Dotychczasowe sposoby rozluzniania lo¬ dyg lnu i innego przedziwa lykowego oraz przeróbki otrzymanego w ten sposób krót- kowlóknistego przedziwa na bawelniczych maszynach przedzalniczych angielskiego systemu odznaczaja sie ta cecha ujemna, ze sklejona po wygotowaniu mokra masa wlókienna musi byc w celu wysuszenia wil- kowana, przyczem przyjmuje po wysusze¬ niu postac sklejonych peczków i kosmy¬ ków, które trzeba poddac kilkakrotnemu silnemu wilkowaniu i zgrzebleniu dla osia¬ gniecia przedziwa rozdzielonego na wló- kienka pojedyncze.Taki sposób przeróbki dziala na malo sprezyste w stosunku do bawelny, wrze¬ cionowate wlókienka na tyle niszczaco i skracajaco, ze masa wlókienna przygoto¬ wana w ten sposób zatraca zdolnosc sa¬ moistnej przednosci i musi byc mieszana co najmniej z 50% bawelny.W mysl wynalazku w celu usuniecia wymienionych wad poddaje sie wlókno su¬ rowe zabiegowi odklejania, czyli kotoniza¬ cji, nie jako mase pakulasta, lecz w po^ staci tasmy przygotowanej na nakladarce lniarskiej, osiagajac w ten sposób duze ko¬ rzysci techniczne i ekonomiczne.Jesli bowiem surowa tasme lniana do¬ statecznie odklei sie a nastepnie wysuszy, to spoistosc poszczególnych wlókienek w tasmie oslabia sie tak dalece, ze wysuszo¬ na tasma w celu ostatecznego zluznienia moze byc w swoisty sposób rozciagnieta,by mogla przejsc bezposrednio na normal¬ na ciagarke bawelnicza, a z niej na dalsze maszyny przedzalnicze.Sam zabieg chemiczny stosowany w celu usuniecia z tasmy klejów roslinnych, tak zwanych pektyn, nie ma dla istoty wy¬ nalazku zadnego znaczenia. To tez to, co w dalszym ciagu niniejszego opisu pod tym wzgledem zaznaczono, nalezy uwazac jako jeden! tylko ze1 sposobów chemicznego trak¬ towania wlókna.Zabieg chemiczny moze byc np wyko¬ nywany w zwyklym kotle stojacym w ten sposób, ze tasma w postaci powroza, u- przednio zmoczona i wycisnieta, zupelnie tak samo jak tkanina w procesie gotowa¬ nia, dostaje sie do kotla, by tu podlec go¬ towaniu w cieczy krazacej pod cisnieniem lub bez cisnienia.Szczególne korzysci daje gotowanie w kotle systemu Mather-Platfa, odznaczaja¬ cym sie tern, ze masa wlókienna spoczywa w kadzi ruchomej, która po szynach wsu¬ wa sie do kotla. W tym przypadku — choc nie jest to konieczne — mozna podzielic kadz sciankami z dziurkowanej blachy na tylez przedzialów, ile tasm znalezc ma obok siebie pomieszczenie w kadzi, aby zlozyc w kazdym przedziale po jednej ta¬ smie, Jest to o tyle celowe, ze kadz rucho¬ ma moze byc wytoczona przed nakladar- ke, która napelnia z wielka szybkoscia ko¬ lejno wszystkie przedzialy kadzi. Przy wy¬ chodzeniu tasmy z nakladarki musi byc jednak tasma zmoczona i troche wycisnie¬ ta, w którym to stanie nabiera ona pla¬ stycznosci sprzyjajacej dobremu wypelnie¬ niu kadzi. Okazuje sie, ze tasma znosi znakomicie zabieg gotowania i po jego u- konczeniu mozna ja latwo z kadzi wycia¬ gnac, o ile ja tylko przedtem nieco sie od- wodni. Nazbyt przepojona ciecza tasma rozciaga sie i nie da sie przenosic, podczas gdy pozbawiona nadmiaru cieczy posiada niemal wytrzymalosc powroza.W ra*te uzycia kilku nakladarek moz¬ na wszystkie tasmy laczyc i doprowadzac je do kotla w postaci powroza zapomoca takiej Samej skladarki, jakiej uzywa sie do prowadzenia tkanin.Uksztaltowanie wlókien w tasme ula¬ twia w wielkiej mierze dalszy przebieg ko¬ lonizacji.Jak wiadomo, chemiczny zabieg koto- nizacji polega na normalnem gotowaniu w slabym rozczynie lugu sodowego lub po¬ tasowego, a nastepnie plókaniu, zakwasza¬ niu, ponownem plókaniu, chlorowaniu, pló¬ kaniu, ponownem zakwaszaniu i ostatecz- nem plókaniu. Jesli chodzi o bardzo do¬ kladne usuniecie klejów roslinnych, do¬ brze jest gotowac tasme pod cisnieniem, przyczem do usuniecia wiazacej wlókien- ka ligniny i osiagniecia calkowitej elemen- taryzacji niezbedne jest chlorowanie, o ile chodzi o wytwarzanie przedzy cienkiej.Przy uzyciu tasmy wszystkie wymie¬ nione zabiegi przeprowadzic mozna w pro¬ cesie ciaglym w tetf sposób, ze tasmy prze¬ prowadza sie bezposrednio po wyjsciu z kadzi obok siebie miedzy parami walków wyciskajacych, przyczem poszczególne roztwory obrabiajace natryskuje sie zgóry na przebiegajace miedzy walkami tasmy, przyczem roztwory sciekaja do znajduja¬ cych sie pod walkami wanien. Poniewaz walki sa male i dla unikniecia zwieszania sie i owijania tasm naokolo walków u- stawione gesto, wiec tasmy znajduja sie stale pod dzialaniem cieczy, z drugiej zas strony sa ustawicznie wyciskane, co sprzy¬ ja dzialaniu roztworów, tak iz obróbka trwa krótko.Jezeli jednak tasmy trzeba poddawac chlorowaniu, wtedy obróbka musi trwac dlugo, przyczem do obróbki tej walki wy¬ ciskajace sie nie nadaja. W tym przypad¬ ku Szybko przesuwajace sie tasmy sklada sie w faldy zapomoca skladarki na bar¬ dzo wolno poruszajacym sie szczeblaku i przeprowadza na nim przez dluga kadz zawierajac^ rozczyn chloru. Po wyjsciu z — 2 —kadzi "wyciska sie mocno tasmy sfald^wa* ne i odprowadza ze szczeblaka w szybkim znów biegu w celu poddania ich dalszym zabiegom zakwaszani* i plókania przez zraszanie miedzy walkami wyciskajacemi.W danym razie, mianowicie wówczas gdy chodzi o wytworzenie grubej przedzy, gotowanie tasmy moze sie odbywac tak jak opisane powyzej chlorowanie; wówczas przeprowadza sie tasmy zlozone w faldy na szczeblaku przez dluga kadz, przyczem •w szczeblak wbudowane sa walce mocno wyciskajace, miedzy któremi przechodza sfaldowane tasmy, co wskutek usuwania pektyn wydatnie skraca czas gotowania.Mimo, ze ogól tasm sfaldowanych jest pod¬ dawany silnemu naciskowi, pojedyncze ta¬ smy nie lacza sie ze soba.Przy moczeniu i wyciskaniu tasmy roz¬ plaszczaja sie, wobec czego w celu utrzy¬ mania pozadanej szerokosci i grubosci tasm stosuje sie prowadnice, ograniczajace bo¬ ki tasmy.Walki wyciskajace sa ustawione tak, jak w ciagarkach bawelnic^ych. W jednym przelocie czyli wydajniku, zatem miedzy dwoma lozyskami, laczy sie jednak nie szesc lub osiem, lecz najlepiej tylko dwie tasmy, którym przy wyjsciu z ostatniej pary walków wyzymajacych nadaje sie najlepiej szerokosc siedmiu do osmiu cen¬ tymetrów. Im szersza i ciensza jest tasma, tern latwiejsze jest pózniejsze rozluznia¬ nie jej.Przy przejsciu przez ostatnia plóczke walkowa tasmy podlegaja lekkiemu rozcia¬ gnieciu miedzy walkami. Aby jednak unik¬ nac nierównomiernego rozciagniecia, sto¬ pien wydluzenia tasmy od walka do walka nie powinien przekraczac 6%, a rozstawie¬ nie walków — 50 cm. Przez slabe rozciaga¬ nie uzyskuje sie pelna paralelizacje wlókie- rtfck w tasmie, nadewszystko zas oslabienie wzajemnej spoistosci wlókienek, co ulatwia ich nastepne rozdzielenie w stanie su¬ chym..Po przeptttEtztmu pircez ostatnia plócgf ke walkowa dobnie wycisniete i wysuszo¬ ne tasmy nawija sie parami na cewki cy¬ lindryczne. Przy szerokosci tasmy poje*- dynczej, wynoszacej 7,5 cm, wysokosc aa^ winietej cewki wynosi 15 cm, Okazalo sie w praktyce, ze ostateczne odwadnianie ta¬ smy zapomoca walków wyciskajacych i nastepne suszenie na bebnach przyczynia sie do spotegowania sklejfcnia pojedynczych wlókienek w tasmie utrudniajac W wyso¬ kiej mierze pózniejsze rozluznienie tasmy.Mozna otrzymac luzniejsza tasme* stosu¬ jac do odwadniania zamiast wyzymaczki ssarke szczelinowa, a zamiast sUszarkl beb¬ nowej — suszarke komorowa, przez która przeprowadza sie tasme na szczeblach, bez napiecia, w stanie luznym.Cewki z nawinietym lnem kotonizowa- nym moga stanowic przedmiot handlu mie¬ dzynarodowego na wzór zwojów czesanki welnianej. Ich rozluznianie czyli elementa- ryzowanie wlókien w tasmie w celu jej przerobu na maszynach bawelniczych mo¬ ze wówczas odbywac sie w przedzalniach bawelny.Rozluznianie to uskutecznia sie wedlug wynalazku przez rozciaganie tasmy naL cia¬ garkach zaopatrzonych, tak samo jak cia¬ garki do bawelny, w zlobione walki dolne i elastyczne górne, których to par walko¬ wych jednak dla osiagniecia zupelnego rozluzniania tasmy nalezy stosowac znacz¬ nie wieksza liczbe.Dwie tasmy nawiniete na cewke zaj¬ muja jeden przelot ciagarki. Po crilkowi- tern rozluznieniu ich w ciagarce przecho¬ dza one przez lej, który sciaga obie tasiay w jedna okragla, w celu zlozenia jej w ga¬ rze, który przeklada sie nastepnie do cia¬ garki bawelniczej.Poniewaz poszczególne wlókienka sa jeszcze dosc silnie sklejone miedzy soba, stosuje sie sposób rozciagania zasadniczo rózny od sposobu uzywanego do obróbki bawelny. Sposób ten ma za zadanie roz- 3 —luznianie i rozdzielanie tasmy na poszcze¬ gólne wlókienka ó mozliwie jednakowej dlugosci i grubosci. Osiaga sie to w ten sposób, ze przy daleko wiekszem obciaze¬ niu górnych elastycznych walków niz w ciagarkach bawelniczych stosuje sie miedzy poszczególnemi parami walków bardzo ma¬ ly stopien rozciagania jednostkowego. W celu unikniecia nierównomiernej grubosci tasmy rozciaganie miedzy poszczególnemi walkami niei powinno przekraczac 6%. Do¬ brze jest, aby odstepy walków w kierunku biegu tasmy stale sie zmniejszaly. W kaz¬ dym razie jest rzecza nieodzowna, aby rozstawienie dwóch ostatnich par walków po stronie wyjsciowej bylo równe najwiek¬ szej dlugosci, jaka sie chce nadac wló- kienkom poszczególnym. Najwieksza dlu¬ gosc poszczególnych wlokienek w zluznio- nej tasmie da sie w ten sposób normowac; najlepiej jest przyjac ja równa 30 do 40 mm.Aby rozluznianie wlókien odbywalo sie wedlug linij ich naturalnego sklejenia, na¬ lezy usunac z tasmy daleko wiekszy pro¬ cent klejów, niz sie to stosuje przy dotych¬ czasowych sposobach kotonizacji. Strata wagi przy gotowaniu musi mianowicie wy¬ nosic co najmniej 30% wagi tasmy suro¬ wej, aby przy rozciaganiu tasmyj nie zacho¬ dzilo niedopuszczalne zrywanie sie grup sklejonych wlókienek, co powoduje wytwa¬ rzanie sie tepych konców przeszkadzaja¬ cych dalszemu oddzielaniu wlókien.Surowiec uzyty do wytworzenia tasmy na nakladarce musi byc zupelnie wolny od zanieczyszczen lnem trzepanym. Uprzed¬ nie czesanie, poza ewentualnem lekkiem wykonczaniem, nie jest potrzebne, czesa¬ nie bowiem ma jedynie na celu scienienie technicznego wlókna, które przy kotoniza- cji w daleko lepszy sposób osiaga sie przez obróbke chemiczna. o "Odpadki otrzymywane przy trzepaniu dlugiego lnu, czyli tak zwane wytrzepki, moga byc (najlepiej) przerabiane znanym sposobem na gruba przedze do wyrobu worków.Mozliwemu zamienianiu takze wytrzep- ków lnianych na tasme na zwyklej zgrze- blarce pakulowej w celu dalszego przerobu tasmy w mysl zalozen wynalazku stoi na przeszkodzie ich silne zanieczyszczenie.Tasma pakulana ze zgrzeblarki; bowiem za¬ wiera zawsze wiele pazdzierzy, których chemiczna obróbka kotonizacyjna nie ni¬ szczy, wskutek czego przy dalszej prze¬ róbce pozostawalyby one w tasmie i w przedzy.Sposób wedlug wynalazku mozna za¬ stosowac takze do przeróbki wytrzepków; nalezy go jednak zmienic odpowiednio.Wytrzepki rozposciera sie na zasilajacej stolnicy, wytrzasarki (ewentualnie pakular- ki Etricha z polem trzepiacem i wytrzasa- jacem) najlepiej w zespole czterech tasm, nastepnie zas wprost z wytrzasarki prze¬ prowadza je na plótno zasilajace zwyklej nakladarki o skróconych polach czesza¬ cych, która cztery tasmy laczy w jedna tasme. Tasme rozkleja sie sposobem we¬ dlug wynalazku, suszy, rozluznia i sklada w gary.Z garów przechodza tasmy na laczniar¬ ko - zwijarke tasmowa (podobnie jak przy przeróbce bawelny przed czesaniem), któ¬ ra wytwarza z nich zwoje okolo metra sze¬ rokie, które w trzeparce bawelniczej podle¬ gaja wytrzepaniu z nich pazdzierzy i po¬ nownemu sformowaniu czystych juz zwo¬ jów, które przenosi sie nastepnie na zgrze- blarke bawelnicza. Oczywiscie oczyszczone na trzeparce przedziwo mozna zmieszac z bawelna w celu lacznej przeróbki wedlug dotychczas stosowanych sposobów kotoni- zacji.Z opisanego powyzej sposobu przerobu pakul lnianych lub konopnych widac, ze nie uzywa sie przy obróbce zgrzeblarki pa- kulanej, która, jak wiadomo, jest zródlem nadmiernych strat wlókna (co najmniej 25%)i podczas gdy wytrzasarka daje *tra- — 4 —ty niemal wylacznie w pazdzierzach, bar¬ dzo male zas we wlóknie. Wprawdzie zgrzeblarka pakulowa moze dac czystsza i równomierniejsza tasme niz wytrzasarka, jednak cech tych tasma wytwarzana nowym tym sposobem z pakul posiadac nie potrze¬ buje, bowiem po rozklejeniu, wysuszeniu i rozluznieniu ulec musi i tak ponownemu rozszarpaniu na trzeparce i zgrzeblarce bawelniczej, na których oczyszcza sie cal¬ kowicie z pazdzierzy.Wielkie korzysci osiagane dzieki sposo¬ bowi kotonizacji pakul w porównaniu z do- tychczasowemi sposobami kotonizacyj nemi polegaja na tern, ze masa wlókienna nie jest poddawana niszczacemu dzialaniu na¬ rzadów trzepiacych i zgrzeblacych w cza¬ sie, w którym wlókienka sa w stanie skle¬ jonym, lecz dopiero po ich rozluznieniu i oddzieleniu. W! ten sposób chroni sie przed zniszczeniem zarówno samo przedziwo, jak i obicie zgrzebne. PL