Wynalazek niniejszy dotyczy latwego i szybkiego; zmniejszania grubosci surowych wyrobów z metalu lub innego materjalu, czyli skrawania w przyblizeniu stalej gru¬ bosci materjalu z powierzchni zewnetrznej wzglednie usuwania skaz w powierzchnio¬ wej warstwie przedmiotów surowych.Urzadzenie wedlug wynalazku posiada te zalete, ze moze byc bez wiekszych ko¬ sztów przystosowane do kazdej, obrabiarki, a warunki pracy pozostaja przytern nie¬ zmienione niezaleznie od ksztaltu i wymia¬ rów przedmiotu, przeznaczonego do skra¬ wania.Wedlug 'niniejszego wynalazku obrób¬ ke wykonywa narzedzie, osadzone w obsa¬ dzie narzedziowej, mogacej suwac sie po stole obrabiarki prostopadle do osi obrotu przedmiotu i stale dociskanej do niego za- pomoca odpowiedniego urzadzenia doci¬ skowego. '-..Obok narzedzia znajduje sie na. obsa¬ dzie krazek lub inny narzad oporowy, doL ciskany do* powierzchni przedmiotu zapo- moca wspomnianego urzadzenia docisko¬ wego.Krazek ten jest umieszczony przed na¬ rzedziem (liczac w kierunku posuwu} i o- piera sie na nieobrobionej czesci przedmio¬ tu. Polozenie narzedzia jest regulowane, wskutek czego wiór powierzchniowy po¬ siada zadana grubosc.Cecha zas&dnicza tego urzadzenia jest takie automatyczne prowadzenie narze¬ dzia, ze glebokosc skrawania jest praktycz¬ nie stala w razie obróbki przedmiotów o zwyklych ksztaltach, nie zmieniajacych nagle swoich przekrojów. Obróbka jest do¬ konywana w sposób prosty i dogodny bez pomocy szablonu, przyczem otrzymuje sie wieksza dokladnosc przy mniejszej stracie materjalu, anizeli przy uzyciu szablonu, poniewaz szablon nie „moze dokladnie byc dostosowany do ksztaltu kazdego odlewu albo przedmiotu surowego, kazdy bowiem przedmiot ma inny ksztalt nieregularny." Zmiany naprezen wv urzadzeniu doci- skowem, które moze miec np, postac spre¬ zyny, wynikajace ze zmian grubosci przed-: miotu, nie maja wplywu na warunki pracy narzedzia, poniewaz przesuw urzadzenia dociskowego jest wywolywany opieraniem sie krazka na przedmiocie.Odstep boczny pomiedzy krazkiem a narzedziem nie pozwala na obrobienie ca¬ lej, powierzchni przednuotu w jednym za¬ biegu, urzadzenie wedlug wynalazku u- mozliwia jednak obróbke calej powierzch¬ ni w dwóch kolejnych zabiegach, przyczem przejscie od pierwszego okresu do drugie¬ go dokonywane jest latwo i szybko.Urzadzenie opisanego typu, posiadaja¬ ce nóz tokarski lub inne narzedzie do skra¬ wania oraz krazek prowadniczy nierucho¬ my, pozwala w wiekszosci zwyklych przy¬ padków na bardzo korzystne skrawanie.Jezeli jednak przekrój przedmiotu ob¬ rabianego rózni sie od kola, którego srodek lezy na osi obrotu tego przedmiotu, to przy urzadzeniu, opisanem powyzej, grubosc wióra, skrawanego przez narzedzie, zmie¬ nia sie jednoczesnie z katem, zawartym pomiedzy plaszczyzna, przeprowadzona przez os obrotu przedmiotu i ostrze narze¬ dzia, a plaszczyzna, styczna do przedmio¬ tu w punkcie zetkniecia sie z ostrzem na¬ rzedzia.Pozadane jest unikniecie lub przynaj¬ mniej zmniejszenie tych zmian grubosci wora, jezeli np. ksztalt przedmiotu jest te- * go rodzaju, ze zmiany te moga sie stac bar¬ dzo duze i spowodowac straty materjalu.Jedna z postaci urzadzenia, pozwalaja¬ cego uniknac zmian glebokosci skrawania, posiada obrotowe narzedzie skrawajace, np. toczak, gryz, którego os zasadniczo jest wspólna z osia obrotu krazka, promien zas rózni sie niewiele od promienia krazka.W tych warunkach zmiana nachylenia powierzchni obrabianej w stosunku do kie¬ runku osi obrotu krazka i narzedzia nie zmienia warunków obróbki.Wedlug innej postaci wykonania, na¬ dajacej sie w szczególnosci do tokarek, krazek wzglednie Inny narzad prowadni¬ czy otrzymuje w stosunku do narzedzia przesuniecie, pozwalajace zawsze zacho¬ wac dana glebokosc ciecia niezaleznie od zmiany ksztaltu obrabianej powierzchni.To przesuniecie wzgledne moze byc pozio¬ me, pionowe lub tez ukosne i np. takie, ze punkt zetkniecia sie krazka z przedmiotem znajduje sie zawsze w plaszczyznie, prze¬ chodzacej przez os obrotu i koniec ostrza narzedzia. W razie regulacji zapomoca przesuniecia poziomego stosuje sie obsade krazka, suwajaca sie poziomo w obsadzie narzedlzia, przyczem regulacje polozenia o- trzymujie sie zapomoca kciuka, nastawnej sruby oporowej lub podobnego! narzadu.Do otrzymania przesuwu wzglednego mozna równiez stosowac inne odpowiednie srodki, np. przekladnie, uruchomiana wa¬ lem, powodujacym obracanie sie przed¬ miotu.Wynalazek dotyczy równiez urzadzenia, zapomoca którego mozliwa jest obróbka nawet przedmiotu o przekroju poprzecz¬ nym, wykazujacym zgiecia o malym pro¬ mieniu krzywizny, kiedy narzedzie, umo¬ cowane sztywno w sposób zwykly, nie mo¬ globy podazac dokladnie za ohrysiem przedmiotu.Ponizej podany: je^ — 2 —wykonania) wynalazku, przedstawionych na zalaczomym rysunku.Fig. 1 — 5 przedstawiaja schemat u- rzadzenia wledlug wynalazku, przyczem fig. 1 —i 3 przedstawiaja urzadzenie, przy¬ stosowane do tokarki, w widoku zprzodu, zbokui i zgóry, a fig. 4 i 5 — polozenie na¬ rzedzia przy koncu pierwszej i na poczat¬ ku drugiej fazy obróbki; fig. 6 — 9 przed¬ stawiaja odmiane urzadzenia wedlug wy¬ nalazku, przyczem fig. 6 jest widokiem u- rzadzenia zprzodu, fig. 7 — widokiem zbo- ku, a fig. 8 i 9 przedstawialja polozenie narzedzia w dwóch kolejnych fazach ob¬ róbki, fig. 10 jest widokiem zprzodu, fig. 11 — widokiem zboku innej odmiany wy¬ nalazku, fig. 12 — widokiem zgóry, a fig. 13 — przekrojem wzdluz linji XIII — XIII na fig. 12.Przedmiot 1 podlega wstepnemu skra¬ waniu na tokarce lub podobnej obrabiarce.W przytoczonym przykladzie (fig. 1 — 5) przedmiot jest zamocowany w tarczy 2 tokarki swyim nadlewem Im, a drugi koniec przedmiotu jest oparty o kiel 3 konika.Skrawanie odbywa sie zapomoca na¬ rzedzia 4, osadzonego w obsadzie nozowej 5, przesuwnej na suporcie prostopadle do osi przedmiotu.W dolnej czesci suport posiada gwinto¬ wana tuleje 5a, w która jest wkrecona sru¬ ba 6 prostopadle do osi obrotu przedmiotu.Koniec tej sruby jest przesuniety przez sprezyne 7, scisnieta pomiedzy kadlubem obrabiarki a krazkiem oporowym 6a, przy¬ mocowanym do sruby, dzieki czemu spre¬ zyna stale dociska narzedzia do przedmio¬ tu.W obsadzie nozowej; jest osadzony rów¬ niez krazek 8, umieszczony jak najblizej przed narzedziem 4 (w kierunku posuwu).Skrawanie odbywa sie w sposób naste¬ pujacy. Nalezy przedewszystkiem dopro¬ wadzic krazek 8 do zetkniecia sie z kon¬ cem przedmiotu, opierajacym sie o kiel 3, poczern trzeba nastawic narzedzie 4 w ta¬ kie polozenie, aby wystawalo przed krazek c odstep e (fig. 3), odpowiadajacy grubo¬ sci skrawanego wióra.Nastepnie wlacza sie mechanizm do automatycznego posuwu narzedzia w kie¬ runku podluznym, ustalajac wielkosc prze¬ suwu, tak iz skrawanie odbywa sie auto¬ matycznie, przyczem zbierany jest wiór o zasadniczo stalej grubosci, poniewaz narze¬ dzie jest prowadzone zapomoca krazka 8, opierajacego sie o nieobrobiona jeszcze czesc la przedmiotu.Gdy krazek dojdzie do brzegu nadle- wu Im, trzeba zatrzymac obrabiarke. Po¬ zostaje wówczas czesc nieobrobiona Ib (fig. 4), która obrabia sie nastepujaco.Suport cofa sie w prawo od narzedzia, to jest w kierunku czesci obrobionej, na¬ rzedzie 4 wyjmuje sie z obsady, a zaklada sie narzedzie 4a, umieszczone przed kraz¬ kiem 8 na tym samym poziomie, co tein kra¬ zek (fig. 5).Teraz wlacza sie znowu| obrabiarke tak, aby narzedzie przesuwalo sie wzdluz przedmiotu dalej w tym samym kierunku, przyczem podczas tej drugiej fazy .narze¬ dzie 4a jest prowadzone zapomoca krazka 8, opierajacego sie na obtoczonej czesci przedmiotu.Glebokosc ciecia reguluje sie zapomo¬ ca srub 4b, 4c, znajdujacych sie ztylu obsa* dy 5/ kazda z tych srub przesuwa odpo- wiedinie narzedzie 4 lub 4a w stosunku do krazka 8. Regulacja ta moze byc wykony¬ wana podczas obrabiania.Oczywiscie mozna stosowac tylko jed¬ no narzedzie, umieszczone pomiedzy kraz¬ kami, które mozna w dowolnym czasie przestawiac w polozenie czynne lub nie¬ czynne.Wedlt^g fig. 6 — 9 skrawanie przedmio¬ tu 1 odbywa sie zapomoca toczaka lub gry¬ zu 11, obracajacego sie na osi X -^X rów¬ noleglej do osi przedmiotu.Na suporcie 12 jest osadzony wózek 5, który przesuwa sie swobodnie w górnych - 3 -f^wa^nicach iZa supórfai 12, prostppa- cfte do osi obrotu przedmiotu.Wózek 5 jest sprzegniety tuleja gwin¬ towana 5a ze sruba 6, która przesuwa sie w suiporcie 12 i•<'podlega dzialaniu sprezyny dociskowej 7, dociskajacej wózek 5 do przedmiotu! 1< Korba 6b, polaczona sztywno ze sruba 6 umozliwia regulacje naprezenia sprezy¬ ny 7. Sruba 6 jest zaopatrzona w staly pierscien lub kolnierz 6c, który slizga sie razem ze sruba w suporcie 12 i sluzy do ograniczania przesuwu sruby (na fig. 7) w prawo.Wózek 5 posiada okragla tarcze pozio¬ ma 13-, która moze obracac sie wzgledem obsady i na której wlasnie jest osadzone narzedzie // i krazek prowadniczy 14.Krazek 14- jest osadzony w widelkach 15, sztywno polaczonych z tarcza 13, na¬ rzedzie // zas jest osadzone na suporcie 16, przesuwnym w prowadnicy 13a tarczy 13 prostopadle do osi X •— X narzedzia.Korba 17 umozliwia regulacje suportu 16 na tarczy 13.Narzedzie U jest napedzane od walu 18 za posrednictwem pasa 19, który poda- za po wale 18 za, ruchem suportu 12.Krazek 14 obraca sie naokolo osi Y — Yr równoleglej do osi X — X narzedzia, a srednica jego jest prawie równa srednicy narzedzia. Zapomoca korbki 77 mozna przesuwac wzgledem siebie osie X -— Xi Y — Y o odstap, odpowiadialjacy pozadanefj glebokosci skrawania.Urzadzenie to dziala w sposób naste¬ pujacy. Na poczatku nalezy oprzec krazek na przedmiocie i wyregulowac naprezenie sj^ezytty 7 jaapomoca korbki 6b.Nastepnie wprawia sie przedmiot i na- rzedfcie 11 w ruch obrotowy i dostiwa sie ntózedssie do przedmiotu, poczem wlacza &ie zLUtomatycznie przesuw podluzny s*^ portu.Gdy krazek dojdzie do brzegu ftadle- v*tt Tm (fig. 8}, zatrzymuje *ie dbrdbia&ke i zstiwa sie pas 19 z walu narzedzia //. Na¬ stepnie trzeba przesunac ku przodowi wó¬ zek 5, obracajac korbe 6b w kierunku, od¬ powiadajacym rozprezeniu sie sprezyny 7.Ruch ten powoduje przedewszystkiem przesuniecie sie sruby 6 (na fig. 7 w prawo) az do oparcia sie zderzaka 6c tej sruby o odpowiedni wystep suportu) 12, poczem od¬ suwa sie obsade 5 od przedmiotu (na fig. 7 w lewo).Gdy obsada 5 zostanie odsunieta od przedmiotu na dostateczna odleglosc, nale¬ zy] ohluznic tarcze 13 i obrócic ja o pól ob¬ rotu, poczem znowu zamocowac.W razie potrzeby przesuwa sie suport 12, aby doprowadzic narzedzie 11 na po¬ czatek czesci jeszcze nieobrobionej Ib przedmiotu (fig. 9), poczem przy pomocy korbki 6b przypiera sie krazek ido przed¬ miotu, nadaje sie sprezynie 7 zadane napre¬ zenie i rozpoczyna sie zabieg skrawania, obracajac korbke 17, która, najlepiej, jest umieszczona uprzednio na drugim koncu sruby, obracanej przez te korbke, dzieki czemu unika sie takiego polozenia korbki 17, w którem znalazlaby, sie ona, na skutek obrócenia tarczy 13 od strony przedmiotu /, pomiedzy tym przedmiotem i wózkiem 16 (fig. 7). Takie polozenie byloby dla. ro^ boitnika bardzo niewygodne i nawet nie¬ bezpieczne, gdyz mogloby nastapic po¬ chwycenie reki pomiedzy korbka i krawe¬ dzia przedmiotu 1. Pas 19 zaklada sie na wal napedowy narzedzia U, krzyzujac go, aby kierunek obrotu narzedzia pozostal niezmieniony, poczem wlacza sie naped obrabiarki. Pas 19 moze byc zaopatrzony w naprezacz, który umozliwia napedzanie narzedlzia zarówno pasem prostym, jak i skrzyzowanym.Jezeli pas nie moze byc skrzyzowany, np. jezeli jego dlugosc pozwala tylko na zalozenie proste, to kierunek obrotu na¬ rzedzi 11 zostanie odwrócony wskutek ob¬ rócenia plyty 13. Aby zachowac normalne warunki obróbki pomimo odwrócenia fcfe* ^ 4 -*runku obrotu narzedzia 11, mozna odwró¬ cic kierunek obrotu przedmiotu 1. Po*iie- waz jednak ta ostatnia czynnosc spowodo¬ walaby przesuw suportu 12 ku klowi 10 (fig. 6)T przeto nalezy równiez odwrócic kierunek sprzegla, nadajacego ruch supor- towi 12, aby odzyskac kierunek przesuwu ku tarczy 9.To samo urzadzenie mozna stosowac, jezeli zamiast toczaka, przedstawionego na rysunku, stosuje sie gryz cylindryczny.Jedyna róznica bedzie polegac na tern, ze szybkosc obrotu walu napedowego trzeba odpowiednio zmienic, a po obróceniu tar¬ czy 13 gryz powinien byc obrócony na swym wale na druga strone,; aby zeby gry¬ zu skrawaly powierzchnie przedmiotu stale w tym samym kierunku.Odstep pomiedzy osiami krazka i na¬ rzedzia jest niewielki, aby glebokosc wió¬ ra byla praktycznie stala niezaleznie od nachylenia powierzchni przedmiotu.Takie urzadzenie jest bardzo proste, posiada tylko narzedzie i krazek prowadmi- czy, a jego obslugiwanie jest równiez bar¬ dzo proste, poniewaz nalezy tylko obrócic obsade narzedzia o pól obrotu przy koncu pierwszej fazy obróbki.Fig. 10 — 13 przedstawiaja urzadzenie do skrawania zapomoca nozy tokarskich 4, 4a, osadzonych w wózku 5 z obydwóch stron krazka prowadniczego 8. Polozenie tych obydwóch narzedzi mozna regulowac zapomoca przesuwania srubami nastawcze- mi 4b, 4c prostopadle do osi obrotui przed¬ miotu, podobnie jak w urzadzeniu wedlug fig, 1—5.Polozenie krazka 8 w stosunku do wóz¬ ka 5 mozna równiez regulowac i w tym ce¬ lu krazek jest osadzony na obsadzie po¬ mocniczej 20, przesuwnej na wózku 5.Strona obsady 20, przeciwlegla przed¬ miotowi obrabianemu, posiada drugi kra¬ zek 21, popychany ku odlewowi zapomoca kciuka 22.Kciuk 22 obraca sie dokola osi, równo¬ leglej do osi obrotu przedmiotu, i moze przesuwac sie prostopadle do tej osi wraz z wózkiem 5.Jak wyjasniono na wstepie opisu, uty¬ cie noza tokarskiego i krazka prowadni¬ czego, ustalonych nieruchomo wzgledem siebie, wywoluje zmiany grubosci skrawa¬ nego wióra, jezeli ksztalt przekroju obra¬ bianego przedmiotu rózni sie znacznie od kola, którego srodek lezy na osi obrotu przedmiotu na obrabiarce.W urzadzeniu wedlug fig. 10 — 13 ob¬ rót kciuka 22 powoduje przesuniecie kraz¬ ka 8 wzgledem narzedzia 4 lub 4a prosto¬ padle do osi obrotu obrabianego przedmio¬ tu. Ksztalt kciuka 22 jest tego rodzaju, ze te wzgledne przesuniecia krazka i narze¬ dzia umozliwiaja skrawanie prawie stalej grubosci wióra pomimo zmian nachylenia powierzchni przedmiotu.W rozwazanym przykladzie, gdzie przedmiot obrabiany ma ksztalt symetrycz¬ ny wzgledem osi obrotu, szybkosc obroto¬ wa kciuka jest dwa razy wieksza od szyb¬ kosci obrotowej przedmiotu obrabianego, na skutek czego obwód kciuka odpowiada polowie obwodu, przekroju obrabianego przedmiotu. W ten sposób unika .sie ko¬ niecznosci nadawania ksztaltowi tego kciu¬ ka czesci krzywych o zbyt malym promie¬ niu, po których krazek 21 nie móglby do¬ kladnie przebiegac.Kciuk jest osadzony na piascie 23, któ¬ rej obwód posiada przekrój niekolowy (np. szesciokatny), wskutek czego moze przesu¬ wac sie po wale 24.Konce zas piasty 23 obracaja sie w lo¬ zyskach 25, przymocowanych do wózka 5, a wal 24 jest napedzany zapomoca .tarczy 2 tokarki za posrednictwem przekladni ze¬ batej 26 — 27 o stosunku 1 : 2.Kola zebate, osadzone na stalym ka¬ dlubie tokarki, obracaja wal 24 zsl posred¬ nictwem przegubów kardanowych i prze¬ suwnych walów 28, umozliwiajacych po¬ przeczne przesuwanie sie walu 24. - 5 —Wal 24 jest osadzony Ha jednym koncu w obsadzie 29, polaczonej sztywno z nie¬ ruchomym kadlubem tokarki i posiadajacej prowadnice 29a, w której przesuwaja sie lozyska 30a, 30b tegoz walu prostopadle do osi obrotu przedmiotu 1 (fig. 13).Wal 24 obraca sie w lozyskach 30a, 30b i posiada z obydwóch stron tego lozy¬ ska pierscienie osadcze 24a, nie pozwalaja¬ ce na przesuw podluzny walu.Skrawanie zapomoca tego urzadzenia odbywa sie w dwóch fazach, jak zazna¬ czono wyzej.W pierwszej fazie (fig. 12) narzedzie 4a jest nieco cofniete w stosunku do kraz¬ ka 8, a narzedzie 4 jest w polozeniu czyn¬ nym, t. j. wystaje nieco przed krazkiem na odleglosc, odpowiadajaca grubosci skra¬ wanego wióra.,W drugiej fazie usuwa sie narzedzie 4, a narzedzie 4a ustawia sie narówni z kraz¬ kiem, który prowadzi, opierajac sie o czesc juz obrobiona.Urzadzenie, zapewniajace wedlug wy¬ nalazku przesuw wzgledny krazka 8 i na¬ rzedzia 4 albo 4a, moze byc z latwoscia zmontowane na zwyklej tokarce lub podob¬ nej obrabiarce w celu przeksztalcenia jej na obrabiarke do skrawania.W specjalnein przystosowaniu wynalaz¬ ku do obróbki na tokarce przedmiotów, po¬ siadajacych czesci o malym promieniu krzywizny, stosuje sie obsade wahliwa zna¬ nego typu, która automatycznie zmienia na¬ chylenie narzedzia, podazajacego doklad¬ nie za ksztaltem powierzchni przedmiotu, mijajac te czesc o malym promieniu krzy¬ wizny. PL