Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu wytwarzania srodków wiazacych w rodzaju cementu.Dotychczasowe sposoby wytwarzania ce¬ mentów hydraulicznych pod nazwa port- land - cementu i cementów wysokowarto- sciowych polegaja w zasadzie na prazeniu dokladnie zmieszanych odmierzonych ilosci surowców wapniowych i gliniastych, az do lepkiego spieczenia. Do wykonywania po¬ wyzszych sposobów sa niezbedne kosztowne piece i urzadzenia, wymagajace przy ich uru¬ chomianiu i utrzymywaniu w ruchu stosun¬ kowo duzych nakladów.Wynalazek niniejszy opiera sie na spo¬ strzezeniu, ze wapno w postaci zdolnej do reakcji z krzemionka i glinka w stanie do¬ skonale rozdrobionym, zmieszane z materja¬ lem, zawierajacym krzemionke i glinke rów¬ niez w stanie doskonale rozdrobionym, wia¬ ze sie w odpowiednio niskiej temperaturze, w obecnosci wody lub pary wodnej, zarówno ze skladnikiem krzemionkowym surowca, jak równiez z jego skladnikiem glinkowym. W zaleznosci od czasu dzialania, temperatury, rodzaju i ilosci wapniowych i krzemionko¬ wych lub glinkowych materjalów otrzymuje sie produkt, który pod wzgledem skladu ifizycznych wlasciwosci odpowiada najlep¬ szym cementom portlandzkim, a w pewnych przypadkach przewyzsza je nawet, Z dru¬ giej strony mozna wytworzyc sposobem we¬ dlug wynalazku produkt, nadajacy sie zwlaszcza jako zaprawa lub stosunkowo ma¬ lo stopiony cement. Ponadto stwierdzono, ie przez dodanie do surowców róznych ilosci cementu portlandzkiego albo przez zmiesza¬ nie i zmielenie klinkierów cementu port¬ landzkiego razem z surowcami wapniowemi i krzemionkowemi lub glinkowemi mozna o- trzymac w odpowiednio niskiej temperatu¬ rze oraz w obecnosci .wody lub pary wodnej znaczny wzrost wytrzymalosci oraz innych pozadanych wlasciwosci produktu.Ponadto stwierdzono, ze przez dodanie w odpowiednim okresie postepowania pew¬ nych katalizatorów i srodków, przyspiesza¬ jacych twardnienie i powiekszajacych wy¬ trzymalosc cementu, osiaga sie równiez znaczne polepszenie wlasnosci produktu ostatecznego.Stwierdzono, ze przy stosowaniu tylko pewnych materjalów. wapniowych i krze¬ mionkowych lub glinkowych wymienionego rodzaju i przy odpowiedniem regulowaniu temperatury oraz ilosci wody lub pary wod¬ nej podczas okresu reakcji, skladniki: glin¬ kowy i krzemionkowy odpowiedniego su¬ rowca moga czesciowo lub calkowicie zwia¬ zac sie chemicznie ze skladnikiem wapnio¬ wym tak, iz otrzymuje sie produkt o okre¬ slonych zgóry wlasciwosciach fizycznych i chemicznych. Reakcj a miedzy skladnikami wapniowemi, krzemionkowemi i glinkowemi nastepuje prawdopodobnie wtedy, gdy wap¬ no, wprowadzone jako wapno palone, prze¬ chodzi w stan uwodniony, przyczem równo¬ czesnie nastepuje wydzielenie sie wody. Je¬ sli warunki dobiera sie tak, aby skladniki krzemionkowe i glinkowe reagowaly zasadni¬ czo calkowicie z wapnem, wówczas produkt zawiera zwykle bardzo mala ilosc wody wol¬ nej i(naogól mniej niz 1%) i mala ilosc wo¬ dy, która pierwotnie byla zwiazana z mater- jalem krzemionkowym i glinkowym oraz wapniowym, gdy ten materjal wapniowy wprowadza sie w postaci wodorotlenku wap¬ nia. Widocznie obecnosc wolnej wody, jako takiej, lub w postaci pary, jest istotna rze¬ cza, niezbedna do osiagniecia zwiazania wapna i krzemionki oraz glinki. Z drugiej strony prowadzenie reakcji az do stanu, w którym wieksza czesc pierwotnie zwiazanej wody zostanie usunieta, niema istotnego zna¬ czenia do uzyskania dobrych produk¬ tów.Wkoncu stwierdzono, iz w obecnosci ograniczonej ilosci wody lub pary wodnej wapno reaguje, jesli sie je wprowadza jako wapno palone lub jako wodorotlenek wap¬ nia, ze skladnikami krzemionkowemi mate- rjalu, zawierajacego krzemionke, albo ze skladnikami krzemionkowemi lub glinkowemi materjalu gliniastego. W temperaturach po¬ nizej punktu wrzenia wody reakcja jest po¬ wolna i niezupelna, lecz mozna ja do pew¬ nego stopnia przyspieszyc, jesli materjal miele sie nadzwyczaj drobno i podczas trak¬ towania silnie miesza. ?W wyzszych tempe¬ raturach reakcje przebiegaja predzej, a w temperaturze 120°C lub wyzszej tworza sie pozadane zwiazki w stosunkowo krótkim cza¬ sie. Napgól temperatura nie powinna prze¬ kraczac 400° C, w celu unikniecia, aby woda, znajdujaca sie w materjale w stanie zwiaza¬ nym lub wolnym albo doprowadzana w cza¬ sie postepowania, nie „uchodzila szybko, a jej wlasciwosc przyspieszania reakcji nie zosta¬ la stracona. Wyzej wspomniane temperatu¬ ry dotycza produktu, opuszczajacego mie¬ szadlo rurowe lub inne urzadzenie do mie¬ lenia lub mieszania, stosowane do przepro¬ wadzenia reakcji. Temperatura w strefie re¬ akcyjnej jest nieco wyzsza.Mozna stosowac dowolne surowce krze¬ mionkowe lub gliniaste, stosowane do wyro¬ bu cementu, lecz stwierdzono, ze szczegól¬ nie korzystne wyniki osiaga sie z takiemi ma¬ terialami, które w stanie naturalnym lub po nieznacznem zmieleniu, przybieraja stan sil- - 2 —nie rozdrobniony. Tego rodzaju materjalami sa np.: pyl okrzemkowy i ziemie okrzemko¬ we- Mozna je z latwoscia rozdrobic tak, ze co najmniej 90% ich przechodzi przez sito o 80 oczkach na cm2. Jesli stosuje sie inne su¬ rowce krzemionkowe, jak np..piasek lub pro¬ dukty gliniaste, nalezy je przed traktowa¬ niem lub podczas traktowania zemlec do¬ kladniej, niz przy stosowaniu ich do znane¬ go sposobu wytwarzania cementu portlandz¬ kiego w wysokich temperaturach.Proponowano juz laczenie wapna z glin¬ ka przez gaszenie palonego wapna w obec¬ nosci pewnych glin, zawierajacych duzo glin¬ ki. Jednakze unikano przytem starannie su* rowców o duzej zawartosci krzemionki. W przeciwstawieniu do tego sposobu wytwarza sie w mysl wynalazku niniejszego zwiazki wapna ze skladnikami krzemionkowemi gli¬ ny, zawierajacej krzemionke, lub z innemi materjalami, zawierajacemi krzemionke, w celu otrzymania produktu, posiadajacego wlasciwosci wiazace oraz wytrzymalosc rów¬ na wytrzymalosci wyrobów z krzemianów wapnia.Jest rzecza znana, ze glina reaguje sto¬ sunkowo latwo z wapnem, przyczem wy¬ twarzaja sie produkty szybkowiazace. Krze¬ mionka natomiast nie reaguje latwo z wap¬ nem; jesli ja jednak poddac chemicznemu dzialaniu, wiazacemu ja z wapnem, otrzy¬ muje sie produkty, które po zwiazaniu po¬ siadaja wielka wytrzymalosc. Na podstawie doswiadczen okazalo sie, ze krzemionka glin, wystepujacych w przyrodzie, lub surowców krzemionkowych nie reaguje wcale przy zmieszaniu jej z wapnem w zwyklej tempe¬ raturze pokojowej albo reaguje tak wolno, ze bezcelowe jest próbowanie wytwarzania w ten sposób produktów o wystarczajacej zdol¬ nosci wiazania i odpowiedniej wytrzymalo¬ sci. Dopiero obszerne badania wykazaly, ze krzemionka reaguje z wapnem zadowalaja¬ co, jesli poddaje sie ja dzialaniu wapna w umiarkowanie podwyzszonej temperaturze w obecnosci wody lub pary wodnej przy zapew¬ nieniu dobrego rozdrobnienia tych* materja- lów i ich zmieszania.Proponowano juz zwiekszyc zdblnosc re¬ agowania krzemionki z wapnem przez to, iz surowce, zawierajace krzemionke, poddawa¬ no wpierw prazeniu. Doswiadczenia wyka¬ zaly jednak, ze wlasnie po takiem wstep- nem traktowaniu krzemionki nie reaguje ona z wapnem tak szybko i dokladnie w nizszych temperaturach, aby mozna bylo wytworzyc produkt, którego zdolnosc wiazania i wytrzy¬ malosc odpowiadalyby cementom, zawiera¬ jacym krzemian wapnia. Zwlaszcza w umiar¬ kowanie podwyzszonych temperaturach, to jest od 100 — 400°C, nie osiaga sie wyników zadowalajacych, jesli surowce przed ich' traktowaniem lub w czasie traktowania nie rozdrobi sie i jesli nie doprowadzi sie do* statecznej ilosci wody, aby zapewnic jej obecnosc w strefie reakcyjnej.Wykonywanie sposobu wedlug wynalaz¬ ku niniejszego w praktyce objasniaja-poniz* sze przyklady.Wapno palone i pyl okrzemkowy wpro¬ wadzono w stosunku 2 czesci wapna na 1 czesc tego pylu, liczac na sucha mase, do mieszadla rurowego i poddano mieleniu- i mieszaniu w znany sposób. Pyl okrzemkowy zawieral 40% wolnej wody. Do mieszaniny tej doprowadzono dostateczna ilosc wody, w celu osiagniecia zupelnego uwodnienia wapna i zapewnienia stalego mielenia surow¬ ca w obecnosci wody, tak jednak, aby nie istnialy warunki mielenia na mokro. Surowiec posiadal przy wprowadzeniu do mieszadla temperature 22°C. Warunki pracy regulo¬ wano tak, iz temperatura surowca przy jego wyjsciu z mieszadla rurowego wynosila 150^C. Regulowanie warunków pracy usku¬ teczniano przez odpowiednie regulowanie szybkosci ladowania surowców. Do miesza¬ niny doprowadzano rózne ilosci cementu portlandzkiego. Wytrzymalosc na ciagnie¬ nie i czas wiazania kilku otrzymanych pro¬ duktów i porównanie tychze z cementem portlandzkim podano ponizej i — 3 —Ilosc ce- w próbie % 100 42.6 7.1 0.0 Wytrzymalosc na ciagnienie (1 = 3 piasku) kg/cm2 po dniach 1 16.5 22.8 4.3 3.3 3 23.9 26.3 7.6 2.8 7 28.4 31.4 18.3 6.4 28 31.6 36.9 33.2 23.6 W porów¬ naniu z cemen¬ tem port¬ landzkim W/o 100 116.2 62.7 35.7 Czas wiazania godziny i minuty poczatek 2 godz 0 godz 15 min 3 godz 10 min 6 godz 20 min koniec 4 godz 20 min 1 godz 0 min 7 godz 30 min 16 godz 20 min Produkt z zawartoscia 42.6% cementu portlandzkiego posiada wytrzymalosc o 16% wieksza, niz wytrzymalosc samego cementu portlandzkiego, odpowiada zatem cemento¬ wi wysokowartosciowemu. Wieksze dodatki cementu (do 50% i powyzej) zaleca sie, gdy pozadane sa wieksze wartosci wytrzymalo¬ sci. Produkt bez dodatku don cementu port¬ landzkiego posiada inne wlasciwosci fizycz¬ ne, mianowicie takie, iz nadaje sie do wy¬ twarzania zaprawy lub wysokowartosciowej wyprawy. Przy dodaniu jdo mieszanin 5 — 10% cementu portlandzkiego otrzymuje sie zaprawe wysokowartosciowa.W innem doswiadczeniu uzyto wapna pa¬ lonego i ziemi okrzemkowej w stosunku wa¬ gowym 2 czesci wapna na 1 czesc ziemi. Mie¬ szano je w urzadzeniu uwodniajacem, skla¬ dajacem sie z przenosnika slimakowego, do którego wprowadzano w jednym koncu su¬ rowce z woda, podczas gdy mieszanine uwodnionego wapna i ziemi okrzemkowej prowadzono bezposrednio do mlyna rurowe¬ go. Wode wprowadzono w takiej ilosci, aby zapewnic masie jej obecnosc przy wprowa¬ dzaniu tej masy do mlyna. Warunki pracy uregulowano tak samo, jak w poprzednim przykladzie; dodawano równiez do miesza¬ nin w mlynku rózne ilosci cementu port¬ landzkiego. Wyniki byly nastepujace: Ilosc ce¬ mentu w próbie 7o 100 91.4 72.6 64.6 50.0 36.1 Wytrzymalosc HI i 16.5 17.9 20.4 13.8 12.2 8.9 cm2 po di 3 23.9 27.3 31.2 24.1 17.2 11.1 na ciagnienie (1:3, i i a c h 7 28.4 34.1 32.7 29.7 21.1 15.4 Diasku) 28 31.6 36.4 39.2 — — — Porówna¬ nie z ce¬ mentem port. y % 100 114.4 122.5 98.4 73.5 51.4 Czas wiazania godziny i minuty poczatek 2 godz 1 godz 50 min 1 godz 50 min 2 godz 20 min 1 godz 50 min 2 godz 20 min koniec 4 godz 20 min 5 godz 20 min 4 godz 50 min 5 godz 45 min 5 godz 0 min 6 godz 50 min Zestawienie to wykazuje, ze w tym przy¬ padku otrzymuje sie przy stosowaniu ma- terjalu krzemionkowego bardzo dobre masy zaprawowe i stiukowe. W razie dodania __ 4 _65% portlandcementu otrzymuje sie pro¬ dukt o wytrzymalosci i innych wlasciwo¬ sciach, podobnych do wytrzymalosci i wlas¬ ciwosci cementu portlandzkiego, a w razie dodania 70 — 90% cementu otrzymuje sie produkt, odpowiadajacy cementom wysoko- wartosciowym.Zamiast mieszac surowiec krzemionkowy z wapnem przed procesem uwodniania moz¬ na wapno uwodniac osobno i dopiero nastep¬ nie dodac do niego w mlynie rurowym ma- terjalu krzemionkowego.Doswiadczenia z pylem okrzemkowym i z ziemia okrzemkowa z dodatkiem cementu portlandzkiego lub bez tego dodatku daly równiez dobre, a czesciowo jeszcze lepsze wyniki, niz wyniki, przytoczone powyzej.Przy oddzielnem uwodnianiu skladników za¬ leca sie skladnik gaszony wprowadzic bez¬ posrednio do mlyna bez uprzedniego chlo¬ dzenia tego skladnika. Cieplo reakcji zacho¬ wuje sie przytem i przyczynia sie do utrzy¬ mywania najkorzystniejszej temperatury, za¬ danej przy procesach mielenia i mieszania skladników w mlynie. Podobne zmiany sa mozliwe takze przy stosowaniu surowców gli¬ niastych.Przy innem doswiadczeniu mieszano wapno gaszone powietrzem z ziemia okrzem¬ kowa i woda w przenosniku slimakowym i traktowano w mlynie rurowym, co zapewnia¬ lo obecnosc wody w masie podczas jej mie¬ lenia, nie wytwarzalo jednak warunków mie¬ lenia na mokro. Temperature regulowano w taki sposób, iz wychodzacy produkt posia¬ dal okolo 150PC. Uzyte wapno bylo wypa¬ lane w piecu pionowym i wykazywalo sto¬ sunkowo wysoka zawartosc siarczanu i siarczku wapnia, podczas gdy wapno w po¬ przednich przykladach bylo wypalane w pie¬ cu obrotowym i zawieralo tylko slady tych polaczen siarkowych. Nowe wyniki byly je¬ szcze ciekawsze pod pewnemi wzgledami od wyników poprzednich. Wytrzymalosc pro¬ duktu bez dodatku cementu lub zmieszane¬ go z odpowiednia jego iloscia, po jednodnio- wem przechowywaniu, byla w porównaniu z wytrzymaloscia cementu portlandzkiego na¬ stepujaca: Przy zawartosci ce¬ mentu w próbie % 92.2 42.6 22.2 0.0 Wytrzymalosc w porów¬ naniu do wytrzymalosci cementu portlandzkiego 13T.0 127.0 88.0 41.7 Z tych cyfr wynika, ze w razie dodania okolo 30% cementu portlandzkiego otrzyma sie produkt o wytrzymalosci równej wy¬ trzymalosci cementu portlandzkiego. Wiek¬ sza wytrzymalosc produktów przy tern do¬ swiadczeniu w.porównaniu z wytrzymalo¬ scia produktów poprzednich mozna wytlu¬ maczyc czesciowo obecnoscia weglanu wap¬ nia, utworzonego z wapna podczas gaszenia go powietrzem, i czesciowo obecnoscia siarki w postaci siarczanu lub siarczku wapnia.Zwiazki te mogly równiez w czasie mielenia i mieszania skladników wywierac wplyw do¬ datni.Ponadto przeprowadzono doswiadczenia z glina i piaskiem rzecznym. Doswiadczenia wykazaly, ze nowy sposób nie ogranicza sie do specjalnie wybranych wysokogatunko¬ wych surowców, krzemionkowych, jak np. pyl okrzemkowy lub ziemie okrzemkowe.Przy doswiadczeniach, przeprowadzonych z glina, stwierdzono, ze mozna otrzymac do¬ bra zaprawe przy dodaniu malych ilosci ce¬ mentu portlandzkiego. W celu uzyskania pro¬ duktu, którego wlasciwosci odpowiadalyby wlasciwosciom fizycznym cementu portlandz¬ kiego, zaleca sie dodawac do surowców oko¬ lo 50% cementu portlandzkiego, w celu otrzymania prodiiktu, odpowiadajacego do¬ bremu wysokowartosciowemu cementowi, po¬ trzebny jest dodatek 75% cementu port¬ landzkiego.Mieszaniny pylu okrzemkowego, ziemi — 5 —okrzemkowej i gliny oraz mieszaniny pylu okrzemkowego i ziemi okrzemkowej stosu¬ je sie równiez z dobrym wynikiem. Ze wszystkich doswiadczen wynika, ze nowy ten sposób mozna stosowac do surowców glinia¬ stych, rózniacych sie dosc znacznie miedzy soba. * Pewne srodki, przyspieszajace twardnie¬ nie produktu, powoduja znaczny przyrost je¬ go wytrzymalosci i przyspieszaja jego wiaza¬ nie sie. Jako srodki pomocnicze, nadajace sie do polepszenia jakosci produktu, moga slu¬ zyc: chlorek sodu, chlorek wapnia, wodoro¬ tlenek sodu i kwas garbnikowy. Proponowa¬ no juz te substancje i inne odczynniki, ucho¬ dzace za równorzedne, stosowac do polep¬ szania wlasciwosci wiazacych i wytrzyma¬ losci na cisnienie i rozerwanie srodków wia¬ zacych w rodzaju cementu. Obecnie stwier¬ dzono, ze powyzsze srodki pomocnicze po¬ woduja, przy zastosowaniu sposobu niniej¬ szego do wytwarzania srodków wiazacych, tak znaczne polepszenie pozadanych ich wlasciwosci fizycznych, jakiego nie mozna bylo spodziewac sie po wynikach dotych¬ czasowych. Przynajmniej czesciowo mozna to sobie tlumaczyc tern, ze odczynniki do¬ prowadza sie obecnie w innym okresie po¬ stepowania i w zasadniczo innych warun¬ kach niz dotychczas.Stwierdzono np. co nastepuje. Jako wo¬ de do uwodnienia wolnego wapna w miesza¬ ninie, skladajacej sie z 2 czesci wapna zra¬ cego i 1 czesci surowca gliniastego, np. py¬ lu okrzemkowego, zastosowano 1% -roz¬ twór wodny soli kuchennej. Orzymana mieszanine zmielono w mlynie rurowym w obecnosci wody i w temperaturze o- kolo 150°. Wytrzymalosc na cisnienie pró¬ bek, przechowywanych w ciagu 1, 3, 7 i 28 dni w normalnych warunkach do¬ swiadczalnych, stosowanych przy bada¬ niu cementu portlandzkiego, zwiekszyla sie bardzo znacznie. Pracowano zarówno z do¬ datkiem dodatku cementu portlandzkiego jak i bez niego. Polepszenie wlasciwosci pro¬ duktów wystapilo przy badaniu wszystkich próbek.Na zadanie mozna cala ilosc odczynnika albo jego czesc dodac z równym skutkiem po uwodnieniu skladników albo podczas mielenia i mieszania ich. Przy wprowadze¬ niu wapna zracego i ziemi okrzemkowej do mlyna rurowego z nadmiarem wody, prze¬ kraczajacym ilosc potrzebna do uwodnienia skladników, z dodatkiem cementu portlandz¬ kiego, lub bez tego dodatku, uzyskano przez wprowadzenie do mlyna rurowego 1 % rozt¬ woru chlorku sodu znaczny wzrost wytrzy¬ malosci produktu, zwlaszcza w pierwszych okresach po mieszaniu. Po 24 godzinach przyrost wytrzymalosci produktu wynosil w przyblizeniu 50% ; próby 3 i 7-dniowe wyka¬ zaly przyrost wytrzymalosci = 20%, a pró¬ ba 28-dniowa przyrost wytrzymalosci = 30%. Przyrost wytrzymalosci produktu byl polaczony ze znacznym skróceniem czasu je¬ go wiazania sie. Przy dodatku 2% roztworu wodorotlenku sodu zauwazono po 24 godzi¬ nach przyrost wytrzymalosci = 45 %, po 3 dniach przyrost wynosil 40%, po 7 dniach — 10%, a po 28 dniach — 2,5%. Przez dodanie 2% roztworu chlorku wapnia osiagnieto po 24 godzinach przyrost wytrzymalosci pro¬ duktu = 36% ; przyrost ten nie zmniejszal sie po 3,7 i 28 dniach. Okresy wiazania przy uzyciu wodorotlenku sodu i chlorku wapnia zostaly znacznie skrócone. Dodatek kwasu garbnikowego w ilosci okolo 0.02% w sto¬ sunku do wody, sluzacej do uwodniania, po¬ woduje jeszcze wiekszy przyrost wytrzyma¬ losci, niz wyzej wymienione odczynniki. Za¬ miast pylu okrzemkowego i ziemi okrzemko¬ wej mozna stosowac rózne inne surowce gli¬ niaste; osiagnieto dobre wyniki np. z pias¬ kiem rzecznym i glina. Przy stosowaniu sta¬ rannie dobranych cenniejszych surowców gli¬ niastych uzyskano bardzo dobre wyniki pod wzgledem poprawienia wytrzymalosci pro¬ duktu.Oprócz srodków wiazacych o wlasciwo¬ sciach cementu portlandzkiego i cementów — 6 —wysokowartosciowych mozna wedlug wyna¬ lazku niniejszego wytwarzac równiez srodki o dobrej plastycznosci i zdatnosci do natry¬ skiwania, nadajace sie jako wysokogatunko¬ we zaprawy i masy do wypraw. Zauwazono, ze tego rodzaju produkty z dodatkiem ce¬ mentu portlandzkiego, np. w ilosci do 10%, lub bez tego dodatku wykazuja nadzwyczaj wielki przyrost ich wytrzymalosci po 7 do 28 dniach. Zaprawy, wykazujace np. po 7 dniach mala lub normalna wytrzymalosc, posiadaja po 28 dniach znacznie wieksza wytrzymalosc niz znane zaprawy.W celu objasnienia przytoczonych da¬ nych co do wytrzymalosci i okresu wiazania produktów, wytwarzanych sposobem niniej¬ szym, zaznacza sie, ze badania przeprowa¬ dzono sposobami, stosowanemi w Stanach Zjednoczonych Ameryki do badania cemen¬ tów portlandzkich. Przy powyzszych bada¬ niach przechowuje sie badane próbki 24 go¬ dziny na powietrzu, a przez pozostaly czas badania pod woda. Wskutek tego w stosun¬ ku do zapraw nie otrzymuje sie tak dodat¬ nich wyników, jakie by sie uzyskalo, gdyby je badac w warunkach, w jakich zaprawy znajduja sie zwykle; w celu lepszej oceny wyników badania, przeprowadzano szereg prób na wytrzymalosc, przy których próbki przechowywano przez 1 dzien na powietrzu, a nastepnie 3 do 7 dni, w pewnych przypad¬ kach 28 dni, w powietrzu wilgotnem, to zna¬ czy umieszczano je w zamknietej przestrze¬ ni nad naczyniem z woda, przez co zapew¬ niono wieksza wilgotnosc powietrza. Powyz¬ sze badania wykazaly znacznie lepsze wyni¬ ki. Przy opisanych doswiadczeniach stosowa¬ no mlyn rurowy o normalnej wielkosci (1550 mm srednicy i dlugosci 6700 mm), który za¬ wieral, jako czesci mielace, cylindry meta¬ lowe o srednicy 16 mm i dlugosci 38 mm.Mozna jednak stosowac mlyn o innych wy¬ miarach.Wynalazek nie ogranicza sie do mielenia surowców tylko w mlynach. Mozna równiez stosowac inne sposoby mielenia i mieszania surowców oraz inne urzadzenia do przepro¬ wadzenia sposobu, jesli tylko zapewniaja one dokladne wymieszanie surowców, zawiera¬ jacych wapno, i surowców, zawierajacych krzemionke i gline, w obecnosci wody iw wyregulowanej temperaturze, oraz jesli u- mozliwiaja zachowanie niezbednych warun¬ ków wilgotnosci i ciepla.Jesli stosuje sie mlyn rurowy lub inne odpowiednie urzadzenie mielace, osiaga sie równoczesnie rozdrobienie surowców i ich zmieszanie. Rozdrabianie w mlynach nie jest rzecza istotna, jezeli surowce przed ich mie¬ szaniem zostaly dostatecznie dokladnie roz- drobione. W tyni przypadku wystarczaja urzadzenia mieszajace, zapomoca których mozna szybko i dokladnie wymieszac surow¬ ce.Stopien rozdrobienia surowców przed ich zmieszaniem lub podczas ich mieszania zale¬ zy do pewnego stopnia od surowców wyj¬ sciowych i od wytwarzanego produktu. Jesli zamierza sie wytworzyc mase o duzej wy¬ trzymalosci i szybkiem wiazaniu sie, prze¬ wyzszajaca pod tym wzgledem zwykle ce¬ menty portlandzkie albo znane cementy wy- sokowartosciowe, produkty wyjsciowe po¬ winny byc doskonale zmielone. Warunek po¬ wyzszy spelnia sie, jesli stosuje sie pyl okrzemkowy albo ziemie okrzemkowa.Pierwsza miele sie tak dobrze, az mniej wie¬ cej 92% jej przechodzi przez sito o 130 oczkach na cm2, podczas gdy ziemia okrzem¬ kowa daje sie tak zemlec, ze okolo 95% jej przechodzi przez sito o 80 oczkach na cm2, a 70% przez sito o 130 oczkach na cm2. Do¬ datek cementu portlandzkiego mozna zmniej¬ szyc, jesli go sie lepiej zmiele, niz to sie robi zwykle dotychczas.Przy wprowadzaniu dodatku cementu portlandzkiego jest rzecza wazna, aby ce¬ ment doskonale zmielony wprowadzic do¬ piero po uwodnieniu skladników masy, w przeciwnym razie niszczy sie zdolnosc wia¬ zania sie produktu. Jesli w mlynie rurowym jednoczesnie z mieleniem i mieszaniem usku- — 7 —tecznia sie równiez uwodnianic wapna, w celu przeprowadzenia reakcji wapna ze skladnikami krzemionkowemi albo krzemion¬ kowemi i glinkowemi, to zaleca sie dodawac cementu portlandzkiego w postaci klinkie¬ rów lub grubo zmielonego cementu, np. prze¬ chodzacego przez sito o oczkach nie wiek¬ szych niz 3 mm.Prócz mas o wymienionych juz wlasci¬ wosciach mozna w mysl wynalazku wytwa¬ rzac równiez masy, odznaczajace sie wiek¬ sza elastycznoscia, niz elastycznosc cemen¬ tu portlandzkiego, dzieki czemu wykazuja one doskonale wlasciwosci wodoszczelne bez dodawania srodków, zwiekszajacych wodo¬ szczelnosc mas, W mysl wynalazku niniejszego mozna równiez dodawac w czasie przebiegu wytwa¬ rzania przedmiotów odpowiednich odczyn¬ ników, zwiekszajacych wodoszczelnosc ma¬ sy. Doswiadczenia wykazaly, ze dodanie ka- lafonji w ilosci 2% na wage produktu kon¬ cowego jest bardzo skuteczne. Inne zywice lub srodki organiczne, które ze skladnikiem wapniowym mieszaniny tworza zywiczany, mozna równiez stosowac.Inna cecha produktów, wytworzonych w mysl wynalazku przy uzyciu jednej z ziem okrzemkowej; np. pylu okrzemkowego lub trypli, jako materjalu krzemionkowego, jest stosunkowo maly ich ciezar wlasciwy. Przy uzyciu pylu okrzemkowego mozna wytwo¬ rzyc produkty o ciezarze wlasciwym 2,3, a przy uzyciu trypli — produkty o ciezarze wlasciwym 2,6. Poza tern produkty wytwo¬ rzone mozna zabarwiac na dowolne odcie¬ nie, lacznie do bialej barwy. PL