Stosowanie lamp wyladowczych, zawie¬ rajacych pare metalowa, do celów wypro- mieniowywania swiatla jest znane, W ostat¬ nich czasach stosuje sie przewaznie lampy wyladowcze, zawierajace pary trudnolot- nych metali, jak np. pare sodu, kadmu, talu lub magnezu, W celu otrzymania duzego cisnienia pary metalowej, wymienione lam¬ py wyladowcze umieszczano niekiedy w drugiej bance szklanej, przestrzen zas mie¬ dzy banka lampy wyladowczej i specjalna zewnetrzna oslona szklana oprózniano cal¬ kowicie lub czesciowo z powietrza. Zalez¬ nie od okolicznosci powietrza nie usuwano tak dalece, by wspomniana przestrzen wy¬ kazywala duza próznie i niekiedy pozosta¬ walo powietrze, o znacznem podcisnieniu.Przestrzen prózniowa miedzy lampa wyla¬ dowcza i zewnetrzna oslona szklana dzia¬ la jako izolacja cieplna, wskutek czego pro¬ mieniowanie cieplne lampy wyladowczej zmniejsza sie, lampa zas osiaga wyzsza temperature, co powoduje zwiekszenie ci¬ snienia pary metalowej.W patencie Nr 20408 proponowano juz zastapienie wspomnianej zewnetrznej oslo¬ ny szklanej, otaczajacej calkowicie lampe wyladowcza i stanowiacej wskutek tego jedna calosc z ta lampa, zapomoca oslony o podwójnej sciance, przyczem z przestrzeni miedzy obu sciankami tej oslony, podobnie jak i ze wspomnianej powyzej przestrzenimiedzy lampa wyladowcza i zewnetrzna oslonaszklana, usuwano powietrze. Wy¬ mieniona przestrzen prózniowa miedzy obu sciankami oslony o podwójnej sciance sta¬ nowi izolacje cieplna, podobnie jak ja sta¬ nowi w pierwszym przykladzie wykonania przestrzen prózniowa miedzy lampa wyla¬ dowcza i druga banka szklana. Taka budo¬ wa lampy posiada te zalete, ze oslona o podwójnej sciance nie stanowi jednej calo¬ sci z lampa wyladowcza, poniewaz oslona i lampa stanowia dwie osobne, niezalezne od siebie czesci, co posiada znaczenie np. przy wyrobie, transporcie i wymianie w przypad¬ ku rozbicia jednej z czesci skladowych.W lampie wyladowczej istnieje zazwy¬ czaj nadmiar metalu, którego para przyj¬ muje udzial w wyladowaniu. Osadzanie sie metalu nastepuje w tych miejscach lampy, które podczas pracy posiadaja najnizsza temperature. Stwierdzono, ze niezawsze mozna przewidziec, gdzie bedzie sie two¬ rzyl osad metalu, co mozna przypisac temu, ze zmiany temperatury scianki lampy sa stosunkowo male, wskutek umieszczenia lampy we wnetrzu przestrzeni prózniowej.Dzieje sie to zwlaszcza w przypadku, gdy lampa jest otoczona oslona o podwójnej sciance, poniewaz wówczas powietrze, ist¬ niejace miedzy lampa i oslona, wyrównywa temperature banki lampy. Stwierdzono równiez, ze osadzanie sie metalu nastepuje czesto w miejscach, w których jego istnienie zaklóca wypromieniowywanie swiatla.Przedmiotem wynalazku jest konstruk¬ cja lampy, zapobiegajaca wymienionym nie¬ dogodnosciom w prosty sposób i zapewnia¬ jaca tworzenie sie osadu metalowego w o- kreslonych miejscach banki lampy.Wedlug wynalazku lampe wyladowcza, napelniona para metalowa i otoczona oslo¬ na, ewentualnie o podwójnej sciance, umie¬ szcza sie mimosrodowo w tej oslonie. Wsku¬ tek tego temperatura na obwodzie banki lampy wyladowczej nie jest juz równomier¬ na, w podluznym zas kierunku banki lampy przebiega strefa nieco chlodniejsza od na¬ przeciw niej lezacej czesci banki, wskutek czego metal osiada stale na bance wzdluz wspomnianej strefy, w drugiej natomiast czesci banki moze sie odbywac niezaklóco¬ ne promieniowanie swietlne.Konstrukcja ta moze byc z powodze¬ niem zastosowana dla wykonania lampy wyladowczej, która w jednym kierunku winna wypromieniowywac swiatlo inten¬ sywniejsze, anizeli w innych kierunkach.Tego rodzaju lampy sa np. czesto zadane do oswietlania dróg.W celu otrzymania omawianego rozsylu swiatla dwie lampy wyladowcze, tworzace ewentualnie jeden zespól, umieszcza sie mi¬ mosrodowo w oslonie i mianowicie tak, by zwrócone do siebie strony baniek obu lamp wyladowczych mogly wypromieniowywac ku sobie cieplo bez przeszkód oraz by od¬ leglosc miedzy bankami obu lamp wyla¬ dowczych byla mala, a w kazdym razie mniejsza od podwójnej srednicy baniek lamp wyladowczych. Najlepiej jest odle¬ glosc te dobrac nawet mniejsza od srednicy stosowanych baniek.Dzieki takiemu wykonaniu otrzymuje sie tego rodzaju rozdzial temperatury w scian¬ kach naczyn wyladowczych, ze skroplony metal osadza sie na czesciach baniek lamp wyladowczych, znajdujacych sie najblizej otaczajacej je oslony. Zwrócone ku sobie strony baniek lamp wyladowczych pozosta¬ ja calkowicie wolne od osadu skroplonego metalu i moze przez nie odbywac sie moz¬ liwie niezaklócone promieniowanie swiatla.Dlatego tez w kierunku prostopadlym do plaszczyzny, w której leza obie banki wy¬ ladowcze, promieniowanie swietlne jest in¬ tensywniejsze, anizeli w kierunku, prosto¬ padlym do osi zespolu lamp.Lampy wyladowcze moga byc wypelnio¬ ne parami róznych metali, wskutek czego wypromieniowuja one swiatlo o róznej bar¬ wie, zespól zas tych lamp -— swiatlo mie¬ szane. Przy wypelnieniu lamp jednakowemi — 2 —parami metalu mozna zespól lamp niekie¬ dy uproscic przez polaczenie obu sklado¬ wych lamp wyladowczych w jednej bance, której najlepiej jest nadac wówczas ksztalt litery U.Wynalazek jest blizej wyjasniony na kilku przykladach jego wykonania, Fig. 1 przedstawia lampe wyladowcza, otoczona zewnetrzna oslona szklana, fig. 2 — przekrój wzdluz linji // — // lampy wedlug fig. 1, fig. 3 — lampe wyladowcza, otoczona oslona o podwójnej sciance, fig. 4 — przekrój lampy wyladowczej wzdluz linij IV — IV na fig. 3, fig. 5 przedstawia widok boczny a fig. 6 — przekrój wzdluz linji VI — VI na fig. 5 zespolu lamp wyla¬ dowczych, zlozonego z dwóch lamp, nato¬ miast fig. 7 przedstawia krzywa rozdzialu swiatla w plaszczyznie przekroju.Na fig. 1 i 2 cyfra 1 oznaczono lampe wyladowcza o wydluzonym ksztalcie, w której na kazdym koncu umieszczono po jednej katodzie zarowej 2. Wpoblizu kazdej katody zarowej moze byc umieszczona ano¬ da plytkowa, która mozna polaczyc z kato¬ da. Lampa wyladowcza zawiera pewna ilosc gazu szlachetnego przy jednoczesnej obecnosci pewnej ilosci pary sodu. Lampa wyladowcza / jest zawarta w rurowej oslo¬ nie szklanej 3. Z przestrzeni miedzy lampa wyladowcza 1 i oslona szklana 3 jest cal¬ kowicie usuniete powietrze, wskutek czego osiaga sie dobra izolacje cieplna lampy wyladowczej. Na fig. 1 uwidoczniono, ze lampa wyladowcza 1 jest umieszczona w oslonie szklanej 3 mimosrodowo.Wskutek tego podczas pracy lampy wy¬ ladowczej temperatura banki w czesci 4 bedzie nizsza od temperatury czesci 5 na przeciwleglej stronie banki, a zatem para sodu osadzac sie bedzie glównie na czesci 4, czesc zas 5 banki lampy wyladowczej pozostanie w zasadzie wolna od nalotu.Gzesc 5 banki lampy wyladowczej pozosta¬ je przezroczysta na promienie, wytworzo¬ ne w lampie.Na fig. 3 i 4 cyfra 6 oznaczono latnpe wyladowcza, zawierajaca jedna katode za¬ rowa 7 oraz dwie pierscieniowe anody 8, u- mieszczone w nieznacznej stosunkowo odle¬ glosci od katody zarowej 7. Lampa ta, jak i poprzednio opisana, oprócz pewnej ilosci gazu szlachetnego zawiera równiez i pare metalu, np. pare sodu.Lampa wyladowcza 6 jest otoczona o- slona 9 o podwójnej sciance, przyczem z przestrzeni miedzy obiema sciankami oslo¬ ny usunieto powietrze. Lampe wyladowcza 6 oraz oslone 9 mozna zaopatrzyc w trzo¬ nek i zamocowac w odpowiedni sposób w oprawce. Lampa 6 umieszczona jest w oslo¬ nie 9 mimosrodowo. Równiez i tutaj czesc 10 banki, lezaca blizej oslony 9, osiaga tem¬ perature, nieco nizsza od temperatury po¬ zostalej czesci banki, wskutek czego para sodu skrapla sie na chlodniejszej czesci 10.Przeciwlegla czesc 11 banki pozostaje za¬ tem wolna od osadu metalowego.Mozna równiez obie scianki oslony o podwójnej sciance umiescic mimosrodowo wzgledem siebie, wskutek czego przestrzen prózniowa otrzyma wówczas rózna grubosc, liczac w kierunku promieniowym. Gzesc lampy wyladowczej, zwrócona do najcien¬ szej czesci oslony, osiaga przytem tempe¬ rature, nizsza od temperatury przeciwle¬ glej czesci banki lampy.Zespól lamp wedlug fig. 5 i 6 zawiera dwie rurowe lampy wyladowcze 12 i 13, które na kazdym z obu konców sa zaopa¬ trzone w zespól elektrod, skladajacy sie z jednej katody zarowej 14 oraz jednej pier¬ scieniowej elektrody 15. Drut biegunowy pierscieniowej elektrody 15 jest polaczony z drutem biegunowym katody zarowej we¬ wnatrz lub nazewnatrz banki lampy wyla¬ dowczej. Wzajemna odleglosc lamp wyla¬ dowczych 12 i 13 jest bardzo nieznaczna.Przy srednicy baniek lamp wyladowczych, wynoszacej 24 mm, odleglosc te mozna u- czynic dwumilimetrówa. W naczyniach wy¬ ladowczych znajduje sie oprófcz gazu szla- — 3 -chetnego, np. neonu, równiez pewna ilosc trudnolotnego metalu. Pod nazwa metalów trudnolotnych rozumiane sa tutaj metale, których para przy temperaturze 200°C po¬ siada cisnienie, lezace ponizej 1 mm slupa rteci, a wiec np, sód, potas, rubid, kadm, magnez, tal, cynk. Lampy wyladowcze, przedstawione na rysunku, zawieraja np. pare sodu. Rozumie sie samo przez sie, ze mozna zastosowac równiez i inne pary lub mieszaniny par. Para sodu podczas pracy lampy wysyla intensywne swiatlo, zabar¬ wione na zólto. Obie lampy wyladowcze najlepiej jest pod wzgledem elektrycznym laczyc ze soba szeregowo. Mozna jednak równiez banki obu lamp wyladowczych po¬ laczyc w jedna banke, posiadajaca ksztalt litery U.Lampy wyladowcze sa otoczone oslona 16 o podwójnej sciance. Z przestrzeni mie¬ dzy sciankami oslony 16 usuwa sie mozli¬ wie najdokladniej powietrze. Jak uwidocz¬ niono na fig. 6 lampy wyladowcze sa umie¬ szczone w oslonie mimosrodowo. Wskutek tego rozdzial temperatur na bankach lamp wyladowczych nie jest calkowicie równo¬ mierny. Czesci baniek, lezace najblizej o- slony 16, osiagaja temperature, nizsza od temperatury dalej polozonych od oslony 16 czesci baniek.Na podstawie fig. 7, przedstawiajacej krzywa rozdzialu swiatla w plaszczyznie przekroju VI — VI, mozna stwierdzic, ze w kierunku Y natezenie wypromieniowywane- go swiatla jest wieksze, anizeli w kierunku X. Azeby móc otrzymac taka krzywa roz¬ dzialu swiatla zespól lamp musi odpowia¬ dac pewnym warunkom. Trzeba mianowi¬ cie dbac o to, aby zwrócone ku sobie strony baniek lamp osiagaly temperature nieco wyzsza, anizeli przeciwlegle im strony ba¬ niek.Dzieki temu zapobiega sie skraplaniu istniejacego w lampie metalu na zwróco¬ nych ku sobie stronach baniek lamp. Tego rodzaju osad zmienia znacznie krzywa roz¬ dzialu swiatla i powoduje nadanie tej krzy¬ wej ksztaltu, zblizonego do kola. Potrzeb¬ ny rozdzial temperatur osiaga sie ponadto przez mimosrodowe rozmieszczenie lamp wyladowczych w oslonie, dzieki czemu zwrócone ku sobie strony baniek lamp wy¬ ladowczych moga wypromieniowywac ku sobie cieplo bez zadnych przeszkód.Azeby umozliwic to w dostatecznej mierze trzeba uniknac stosowania miedzy lampami wyladowczemi jakichkolwiek na¬ rzadów, pochlaniajacych promienie cieplne.Trzeba np. zwracac uwage na to, azeby mie¬ dzy obu lampami wyladowczemi nie bylo zadnych narzadów podpierajacych, wyko¬ nanych ze szkla lub innego materjalu. W celu otrzymania dostatecznego nagrzania zwróconych do siebie stron baniek lamp wy¬ ladowczych trzeba równiez, aby odleglosc miedzy lampami wyladowczemi byla utrzy¬ mana dostatecznie mala, inaczej bowiem wplyw wzajemnego promieniowania jest ,zbyt maly. Stwierdzono, ze dostateczne na¬ grzanie mozna wogóle otrzymac, jezeli od¬ leglosc miedzy bankami lamp wyladow¬ czych jest mniejsza od podwójnej srednicy baniek lamp wyladowczych. Wzajemne o- grzewanie baniek jest rozumie sie wieksze wówczas, gdy odleglosc dobrano mniejsza.Odleglosc te korzystnie jest dobrac nawet mniejsza od srednicy baniek lamp wyla¬ dowczych.Dla otrzymania krzywej rozdzialu swia¬ tla, przedstawionej na fig. 7, jest ponadto wymagane, aby zwrócone do siebie strony baniek lamp byly nalezycie przezroczyste dla wysylanych promieni, wskutek czego na tych czesciach baniek lamp nie powinno byc zadnych narzadów, sluzacych jako elektro¬ dy pomocnicze, np. przewodzacych okla¬ dzin, przeszkadzajacych wypromieniowy- waniu swiatla. Bardzo male elektrody po¬ mocnicze nie szkodza. Jezeli np. obydwie banki lamp wyladowczych sa polaczone w jedna banke w ksztalcie litery U, to wygie¬ ta czesc banki, laczaca czesci proste, zaopa- — 4 —truje sie w mala elektrode pomocnicza, któ¬ ra jest umieszczona na sciance banki i któ¬ ra ulatwia zaplon lampy. Drut, doprowa¬ dzajacy prad do tej elektrody pomocniczej, jezeli jest wykonany dostatecznie cienki, moze byc przeprowadzony miedzy obu ban¬ kami, nie wywierajac przez to szkodliwego wplywu na wzajemne promieniowanie cieplne obu lamp wyladowczych.Przedstawiony zespól lamp wyladow¬ czych moze byc z powodzeniem uzyty do oswietlania dróg, przyczem wymieniony zespól lamp moze byc stosowany w róznych polozeniach. Jezeli zespól lamp umieszcza sie np. ponad srodkiem drogi, to mozna go ustawic tak, aby obie lampy wyladowcze byly ulozone w kierunku pionowym. Moz¬ na równiez zespól lamp umiescic w taki sposób, by obie lampy wyladowcze znajdo¬ waly sie w plaszczyznie poziomej. Jedna galaz krzywej rozdzialu swiatla przedsta¬ wia promieniowanie swiatla bezposrednio na droge, podczas gdy wiazka swiatla, wy¬ sylana wgóre, moze byc rzucona na droge zapomoca reflektora, umieszczonego ponad lampa. PL