Przedmiotem niniejszego wynalazku jest nabój rozsadzajacy, dajacy sie bezpiecz¬ nie stosowac w kopalniach, kamieniolomach i t. d.Nabój rozsadzajacy wedlug niniejszego wynalazku stanowi cylinder, w którym u- mieszczona jest pewna ilosc soli, rozklada¬ jacej sie pod dzialaniem ciepla na gazo¬ we niepalne produkty rozkladu, ladunek rozgrzewajacy, utworzony z mieszaniny palnej, oraz narzad do zapalania ladunku rozgrzewajacego.Najodpowiedniejsza sola jest wedlug wynalazku azotan amonowy. Jak wiadomo, wybuch azotanu amonowego mozna powo¬ dowac przy pomocy bardzo silnych deto¬ natorów, co jednak nie jest celem niniej¬ szego wynalazku. Azotan amonowy zostaje bowiem jedynie rozlozony w cylindrze, któ¬ rego jeden koniec jest zamkniety krazkiem ochronnym, dajacym sie wzglednie latwo rozerwac przez wytworzone cisnienie we¬ wnetrzne, co pozwala na szybkie ulatnianie sie gazowych produktów rozkladu. Wsku¬ tek tego nastepuje wytworzenie sie cisnie¬ nia nieszkodliwych gazów wewnatrz cylin¬ dra, które to cisnienie wystarcza do prze¬ rwania krazka ochronnego, dajac efekt wy¬ buchu. Cylinder w normalnym naboju nie jest jednak przed uzyciem poddany dzia¬ laniu cisnienia wewnetrznego.Ladunek rozgrzewajacy jest wytworzo¬ ny z mieszaniny soli, wydzielajacej przy rozkladzie tlen, np. z chloranu lub nadchlo¬ ranu potasu, z paliwem.W razie potrzeby sile wybuchu moznazmieniac przez dodanie innych soli do po¬ przednio uzytej soli zasadniczej. Z azota¬ nem amonowym mozna zmieszac np. chlor¬ ki, np. chlorek amonu.Na rysunku przedstawiono schematycz¬ nie dla przykladu nabój rozsadzajacy, wy¬ konany wedlug niniejszego wynalazku.Oslone naboju tworzy cylinder, uzywany do nabojów z dwutlenkiem wegla.Jak widac z rysunku, na koncu kadluba 11 cylindra znajduje sie gniazdo 12, w któ- rem spoczywa ulegajacy rozerwaniu kra¬ zek stalowy 13, docisniety gwintowanym korkiem 14. W korku 14 znajduje sie kanal 15, laczacy sie z czterema otworami wylo¬ towemu^, wywierconemi wpoprzek konca korka. W ten sposób, gdy ladunek rozgrze¬ wajacy ulegnie rozlozeniu, a w cylindrze wytworzy ste cisnienie, dostateczne do przerwania krazka 13, wówczas rozerwana czesc krazka zostaje przepchnieta przez kanal 15 poza otwór 16 w koncu kanalu, a gazy moga sie pod cisnieniem wydostac przez poprzeczne otwory 16.Rozerwana czesc krazka mozna nastep¬ nie usunac z korka 14 przy pomocy ostrza, wepchnietego przez otwór 17 w koncu kor¬ ka.Wewnatrz cylindra 11 znajduje sie la¬ dunek rozgrzewajacy 18, zapalany zapomo- ca elektrycznego zapalnika lub zapalnika prochowego 19. Ladunek rozgrzewajacy jest polaczony ze zródlem elektrycznosci przy pomocy kabla dwuzylowego 20, prze¬ chodzacego przez korek 21, wkrecony w drugi koniec zbiornika. W korek 21 jest wkrecony nasrubek 22, uszczelniony daja¬ ca sie latwo scisnac podkladka 23, obejmu¬ jaca kabel.Rozumie sie, ze cisnienie, przy którem gazy rozprezaja sie, zalezy od wytrzymalo¬ sci na rozerwanie krazka stalowego 13, do¬ branego stosownie do wymaganego cisnie¬ nia* Po uzyciu cylinder, wyczyszczony i zaopatrzony w nowy ladunek i krazek, da¬ je sie ponownie uzyc. Nalezy zaznaczyc, ze cylinder moze byc nieco prostszej budo¬ wy od cylindra, naladowanego dwutlen¬ kiem wegla, gdyz niema potrzeby chronie¬ nia go przed utrata nagromadzonego gazu pod cisnieniem.Cylindry stalowe 11 o wewnetrznej srednicy okolo 32 mm i dlugosci 760 mm poddano nastepujacym próbom. Cylinder posiadal np. ladunek rozgrzewajacy 18, 'skladajacy sie z mieszaniny octanu celulo¬ zy i nadchloranu potasu, przyczem grubosc krazka 13 na koncu cylindra stalowego wy-% nosila okolo 3 mm, a jego srednica okolo 20 mm. Ladunek rozgrzewajacy zapalono w zwykly sposób zapomoca pradu elek¬ trycznego.Próba 1. Cylinder wypelniono 130 g a- zotanu amonowego i ladunkiem rozgrzewa¬ jacym, zawierajacym 70 g mieszaniny za¬ palnej. Okazalo sie, ze w ten sposób spo¬ rzadzony nabój dawal skuteczny i szybki wybuch.Próba 2. Ilosc mieszaniny rozgrzewa¬ jacej zmniejszono do 50 g, utrzymujac po¬ przednia ilosc azotanu amonowego, to jest 130 g. Krazek zostal prawidlowo rozerwa¬ ny, lecz dopiero po uplywie 4 sekund, co dowodzi, ze ilosc mieszaniny zapalajacej byla zaledwie dostateczna.Próba 3. Zamiast azotanu amonowego zastosowano do napelnienia cylindra chlo¬ rek amonowy w ilosci 200 g i ladunek roz¬ grzewajacy, zawierajacy 64 g mieszaniny palnej. Nastapil wybuch, lecz pozostala nie- rozlozona reszta chlorku amonowego, wy¬ noszaca okolo 119 g.Próba 4. Cylinder wypelniono miesza¬ nina, skladajaca sie z 25% chlorku amono¬ wego, i 75% azotanu amonowego, w ilosci, 200 g. Ladunek rozgrzewajacy zawieral 65 g mieszaniny. Wynikiem próby byl gwaltow¬ ny wybuch bez jakiejkolwiek nierozlozonej reszty.Próba 5. Przy uzyciu wiekszego sto¬ sunku chlorku amonowego do azotanu a- monowego (po 50%) i w nieco mniejszej — 2 —itbsci .'(iSfrg) z iadunfcfem rozgrzewajacym W ifosci5ttg, okazalo sie, ze tóe zostalo wy¬ tworzone dostateczne cisnienie do rozerwa¬ nia krazka w konctt cylindra.Próba 6. W tym przypadku uzyto la¬ dunku 150 g mieszaniny, skladajacej sie z 75% azotanu anionowego i 25% chlorku so¬ dowego, orar 60 g ladunku rozgrzewajaee^ go, przyczem otrzymano doskonale wyni¬ ki. Czasf konieczny do osiagniecia najwiek¬ szego cisnienia przed rozerwaniem krazka, wynosil 6 sekund.Próba 7; Inna sola, jakiej mozna uzyc zamiast chlorku sodowego w celu pochla¬ niania ciepla i zmniejszenia gwaltownosci wybuchu, jest szczawian amonu. Do tej pró¬ by uzyfo mieszaniny, skladajacej sie z 84% azotanu amonowego i 16% szczawiami a- monowego. 200 g tej mieszaniny uzyto ja¬ ko ladunku wraz z 50 g ladunku rozgrze¬ wajacego. Przy próbie, wykonanej w twar¬ dym, piaszczystym gruncie, wybuch rozsa¬ dzil studnie gruntowa.Próba 8. W tym przypadku uzyto 175 g czystego azotanu amonowego, a ladunek rozgrzewajacy zmniejszono do 40 g. Ladu¬ nek rozgrzewajacy ubito scisle w cylindrze w zetknieciu z azotanem amonowym. W wy¬ niku otrzymano silny wybuch, przyczem wszystkie materjaly spalily sie w cylindrze bez reszty i nie zauwazono zwloki w wy¬ buchu.Próba 9. W tym przypadku uzyto po¬ dobnej mieszaniny, jak w próbie 6, lecz za¬ miast 150 g uzyto 250 g azotanu amonowe¬ go, a ladunek rozgrzewajacy skladal sie tylko z 50 g. Wynikiem próby byl doskona¬ ly wybuch.Próba 10. Do tej próby uzyto mniej¬ szego cylindra, którego pojemnosc wynosi¬ la 300 cm3. 87 g czystego azotanu amono¬ wego uzyto wraz z 20 g ladunku rozgrzewa¬ jacego. I w tym przypadku otrzymano do¬ skonale wyniki.Próba 11. Do tej próby uzyto cylin¬ dra, podobnego do cylindra, uzytego do pró¬ by f0, a larftiriefe skladal ste ze 12Ó g mie¬ szaniny, zawierajacej 75% azotanu aniono¬ wego i 25% chlorku sodowego. Zamiast la¬ dunku rozgrzewajacego, skladajacego sie ze wspomnianego zwiazku nadchloranu, octanu celulozy i aibesttf, uzyto w niniej¬ szym przypadku zwyklego czarnego prochu w ilosci 30 g. Wynikiem próby byl dosko¬ naly wybuch.Z prób tych mozna* wyprowadzic naste¬ pujace wnioski ogólne. W razie uzycia soli ochladzajacych, procentowa ilosc tych so¬ li moze sie wahac W duzych granicach. Do¬ bre wyniki otrzymano przy uzyciu 40% chlorku sodowego. Z hmych soli mozna z korzyscia zastosowac szczawian amonu, wyszczególniony w powyzszych próbach, oraz dwuweglan sodu, siarczan cynku, siar¬ czan magnezu, siarczan sodu i podobne so¬ le. Sole te pochlaniaja cieplo podczas ror- kladu ladunku i sluza do zmniejszenia gwaltownosci wybuchu, wytwarzajac jed¬ noczesnie niepalne produkty gazowe.Azotan amonowy powinien byc uzyty w postaci ziarnistej, przyczem ziarnka powin¬ ny byc takiej wielkosci, aby mogly przecho¬ dzic przez sito, posiadajace 8 oczek na 2,5 cm, a nie mogly przechodzic przez sito, po¬ siadajace 60 oczek na 2,5 cm. Niekiedy do azotanu amonowego dobrze jest dodac 1 — 2% wlókien azbestowych, w celu niedopu¬ szczenia do polaczenia sie i rekrystalizacji z materjalem po umieszczeniu go w cylin¬ drze.Ilosc ladunku rozgrzewajacego powinna byc dostateczna do dostarczenia ciepla, niezbednego do wywolania reakcji rozkla¬ du soli, która to reakcja przy uzyciu azota¬ nu amonowego jest nastepujaca! 2NH4N03 = 2N2 + 4H20 + 02.Gestosc ladunku soli w cylindrze wyno¬ si 0,3 — 0,5, to znaczy ciezar soli w stosun¬ ku do calkowitej przestrzeni szesciennej, jaka sole te zajmuja, odpowiada w tym sto- - 3 -suhku ciezarowi odpowiedniej objetosci wody* PL