Wiadomo, ze w pradnicach pradu sta¬ lego o poprzecznem polu magnetycznen^ oddzialywanie twoirnika na strumien elek¬ tromagnesów oslabia pole magnetyczne glówne. Zjawisko to, przy wzrastajacem natezeniu pradu twoirnika, moze przyczy¬ nic sie do zaniku napiecia na szczotkach; w maszynach o wzbudzeniu szeregowem, ze wzrostem pradu napiecie wzrasta poczat¬ kowo od swej wartosci biegu jalowego az do nasycenia zelaza rdzenia biegunowego* Dalszy wzrost natezenia pradu oddzialy¬ wa tylko w postaci zwiekszonego rozpro¬ szenia miedzy biegunami a jarzmem, z dru¬ giej zas strony powoduje przewage stru¬ mienia twornika wzgledem strumienia uzy¬ tecznego. Wskutek tego ze wzrostem pradu napiecie bardzo predko spada do zera.Przebieg napiecia w zaleznosci od pradu widoczny jest z fig. 1. Figura ta pokazuje, ze napiecie wzrasta poczatkowo od wzgled¬ nie niewielkiej wartosci napiecia przy bie¬ gu jalowym, po nasyceniu zelaza rdzeni biegunowych lub jarzma osiaga wartosc maksymalna, a nastepnie zwolna opada do zera.Taka charakterystyka jest szczególnie wilasciwa dla pracy luku swietlnego. Prad¬ nica pradu stalego o poprzecznem polu ma¬ gnetycznem stosuje sie dotad jeszcze dosc rzadko, gdyz zwlaszcza przy spawaniu lu¬ kiem elektrycznym regulacja natezeniapradu wymaga przezwyciezania rozmaite¬ go rodzaju trudnosci, Przy uzyciu oporów bocznikowych ^ dp regulacji okazuje sie, ze zakres regulacji jest zbyt ograniczony, gdyzf zwlaszcza przy malych natezeniach pradu, wyzej wzmian¬ kowana najwieksza wartosc napiecia obni¬ za sie do tego stopnia, ze nie pozwala na spawanie.Prócz tej powstaja rózne inne wady, wobec czego dotad nie stosuje sie tego ro¬ dzaju reguliejl Poddbpe doswiadczenie uczyniono przy regulacji zapomoca zmiany liczby zwojów w magi^esmcy, wobec czego nie udalo sie dotad iaogól zastosowac z korzyscia t§go sposobu do zmian wartosci pradu/ Umieszczano równiez bieguny roz¬ praszajace ze specjalnemi pomocniczemi uzwojeniami wzibudzajacemi i stosowano oporniki regulacyjne. Jednakowoz te srod¬ ki pomocnicze wykazuja zasadnicze wadyi gdyz przewaznie wymagaja one uciazliwe¬ go polaczenia i do ustawienia ich potrzeba przeto stosunkowo duzo miejsca.W celu usuniecia powyzsaych wad na¬ daje sie wedlug wynalazku rdzeniowi bie¬ gunowemu wymiary, dostosowane do wy¬ magan spawania przy malych pradach, wzglednie pradach zwarcia i nadaje mu sie taka postac, ze równolegle do jego osi po¬ dluznej umieszcza sie bocznice, zaopatrzona w szczeline (powietrzna, prostopadla do tej osi. Dzieki tego rodzaju uksztaltowaniu biegunów zakres regulacji zwieksza sie i przez odpowiedinie nastawienie mozna o- trzymac wartosci pradu od najmniejszych az do najwiekszych dla danej pradnicy. 0 jów cewki wzbudzajacej zapomoca urza¬ dzenia regulacyjnego, specjalnie uksztalto¬ wanego i latwego do manipulowania, W ce¬ lu wygodniejszego polaczenia z przewoda¬ mi regulacyjnemi tylko czesc cewki wzbu¬ dzajacej moze byc umieszczona na rdzeniu biegunowym, reszta zas — na nasadzie bie¬ gunowej.Do wyjasnienia wynalazku sluza przy¬ klady wykonania, przedstawione na fig. 2, 3 i 5, a fig. 4 przedstawia charakterystyki.Do iattzma c pradnicy do spawania przymocowane sa w znany sposób bieguny.Bieguny te skladaja sie z nasadki biegu¬ nowej a i rdzenia 6, którego szerokosc oznaczona jest przez f. Linja u — u ozna¬ cza srednia droga limiij sil przez zelazo rdzenia biegunowego b. Przy okreslonem natezeniu pradu zelazo jest nasycone.Wzrost natezeniii pradu ni£ jKawieksza ilo¬ sci linij sil uzytecznych, natomiast powo¬ duje wzrost pola magnetycznego wskutek oddzialywania twórniika. W celu powiek¬ szenia strumienia przy wiekszych nateze¬ niach pradu umieszcza sie wedlug wynalaz¬ ku odgalezienia, w które wlaczone. sa szczeliny powietrzne d. Przebieg linij sil wzdluz odgalezienia wskazuje linja v — v.Dokola rdzenia biegunowego nalozone jest uzwojenie wzbudzajace, wlaczone w sze¬ reg z twornikiem.Do otrzymywania wedlug fig. 1 cha¬ rakterystyki odpowiedniej do celów spa¬ wania nalezaildby nadac uzwojeniu wzbu¬ dzajacemu i przyrzadowi regulacyjnemu wymiary praktycznie niemozliwe. W razie natomiast, gdy pradnica ma wytwarzac silniejsze prady do spawania bez stosowa¬ nia wynalazku, otrzymanoby przy slab¬ szych pradach krzywa napiecia w zalezno* sci od pradu o niekorzystnym dla spawania przebiegu, (fig. 1, ///).Sposób dzialania wedlug wynalazku da¬ je sie najlepiej wyjasnic na podstawie charakterystyki zwarcia. Jak wiadomo, prad zwarcia równa sie w przyblizeniu pradowi! spawania, gdyz przebieg spawa¬ nia odbywa sie przy matem napieciu w sto¬ sunku do wartosci natezenia pradu. Fig. 4 przedstawia wykres trzech takich charak¬ terystyk, wyrazajacych przebieg zalezno¬ sci natezenia pradu pradnicy lk od ampe- rozwojów AW pola magnesnicy przy zwartych zaciskach, Krzywa IV podaje — 2 —przebieg Ik przy rdzeniu biegunowym o wymiarach dla mniejszych natezen pola, t j dla mniejszych pradów zwarcia, przy których wystarcza szerokosc / rdzenia bie¬ gunowego. Natezenie pradu spawania, po¬ czawszy od okreslonej malej wielkosci, praktycznie nie moze byc zwiekszone przez wlaczenie nastepnych amperozwojów.Charakterystyka V wedlug fig. 4 otrzy¬ muje sie przy rdzeniu biegunowym o wy¬ miarach dla wiejcszych natezen pradu i np. o szerokosci rdzenia w (lig. 3). Z przebie¬ gu krzywej V widac, ze zakres regulacji jest mozliwy tylko przy duzych nateze¬ niach pradu, oraz, ze zakres pracy zmien¬ nej jest bardzo rozlegly. Nastawienie pradu zwarcia przy silniku o charakterystyce V jest bardzo niepewne. Prad zwarcia waha sie w szerokich granicach, wobec czego za¬ plon i spawanie sa niemozliwe, a przynaj¬ mniej to wahanie pradu zwarcia wywiera na spawanie bardzo szkodliwe dzialanie, albowiem regulacja przez zmiane ampero¬ zwojów pola jest tylko o tyle mozliwa, o ile otrzymuje sie punkty przeciecia cha¬ rakterystyk z promieniami, wyprowadzo- nemi z poczatku osi spólrzednych.W celu usuniecia wspomnianych wad, charakterystyka winna miec przebieg we¬ dlug krzywej W.Zakres, wewnatrz którego mozna zmie¬ niac natezenie pradu, jest ograniczony punktami przeciecia promieni, wyprowa¬ dzonych z poczatku osi spófrzednyeh, z krzywa; jest on przy krzywej VI wyjatko¬ wo duzy, wskutek czego mozna nastawiac zarówno na male, jak i na duze natezenie pradu. Charakterystyke o przebiegu we¬ dlug krzywej VI otrzymuje sie, zaopatru¬ jac rdzen biegunowy w odgalezienia stru¬ mienia magnetycznego i szczeline powietrz¬ na d (rys. 2 i 3). Do chwili nasycenia rdze¬ nia biegunowego o szerokosci / krzywe IV i VI przebiegaja w jednym kierunku. Na¬ stepnie po wystapieniu nasycenia charakte¬ rystyka IV wznosi sie bardzo nieznacznie, podczas gdy charakterystyka VI, dzieki zastosowaniu odgalezienia, wzglednie dro¬ gi powietrznej, dla linij sil,, posiada prze¬ bieg korzystny dla spawania.Uksztaltowanie rdzenia biegunowego wedlug fig. 2 ulatwia ustawienie biegunów i umieszczenie w tym celu wsporników. Tu zelazo* tworzace odgalezienia, jest prze¬ dzielone przestrzenia powietrzna r od rdze¬ nia biegunowego. Przy tein wykonaniu bie¬ gunów latwa regulacja jest mozliwa o ty¬ le, o ile napiecie jest wystarczajace zarów¬ no przy najslabszych pradach, wymaganych w praktyce do spawania, okolo 5(X A, jak i przy najsilniejszych pradach, do których pradnica zostala zbudowana.Do normalnego spawania w luku elek¬ trycznym potrzeba okolo dwudziestu stop¬ ni regulacyjnych. Oczywiscie, cewki wzbu¬ dzajace wanny byc zaopatrzone w taka sa¬ ma liczbe zaczepów. Takie urzadzenie wy¬ maga jednak duzo miejsca i jest pod wzgle¬ dem mechanicznym niewygodne. W celu usuniecia tej wady celowo nie daje sie jednakowej liczby zwojów obu biegunom pradnicy i stosuje sie prócz nastawienia precyzyjnego równiez regulacje zgrubsza.Fig. 5 przedstawia schemat takiego po¬ laczenia. Do twornika r pradnicy przylega¬ ja cewki g i m biegunów, których zwoje sa polaczone w szereg z miejscem spawa¬ nia s. Cewka g posiada piec zaczepów oprócz przewodów doprowadzajacego i odprowadzajacego. Przy pomocy prze¬ lacznika h mozna zmieniac liczbe dodatko¬ wych zwojów od 1 do 5. W celu dalszego jeszcze powiekszenia zakresu regulacji, np. zmniejszenia liczby zwojów, cewka m mo¬ ze byc równiez regulowana trzema stopnia¬ mi z .pomoca przelacznika i, w tym celu obraca sie przelacznik h zpowrolem w kie^ runku, oznaczonym strzalka, i nastawia przelacznik i na srodkowym kontakcie trzech zaczepów uzwojenia mf dzieki czemu wylacza sie szesc zwojów cewki g, zas wlacza czesc uzwojenia m. Przez odpo- — 3 —wiednie nastawienie przelaczników / i h mozna zmieniac liczlbe zwojów wzbudzenia.Dzieki tej regulacji otrzymuje sie 3 X 6 = 18 stopni. Pozadane jest takie wykonanie nastawiania, aby szesc stopni przelacznika h wystarczylo do srednich, najczesciej uzy¬ wanych natezen pradu; w ten sposób, gdy wymagane beda rzadziej uzywane wieksze lub mniejsze natezenia pradu, potrzeba be¬ dzie wtedy jednego tylko przesuniecia przelacznika i do nastawiania zgruha/ Oczywiscie, przy nowym ukladzie moze byc stosowany znany juz sposób przeciw- wlaczania zwojów, przy którym w celu zmniejszenia natezenia pradu spawania, liczba czynnych zwojów zostaje w ten spo¬ sób zmieniona, ze wlacza sie dowolnie wy¬ brana liczbe zwojów cewki pola glówne¬ go, wzbudzajacej w kierunku przeciw¬ nym. Przy zastosowaniu niniejszego wyna¬ lazku nie jest jednak obojetne, w którem miejscu rdzenia biegunowego uzwojenie to zostaje umieszczone. Uzwojenie to moze byc umieszczone na nasadzie biegunowej, odpowiednio do cewki wzbudzajacej' n na fig. 2 i 3. Okreslona liczba zwojów tej cew¬ ki n wywiera dzialanie bardziej czynne, anizeli odpowiednia liczba zwojów cewki e, gdyz pomiedzy cewkami e i n istnieje znaczna droga rozproszenia powietrznego.Dzieki temu mozna osiagnac bardziej pre¬ cyzyjne stopniowanie nastawiania przy mniejszych pradach w stosunku do stopnio¬ wania przy wiekszych pradach. Poza tern umieszczenie cewek na nasadzie bieguno¬ wej posiada te wielka zalete, ze potrzeba mniej zwojów wskutek bliskosci twornika, a zatem oszczedza sie na materjale i umo¬ zliwione jest bardziej racjonalne rozmie¬ szczenie cewek wzbudzajacych, dzieki cze¬ mu otrzymuje sie znacznie lepsze ich chlo¬ dzenie.Dalsza zaleta nowego ukladu polega na tern, ze dlugosc bieguna moze byc zmniej¬ szona, zmniejszaja sie przeto rozmiary pradnicy oraz osiaga sie zwiekszone roz¬ proszenie pomiedzy nasada biegunowa a jarzmem magnesnficy. PL