Uszczelnienie wedlug wynalazku, prze¬ znaczone glównie do tloków cylindrów ha¬ mulców lub amortyzatorów, umieszczonych miedzy podwoziem a kolami pojazdu z przesuwajacemi sie wzgledem siebie cze¬ sciami, które maja byc uszczelnione na po¬ wietrze sprezone lub ciecz, wyróznia sie prosta budowa i latwem zakladaniem, jak równiez niezawodnem dzialaniem. Uszczel¬ nienie to dostosowuje sie.w szerokich gra¬ nicach do wystepujacych cisnien, a wiec przy kazdem cisnieniu zapewnia dostateczna szczelnosc miedzy slizgajacemi sie czescia¬ mi a szczeliwem, przy wiekszem cisnieniu zwieksza sie jego docisk wskutek elastycz¬ nego odksztalcania sie, przy mniejszem zas docisk ten miarkuje sie, wskutek czego powstaja konieczne, lecz nie nadmier¬ ne sily tarcia, i scieranie sie materjalu u- szczelniajacego jest mozliwie zmniejszone.Poza tern uszczelnienie wedlug wynalazku ma te wazna wlasciwosc, zapewniajaca dluzsza jego trwalosc i bardziej niezawod¬ ne dzialanie, ze na miejsce najbardziej czynnej, a wiec i podlegajacej najwiecej scieraniu, uszczelki samoczynnie wchodzi nastepna uszczelka, gdy pierwsza nie spel¬ nia juz swego zadania lub spelnia je tylko czesciowo, wskutek czego zamiana uszczel¬ nienia potrzebna jest dopiero po bardzo dlu¬ gim okresie czasu.Znane sa uszczelnienia dlawnicowe, wktórych miedzy podstawowa tuleja a pier¬ scieniem zaciskajacym, np. w cylindrze ha¬ mulcowym, przytrzymywane sa odgiete w kierunkach promieni brzegi metalowych u- szczelek w postaci cienkosciennych chole¬ wek stozkowych z ostrym katem ku tloczy- sku, miedzy któremi znajduja isie tak samo pochylone szczeliny stozkowe, szerokie w stosunku do grubosci cholewek. Tutaj u- szczelniony czynnik cisnie na zewnetrzne powierzchnie cholewek uszczelniajacych i, chociaz rodzaj materjalu, np. metal, i ksztalt przeciwstawiaja sie temu, dysze maja zo¬ stac scisniete, a wiec ich poprzeczny prze¬ krój ma zostac zmniejszony. Nie moze to dac zupelnego uszczelnienia, zwlaszcza przy wysoko sprezonem powietrzu, poniewaz do tloczyska przylega tylko cienka scianka metalowa uszczelki, wiec z drugiej strony moze powietrze sprezone latwo przeniknac przez miejsce styku i, dzialajac na we¬ wnetrzna powierzchnie cholewki, powoduje calkowite wyrównanie cisnienia po jej jed¬ nej i drugiej stronie.W innych znanych uszczelnieniach dlaw- nicowych niemetalowe uszczelki cienkie po¬ siadaja ksztalt cholewek stozkowych, nalo¬ zonych na powierzchnie uszczelniana. Rów¬ niez i te uszczelki sa tylko gietkie, lecz nie odksztalcajace sie w sobie, a wiec nie da¬ jace sie speczniac, poniewaz sa wykonane ze skóry, np. z cienkiej niewygarbowanej skóry cielecej. Równiez i takie uszczelnie¬ nie wymaga bardzo dokladnego wykonania i uprzedniego dopasowania uszczelek. Nie mozna zapomoca nich, ewentualnie przez zgniatanie ich, wywolac nacisku elastycz¬ nego, gdyz nawet gietkosc jest prawie bez¬ skuteczna, gdyz cienkie uszczelki, zacisnie¬ te miedzy dwiema, nieruchomemi czesciami oporowemi, ulozone sa ciasno jedna na dru¬ giej, przylegajac do siebie od pierwszej do ostatniej.Wreszcie istnieja uszczelnienia dlawni- cowe, w których uszczelki sa wykonane z elastycznie odksztalcajacego sie materjalu.Uszczelnienia te jednak zarówno pod wzgle¬ dem budowy, jak i dzialania uszczelek, róz¬ nia sie od szczególowo opisanego ponizej uszczelnienia dlawnicowego wedlug wyna¬ lazku.Wspomniane na poczatku zalety uszczel¬ nienia dlawnicowego wedlug wynalazku, jak wykazaly próby, osiaga sie przez wspól¬ dzialanie rodzaju materjalu i szczególnej budowy uszczelki. Uszczelki wykonane sa z elastycznie odksztalcajacego sie materja¬ lu, np. z gumy. Uszczelki sa umieszczone w dlawnicy, miedzy sciankami cylindra a tlokiem z jednej strony oraz miedzy dla¬ wikiem a pierscieniowa odsada cylindra, np. amortyzatora, z drugiej strony; pier¬ scieniowa odsada przylega do uszczelki tyl¬ ko na zewnetrznej czesciowej powierzchni pierscieniowej. Miedzy odsada pierscienio¬ wa a tlokiem czesc uszczelki posiada ksztalt stozkowy plaszcza, którego zwezenie skie¬ rowane jest ku przestrzeni tlocznej. Uszczel¬ ka posiada od strony obejmowanego przez nia tloka ciensze scianki niz od strony scianki cylindra, zwezajac sie ku przestrze¬ ni tlocznej, wobec czego stozkowe po¬ wierzchnie cholew sa oddzielone od siebie przy tloku szczelinami stozkowemi; po¬ wierzchnie stozkowe tworza z osia kat, najlepiej 45°. Uszczelki przylegaja do tlo¬ ka pierscieniowemu powierzchniami slizgo- wemi.Szczeliny stozkowe moga byc wykonane w uszczelce, utworzonej z jednego kawalka materjalu. W celu ulatwienia wykonania uszczelnienia, moze sie ono skladac z od¬ dzielnych uszczelek, ewentualnie przy za¬ stosowaniu posrednich wkladek, okreslaja¬ cych szerokosc szczeliny, przyczem po¬ wierzchnie rozgraniczajace dochodza naj¬ korzystniej do szczelin stozkowych, znajdu¬ jacych sie od strony tloka. Uszczelki ukla¬ da sie jedna na drugiej miedzy dlawikiem a odsada pierscieniowa cylindra, np. amor¬ tyzatora, a nastepnie przez dociagniecie dlawika zostaja one docisniete jedna do - 2 -drugiej. W ten sposób uszczelki te przez samo scisniecie ich albo tez przy zastoso¬ waniu srodka sklejajacego w czesci, zwró¬ conej ku sciankom cylindra, i powierzch¬ niach rozgraniczajacych staja sie szczelne na powietrze sprezone lub ciecz. Wskutek dociagniecia dlawika elastycznie odksztal¬ cajaca sie uszczelka zostaje nieco scisnieta w kierunku osiowym, wobec czego doznaje pewnego rozszerzenia w kierunku szczeliny, co wywoluje naprezenie wstepne i docisk do powierzchni uszczelnianej, wytwarzajac szczelnosc miedzy uszczelka a tlokiem.Budowe uszczelnienia dlawnic wedlug wynalazku oraz sposób jego dzialania do¬ kladniej wyjasnia rysunek.Fig. 1 przedstawia w przekroju podluz¬ nym cylinder q amortyzatora i uszczelke b, wykonana z elastycznie odksztalcajacego sie materjalu, np. z gumy w odpowiednim stopniu wulkanizowanej, oraz tlok c. Na lewej polowie fig. 1 przedstawiona jest uszczelka 6, wykonana z jednego kawalka materjalu, na prawej zas polowie fig. 1 — uszczelnienie, skladajace sie z oddzielnych uszczelek. Uszczelki 6lf b2, 63 pod wzgle¬ dem ksztaltu i wymiarów sa jednakowe; uszczelka 64, znajdujaca sie na koncu u- szczelnienia, przylega do dlawika. Miedzy czterema uszczelkami znajduja sie szczeli¬ ny stozkowe b', 6", b'". Podczas pracy amor¬ tyzatora powietrznego w cylindrze a poru¬ sza sie tlok c, slizgajac sie wzdluz pierscie¬ niowych powierzchni uszczelek. Olej lub in¬ ny smar jest zabierany przez tlok przy ru¬ chach w jedna i w druga strone i w ten sposób moze sie tez przedostac do szczelin stozkowych i wypelnic je mniej lub wiecej.Dzialanie uszczelki objasnia fig. 2, na której uszczelka jest przedstawiona w wiek¬ szej podzialce.Cisnienie powietrza roboczego z prze¬ strzeni tlocznej d dziala na wewnetrzna utszczelke bx na jej stozkowej powierzchni.Cisnienie to stara sie wtloczyc uszczelke do wnetrza, do pewnego stopnia wywinac ja, jednak zabezpiecza od tego powstaja¬ ce wskutek cisnienia specznienie, które do¬ ciska uszczelke jej pierscieniowa powierzch¬ nia slizgowa do walcowej powierzchni tloka. Przebieg, na którym opiera sie ten sposób dzialania, jest wyjasniony na uszczel¬ ce 63.Jezeli przyjac, ze uszczelka zostala w kierunku osiowym wskutek cisnienia zawi¬ nieta, to zewnetrzna jej powierzchnia, któ¬ ra w przekroju przedstawia sie jako prze- ciwprostokatna trójkata prostokatnego, ma¬ jaca dlugosc /, musialaby podczajs przecho¬ dzenia w polozenie zawijania, gwaltownie skrócic sie do dlugosci /'. Koniec uszczelki musialby byc speczniany (stloczony) o dlu¬ gosc, równa wysokosci /", czyli czesci pro¬ mienia / kola. Pozostale uszczelki równole¬ gle musialyby tak samo przejsc przez to polozenie krancowe i doznac takiego same¬ go skrócenia, Jak uszczelka srodkowa.We wskazanem uszczelnieniu, w którem uszczelki sa skierowane pod katem 45° do tloka, i przy odpowiedniej ich grubosci (np. wysokosc i szerokosc mniej wiecej jednako¬ we), konce tych uszczelek nie moga sie za¬ winac. Cisnienie uszczelniajacego czynnika wywoluje tylko skrócenie konców i nie¬ znaczne ich specznienie, a odpowiednio do tego — reakcje, wyrazajaca sie w docisku do powierzchni uszczelnianych, który jest tern wiekszy, im wieksze jest lub staje sie cisnienie w przestrzeni tlocznej, i który wskutek tego samoczynnie sie ustala i re¬ guluje.Jezeli podczas pracy amortyzatora przedostaloby sie jednak sprezone powie¬ trze lub ciecz do powierzchni slizgowych, np. wskutek uszkodzenia, to przedewszyst- kiem napelnilaby sie najblizej znajdujaca sie szczelina fe1 czynnikiem sprezonym, cho¬ ciaz o zmniejszonej preznosci. Mogloby to nastepowac w dalszym ciagu takze w na¬ stepnej szczelinie 6" lub równiez w trze- • * i tu ciej o .Dzialanie uszczelnienia dlawnicy nie u- — 3 —cierpialoby wskutek tego. Jak widac z oznaczonych na fig. 2 strzalek, przy docisku konców uszczelki do tloka zawsze powstaje moment obrotowy, dzialajacy na zwrócona ku tlokowi strone uszczelki przez cisnienie, wyrazone na rysunku wypadkowa, dziala¬ jaca na wieksze ramie, w porównaniu z ma¬ lym momentem obrotowym, wywolywanym przez mniejsze cisnienie na polowe uszczel¬ ki, i dzialajace na przynalezne ramie, które jest mniej wiecej o polowe mniejsze niz ra¬ mie, na które dziala wypadkowa po drugiej stronie konca uszczelki.Gdy wreszcie, co jest rzecza naturalna, zetrze isie ostry brzeg zewnetrznej uszczel¬ ki blf znajdujacej tsie od strony przestrze¬ ni tlocznej, co wyraza sie zgodnie z doswiad¬ czeniem w stopniowo zwiekszajacem sie zao¬ kragleniu tego ostrego brzegu, które osta¬ tecznie dochodzi do nastepnej szczeliny stozkowej, wówczas pierwsza uszczelka sta¬ je sie do pewnego stopnia nieczynna. Wtedy jednak pierwsza uszczelke calkowicie za¬ stepuje druga uszczelka; powtarza sie to az do ostatniej uszczelki. Wtedy dopiero trzeba uszczelki wymienic. PL