii XI — XI na fig. 6.W postaci wykonania wynalazku, przedstawionej na fig. 1 — 5, w wydraze¬ niu nieruchomej osi 1 pojazdu umieszczo¬ na jest wkladka wydrazona 2, zawierajaca dwie oddzielne komory 4, 5 (fig. 2, 3, 5).Komory 4, 5, ciagnace sie przez cala dlu¬ gosc wkladki 2, przedziela przegroda 3. Na lewym koncu fig. 1 uwidoczniono polacze¬ nie ze soba komór 4 i 5 poprzez dlawiacy otwór (P- oraz komore 6 w pokrywie 7, wkreconej na os 1. Pokrywa 7 jest zakon¬ czona pionowa rura 71. Kolo 8 pojazdu wraz z polaczona z nim sztywno tulejka 9 obraca sie na nieruchomej osi 1. Smaro¬ wana powierzchnie tego kola oznaczono litera A. Kolo 8, 9 zabezpieczaja przed przesuneciem w kierunku osi dwie tulejki 10, 11, polaczone sztywno z osia 1. Czesc tulejki 11 tworzy czesc li1, mimosrodowo osadzona wzgledem osi 1 i spojona z ta osia U Pierscien 12, wkrecony na os 1, slu¬ zy do przytrzymywania czesci 10, 8 — 9 i 11. Powierzchnie smarowane po obu stro¬ nach kola 8, 9 oznaczono literami B, B1. Z kolem 8, 9 polaczone sa sztywno obracaja¬ ce sie z nim skrzynki 13, 14, z których kaz¬ da posiada komore zbiorcza 15 i 16 do sma¬ ru. Wl komorze 15 znajduje sie nieruchomy zbieracz smaru 17, a w komorze 16 nieru¬ chomy zbieracz smaru 18. Obydwa te zbie¬ racze 17 i 18 skierowuja smar, który zebra¬ ly z wewnetrznego obwodu obracajacych sie skrzynek 13 i 14, ponownie do komór 4, 5. W wydrazeniu kadluba skrzynki 14 osadzony jest tloczek 30 z pewnym luzem w kierunku promienia. Sprezyna 19 doci¬ ska ten tloczek 30 do mimosrodowo osa-" dzonej czesci li1 tulejki 11. Wskutek mi- mosrodowego osadzenia czesci 1P- pomie¬ dzy ta czescia a skrzynka 14 powstaje ko¬ mora 20 w ksztalcie sierpa, która tloczek 30 dzieli na dwie czesci, odpowiadajace w przyblizeniu komorze ssacej i tloczacej pompy ssaco-tloczacej. Powierzchnie cze¬ sci, ograniczajacych komore 20, sa tak do¬ kladnie dopasowane, ze smar nie moze z tej komory calkowicie wyplynac. Wskutek tego po napelnieniu komory 20 dostatecz¬ na jego iloscia urzadzenie nawet w ciagu dlugiego postoju bedzie zawieralo dosta¬ teczna ilosc smaru. Kanal 21 laczy komo¬ re 20 z komora 4 wydrazonej wkladki 2, a kanal 22 — komore 20 z komora 5 tej sa¬ mej wkladki 2. Z zewnatrz w wydrazonej wkladce 2 sa wyciete cztery podluzne row¬ ki 23, 24, 25, 26 (fig. 2 — 4), przy czym rowki 23, 24 sa polaczone ze soba za po¬ moca kanalu 40 (fig. 2 i 4), biegnacego na czesci obwodu wkladki 2, a rowki 25, 26 polaczone sa ze soba za pomoca kanalu 41 (fig. 3 i 4), biegnacego równiez na cze¬ sci obwodu wkladki 2. W nieruchomej osi 1 wykonane sa równiez podluzne rowki, oznaczone tymi samymi liczbami 23, 24, 25, 26. Rowek 23 wydrazonej wkladki 2 jest polaczony z komora 4 za pomoce dwóch szczelin 231, z których jedna przedstawie- — 2 -na jest na fig. 3, na fig. 4 natomiast przed¬ stawione sa obydwie szczeliny 231. Przez dwie'szczeliny 232 (fig. 3) i dwie szczeliny 242 (fig. 3), wykonane w osi 1 i zaopatrzo¬ ne w klinowe przejscie K, smar doplywa do smarowanych powierzchni A, B, B1.Czesc tego smaru przeplywa do komór 15, 16, reszta zas przez szczeliny 252, 26-, rowki 25, 26, kanal 41 i szczeliny 251 w wydrazonej wkladce 2 (jedna z tych szcze¬ lin 231 przedstawiono na fig. 3) dostaje sie ponownie do komory 5, polaczonej za pomoca kanalu 22 z czescia ssaca komo¬ ry 20.Opisane urzadzenie dziala w nastepuja¬ cy sposób. Dopóki szybkosc obwodowa ko¬ la 8, 9 oraz polaczonych z nim skrzynek 13, 14 nie przekroczy pewnej okreslonej wartosci, dotad tloczek 30 przylega do czesci 1P- tulejki 11. Przez dobranie spre¬ zyny 19 o odpowiedniej sile ustala sie wy¬ mieniona wartosc szybkosci obwodowej.Obracajaca sie skrzynka 14 tworzy wraz z nieruchoma mimosrodowo osadzona cze¬ scia 11^ pompe ssaco - tloczaca z ko¬ mora robocza 20 w ksztalcie sierpa.Tloczek 30 dzieli te komore na ko¬ more ssaca i tloczaca, wskutek \ cze¬ go przy obrocie kadluba 14 w kierunku strzalki C (fig. 2) doprowadza sie smar przymusowo przez kanal 21 do komory 4, ^ skad pod cisnieniem dostaje sie on przezfe szczeliny 231, rowek 23, szczeliny 232, ka¬ nal 40, rowki 24 i szczeliny 242 do sma¬ rowanych powierzchni A, B, B1 kola 8, 9.Z tych powierzchni czesc smaru splywa przez szczeliny 262, rowki 26, kanal 41 wzglednie przez szczeliny 252, rowki 25 i szczeliny 251 bezposrednio do komory 5.Z tej komory smar przez kanal 22 zostaje zassany do ssacej czesci komory 20, po czym ponownie rozpoczyna kolowy obieg smaru. Reszta smaru, doprowadzanego pod cisnieniem do powierzchni A, B, B1, sply¬ wa wzdluz promieniowych powierzchni B, B1 do komór 15, 16, w których smar zostaje chwytany przez zbieracze 17, 18 i dopro¬ wadzany z powrotem do komór 4, 5. Wsku¬ tek tego zostaje on ponownie wprowadzony do obiegu kolowego, wywolanego przymu¬ sowo przez pompe li1, 14. Zmiany cisnie¬ nia, powstajace podczas obracania sie kól pojazdu, zostaja wyrównywane przez slup smaru w rurze T1. ' Kiedy szybkosc obwodowa kola 8, 9 przekroczy okreslona wartosc, wówczas tloczek 30 przesuwa sie na zewnatrz w kierunku promieniowym wbrew dzialaniu sprezyny 19. Kanaly 21 i 22 sa wówczas stale polaczone ze soba poprzez komore robocza 20 pompy li1, 14, przy czym istnieje równiez polaczenie poprzez bardzo waska szczeline, która jednak przez klino¬ we dzialanie wywoluje zwiekszenie cisnie¬ nia i utrudnia bardzo bezposredni przeplyw ze strony tloczacej (po lewej stronie fig. 2) na strone ssaca (po prawej stronie fig. 2).Z chwila podniesienia sie tloczka 30 opi¬ sane juz wyzej smarowanie, majace miej¬ sce przy nieznacznej ilosci obrotów kola pojazdu, zostaje samoczynnie przerwane, natomiast samo dzialanie pompy przy wy¬ sokiej liczbie obrotów bez uszczelnienia tloczkiem 30 pozostaje prawie bez zmiany.Przy zwiekszajacej sie szybkosci obwo¬ dowej w pompie lf1, 14 powstaje mniej¬ sze cisnienie, tloczek 30 bowiem juz nie (uszczelnia, smar jednak doplywa obficie wyzej wspomniana droga poprzez kanaly 21, 22 i t. d. na smarowane powierzchnie.Wskutek tego, ze tloczek 30 pompy li1, 14 zostaje wylaczony po osiagnieciu przez ko¬ lo pojazdu pewnej okreslonej szybkosci, zmniejszaja sie przede wszystkim straty wskutek tarcia, spowodowane przylega¬ niem tloczka 30 do nieruchomej czesci 1P- tulejki 11, a nastepnie unika sie niepo¬ trzebnego zuzywania sie samego tloczka 30 oraz czesci 1P-.Opisane urzadzenie dziala równiez wte¬ dy, gdy kolo 8, 9 obraca sie w kierunku przeciwnym do kierunku strzalki C, przy 3 —czym kierunki przeplywu w szczelinach 23V2Ja, 25*, 2S2, w rowkach 25, 24, 25, 26 i w kanalach 40, 4/, jak równiez w komo¬ rach 4, 5 beda skierowane przeciwnie do kierunków, podanych na rysunkach, Ne fig, 6—11 przedstawiono inna od¬ miane wykonania urzadzenia wedlug wy¬ nalazku, w której równiez, a zwlaszcza w chwili rozpoczecia jazdy, zapewniony jest dostateczny doplyw smaru do smarowa¬ nych powierzchni kól pojazdu.Oi 61 pojazdu jest nieruchoma, a roz¬ dzielacz 62, rozprowadzajacy smar, osa¬ dzony jest w wydrazeniu osi. Lewa czesc tego rozdzielacza posiada przekrój, uwi¬ doczniony na fig* lii oznaczony liczba 62; prawa zas czaic posiada przekrój w ksztalcie krzyza, gdyz jest zaopatrzona w boczne zebra 63, 64 (fig. 9, 10). Czesc roz¬ dzielacza 62 o przekroju w ksztalcie krzy¬ za ogranicza wraz z osia 61 komory 65, 66, 67, 68, z których komory 65, 66 sa polaczo¬ ne ze soba za posrednictwem otworów 69 (fig. 9), a komory 67, 68 za posrednictwem otworów 70 (fig. 10), Rozdzielacz 62 po¬ siada równiez wydrazenia 71, 72 w postaci kanalów, które biegna w kierunku osi 61 na calej jej dlugosci i sa na koncu zamkniete.Lewy koniec nieruchomej osi 61 jest polaczony nieruchomo ze zbiornikiem 73, zaopatrzonym w przegrode 74, Zbiornik 73 posiada dwa kanaly 75, 76, z których k^nal 75 jest polaczony z górnym wydra-* zeniem 71 rozdzielacza 62, Smar moze przeplywac* z kanalu 75 do kanalu 76, który jest polaczony za posrednictwem kanalu 77 (fig. 6) z dolnym wydra¬ zeniem 72 rozdzielacza 62, Zbiornik 73 posiada równiez dwa kanaly C i D (fig 8)i g których kanal C Jest polaczo¬ ny z komora 67, a kanal D — z ko* mora §§ (fig, 7), Z dolnego wydrazenia 72 rozdzielacza 62 rozchodza sie w kierun¬ ku promieniowym kanaly 78 (fig. 619), która sluza wraz z kanalami 77, 72 do do- Pfpewacfoa&ia waru ae zbiornika 73 de smarowanych powierzchni A, B piasty 79 kola, osadzonego luzno na osi 61, przy czym dwie tulejki 80, 81 zabezpieczaja ko¬ lo przed przesunieciem wzdluz osi. Tulej¬ ka 80 posiada mimosrodowo osadzona wzgledem geometrycznej osi kola czesc 82, a tulejka 81 mimosrodowo osadzona wzgledem tejze samej osi czesc 83. Nakret¬ ka 84 zabezpiecza czesci 79, 80, 81 od przesuniecia wzdluz osi. Liczbami 85 i 86 oznaczono dwie skrzynki, sztywno polaczo¬ ne z kolem 79, obracajace sie wraz z nim i sluzace jednoczesnie za komory zbiorcze do smaru. Nieruchome zbieracze 87, 88 zgarniaja smar, osiadajacy na wewnetrz¬ nym obwodzie obracajacych sie skrzynek 85, 86, i doprowadzaja go do wydrazenia 71 rozdzielacza 62. Skrzynka 85 jest pola¬ czona z obracajacym sie wraz z nia oraz kolem pojazdu pierscieniem 89, a skrzyn¬ ka 86 z takim samym pierscieniem 90. Po¬ laczenie to stanowia czopy 91 i 92, które wchodza w wydrazenia pierscieni 89 i 90, przy czym czopy te umozliwiaja niewielkie wzgledne przesuniecia w kierunku pro¬ mienia skrzynek w stosunku do pierscieni.Na obwodzie pierscieni 89, 90 znajduja sie pierscienie uszczelniajace 93 wzglednie 94.W wydrazeniach pierscieni 89, 9& osadzone sa z pewnym luzem w kierunku promienia tloczki 95, dociskane sprezynami 96 do mimosrodowo osadzonych czesci 82 i 83 tulejek 80 i 81. W ten sposób powstaja dwie pompy ssaco-tloczace 82, 89 wzgled¬ nie 83, 90 z komora robocza o przekroju w ksztalcie sierpa, Na fig. 9 przedstawiono robocza komore 97 pompy 83, 90. Pierscie¬ nie 89, 90 tworza kadluby tych pomp, przy czym kadluby te polaczone sa w opisany wyzej sposób ze skrzynkami 85 wzglednie 86, a wskutek tego i z kolem 79. Mimosro¬ dowo osadzone czesci 82, 83 tulejek 80 i 81 zaklinowane sa pod katem 180°, t, j, przesuniete wzgledem siebie o 180^, wsku¬ tek czego okres pracy pompy 82, 89 jest przesuniety wzgledem okresu pracy pompy — 4 —83, 90, co zapewnia staly doplyw smaru do smarowanych powierzchni. Pompy 82, 89 i 83, 90 zaczynaja doprowadzac smar przymusowo z chwila, kiedy tylko kolo 79 zacznie sie obracac. Trwa to dopóty, do¬ póki nie zostanie przekroczona pewna okreslona szybkosc obwodowa kola. Smar zostaje doprowadzany przy obrocie kola pojazdu w kierunku strzalki O1 (fig. 9) do komory 65, a poprzez kanal 69 do komory 66. Dalej smar przeplywa z komory 65 po¬ przez kanaly 98 i szczeline 99 (fig. 9) do smarowanych powierzchni A i B, do któ¬ rych doplywa równiez smar z komory 66 poprzez kanaly 100 i szczeline 101 (fig. 9 i 7). Smar, splywajacy z powierzchni A, dostaje sie przez szczeline 102 i kanaly 103 do komory 67, a z niej przez kanal 70 do komory 68, do której doplywa równiez smar przez szczeline 104 i kanaly 105 i z której ponownie dostaje sie on do komory ssacej pompy obrotowej.W przypadku, gdy opisane urzadzenie jest dostatecznie napelnione smarem, po¬ wierzchnie A i B sa smarowane zupelnie dobrze nawet wówczas, gdy pompa nie pracuje lub gdy kolo 79 obraca sie bardzo wolno, poniewaz wskutek cisnienia sta¬ tycznego, panujacego w kanale 76 zbiorni¬ ka 73, kanaly 77, 72, 78 i 106 sa stale za¬ pelnione smarem, podczas gdy uszczelnia¬ jace pierscienie 93, 94 zapobiegaja niepo¬ zadanemu odplywowi smaru z komory 107 do komory 108 wzglednie z komory 109 do komory 110. Dzieki temu nawet po dluz¬ szym postoju pojazdu w kanalach 76, 77, 72, 78, 106 znajduje sie zawsze dostatecz¬ na ilosc smaru, umozliwiajaca prawidlowe smarowanie.W nieruchomych tulejkach 80, 81 znaj¬ duja sie kanaly 111, 112 (fig. 6) pomiedzy komorami 107, 108 wzglednie 109 i 110 dla wyciekajacego smaru z powierzchni B. Ka¬ naly te sa umieszczone tak wysoko, ze znajduja sie ponad najwyzszym miejscem smarowanej powierzchni B.Kanaly 71, 75, 72, 78, które sniar, zgar* niety przez chwylacze 87, 88, doprowadza* ja najpierw do zbiornika 73, a z niego do powierzchni A, B, sa polaczone z kolowym obiegiem smaru poprzez kanaly 97, 65, 98, 99, 69, 66, 100, 101, 102, 103, 67, 70, 104, 105, 68, 97, wywolanym wskutek dzialania pomp 82, 89 wzglednie 83, 90, tylko za po¬ moca okreznych kanalów 113 (fig. 6), dzie¬ ki czemu w obydwóch ukladach panuje sta¬ le cisnienie, regulowane wysokoscia slupa smaru w kanale 76. W ten sposób uzysku¬ je sie dobre smarowanie powierzchni A, B piasty kola pojazdu.Dla istoty niniejszego wynalazku ilosc pomp ssaco-tloczacych, polaczonych z kazdym kolem pojazdu, jest bez znacze¬ nia ; przykladem tego moze byc postac wy¬ konania wynalazku wedlug fig. 1 — 5. Na- lezy zaznaczyc, ze nawet w przypadku urzadzenia wedlug wynalazku, przedsta¬ wionego na fig. 1 — 5, dobrze jest umie¬ scic po kazdej stronie kola jedna pompe i kazda z nich polaczyc z komorami 4, 5 (fig. 2, 3). Równiez i w tym przypadku odpowiednie mimosrodowo osadzone czesci pomp beda zaklinowane pod katem 180° wzgledem siebie, podczas gdy przesuwne tloczki nie beda wzgledem siebie przesu¬ niete w kierunku obwodu. Dzieki temu równiez i w tej odmianie wykonania wy¬ nalazku odpowiednie powierzchnie beda stale smarowane w okresie roboczym pomp ssaco-tloczacych, przy czym wskutek prze¬ suniecia ich faz roboczych nie tylko nie nastepuje przerwa w doprowadzaniu sma¬ ru, lecz równiez i jego ilosc, doprowadza¬ na przez obydwie pompy, nie ulega znacz¬ niejszym zmianom. PL