PL209697B1 - Pochodne mocznika, środek farmaceutyczny i zastosowanie pochodnych mocznika - Google Patents

Description

Przedmiotem wynalazku są pochodne mocznika, środek farmaceutyczny i zastosowanie pochodnych mocznika do wytwarzania leku. Pochodne mocznika według niniejszego wynalazku są retinoidowymi agonistami.

Retinoidy są strukturalnymi analogami witaminy A i obejmują zarówno związki naturalne, jak i syntetyczne. Związki retinoidowe, takie jak kwas trans-retinowy („ATRA), kwas 9-cis-retinowy, kwas trans-3-4-didehydroretinowy, kwas 4-okso-retinowy, kwas 13-cis-retinowy i retinol, są pleotropowymi związkami regulacyjnymi, wpływającymi na dużą liczbę komórek zapalnych, immunologicznych i strukturalnych.

Przykładowo retinoidy modulują proliferację komórek nabłonkowych, morfogenezę w płucach i róż nicowanie przez szereg ją drowych receptorów hormonalnych, należących do nadrzę dnej rodziny receptorów steroidowo/tarczycowych. Receptory retinoidowe dzieli się na receptory kwasu retinowego (RAR) i receptory retinoidowe X (RXR), każde z nich składające się z trzech odmiennych podtypów (α, β i γ).

ATRA jest naturalnym ligandem dla receptorów kwasu retinowego i wiąże się z podobnym powinowactwem z podtypami α, β i γ. Ilościową zależność pomiędzy strukturą i aktywnością ustalono dla szeregu syntetycznych retinoidowych agonistów RAR α, β i γ, co wyjaśniło zasadniczą charakterystykę elektronową i strukturalną, zapewniającą selektywne powinowactwo dla każdego podtypu RAR (Douget i in., Quant. Struct. Act. Relat., 18, 107, 1999).

ATRA nie wiąże się z RXR, dla których naturalnym ligandem jest kwas 9-cis-retinowy. Opisano również szereg syntetycznych retinoidowych agonistów RXR i RAR α, β i γ (patrz np. Billoni i in., opis patentowy nr US 5962508; Belloni i in., publikacja WO 01/30326 z 3 maja 2001; Klaus i in., opis patentowy nr US 5986131; oraz Bernardon i in., publikacja WO 92/06948 z 30 kwietnia 1992).

W tkankach innych niż tkanki płucne, retinoidy mają zazwyczaj działanie przeciwzapalne, mogą zmienić progresję różnicowania komórek nabłonka i mogą hamować wytwarzanie macierzy komórek zrębowych. Te biologiczne skutki retinoidów doprowadziły do opracowania wielu środków o działaniu miejscowym, przeznaczonych do leczenia zaburzeń dermatologicznych, takich jak łuszczyca, trądzik i przerostowe blizny skórne. Retinoidy stosowano także do leczenia uszkodzeń skóry spowodowanych światłem i wiekiem, leczenia ran spowodowanych np. zabiegami chirurgicznymi i oparzeniami (Mustoe i in., Science 237, 1333, 1987; Sprugel i in. J. Pathol., 129, 601, 1987; Boyd, Am. J. Med., 86, 568, 1989) oraz stosowano je jako przeciwzapalne środki do leczenia zapalenia stawów. Inne zastosowania medyczne obejmują zwalczanie ostrej białaczki promielocytowej, gruczolakoraka i raka płaskonabłonkowego oraz zwłóknienia wątroby. Retinoidy stosowano szeroko również w leczeniu przednowotworowych zmian chorobowych nabłonka i guzów złośliwych (raka) pochodzenia nabłonkowego (Bollag i in., opis patentowy US 5248071; Sporn i in., Fed. Proc. 1976, 1332; Hong i in., „Retinoids and Human Cancer w The Retinoids: Biology, Chemistry and Medicine, M. B. Sporn, A. B. Roberts i D. S. Goodman (red.). Raven Press, New York, 1994, 5 597-630). Jednakże wielu znanym retinoidom brak selektywności i w konsekwencji tego wywierają one szkodliwe działania pleotropowe, które mogą spowodować śmierć pacjenta, jeśli retinoidy stosowane są w terapeutycznie skutecznych ilościach. Tak więc, terapeutyczne stosowanie retinoidów w innych chorobach niż rak było ograniczone, ze względu na toksyczne działania uboczne. Ogólny przegląd retinoidów można znaleźć w publikacji Goodman & Gilman's „The Pharmacological Basis of Therapeutics, rozdziały 63 - 64, 9. wydanie, 1996, McGraw-Hill.

Przewlekła obturacyjna choroba płuc („POCHP) dotyczy dużej grupy chorób płuc utrudniających normalne oddychanie. Około 11% ludności Stanów Zjednoczonych Ameryki cierpi na POCHP, a dostę pne dane sugerują , ż e liczba przypadków POCHP wzrasta. Obecnie POCHP jest czwartą w kolejnoś ci przyczyną ś miertelnoś ci w Stanach Zjednoczonych Ameryki.

POCHP jest chorobą, w której płuca stają się niedrożne wskutek występowania co najmniej jednej choroby z grupy obejmującej astmę, rozedmę płuc i przewlekłe zapalenie oskrzeli. Wprowadzono określenie POCHP, ponieważ stany te często występują jednocześnie i w poszczególnych przypadkach może być trudne stwierdzenie, która z chorób jest odpowiedzialna za niedrożność płuc (Merck Manual 1987). Klinicznie, POCHP jest diagnozowane na podstawie zmniejszonej ilości wydychanego z płuc powietrza utrzymującej się przez kilka miesięcy, a w przypadku przewlekłego zapalenia oskrzeli utrzymującej się przez dwa lub więcej kolejnych lat. Najpoważniejsze objawy POCHP typowo obejmują symptomy charakteryzujące rozedmę płuc.

PL 209 697 B1

Rozedma płuc jest chorobą, w której struktury wymiany gazowej (np. pęcherzyki) w płucach są zniszczone, co powoduje niedostateczne natlenianie, mogące prowadzić do kalectwa i śmierci. Anatomicznie, rozedma płuc jest określona trwałym poszerzeniem przestrzeni powietrznych leżących dystalnie w stosunku do oskrzelików końcowych (np. kanalików oddechowych), co charakteryzuje się zmniejszoną elastycznością płuc, zmniejszoną powierzchnią pęcherzyków i wymianą gazową oraz zniszczeniem pęcherzyków, czego rezultatem jest zmniejszone oddychanie. Tak więc charakterystycznymi nieprawidłowościami fizjologicznymi są zmniejszona wymiana gazowa i zmniejszony przepływ wydychanego gazu.

Palenie papierosów jest najpospolitszą przyczyną rozedmy płuc, chociaż inne toksyny środowiskowe mogą także przyczyniać się do zniszczenia pęcherzyków. Szkodliwe związki obecne w tych szkodliwych środkach mogą aktywować procesy destrukcyjne, obejmujące np. uwalnianie nadmiernej ilości proteaz przewyższającej możliwości normalnych mechanizmów ochronnych, takich jak obecność w płucach inhibitorów proteaz. Brak równowagi pomiędzy proteazami i inhibitorami proteaz w płucach może prowadzić do zniszczenia macierzy elastynowej, utraty odrzutu sprężystego, uszkodzenia tkanki i ciągłego pogarszania funkcjonowania płuc. Szybkość uszkadzania płuc może być spowolniona przez zmniejszenie ilości toksyn w płucach (tj. przez rezygnację z palenia). Jednakże uszkodzone struktury pęcherzykowe nie są naprawiane i nie odzyskuje się właściwego funkcjonowania płuc. Opisano co najmniej cztery różne typy rozedmy płuc, w zależności od ich umiejscowienia we wtórnym płaciku: rozedma zrazikowa, rozedma centralnej części płacika płuca, rozedma płacików dystalnych i rozedma płuc związana z bliznowaceniem.

Głównym objawem rozedmy płuc jest przewlekła duszność. Innymi ważnymi objawami są, lecz nie wyłącznie, przewlekły kaszel, zabarwienie skóry spowodowane brakiem tlenu, zadyszka przy minimalnej aktywności fizycznej i świszczący oddech. Dodatkowymi objawami związanymi z rozedmą płuc mogą być, lecz nie wyłącznie, nieprawidłowe widzenie, zawroty głowy, chwilowe ustawanie oddychania, lęk, opuchlizna, zmęczenie, bezsenność i utrata pamięci. Rozedma płuc jest zazwyczaj diagnozowana przez badanie fizyczne, pokazujące zmniejszone i nieprawidłowe odgłosy oddychania, świszczący oddech i przedłużone wydychanie. Do potwierdzenia diagnozy rozedmy płuc mogą być stosowane testy funkcjonowania płuc, zmniejszone poziomy tlenu we krwi i rentgen klatki piersiowej.

Nie ma obecnie skutecznych metod odwrócenia klinicznych objawów rozedmy płuc. W pewnych przypadkach leki, takie jak środki rozszerzające oskrzela, β-agoniści, teofilina, środki przeciwcholinergiczne, diuretyki i kortykosteroidy, dostarczane do płuc za pomocą inhalatora lub rozpylacza, mogą polepszyć oddychanie osłabione rozedmą płuc. Leczenie tlenem jest często stosowane w sytuacjach, w których funkcjonowanie płuc jest tak poważnie osłabione, że wystarczająca ilość tlenu nie może być zaabsorbowana z powietrza. Zabieg chirurgiczny zmniejszający płuca może być stosowany w leczeniu pacjentów z ciężką rozedmą płuc. W tym przypadku usuwa się uszkodzone części płuc, co umożliwia prawidłowym częściom płuc rozszerzać się pełniej i korzystać z większego napowietrzenia. Wreszcie, inną chirurgiczną alternatywą jest transplantacja płuc dostępna pacjentom cierpiącym na rozedmę płuc, mogąca polepszyć jakość życia, ale nie zwiększająca znacząco oczekiwanej długości życia.

Pęcherzyki tworzą się podczas rozwoju przez podział woreczków stanowiących elementy wymiany gazowej niedojrzałych płuc. Dokładny mechanizm rządzący u naczelnych tworzeniem przegród i ich rozmieszczeniem jest obecnie nieznany. Retinoidy takie jak ATRA, który jest wielofunkcyjnym modulatorem komórkowego zachowania, który może zmieniać zarówno metabolizm substancji międzykomórkowej, jak i prawidłowe różnicowanie się nabłonka, mają decydującą rolę regulacyjną u ssaków, takich jak szczury. Przykładowo ATRA moduluje kluczowe aspekty różnicowania płuc, przez wiązanie się ze specyficznymi receptorami kwasu retinowego, które są eksprymowane selektywnie czasowo i przestrzennie. Skoordynowaną aktywację różnych podtypów receptorów kwasu retinowego, związano z rozgałęzianiem płuc, tworzeniem się pęcherzyków i przegród oraz aktywacją genu tropoelastyny u noworodków szczurów.

Podczas powstawania przegród międzypęcherzykowych zwiększa się ilość granulek gromadzących kwas retinowy w fibroblastowej mezenchymie otaczającej ścianki pęcherzyków (Liu i in., Am. J. Physiol. 1993, 265, L430; McGowan i in., Am. J. Physiol., 1995, 269, L463) a ekspresja receptorów kwasu retinowego w płucach osiąga wartość szczytową (Ong i in., Proc. Natl. Acad. of Sci., 1976, 73, 3976; Grummer i in., Pediatr. Pulm. 1994, 17, 234). Odkładanie się nowej elastynowej macierzy i powstawanie przegród następuje równolegle z wyczerpywaniem się tych granulek gromadzących kwas retinowy. Wykazano, że pourodzeniowe podawanie kwasu retinowego zwiększa liczbę pęcherzyków u szczurów, co podtrzymuje koncepcję, że ATRA i inne retinoidy mogą pobudzać tworzenie się pęche4

PL 209 697 B1 rzyków (Massaro i in., Am. J. Physiol., 270, L305, 1996). Potraktowanie nowonarodzonych szczurów deksametazonem, glukokortykosteroidem, zapobiega powstawaniu przegród i zmniejsza ekspresję pewnych podtypów receptorów kwasu retinowego. Wykazano, że uzupełniające ilości ATRA zapobiegają hamowaniu przez deksametazon tworzenia się pęcherzyków. Ponadto ATRA zapobiega zmniejszaniu przez deksametazon ekspresji receptorów kwasu retinowego i dalszemu powstawaniu przegród międzypęcherzykowych w rozwijających się płucach szczura.

Doniesiono, że ATRA pobudza tworzenie się nowych pęcherzyków i przywracanie odrzutu sprężystego płuc do wartości w przybliżeniu prawidłowych w zwierzęcych modelach rozedmy płuc (Massaro i in., Nature Med., 1997, 3, 675; „Strategies to Augment Alveolization, National Heart, Lung, and Blood Institute, RFA: HL-98-011, 1998; Massaro i in., opis patentowy US 5998486). Jednakże mechanizm działania ATRA w tych badaniach pozostaje nieokreślony, chociaż Massaro relacjonuje, że ATRA wytwarza nowe pęcherzyki. Ważniejsze jest, że stosowanie ATRA oznacza powstanie problemów związanych z jego toksycznością i działaniami niepożądanymi.

Tak więc bardzo pożądani są nowi agoniści retinoidowi użyteczni w leczeniu zaburzeń dermatologicznych, rozedmy płuc i raka, bez problemów związanych z toksycznością ATRA lub innych retinoidów.

Wynalazek dotyczy nowych agonistów retinoidowych i ich zastosowania jako substancji terapeutycznie czynnych do leczenia lub profilaktyki rozedmy płuc, raka i zaburzeń dermatologicznych, oraz środków farmaceutycznych nadających się do leczenia lub profilaktyki rozedmy płuc, raka i zaburzeń dermatologicznych.

Wynalazek dotyczy pochodnych mocznika o strukturalnym wzorze (I):

R¹ Η

oraz ich farmaceutycznie dopuszczalnych soli, gdzie:

R¹ oznacza C1-6-alkil, ewentualnie podstawiony -OR^a, gdzie R^a oznacza atom wodoru,

C1-6-alkoksy-C1-6-alkil, fenylo-C1-6-alkil, fluorowcofenylo-C1-6-alkil, C1-6-alkoksyfenylo-C1-6-alkil, fenyloC1-6-alkoksy-C1-6-alkil, tiofenylo-C1-6-alkil lub izoksazolilo-C1-6-alkil, przy czym tiofenyl i izoksazolil są ewentualnie podstawione C1-6-alkilem.

₁

Korzystne są pochodne według wynalazku, w których R¹ oznacza fenylo-C1-6-alkil.

₁

Korzystne są pochodne według wynalazku, w których R¹ oznacza tiofenylo-C1-6-alkil lub izoksazolilo-C1-6-alkil, przy czym tiofenyl i izoksazolil są ewentualnie podstawione C1-6-alkilem.

Korzystne są pochodne według wynalazku, w których R¹ oznacza C1-6-alkoksy-C1-6-alkil lub fenylo-C1-6-alkoksy-C1-6-alkil.

Szczególnie korzystna pochodna według wynalazku jest wybrana z grupy obejmującej:

kwas 4-[3-fenyloetylo-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy, kwas 4-[3-(2-metoksyetylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy, kwas 4-[3-(3-metoksypropylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy, kwas 4-[3-benzylo-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy, kwas 4-[3-(4-fluorobenzylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy, kwas 4-[3-(4-chlorobenzylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy, kwas 4-[3-(4-metoksybenzylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy, kwas 4-[3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)-3-tiofen-2-ylometyloureido]benzoesowy, kwas 4-[3-(2-etoksyetylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy,

PL 209 697 B1 kwas 4-[3-(4-benzyloksybutylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy, kwas 4-[3-(5-metyloizoksazol-3-ilometylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy i kwas 4-[3-(4-hydroksybutylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy.

Pochodne zdefiniowane powyżej oraz ich sole są przeznaczone do stosowania jako substancje terapeutycznie czynne.

Wynalazek dotyczy również środka farmaceutycznego zawierającego substancję czynną oraz terapeutycznie obojętny nośnik, który jako substancję czynną zawiera pochodną zdefiniowaną powyżej lub jej sól.

Wynalazek dotyczy ponadto zastosowania pochodnych zdefiniowanych powyżej oraz ich soli do wytwarzania leku do leczenia rozedmy płuc, raka lub zaburzeń dermatologicznych.

Stosowane w opisie określenie „związki według wynalazku oznacza związki o ogólnych wzorze (I), w tym lecz nie wyłącznie, konkretne związki o wzorach podanych w tym opisie. Związki według wynalazku są identyfikowane przez ich wzór chemiczny i/lub nazwę chemiczną. Jeśli związki są określane zarówno wzorem chemicznym, jak i nazwą chemiczną, lecz ich wzór chemiczny i nazwa chemiczna są ze sobą sprzeczne, to o tożsamości związku decyduje jego wzór chemiczny. Związki we dług wynalazku mogą zawierać jedno lub większą liczbę centrów chiralności i/lub wiązań podwójnych, a zatem mogą wystę pować jako stereoizomery, takie jak izomery wią zania podwójnego (tj. izomery geometryczne), enancjomery lub diastereoizomery. Zgodnie z wynalazkiem, chemiczne wzory przedstawione w opisie, a zatem związki według wynalazku obejmują wszystkie odpowiednie enancjomery i stereoizomery zwią zków, to jest postacie stereoizomerycznie czyste (np. geometrycznie czyste, enacjomerycznie czyste lub diastereoizomerycznie czyste) oraz mieszaniny enancjomerów i stereoizomerów. Mieszaniny enancjomerów i stereoizomerów można rozdzielić na ich składowe enancjomery, stosując metody rozdzielania lub metody syntezy chiralnej znane ze stanu techniki.

„Alkil oznacza liniową nasyconą jednowartościową grupę węglowodorową zawierającą 1-6 atomów węgla, albo rozgałęzioną nasyconą jednowartościową grupę węglowodorową zawierającą 3-6 atomów węgla, np. metyl, etyl, propyl, 2-propyl, n-butyl, izobutyl, t-butyl, pentyl itp.

„Alkoksyl oznacza grupę -OR, gdzie R oznacza grupę alkilową zdefiniowaną w opisie, np. metoksyl, etoksyl, propoksyl, butoksyl, cykloheksyloksyl itp.

„Alkoksyalkil oznacza grupę -R'-O-R, gdzie R' oznacza grupę alkilenową, a R oznacza grupę alkilową, zdefiniowaną w opisie, np. metoksymetyl, metoksyetyl, metoksypropyl, metoksybutyl, etoksymetyl, etoksyetyl, etoksypropyl, propyloksypropyl, metoksybutyl, etoksybutyl, propyloksybutyl, butyloksybutyl.

Określenie „fenyloaklil odnosi się do zdefiniowanej powyżej grupy alkilowej, w której jeden z atomów wodoru zastą piono grupą fenylową . Typowymi grupami fenyloalkilowymi są , ale nie wyłącznie, benzyl, 2-fenyloetan-1-yl, 2-fenyloeten-1-yl, itp.

„Fenyloalkoksyalkil oznacza grupę -alkilo-O-alkilofenyIową, gdzie alkil i alkilofenyl zdefiniowano w opisie.

Określenie „atom fluorowca oznacza atom fluoru, chloru, bromu lub jodu, korzystnie atom fluoru lub chloru.

„Fluorowcoalkil oznacza grupę alkilową podstawioną jednym lub większą liczbą takich samych lub różnych atomów fluorowca, np. -CH2Cl, -CF3, -CH2-CF3, -CH2CCl3 itp.

„Farmaceutycznie dopuszczalna zaróbka oznacza zaróbkę użyteczną przy wytwarzaniu środków farmaceutycznych, ogólnie bezpieczną, nietoksyczną i ani biologicznie, ani w żaden inny sposób nie będącą niepożądaną i dopuszczalną do stosowania w farmacji. Określenie „zaróbka dopuszczalna farmaceutycznie, jakie używane jest w opisie i zastrzeżeniach obejmuje zarówno jedną, jak i większą liczbę takich zaróbek.

„Farmaceutycznie dopuszczalna sól związku oznacza sól farmaceutycznie dopuszczalną, mającą pożądaną farmakologiczną aktywność związku macierzystego. Solami takimi są: (1) sole addycyjne z kwasami, utworzone z kwasami nieorganicznymi, takimi jak kwas chlorowodorowy, kwas bromowodorowy, kwas siarkowy, kwas azotowy, kwas fosforowy itp; albo sole utworzone z kwasami organicznymi, takie jak kwas octowy, kwas propionowy, kwas heksanowy, kwas cyklopentanopropionowy, kwas glikolowy, kwas pirogronowy, kwas mlekowy, kwas malonowy, kwas bursztynowy, kwas jabłkowy, kwas maleinowy, kwas fumarowy, kwas winowy, kwas cytrynowy, kwas benzoesowy, kwas

PL 209 697 B1

3-(4-hydroksybenzoilo)benzoesowy, kwas cynamonowy, kwas migdałowy, kwas metanosulfonowy, kwas etanosulfonowy, kwas 1,2-etanodisulfonowy, kwas 2-hydroksyetanosulfonowy, kwas benzenosulfonowy, kwas 4-chlorobenzenosulfonowy, kwas 2-naftalenosulfonowy, kwas 4-toluenosulfonowy, kwas kamforosulfonowy, kwas 4-metylobicyklo[2.2.2]okt-2-eno-1-karboksylowy, kwas glukoheptonowy, kwas 3-fenylopropionowy, kwas trimetylooctowy, kwas t-butylooctowy, kwas laurylosulfonowy, kwas glukonowy, kwas glutaminowy, kwas hydroksynaftoesowy, kwas salicylowy, kwas stearynowy, kwas mukonowy itp; albo (2) sole utworzone przez zastąpienie kwasowego protonu obecnego w zwią zku macierzystym jonem metalu, np. jonem metalu alkalicznego, jonem metalu ziem alkalicznych lub jonem glinu, albo drogą utworzenia wiązania koordynacyjnego z zasadą organiczną, taką jak etanoloamina, dietanoloamina, trietanoloamina, trometamina, N-metyloglukoamina itp.

Związki według wynalazku mogą występować w postaci proleku. Stosowane w opisie określenie „prolek odnosi się do dowolnego związku uwalniającego in vivo aktywny lek macierzysty o wzorze (I). Proleki związku o strukturalnym wzorze (I) wytwarza się przez modyfikację jednej lub większej liczby grup funkcyjnych w związku o strukturalnym wzorze (I) w taki sposób, że w wyniku modyfikacji może zostać odszczepiona in vivo, z uwolnieniem związku macierzystego. Proleki obejmują związki o strukturalnym wzorze (I), w których grupa hydroksylowa, aminowa lub sulfhydrylowa w związku o strukturalnym wzorze (I) związana jest z dowolną grupą, która może być odszczepiona in vivo, wytwarzając wolną grupę, odpowiednio hydroksylową, aminową lub sulfhydryIową. Przykładami proleków są, ale nie wyłącznie, estry (np. pochodne octanowe, mrówczanowe i benzoesanowe), karbaminiany (np. N,N-dimetyloaminokarbonyl) funkcyjnych grup hydroksylowych w związkach o strukturalnym wzorze (I).

Określenie „grupa zabezpieczająca odnosi się do ugrupowania atomów, które po przyłączeniu do grupy reaktywnej w cząsteczce maskuje, zmniejsza lub uniemożliwia jej reaktywności. Przykłady grup zabezpieczających można znaleźć w publikacjach T.W. Green i P.G. Futs, „Protective Groups in Organic i Chemistry, (Wiley, 2. wydanie, 1991) oraz Harrison i in., „Compendium of Synthetic Organic Methods, tomy 1-8 (John Wiley and Sons, 1971-1996). Reprezentatywnymi grupami zabezpieczającymi grupę aminową są, ale nie wyłącznie, formyl, acetyl, trifluoroacetyl, benzyl, benzyloksykarbonyl (CBZ), tert-butoksykarbonyl (Boc), trimetylsilil (TMS), 2-trimetylosililoetanosulfonyl (SES), trifenylometyl i podstawione trifenylometyle, alliloksykarbonyl, 9-fluorenylometyloksykarbonyl (FMOC), nitroweratryloksykarbonyl (NVOC) itp. Do przykładowych grup zabezpieczających grupę hydroksylową należą, ale nie wyłącznie, te grupy, w których hydroksyl jest w postaci zacylowanej albo w postaci zalkilowanej, takiej jak ugrupowanie eteru benzylowego i trifenylometylowego oraz eteru alkilowego, eteru tetrahydropiranylowego, eteru trialkilosililowego i eteru allilowego.

Stosowane w opisie określenie „ssak obejmuje człowieka. Określenia „człowiek i „pacjent używane są zamiennie.

„Leczenie lub „terapia rozedmy płuc, raka lub zaburzeń dermatologicznych obejmuje zapobieganie chorobie (tj. niedopuszczenie do rozwoju co najmniej jednego z klinicznych objawów choroby u ssaka narażonego na tę chorobę lub predysponowanego do tej choroby, lecz u którego nie ujawniły się jeszcze objawy tej choroby), hamowanie choroby (tj. zahamowanie lub zmniejszanie rozwoju choroby lub co najmniej jednego z jej klinicznych objawów) lub łagodzenie choroby (tj. spowodowanie by ta choroba lub co najmniej jeden z klinicznych objawów ustąpiły). Zapobieganie lub profilaktyka obejmuje podawanie leku przed wystąpieniem objawów choroby lub zaburzenia.

„Terapeutycznie skuteczna ilość oznacza ilość związku, która podawana leczonemu ssakowi jest wystarczająca do wyleczenia choroby. „Terapeutycznie skuteczna ilość zmienia się w zależności od rodzaju związku, choroby i jej ciężkości, oraz wieku, wagi, itp. leczonego ssaka.

Poniżej omówiono szczegółowo korzystne postacie wynalazku.

Wynalazek dotyczy nowych związków i zastosowania tych nowych związków jako substancji farmaceutycznie czynnych do skutecznego leczenia rozedmy płuc, raka i zaburzeń dermatologicznych. Wynalazek obejmuje leczenie rozedmy płuc i zaburzeń pokrewnych, raka i zaburzeń dermatologicznych, przy ograniczaniu lub unikaniu działań niepożądanych z naturalnymi i syntetycznymi retinoidami stosowanymi na poziomie terapeutycznym. Działaniami niepożądanymi związanymi z retinoidami na poziomie terapeutycznym są, ale nie wyłącznie, toksyczne efekty hiperwitaminozy A, takie jak ból głowy, gorączka, suchość skóry i błon, ból kości, mdłości i wymioty, zaburzenia psychiatryczne oraz zaburzenia żołądkowo-jelitowe.

PL 209 697 B1

Korzystnymi związkami według wynalazku są związki przedstawione w poniższej tabeli 1. T a b e l a 1

Związek	Struktura	T.t.	MS
5	? φΎΌγ.. 0	223-225°C
13	ζσϊ'Όγ. 0		(M--1):423
15	φ'ί'Ογ 0		(M++1):439
17	fi Ο		(M’-l ):455
19	Ρ prYOy. 0	143-146’C
21	p” ΡΡϊΥρ» 0	126-133°C

PL 209 697 B1 cd. tabeli 1

23	XX φϊ“ΌΎ~ ο	117-121°C
31	φΎΤΟγ». 0	167-170°C
33	ο—\ φ'ϊ’Φ», Ο	82-85°C
41	φίφθ Ο	158-162°C
57	Α φΥφ ο	188-193°C
71	φΥφ, ο	124-125°C

Związki według wynalazku można wytwarzać zgodnie z metodologią syntezy przedstawioną na schematach 1-3. Związki wyjściowe użyteczne przy wytwarzaniu związków według wynalazku i pośrednie związki wyjściowe są dostępne w handlu, albo można je wytworzyć dobrze znanymi sposobami syntezy lub sposobami przedstawionymi w opisie. Sposoby wytwarzania związków według wynaPL 209 697 B1 lazku inne od zilustrowanych na schematach 1-3 są oczywiste dla fachowców. Zgodnie z tym sposoby przedstawione na schematach mają charakter raczej ilustracyjny i nie obejmują wszystkich możliwych sposobów.

Jak przedstawiono na schemacie 1, aminę aromatyczną 101 trifluoroacyluje się (np. bezwodnikiem trifluorooctowym, zasadą) z wytworzeniem trifluoroamidu 103. Alkilowanie (np. zasadą, halogenkiem alkilu) drugorzędowego trifluoroamidu 103 prowadzi do wytworzenia trzeciorzędowego trifluoroamidu 105, który następnie odbezpiecza się (np. z użyciem wodnego roztworu wodorotlenku) z wytworzeniem monoalkiloaminy 107. W wyniku podziałania fosgenem lub odpowiednikiem fosgenu na związek 107 otrzymuje się chloromrówczan 109, który można przeprowadzić w mocznik o wzorze (II) przez dodanie odpowiedniej aminy aromatycznej Y-A-NH2. Typowo Y oznacza CO2R⁶, gdzie R⁶ oznacza grupę alkilową. Związki te można zhydrolizować do kwasu.

Schemat 2

(Π)

PL 209 697 B1

Jak przedstawiono na schemacie 2, aminę aromatyczną 101 można acylować z wytworzeniem amidu 111 różnorodnymi sposobami znanymi fachowcom. Redukcja (np. wodorkiem litowo-glinowym) prowadzi do pierwszorzędowej aminy 107, którą można przeprowadzić w chloromrówczan 109 i mocznik o wzorze (II), jak opisano to powyżej.

Schemat 3

Alternatywnie, jak przedstawiono na schemacie 3, pierwszorzędową aminę aromatyczną 101 można metalować (np. n-butylolitem) i bezpośrednio alkilować, np. halogenkiem alkilu z wytworzeniem drugorzędowej aminy 107, którą można przeprowadzić w mocznik o wzorze (II), jak opisano powyżej. Inne sposoby wytwarzania drugorzędowych amin z amin pierwszorzędowych są znane fachowcom i mogą być stosowane do wytwarzania związków według wynalazku.

Ujawnione w opisie związki według wynalazku są użyteczne do wspomagania naprawy uszkodzonych pęcherzyków i tworzenia przegród międzypęcherzykowych. Tak więc związki według wynalazku mogą być stosowane do leczenia chorób płucnych, takich jak rozedma płuc. Ujawnione w opisie sposoby leczenia z wykorzystaniem związków według wynalazku mogą być również stosowane do leczenia raka i zaburzeń dermatologicznych.

Selektywność związku według wynalazku jako agonisty receptorów kwasu retinowego można określić na podstawie testu wiązania ligandu, znanego fachowcom (Apfel i in., Proc. Natl. Acad. Sci., 1992, 89, 7129; Teng i in., J. Med. Chem., 1997, 40, 2445; Bryce i in., opis patentowy US 5807900). Leczenie agonistami RAR, w szczególności agonistami RAR γ może pobudzać naprawianie macierzy pęcherzyków i powstawanie przegród, co jest ważne przy leczeniu rozedmy płuc. Związki według wynalazku są korzystnie γ selektywnymi agonistami, wiążącymi się z receptorami γ z powinowactwem około 5 - 5000 nM. Należy zauważyć, że agoniści RAR nieselektywni w stosunku do receptorów γ mogą być skuteczni w leczeniu rozedmy płuc.

Transaktywacja, która jest zdolnością retinoidów do aktywacji transkrypcji genów, w przypadku transkrypcji genu inicjowanej przez wiązanie ligandu do konkretnego testowanego receptora kwasu retinowego może być określona metodą znaną ze stanu techniki (Apfel i in., Proc. Natl. Acad. Sci., 1992, 89, 7129; Bernard i in., Biochem. And Biophys. Res. Comm., 1992, 186, 977). Typowo wartości transaktywacji dla związków według wynalazku mieszczą się w zakresie około 5 - 1000 nM.

Użyteczność związków według wynalazku do leczenia zaburzeń dermatologicznych powodowanych przez światło lub wiek oraz do wspomagania leczenia ran może być określona znanymi metodami (Mustoe i in.. Science 237, 1333, 1987; Sprugel i in., J. Pathol., 129, 601, 1987). Metody opisane w literaturze mogą być wykorzystywane do określenia użyteczności związków według wynalazku w leczeniu zaburzeń dermatologicznych, takich jak trądzik czy łuszczyca (Boyd, Am. J. Med., 86, 568, 1989 i podane tam odnośniki; Doran i in., Methods in Enzymology, 190, 34, 1990). Wreszcie, zdolność związków według wynalazku do leczenia raka może być również metodami znanymi ze stanu techniki (Sporn i in., Fed. Proc. 1976, 1332; Hong i in., „Retinoids and Human Cancer w The Retinoids: Biology, Chemistry and Medicine, M. B. Sporn, A. B. Roberts i D. S. Goodman (redaktorzy) Raven Press, New York, 1994, 597-630).

W przypadku stosowania do leczenia lub profilaktyki rozedmy płuc i chorób pokrewnych, raka lub zaburzeń dermatologicznych związki według wynalazku mogą być podawane lub stosowane pojedynczo, w połączeniu z innymi środkami. Związki według wynalazku mogą być również podawane lub

PL 209 697 B1 stosowane pojedynczo lub w połączeniu z innymi środkami farmaceutycznie czynnymi, włącznie z innymi zwią zkami według wynalazku. Związek według wynalazku można podawać lub stosować pojedynczo albo jako środek farmaceutyczny. Rodzaj konkretnego preparatu farmaceutycznego zależy od pożądanego trybu podawania i jest to oczywiste dla fachowca. Znane są liczne środki do podawania miejscowego lub ogólnoustrojowego agonistów retinoidowych. Każdy z tych środków może być formułowany ze związkiem według wynalazku.

Środki farmaceutyczne zawierające związek według wynalazku można wytwarzać zwykłymi sposobami mieszania, rozpuszczania, granulowania, formowania drażetek, lewigacji, emulgowania, kapsułkowania, osadzania lub liofilizacji. Środki farmaceutyczne można formułować zwykłym sposobem, z użyciem jednego lub większej liczby fizjologiczne dopuszczalnych nośników, rozcieńczalników, zaróbek lub substancji pomocniczych, ułatwiających przetwarzanie związków według wynalazku w preparaty, które mogą być stosowane w farmacji. Wł a ś ciwy rodzaj preparatu zależ y od wybranej drogi podawania.

Do podawania miejscowego związek według wynalazku można formułować w postaci roztworów, żeli, maści, kremów, zawiesin itp., dobrze znanych fachowcom.

Preparaty ogólnoustrojowe obejmują preparaty do podawania drogą iniekcji, np. podskórnej, dożylnej, domięśniowej, dooponowej lub śródotrzewnowej, jak również preparaty do podawania przezskórnego, przezśluzówkowego, doustnego lub dopłucnego. Ogólnoustrojowe preparaty mogą być wytwarzane w połączeniu z dodatkowym środkiem czynnym, polepszającym klirens śluzowo-rzęskowy śluzu w drogach oddechowych lub zmniejszającym lepkość śluzu. Tymi środkami czynnymi są, ale nie wyłącznie, substancje blokujące kanały sodowe, antybiotyki, N-acetylocysteina, homocysteina i fosfolipidy.

Do wstrzykiwań związek według wynalazku może być sformułowany w roztworze wodnym, korzystnie w fizjologicznie zgodnych buforach, takich jak roztwór Hanksa, roztwór Ringera lub buforowana sól fizjologiczna. Roztwór może zawierać środki wspomagające tworzenie preparatów, takie jak środki suspendujące, stabilizatory i/lub środki dyspergujące.

Alternatywnie, związki według wynalazku mogą mieć postać proszku, który przed użyciem łączy się z odpowiednią zaróbką, np. wyjałowioną wodą, nie zawierającą pirogenów..

Do podawania przezśluzówkowego, w preparatach stosuje się środki penetrujące właściwe dla przenikanej bariery. Takie środki penetrujące są ogólnie znane w dziedzinie.

Do podawania doustnego, związek według wynalazku można łatwo sformułować, przez połączenie ze znanymi farmaceutycznie dopuszczalnymi nośnikami. Takie nośniki umożliwiają formułowanie związków według wynalazku w tabletki, pigułki, drażetki, kapsułki, płyny, żele, syropy, zawiesiny, suspencje itp., przeznaczone do doustnego przyjmowania przez leczonych pacjentów. Do stałych preparatów doustnych, takich np. jak proszki, kapsułki i tabletki, odpowiednimi zaróbkami są wypełniacze, takie jak cukry, np. laktoza, sacharoza, mannit i sorbit; preparaty celulozowe, takie jak skrobia kukurydziana, skrobia pszeniczna, skrobia ryżowa, skrobia ziemniaczana, żelatyna, guma tragakantowa, metyloceluloza, hydroksypropylometyloceluloza, sól sodowa karboksymetylocelulozy i/lub poliwinylopirolidon (PVP); środki granulujące i substancje wiążące. W razie potrzeby mogą być dodane środki rozsadzające, takie jak sieciowany poliwinylopirolidon, agar lub kwas alginowy lub jego sól, taka jak alginian sodu. W razie potrzeby stałe postacie dawkowane mogą być powlekane cukrem lub powłoczką jelitową, znanymi metodami. Znane są sposoby formułowania agonistów retinoidowych przeznaczonych do podawania doustnego (np. preparat Accutane®, Physicians' Desk Reference, 54, wydanie, str. 2610, 2000).

Do ciekłych preparatów doustnych, takich np, jak zawiesiny, eliksiry i roztwory, odpowiednimi nośnikami, zaróbkami lub rozcieńczalnikami są woda, roztwór soli, glikole alkilenowe (np. glikol propylenowy), poliglikole alkilenowe (np. poliglikol etylenowy), oleje, alkohole, słabo kwaśne bufory o pH 4 - 6 (np. octanowy, cytrynianowy, askorbinianowy, w stężeniu około 5,0 mM - 50,0 mM), itp. Dodatkowo mogą być dodane środki smakowo-zapachowe, konserwanty, środki barwiące, sole kwasów żółciowych, acylokarnityny itp.

Do podawania podpoliczkowego, środek może mieć postać tabletek, pastylek do ssania, itp. formułowanych w zwykły sposób.

Związki według wynalazku mogą być również podawane bezpośrednio do płuc przez inhalację, w celu leczenia raka, rozedmy płuc lub zaburzeń dermatologicznych (patrz np. Tong i in., publikacja zgłoszenia PCT WO 97/39745; Clark i in., publikacja zgłoszenia PCT WO 99/47196). Przy podawaniu przez inhalację, związek według wynalazku może być dogodnie dostarczany do płuc za pomocą wielu

PL 209 697 B1 różnych urządzeń. Przykładowo, do dostarczania związków według wynalazku bezpośrednio do płuc może być stosowany inhalator ciśnieniowy z dozownikiem („MDI), wykorzystujący pojemniki zawierające odpowiedni nisko wrzący propelent, np. dichlorodifluorometan, trichlorofluorometan, dichlorotetrafluoroetan, ditlenek węgla lub inny odpowiedni gaz. Urządzenia MDI są dostępne u szeregu dostawców, takich jak 3M Corporation, Aventis, Boehringer Ingleheim. Forest Laboratories, Glaxo-Wellcome, Schering Plough i Vectura.

Alternatywnie, do podawania związku według wynalazku do płuc może być stosowane urządzenie w postaci inhalatora suchego proszku (DPI) (patrz np. Raleigh i in., Proc. Amer. Assoc. Cancer Research Annual Meeting, 1999, 40, 397). W urządzeniu DPI typowo stosuje się taki mechanizm jak gwałtowny podmuch gazu dla wytworzenia wewnątrz pojemnika chmury suchego proszku, który może być następnie wdychany przez pacjenta. Urządzenia DPI są również znane i mogą być zakupione od wielu dostawców, takich jak np. Fizons, Glaxo-Wellcome, Inhale Therapeutic Systems, ML Laboratories, Qdose i Vectura. Popularną odmianą tego urządzenia jest układ dawkowania wielokrotnego DPI („MDDPI), zezwalającego na dostarczanie więcej niż jednej terapeutycznej dawki. Urządzenia MDDPI są dostępne z firm, takich jak AstraZeneca, Glaxo-Wellcome, IVAX, Schering Plough, SkyePharma i Vectura. Przykładowo kapsułki i wkłady ż elatynowe przeznaczone do stosowania w inhalatorach lub insuflatorach mogą zawierać sproszkowaną mieszaninę związku według wynalazku i odpowiedniego dla tego układu sproszkowanego podłoża, takiego jak laktoza lub skrobia.

Innym typem urządzenia jakie może być stosowane do dostarczania związku według wynalazku do płuc jest urządzenie rozpylające ciecze, dostępne np. z firmy Aradigm Corporation. W układach do rozpylania cieczy wykorzystuje się dysze o niezwykle małych otworach, w celu wytworzenia aerozolu ciekłego preparatu leku, który może być następnie bezpośrednio wdychany do płuc.

W jednej z korzystnych postaci do dostarczania związku według wynalazku do płuc stosuje się urządzenie rozpylające (nebulizator). Takie urządzenie rozpylające wytwarza aerozole z ciekłych preparatów leków, z wykorzystaniem np. energii ultradźwięków, dostarczając łatwo wdychane drobne cząstki (patrz np. publikacja Verschoyle i in., British J. Cancer, 1999, 80, Suppl. 2,96). Przykłady rozpylaczy obejmują urządzenia dostarczane przez Sheffield/Systemic Pulmonary Delivery Ltd. (patrz Armer i in., opis patentowy US 5954047; van der Linden i in., opis patentowy US 5950619; van der Linden i in., opis patentowy US 5970974), Aventis i Batelle Pulmonary Therapeutics.

W innej korzystnej postaci do dostarczania zwi ą zku według wynalazku do pł uc stosuje się elektrohydrodynamiczne („EHD) urządzenie do wytwarzania aerozoli. W urządzeniach EHD do wytwarzania aerozoli z ciekłych roztworów lub zawiesin leków (np. Noakes i in., opis patentowy US 4765539; Coffee, opis patentowy US 4962885; Coffee, publikacja zgłoszenia PCT WO 94/12285; Coffee, publikacja zgłoszenia PCT WO 94/14543; Coffee, publikacja zgłoszenia PCT WO 95/26234; Coffee, publikacja zgłoszenia PCT WO 95/26235; Coffee, publikacja zgłoszenia PCT WO 95/32807). Przy dostarczaniu do płuc związku według wynalazku za pomocą urządzenia EHD, ważnym parametrem wymagającym optymalizacji mogą być elektrochemiczne właściwości preparatu tego związku, przy czym taka optymalizacja jest dokonywana rutynowo przez fachowców. Urządzenia EHD do wytwarzania aerozoli mogą wydajniej dostarczać leki do płuc niż istniejące technologie dostarczania leków do płuc. Inne sposoby dopłucnego dostarczania związku według wynalazku są znane fachowcom.

Ciekłe preparaty leku nadające się do stosowania w urządzeniach rozpylających (nebulizatorach), urządzeniach rozpylających ciecze i urządzeniach EHD do wytwarzania aerozoli zwykle zawierają związek według wynalazku z farmaceutycznie dopuszczalnym nośnikiem. Farmaceutycznie dopuszczalnym nośnikiem jest korzystnie ciecz, taka jak alkohol, woda, poliglikol etylenowy lub perfluorowęglowodór. Ewentualnie może być dodany inny materiał, w celu zmiany aerozolowych właściwości roztworu lub zawiesiny związków według wynalazku. Materiałem tym korzystnie jest ciecz, taka jak alkohol, glikol, poliglikol lub kwas tłuszczowy. Inne sposoby formułowania ciekłych roztworów lub zawiesin leków, nadające się do stosowania w urządzeniach wytwarzających aerozole są znane fachowcom (patrz np. Biesalski, opis patentowy US 5112598; Biesalski, opis patentowy US 5556611).

Związek według wynalazku może być również formułowany w środki doodbytnicze lub dopochwowe, takie jak czopki lub wlewy retencyjne, np. zawierające zwykłe podłoża dla czopków, takie jak masło kakaowe lub inne glicerydy.

Oprócz preparatów opisanych uprzednio, związek według wynalazku może być sformułowany jako preparat o przedłużonym uwalnianiu. Takie preparaty o długim działaniu mogą być podawane przez implantację (np. podskórną lub domięśniową) lub wstrzykiwanie domięśniowe. Przykładowo,

PL 209 697 B1 związek według wynalazku może być formułowany z odpowiednimi materiałami polimerowymi lub hydrofobowymi (np. jako emulsja w dopuszczalnym oleju) lub z żywicami jonowymiennymi lub jako trudno rozpuszczalne pochodne, np. trudno rozpuszczalne sole.

Alternatywnie można stosować inne farmaceutyczne układy dostarczania leków. Liposomy i emulsje są dobrze znanymi przyk ł adami noś ników, jakie mogą być wykorzystywane do dostarczania związków według wynalazku. Mogą być również stosowane pewne rozpuszczalniki organiczne, takie jak dimetylosulfotlenek, chociaż zwykle kosztem większej toksyczności. Związki według wynalazku mogą być również dostarczane w układach o kontrolowanym uwalnianiu. W jednej z postaci może być stosowana pompka (Sefton, CRC Crit. Ref. Biomed. Eng., 1987, 14, 201; Buchwaldet i in., Surgery, 1980, 88, 507; Saudek i in., N. Engl. J. Med., 1989, 321, 574). W innej postaci mogą być stosowane materiały polimerowe (patrz Medical Applications of Controlled Release, Langer i Wise (redakcja), CRC Pres., Boca Raton, Florida (1974); Controlled Drug Bioavailability, Drug Product Design and Performance, Smolen i Ball (red.), Wiley, New York (1984); Ranger I Peppas, J. Macromol. Sci. Rev. Macromol. Chem., 1983, 23, 61; patrz także Levy i in., Science 1985, 228, 190; During i in., Ann. Neurol., 1989, 25, 351; Howard i in., 1989, J. Neurosurg. 71, 105). W jeszcze innej postaci, układ o kontrolowanym uwalnianiu może być umieszczony w pobliżu celu działania związku według wynalazku, np. płuc, wymagając w ten sposób jedynie ułamkowej dawki ogólnoustrojowej (patrz np. Goodson, w Medical Applications of Controlled Release, jak wy ż ej, tom 2, strona 115 (1984)). Mogą być stosowane także inne układy o kontrolowanym uwalnianiu (patrz np. Langer, Science, 1990, 249, 1527).

Jeśli związek według wynalazku ma właściwości kwasowe, to może być włączony do każdego z powyż ej opisanych preparatów w postaci wolnego kwasu, farmaceutycznie dopuszczalnej soli, proleku, solwatu lub hydratu. Farmaceutycznie dopuszczalne sole zasadniczo zachowują aktywność wolnego kwasu i mogą być wytworzone przez jego reakcję z zasadami. Farmaceutycznie dopuszczalnymi solami są dowolne znane odpowiednie sole kwasów retinowych, o których wiadomo ze stanu techniki, że podawane są ssakom. Farmaceutyczne sole są bardziej rozpuszczalne w wodnych i innych protonowych rozpuszczalnikach, niż odpowiadające im wolne kwasy. Podobnie związek według wynalazku może być włączony do każdego z powyżej opisanych preparatów jako solwat, prolek lub hydrat. Korzystnymi prolekami są podatne na hydrolizę pochodne estrowe, takie jak estry aromatyczne, estry benzylowe i niższe estry alkilowe, takie jak etylowy, cyklopentylowy, itp. Inne proleki są znane fachowcom w dziedzinie farmacji.

Związek według wynalazku lub zawierający go środek ogólnie biorąc stosowany jest w ilości skutecznej dla osiągnięcia zamierzonego celu. Oczywiście należy rozumieć, że stosowana ilość zależy od drogi podawania.

W przypadku leczenia lub profilaktyki rozedmy pł uc, raka lub zaburzeń dermatologicznych, związki według wynalazku lub zawierające je środki podaje się lub stosuje w terapeutycznie skutecznych ilościach. Terapeutycznie skuteczne ilości związków według wynalazku przy podawaniu ogólnoustrojowym ujawniono w dalszej części opisu.

Profil farmakokinetyczny związków według wynalazku jest przewidywalny i może być opisany teorią liniowej farmakokinetyki. Istotne jest, że farmakokinetyka związków według wynalazku u człowieka może być łatwo określona przez fachowca. Fachowiec może oznaczyć typowe parametry farmakokinetyczne po pojedynczej doustnej dawce związku według wynalazku, stosując znane procedury (patrz np. Khoo i in., J. Clin. Pharm, 1982, 22, 395; Colburn i in., J. Clin. Pharm, 1983, 23, 534; Colburn i in., Eur. J. Clin. Pharm., 1983, 23, 689). Fachowiec może również zmierzyć wartości tych parametrów farmakokinetycznych po wielokrotnym podaniu dawki, postępując zgodnie z opisanymi procedurami, w celu stwierdzenia czy następuje w tych warunkach wzbudzenie lub nagromadzenie związku według wynalazku (Brazzel i in., Eur. J. Clin. Pharm., 1983, 24, 695; Lucek i in., Clin. Pharmacokinetics, 1985, 10, 38). Fachowcy w tej dziedzinie mogą oszacować właściwe poziomy ogólnoustrojowego dawkowania związków według wynalazku, konieczne do leczenia rozedmy płuc, raka lub zaburzeń dermatologicznych u ssaków (korzystnie ludzi), wykorzystując farmakokinetyczne parametry określone powyższymi procedurami, w połączeniu z danymi dotyczącymi dawkowania dla modelu zwierzęcego.

Dawkowane ilości i odstępy pomiędzy dawkami mogą być dostosowywane indywidualnie dla uzyskania poziomu związku według wynalazku w osoczu krwi, wystarczającego do podtrzymania efektu terapeutycznego. Zwykłe dawki podawane pacjentom przez wstrzykiwanie wynoszą około 0,1 μg - 10,0 mg, korzystnie około 1,0 μg - 1,0 mg, korzystniej około 10,0 - 300,0 μg, zwłaszcza około 50,0 - 200,0 μg.

PL 209 697 B1

Terapeutycznie skuteczne poziomy w surowicy krwi mogą być osiągnięte przez podawanie pojedynczej dawki dziennej lub przez wielokrotne dawki podawane każdego dnia.

Ilość podawanego związku według wynalazku zależy oczywiście między innymi od leczonego osobnika, jego masy ciała, ciężkości choroby, sposobu podawania związku i od osądu lekarza przepisującego lek. Przykładowo, dawki mogą być dostarczane w środku farmaceutycznym przez podawanie pojedyncze, podawanie wielokrotne lub podawanie z kontrolowanym uwalnianiem. Dawkowanie może być powtarzane z przerwami, może być to jedyny podawany lek lub może być podawany z innymi lekami i dawkowanie może być kontynuowane tak długo, jak jest to wymagane dla skutecznego leczenia rozedmy płuc.

Korzystnie, terapeutycznie skuteczna dawka opisanego związku według wynalazku zapewnia uzyskanie terapeutycznych korzyści bez powodowania znaczącej toksyczności. Toksyczność związków według wynalazku może być oznaczona z zastosowaniem znanych procedur farmaceutycznych i może być łatwo ustalona przez wyszkolonego fachowca. Stosunek pomiędzy dawką terapeutyczną i dawką toksyczną jest wskaźnikiem terapeutycznym. Związek według wynalazku korzystnie wykazuje szczególnie duże wskaźniki terapeutyczne przy leczeniu rozedmy płuc, raka lub zaburzeń dermatologicznych, w porównaniu do innych agonistów retinoidowych. Dawkowanie związku według wynalazku podane w opisie korzystnie mieści się w zakresie stężeń obejmujących skuteczne dawki o niewielkiej toksyczności lub w ogóle niewykazujące toksyczności. Dawkowanie może zmieniać się w tym zakresie, w zależności od stosowanej postaci dawkowania i drogi podawania. Dokładna postać preparatu, droga podawania i dawkowanie może być dobrane indywidualnie przez lekarza, z uwzględnieniem stanu pacjenta (patrz np. Fingl i in., 1975, w: The Pharmacological Basis of Therapeutics, rozdział 1, str. 1). Przykładowo, terapeutycznie skuteczna dawka związku według wynalazku może być podawana albo doustnie, albo bezpośrednio do płuc.

Wynalazek dokładniej przedstawiono w poniższych przykładach opisujących szczegółowo wytwarzanie związków i środki według wynalazku. Skrót t.t. oznacza temperaturę topnienia. Dla fachowców jest oczywiste, że można dokonać wielu modyfikacji dotyczących materiałów i sposobów.

P r z y k ł a d 1. Synteza 5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo-aminy (1)

Na roztwór 5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalenu (20,0 g, 106,2 mmola) w 85 ml bezwodnika octowego podziałano w temperaturze 0°C 12,2 ml kwasu octowego, a następnie 11,1 ml kwasu azotowego (70%), po czym mieszaninę ogrzano do temperatury pokojowej. Po 24 godzinach mieszaninę reakcyjną wlano do 300 ml mieszaniny lód-woda i wyekstrahowano trzema 150 ml porcjami eteru. Połączone ekstrakty organiczne przemyto czterema 100 ml porcjami 15% wodnego roztworu wodorotlenku sodu, dwiema 200 ml porcjami wody i jedną 200 ml porcją nasyconego wodnego roztworu chlorku sodu. Fazę organiczną wysuszono, przesączono i zatężono pod próżnią, w wyniku czego otrzymano 23,93 g (97%) 6-nitro-5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalenu (3), w postaci jasnożółtej substancji stałej.

Do roztworu 6-nitro-5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalenu (3) (23,93 g, 102,6 mmola) w 1 litrze etanolu dodano 1,4 g Pd/C (10%). Otrzymaną zawiesinę utrzymywano pod ciśnieniem 1 atmosfery H2 przez 15 godzin. Mieszaninę odsączono przez celit (2X) i zatężono pod próżnią. Pozostałość roztworzono w 200 ml eteru i wysuszono nad MgSO4. W wyniku przesączenia i zatężenia pod próżnią otrzymano jasnobrązową substancję stałą, którą oczyszczono metodą chromatografii rzutowej (SiO2, 5% - 20% octan etylu/heksany) i otrzymano 17,641 g (85%) 5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-yloaminy (1), w postaci jasnożółtej substancji stałej. T.t.: 68 - 69°C.

P r z y k ł a d 2. Synteza kwasu 4-[3-fenyloetylo-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowego (5)

PL 209 697 B1

Na roztwór 5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-yloaminy (1) (0,5 g, 2,46 mmola) w 20 ml dichlorometanu podziałano kolejno 0,51 ml trietyloaminy (1,5 równoważnika) i 0,33 ml chlorku fenyloacetylu (1 równoważnik), mieszano w temperaturze pokojowej przez dwie godziny i rozcieńczono dodatkowymi 20 ml dichlorometanu. Roztwór organiczny przemyto dwiema 50 ml porcjami wody i jedną 50 ml porcją nasyconego wodnego roztworu chlorku sodu. Fazę organiczną wysuszono nad MgSO4, przesączono i zatężono pod próżnią, w wyniku czego otrzymano 790 mg (100%) (5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)amidu kwasu fenylooctowego (7), w postaci jasnożółtej piany.

Na roztwór kwasu fenylooctowego (5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)amidu (7) (790 mg, 2,46 mmola) w 20 ml eteru dietylowego (eteru) podziałano 400 mg wodorku litowoglinowego (LAH) i ogrzewano w temperaturze wrzenia w warunkach powrotu skroplin przez 90 minut. Po ochłodzeniu kolby reakcyjnej do 0°C, przerwano przebieg reakcji przez dodanie kolejno 0,4 ml wody, 0,4 ml 15% wodnego roztworu wodorotlenku sodu i 1,2 ml wody. Mieszaninę mieszano w temperaturze pokojowej przez 30 minut i dodano MgSO4. Po przesączeniu, mieszaninę zatężono pod próżnią, w wyniku czego otrzymano jasnożółty olej. Produkt oczyszczono metodą chromatografii rzutowej (SiO2, 5% octan etylu/heksany) i otrzymano 619 mg (82%) fenyloetylo-(5,5,8,8-tetrametylo5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)aminy (9), w postaci jasnożółtego oleju.

Na roztwór fenyloetylo-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)aminy (9) (619 mg, 2,01 mmola) w 10 ml toluenu podziałano 1,5 ml 20% roztworu fosgenu w toluenie i mieszaninę mieszano w temperaturze pokojowej przez 12 godzin. Mieszaninę reakcyjną zatężono pod próżnią, pozostałość rozcieńczono 15 ml pirydyny i podziałano 665 mg p-aminobenzoesanu etylu (2 równoważniki). Mieszaninę ogrzewano w 40°C przez 15 godzin, następnie zatężono pod próżnią, w wyniku czego otrzymano pomarańczowy olej. Produkt oczyszczono metodą chromatografii rzutowej (SiO2, 15% octan etylu/heksany, suche wypełnienie kolumny) i otrzymano 441 mg (44%) 4-[3-fenylo-etylo-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesanu etylu (11), w postaci jasnożółtej piany.

Na roztwór 4-[3-fenyloetylo-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesanu etylu (11) (441 mg, 0,88 mmola) w 8 ml etanolu podziałano 992 mg wodorotlenku potasu w 5 ml wody, dodano 4 ml THF i mieszaninę reakcyjną ogrzewano w 45°C przez dwie godziny. Mieszaninę reakcyjną rozcieńczono 20 ml wody, nastawiono pH na wartość 2,0 stężonym HCl, a następnie wyekstrahowano trzema 25 ml porcjami octanu etylu. Połączone ekstrakty organiczne wysuszono nad MgSO4, przesączono i zatężono pod próżnią, w wyniku czego otrzymano jasnożółtą substancję stałą. Produkt oczyszczono przez roztarcie z mieszaniną pentanu i eteru oraz otrzymano 370 mg (89%) kwasu 4-[3-fenyloetylo-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowego (5), w postaci jasnożółtej substancji stałej. T.t.: 223,0-224,9°C.

P r z y k ł a d 3. Synteza kwasu 4-[3-(2-metoksyetylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowego (13)

Postępując zgodnie z procedurą opisaną w przykładzie 2, ale zastępując w pierwszym etapie chlorek fenyloacetylu chlorkiem metoksyacetylu, otrzymano kwas 4-[3-(2-metoksyetylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)-ureidobenzoesowy (13). MS(EI): (M^--1): 423.

P r z y k ł a d 4. Synteza kwasu 4-[3-(3-metoksypropylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido-benzoesowego (15)

Postępując zgodnie z procedurą opisaną w przykładzie 2, ale zastępując w pierwszym etapie chlorek fenyloacetylu chlorkiem 3-metoksypropanoilu, otrzymano kwas 4-[3-(3-metoksypropylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureidobenzoesowy (15). MS(El): (M⁺+1): 439.

P r z y k ł a d 5. Synteza kwasu 4-[3-benzylo-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureidobenzoesowego (17)

PL 209 697 B1

Postępując zgodnie z procedurą opisaną w przykładzie 2, ale zastępując w pierwszym etapie chlorek fenyloacetylu chlorkiem benzoilu, otrzymano kwas 4-[3-benzylo-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureidobenzoesowy (17). MS(EI): (M^--1): 455.

P r z y k ł a d 6. Synteza kwasu 4-[3-(4-fluorobenzylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowego (19)

Postępując zgodnie z procedurą opisaną w przykładzie 2, ale zastępując w pierwszym etapie chlorek fenyloacetylu chlorkiem 4-fluorobenzoilu, otrzymano kwas 4-[3-(4-fluorobenzylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy (19). T.t.: 143,1-145,9°C.

P r z y k ł a d 7. Synteza kwasu 4-[3-(4-chlorobenzylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowego (21)

Postępując zgodnie z procedurą opisaną w przykładzie 2, ale zastępując w pierwszym etapie chlorek fenyloacetylu chlorkiem 4-chlorobenzoilu, otrzymano kwas 4-[3-(4-chlorobenzylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy. T.t.: 126,0-133,1°C.

P r z y k ł a d 8. Synteza kwasu 4-[3-(4-metoksybenzylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowego (23)

Postępując zgodnie z procedurą opisaną w przykładzie 2, ale zastępując w pierwszym etapie chlorek fenyloacetylu chlorkiem 4-metoksybenzoilu, otrzymano kwas 4-[3-(4-metoksybenzylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy (23). T.t.: 116,8-120,8°C.

P r z y k ł a d 9. Synteza kwasu 4-[3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)-3-tiofen-2-ylometyloureido]benzoesowego (31).

Postępując zgodnie z procedurą opisaną w przykładzie 2, ale zastępując w pierwszym etapie chlorek fenyloacetylu chlorkiem tiofeno-2-karbonylu, otrzymano kwas 4-[3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)-3-tiofen-2-ylo-metyloureido]benzoesowy (31). T.t.: 167,1-170,1°C.

P r z y k ł a d 10. Synteza kwasu 4-[3-(2-etoksyetylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido] benzoesowego (33)

Na roztwór 5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-yloaminy (1) (0,5 g, 2,46 mmola) w 25 ml dichlorometanu ochłodzonego do 0°C podziałano kolejno kwasem etoksyoctowym (0,26 ml, 1,1 równoważnika), dimetyloaminopirydyną (30 mg, 0,1 równoważnika) i dicykloheksylokarbodiimidem (560 mg, 1,1 równoważnika). Mieszaninę reakcyjną mieszano w 0°C przez dwie godziny, następnie w temperaturze pokojowej przez dwie godziny, rozcieńczono 25 ml wody i wyekstrahowano trzema 25 ml porcjami octanu etylu. Połączone ekstrakty organiczne wysuszono nad MgSO4, przesączono i zatężono pod próżnią. Pozostałą substancję stałą/olej roztarto z eterem, substancję stałą usunięto, a substancje lotne usunięto pod próżnią i otrzymano 674 mg (95%) 2-etoksy-N-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)acetamidu (35), w postaci jasnożółtej substancji stałej, której użyto bez oczyszczania.

Na roztwór 2-etoksy-N-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)acetamidu (35) (674 mg, 2,33 mmola) w 20 ml eteru podziałano 400 mg wodorku litowo-glinowego i ogrzewano w temperaturze wrzenia w warunkach powrotu skroplin przez 3,5 godziny. Mieszaninę reakcyjną ochłodzono do 0°C, podziałano kolejno 0,4 ml wody, 0,4 ml 15% wodnego roztworu wodorotlenku sodu, 1,2 ml wody i mieszano w temperaturze pokojowej do wytworzenia się białego osadu. Dodano MgSO4, mieszaninę przesączono i zatężono pod próżnią, w wyniku czego otrzymano jasnobrązowy olej. Produkt oczyszczono metodą chromatografii rzutowej (SiO2, 10% octan etylu/heksany) i otrzymano 484 mg (75%) (2-etoksyetylo)-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)aminy (37), w postaci jasnożółtego oleju.

Na roztwór (2-etoksyetylo)-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)aminy (37) (484 mg, 1,76 mmola) w 5 ml toluenu podziałano 0,96 ml 20% roztworu fosgenu w toluenie, mieszano w temperaturze pokojowej przez 12 godzin i następnie zatężono pod próżnią. Pozostałość rozcieńczono 7,2 ml pirydyny i podziałano 530 mg p-aminobenzoesanu metylu (2 równoważniki), ogrzewano w 40°C przez 15 godzin, a następnie zatężono pod próżnią, w wyniku czego otrzymano pomarańczowy olej. Produkt oczyszczono metodą chromatografii rzutowej (SiO2, 15% octan etylu/heksany, suche wypełnienie kolumny) i otrzymano 520 mg (44%) 4-[3-(2-etoksyetylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesanu metylu (39), w postaci bezbarwnego oleju.

Do roztworu 4-[3-(2-etoksyetylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesanu metylu (39) (520 mg) rozpuszczonego w 20 ml THF i 5 ml metanolu dodano wodorotlenku litu (0,5 g) i mieszaninę reakcyjną mieszano w temperaturze pokojowej przez dwie godziny. Mieszaninę reakcyjną rozcieńczono 20 ml wody, pH doprowadzono do wartości 2 stężonym HCl

PL 209 697 B1 i wyekstrahowano trzema 25 ml porcjami octanu etylu. Połączone ekstrakty organiczne wysuszono nad MgSO4, przesączono i zatężono pod próżnią, w wyniku czego otrzymano 400 mg kwasu 4-[3-(2-etoksyetylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowego (33), w postaci bezbarwnego oleju, krystalizującego po dodaniu heksanów. T.t.: 82-85°C.

P r z y k ł a d 11. Synteza kwasu 4-[3-(4-benzyloksybutylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido] benzoesowego (41)

Postępując zgodnie z procedurą opisaną w przykładzie 10, ale zastępując w pierwszym etapie kwas etoksyoctowy kwasem benzyloksymasłowym, otrzymano kwas 4-[3-(4-benzyloksybutylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido] benzoesowy (41). T.t.: 158-162°C.

P r z y k ł a d 12. Synteza kwasu 4-[3-(5-metyloizoksazol-3-ilometylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowego (57)

Postępując zgodnie z procedurą opisaną poniżej w przypadku syntezy kwasu 6-[3-pentylo-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]nikotynowego, ale zastępując w pierwszym etapie jodopentan 3-chlorometylo-5-metyloizoksazolem oraz zastępując w trzecim etapie 6-amino-nikotynian metylu p-aminobenzoesanem metylu, otrzymano kwas 4-[3-(5-metyloizoksazolo-3-ylometylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy (57). T.t. 188,2193,0°C.

Synteza kwasu 6-[3-pentylo-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]nikotynowego (49)

Roztwór 5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-yloaminy (1) (1,0 g, 4,93 mmole) w 12 ml tetrahydrofuranu (THF) ochłodzono do -78°C i wkroplono 2,5M roztwór n-butylolitu (2,2 ml) i mieszaninę reakcyjną ogrzano do -20°C w czasie jednej godziny. W temperaturze -20°C wprowadzono jodopentan (1,28 ml) i mieszaninę mieszano w temperaturze pokojowej przez 3 godziny, wlano do 50 ml nasyconego wodnego roztworu wodorowęglanu sodu i wyekstrahowano ją trzema 50 ml porcjami eteru. Połączone ekstrakty organiczne wysuszono nad MgSO4, przesączono i zatężono pod próżnią, w wyniku czego otrzymano brązowy olej. Produkt oczyszczono metodą chromatografii rzutowej (SiO2, 5% octan etylu/heksany) i otrzymano 1,1 g (82%) pentylo-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)aminy (51), w postaci bezbarwnego oleju.

Na roztwór pentylo-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)aminy (51) (200 mg, 0,73 mmola) w 2 ml toluenu podziałano 0,4 ml 20% roztworu fosgenu w toluenie, mieszano w temperaturze pokojowej przez 12 godzin i zatężono pod próżnią, w wyniku czego otrzymano 0,24 g chlorku pentylo-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)karbamoilu (53), w postaci jasnożółtej substancji stałej.

Na roztwór chlorku pentylo-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)karbamoilu (53) (0,24 g, 0,73 mmola) w 3 ml pirydyny podziałano 0,22 g 6-aminonikotynianu metylu (Bionet) i mieszano w 40°C przez trzy dni. Lotne materiały usunięto pod próżnią, a pozostałość poddano chromatografii rzutowej (SiO2, 10% - 50% octan etylu/heksany) i otrzymano 37 mg 6-[3-pentylo-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]nikotynianu metylu (55).

PL 209 697 B1

Na roztwór 6-[3-pentylo-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]nikotynianu metylu (55) (37 mg) w 5 ml THF, 2 ml metanolu i 2 ml wody podziałano hydratem wodorotlenku litu (50 mg) i mieszano w temperaturze pokojowej przez dwie godziny. Mieszaninę reakcyjną rozcieńczono 5 ml wody, pH doprowadzono do wartości 2 stężonym HCl i wyekstrahowano ją trzema 10 ml porcjami octanu etylu. Połączone ekstrakty organiczne wysuszono nad MgSO4, przesączono i zatężono pod próżnią, w wyniku czego otrzymano jasnożółtą substancję stałą. Produkt oczyszczono metodą chromatografii rzutowej (SiO2, 10% metanol/dichlorometan), po czym roztarto go z heksanami i otrzymano 17 mg kwasu 6-[3-pentylo-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]nikotynowego (49), w postaci białej substancji stałej. T.t. 175-179,5°C.

P r z y k ł a d 13. Synteza kwasu 4-[3-(4-hydroksybutylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowego (71)

Roztwór kwasu 4-[3-{4-benzyloksybutylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowego (41) (0,51 g, 0,96 mmola) w 50 ml octanu etylu, zawierający 80 mg 10% palladu na węglu drzewnym, utrzymywano przez noc pod ciśnieniem 1 atmosfery wodoru. Mieszaninę przesączono przez celit i lotny materiał usunięto pod próżnią. Roztarcie z heksanami doprowadziło do otrzymania 380 mg (90%) kwasu 4-[3-(4-hydroksybutylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowego (71), w postaci białej substancji stałej. T.t.: 124-125°C.

P r z y k ł a d 14. Pomiar naprawy pęcherzyków w płucach szczura za pomocą związku według wynalazku

Wpływ związków według wynalazku na naprawianie pęcherzyków w modelu rozedmy płuc u szczurów wywołanej elastazą może być oszacowany (Massaro i in., Nature, 1997, tom 3, nr 6: 675; Massaro i in., opis patentowy US 5998486). Korzystnie zwierzęta dzieli się na grupy badane po około 8 sztuk. Zapalenie płuc i uszkodzenie pęcherzyków może być wywołane u samców szczurów gatunku Sprague Dawley przez jednorazowe wkroplenie około 2 U/gram masy ciała trzustkowej elastazy (świńskiej, Calbiochem).

Zwierzęta mogą być leczone związkiem według wynalazku przygotowanym w Miglyolu, w dogodnym zakresie dawkowania doustnego (korzystnie około 10,0 mg/kg - 0,0001 mg/kg), przy czym dawkę podaje się doustnie raz dziennie, zaczynając od 21 dnia po uszkodzeniu. Grupy kontrolne traktuje się elastazą i po 21 dniach zaróbką (roztwór Miglyolu) przez 14 dni. Zwierzęta uśmiercono 24 godziny po ostatniej dawce, przez wykrwawienie pod głęboką narkozą. W czasie wykrwawiania zbierano krew do analizy.

Płuca napełniano 10% zbuforowaną do odczynu obojętnego formaliną, przez wkraplanie dotchawiczne ze stałą szybkością (1 ml/gram masy ciała/minutę). Płuca wycinano i przed poddaniem obróbce zanurzano na 24 godziny w środku utrwalającym. Stosowano znane sposoby preparowania 5 μm parafinowych skrawków histologicznych. Skrawki zabarwiano hematoksyliną i eozyną. Pomiary pęcherzyków przeprowadzano w czterech rejonach płuca/szczura, metodą skomputeryzowanej analizy morfometrycznej. Średnia wartość dla grupy badanej może być wyznaczona przez zsumowanie średniej powierzchni szczura dla wszystkich ośmiu szczurów w grupach badanych, a stopień naprawy pęcherzyków uszkodzonych elastazą, wyrażony jako ułamek procentowy naprawy w stosunku do grupy potraktowanej elastazą + zaróbką może być obliczony z następującego wzoru:

% naprawy pęcherzyków:

{powierzchnia pęcherzyków [zaróbka] - powierzchnia pęcherzyków [związek] _{x 100} /powierzchnia pęcherzyków [zaróbka] - powierzchnia pęcherzków [bez bodźców]}

W pewnych przypadkach zmienność pomiędzy szczurami wewnątrz badanej grupy była zbyt duża, dla obliczenia statystycznie znaczącej średniej dla grupy.

Ilościowe oznaczenie triglicerydów w osoczu szczurów może być przeprowadzone za pomocą ustalonych procedur. Triglicerydy osocza mogą być przekształcone w dihydroksyaceton i nadtlenek

PL 209 697 B1 wodoru przez podziałanie na osocze kolejno lipazą i glicerokinazą, zgodnie ze wskazówkami podanymi przez producenta zestawu triglicerydy/GPO (Boehringer Mannheim nr 1488872). Nadtlenek wodoru może być oznaczony ilościowo metodą kolorymetryczną w analizatorze chemicznym Hitachi 911. Prawidłowy poziom triglicerydów u szczurów wynosi około 75 -175 mg/dl. Zawartość triglicerydów jest dogodną miarą toksyczności.

P r z y k ł a d 15. Preparat doustny związku według wynalazku W tabeli 2 podano składniki tabletkowej postaci dawkowanej związku według wynalazku.

T a b e l a 2

Składnik	Ilość w tabletce (mg)
Związek według wynalazku	0,1-10,0
Laktoza	125,0
Skrobia kukurydziana	50
Stearynian magnezu	0,5
Sól sodowa kroskarmelozy	25

Składnik czynny (tj. związek według wynalazku) zmieszano z laktozą z wytworzeniem jednorodnej mieszaniny. Pozostałe składniki dokładnie zmieszano z mieszaniną na bazie laktozy, a następnie sprasowano w pojedyncze nacięte tabletki.

P r z y k ł a d 16. Preparat doustny związku według wynalazku

Kapsułki związku według wynalazku nadające się do leczenia rozedmy płuc wytworzono stosując składniki zebrane w tabeli 3.

T a b e l a 3

Składnik	Ilość w kapsułce (mg)
Związek według wynalazku	0,1-5,0
Laktoza	148
Stearynian magnezu	2

Powyższe składniki dokładnie zmieszano i napełniono żelatynowe kapsułki w twardej otoczce. P r z y k ł a d 17. Preparat w postaci zawiesiny związku według wynalazku

T a b e l a 4

Składnik	Ilość
Związek według wynalazku	0,1 g-1,0 g
Kwas fumarowy	0,5 g
Chlorek sodu	2,0 g
Metyloparaben	0,15 g
Propyloparaben	0,05 g
Cukier granulowany	25,5 g
Sorbit (70% roztwór)	12,85 g
Veegum K (Vanderbilt Co.)	1,0 g
Środki smakowo-zapachowe	0,035 ml
Środki barwiące	0,5 mg
Woda destylowana	Tyle ile potrzeba do 100 ml

Powyższe składniki podane w tabeli 4 zmieszano ze sobą, z wytworzeniem zawiesiny przeznaczonej do podawania doustnego.

PL 209 697 B1

P r z y k ł a d 18. Preparat do iniekcji zawierający związek według wynalazku

T a b e l a 5

Składnik	Ilość
Związek według wynalazku	0,02 g-0,2 g
Roztwór buforowy oparty na octanie sodu, 0,4M	2,0 ml
HCl (1N) lub NaOH (1N)	Tyle ile potrzeba do odpowiedniego pH
Woda destylowana	Tyle ile potrzeba do 20 ml

Powyższe składniki podane w tabeli 5 zmieszano ze sobą, z wytworzeniem preparatu do iniekcji. P r z y k ł a d 19. Preparat do iniekcji zawierający związek według wynalazku

T a b e l a 6

Składnik	Ilość (mg/ml)
Związek według wynalazku	2,0-20
Kwas cytrynowy	0,2
Cytrynian sodu	2,6
Chlorek benzalkoniowy	0,2
Sorbit	35
Taurocholan lub glicholan sodu	10

Powyższe składniki zmieszano ze sobą z wytworzeniem preparatu do iniekcji. P r z y k ł a d 20. Preparat donosowy związku według wynalazku

T a b e l a 7

Składnik	Ilość
Związek według wynalazku	0,2 g
Roztwór buforowy oparty na octanie sodu, 0,4M	2,0 ml
HCl (1N) lub NaOH (1N)	Tyle ile potrzeba do odpowiedniego pH
Woda destylowana lub wyjałowiona	Tyle ile potrzeba do 20 ml

Powyższe składniki zmieszano ze sobą z wytworzeniem zawiesiny do podawania do nosa. P r z y k ł a d 21. Preparat do inhalacji zawierający kwas 13-cis-retinowy

T a b e l a 8

Składnik	Udział wagowy (%)
Związek według wynalazku (stabilizowany α-tokoferolem)	1,0
1,1,2-T richlorotrifluoroetan	26,1
40% wag. dichlorodifluorometanu i 60% wag.1,2-dichloro-1,1,2,2-tetrafluoroetanu	72,0

Związek według wynalazku starannie rozpuszczono w 1,1,2-trichloro-1,2,2-trifluoroetanie, bez odparowania nawet niewielkich ilości rozpuszczalnika, oraz powstały roztwór przesączono i przechowywano w szczelnym pojemniku. Stosując metody znane fachowcom ten roztwór i gaz wytłaczający wprowadzono do pojemników aerozolowych do dawkowania w ilościach procentowych podanych w tabeli 8. W celu dostarczania właściwych dawek związku według wynalazku można stosować zawór dozujący, przeznaczony do wypuszczania 100 μg - 300 μg na jedno dmuchnięcie rozpylonego płynu.

PL 209 697 B1

P r z y k ł a d 22. Preparat do inhalacji zawierający związek według wynalazku

T a b e l a 9

Składnik	Udział wagowy (%)
Związek według wynalazku (stabilizowany α-tokoferolem)	0,5
Środek emulgujący (tj. Cremophor RH 40)	22,0
Glikol 1,2-propylenowy	2,0
Woda i gaz nośnikowy	w uzupełnieniu do 100% wag.

Cremaphor RH 40 można nabyć w firmie BASF. Inne środki emulgujące lub środki zwiększające rozpuszczalność są znane fachowcom i mogą być dodawane do wodnego rozpuszczalnika zamiast Cremaphora RH 40. W celu wytworzenia roztworu zmieszano ze sobą związek według wynalazku, środek emulgujący, glikol 1,2-propylenowy i wodę. Powyższy ciekły preparat może być stosowany np. w ciśnieniowych aerozolach gazowych z odpowiednim nośnikiem gazowym (np. azotem lub ditlenkiem węgla).

P r z y k ł a d 23. Preparat EHD zawierający związek według wynalazku

T a b e l a 10

Składnik	Udział wagowy (%)
Związek według wynalazku (stabilizowany α-tokoferolem)	0,1
Środek emulgujący (tj. Cremophor RH 40)	10,0
Poliglikol etylenowy	3,0
Woda	86,9

W celu wytworzenia roztworu zmieszano ze sobą związek według wynalazku, środek emulgujący, poliglikol etylenowy i wodę. Powyższy ciekły preparat można stosować w typowych, znanych urządzeniach EHD.

P r z y k ł a d 24. Powinowactwo wiązania do receptorów retinoidowych i ich transaktywacja

Powinowactwo wiązania RAR związków według wynalazku oznaczano w teście wiązania ligandów opisanym w publikacji C. Apfel i in., Proc. Nat. Sci. Acad. (USA), 89: 7129-7133 (1992). W teście tym związki wykazywały aktywność.

Transaktywacja każdego z testowanych receptorów kwasu retinowego (α, β i γ) może być określona za pomocą znanych metod opisanych w literaturze (Apfel i in., Proc. Natl. Acad. Sci., 1992, 89, 7129; Bernardet i in., Biochem, And Biophys. Res. Comm., 1992, 186, 977), W teście tym związki według wynalazku wykazywały aktywność,

Różne postacie wynalazku opisane powyżej mają jedynie charakter przykładowy i dla fachowców w tej dziedzinie jest zrozumiałe lub może być to stwierdzone za pomocą jedynie rutynowych eksperymentów, że istnieją liczne równoważne rozwiązania w stosunku do konkretnych procedur podanych w opisie.

Claims (8)

1. Zastrzeżenia patentowe

   1. Pochodne mocznika o strukturalnym wzorze (I):

   R¹ Η oraz ich farmaceutycznie dopuszczalne sole, gdzie:

   R¹ oznacza C1-6-alkil, ewentualnie podstawiony -OR^a, gdzie R^a oznacza atom wodoru, C1-6-alkoksy-C1-6-alkil, fenylo-C1-6-alkil, fluorowcofenylo-C1-6-alkil, C1-6-alkoksyfenylo-C1-6-alkil, fenylo-C1-622

   PL 209 697 B1

   -alkoksy-C1-6-alkil, tiofenylo-C1-6-alkil lub izoksazolilo-C1-6-alkil, przy czym tiofenyl i izoksazolil są ewentualnie podstawione C1-6-alkilem.
2. 2. Pochodne według zastrz. 1, w których R¹ oznacza fenylo-C1-6-alkil.
3. 3. Pochodne według zastrz. 1, w których R¹ oznacza tiofenylo-C1-6-alkil lub izoksazolilo-C1-6alkil, przy czym tiofenyl i izoksazolil są ewentualnie podstawione C1-6-alkilem.
4. 4. Pochodne według zastrz. 1, w których R¹ oznacza C1-6-alkoksy-C1-6-alkil lub fenylo-C1-6-alkoksy-C1-6-alkil.
5. 5. Pochodna według zastrz. 1 wybrana z grupy obejmującej:

   kwas 4-[3-fenyloetylo-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy, kwas 4-[3-(2-metoksyetylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy, kwas 4-[3-(3-metoksypropylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy, kwas 4-[3-benzylo-3-(5,5,8, 8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo) ureido]benzoesowy, kwas 4-[3-(4-fluorobenzylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy, kwas 4-[3-(4-chlorobenzylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy, kwas 4-[3-(4-metoksybenzylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy, kwas 4-[3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)-3-tiofen-2-ylometyloureido]benzoesowy, kwas 4-[3-(2-etoksyetylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy, kwas 4-[3-(4-benzyloksybutylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy, kwas 4-[3-(5-metyloizoksazol-3-ilometylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy i kwas 4-[3-(4-hydroksybutylo)-3-(5,5,8,8-tetrametylo-5,6,7,8-tetrahydronaftalen-2-ylo)ureido]benzoesowy.
6. 6. Pochodne zdefiniowane w zastrz. 1-5 oraz ich sole do stosowania jako substancje terapeutycznie czynne.
7. 7. Środek farmaceutyczny zawierający substancję czynną oraz terapeutycznie obojętny nośnik, znamienny tym, że jako substancję czynną zawiera pochodną mocznika zdefiniowaną w zastrz. 1-5 lub jej sól.
8. 8. Zastosowanie pochodnych mocznika zdefiniowanych w zastrz. 1-5 oraz ich soli do wytwarzania leku do leczenia rozedmy płuc, raka lub zaburzeń dermatologicznych.