Wynalazek niniejszy dotyczy naboju rozsadzajacego, który zawiera ladunek, wydzielajacy gaz po zapaleniu, przyczem ladunek jest umieszczony w wytrzymalem na duze cisnienie naczyniu metalowem.Przyrzad, uwalniajacy gaz z, naboju, moze stanowic pekajaca i zamienna tarcza albo tez odpowiedni zawór.Wynalazek niniejszy dotyczy naboju rozsadzajacego, który posiada stosunkowo slabe dzialanie kruszace, wobec czego na¬ daje sie do rozsadzania wegla. Poza tern, jako nabój bezpieczny nadaje sie do uzyt¬ ku w kopalniach, niebezpiecznych pod wzgledem pozaru.W patencie brytyjskim Nr 397203 opisa¬ no nabój rozsadzajacy, w którym ladunek stanowi pewna ilosc niewybuchowej soli, np. azotanu amonowego, rozkladajacego sie pod dzialaniem ciepla tak, iz wydziela niepalne gazowe produkty rozkladu, przy¬ czem srodek ogrzewajacy stanowi miesza¬ nina samospalajaca sie, np. proch czarny, niezdolna przy spalaniu do rozsadzenia metalowej oslony naboju.Wedlug wynalazku mieszanina zapala¬ jaca jest rozdzielona w masie calego la¬ dunku.Nabój wedlug wynalazku zawiera ladu¬ nek, skladajacy sie z mieszaniny niepalne-go zwiazku i niewybuchowego zwiazku 0- grzewajacego, przyczem zwiazek niepalny moze przy ogrzaniu ulegac rozkladowi,eg¬ zotermicznemu z wydzieleniem gazów, lecz nie moze podtrzymywac swego wlasnego rozkladu, wywolanego przy zwyklem ci¬ snieniu i temperaturze, zwiazek ogrzewaja¬ cy zas stosuje sie w ilosci, niewystarcza¬ jacej do otwarcia naboju. Zwiazek ogrze¬ wajacy jest rozmieszczony i przemieszany równomiernie ze zwiazkiem niepalnym. i W naboju rozsadzajacym wedlug wy¬ nalazku wywiazywanie sie cisnienia we¬ wnatrz oslony naboju moze byc stosunkowo stopniowe, co sie osiaga przez to, ze zwia¬ zek palny i ogrzewajacy spala sie calko¬ wicie przed otwarciem naboju, tak iz tem¬ peratura,,w której zostaja nastepnie wypu¬ szczone produkty rozkladu, jest dostatecz¬ nie niska, by urzadzenie moglo byc bez¬ pieczne nawct przy uzyciu w kopalniach, niebezpiecznych pod wzgledem pozaro¬ wym. W tych warunkach nawet przy uzy¬ ciu zwyklego prochu czarnego, jako zwiaz¬ ku ogrzewajacego, zaleta wynalazku jest to, ze niema obawy, aby którakolwiek czesc zawartosci naboju zostala wyrzucona z je¬ go oslony zanim ochlodzi sie do temperatu¬ ry, niewystarczajacej do wywolania wybu¬ chu gazów kopalnianych.Zwiazek ogrzewajacy wedlug wynalaz¬ ku zawiera niedetonujaey materjal wybu¬ chowy, np. ziarnisty proch czarny. Zwiazek ogrzewajacy moze zawierac równiez kor- dyt albo inne wybuchowe materjaly mio¬ tajace, nitroceluloze w postaci ziarnistej, ziarnkowane mieszaniny azotanu amono¬ wego i wegla dtzewnego, albo mieszaniny niektórych bogatych w tlen substancyj z materjalami palnemi. Zwiazek ogrzewaja¬ cy powinien miec normalnie ksztalt ziarn, plytek lub inny ksztalt taki, aby identycz¬ nosc zwiazku zostala zachowana w calym ladunku, Zwiazki, wywiazujace gaz, moga miec postac proszku lub ziarn i nie powinny po¬ zostawiac wcale lub bardzo malo resztek po spaleniu. Jako substancje, odpowiednie do tego celu, mozna wymienic: azotan amonowy, azotan guanidynowy, mieszaniny azotanu amonowego i dwu¬ weglanu amonowego, mieszaniny azotanu amonowego i szcza¬ wianu amonowego, azotan mocznikowy, azotan dwucjanodwuamidowy.Najlepiej jest jednak stosowac azotan amonowy, mieszanine trzech czesci cza¬ steczkowych azotanu amonowego z dwie¬ ma czesciami czasteczkowemi dwuwegla¬ nu amonowego, albo mieszanine czterech czesci czasteczkowych azotanu anionowego z jedna czescia czasteczkowa szczawianu amonowego. Takie zwiazki, wywiazujace gaz, róznia sie tern od zwyklych materja- lów wybuchowych, ze nie podtrzymuja swego wlasnego rozkladu przy zapaleniu ich na otwartem powietrzu, a ilosc ciepla i objetosc gazów, wyzwolonych przy roz¬ kladach egzotermicznych, moze byc przy¬ równana z iloscia ciepla i objetoscia ga¬ zów, wyzwalanych przez zwykle materjaly wybuchowe.Niekiedy pozadane jest dodanie pew¬ nej ilosci materjalu, wytwarzajacego gaz o- chladzajacy, aby reakcja nie przebiegala zbyt gwaltownie i gazy uchodzace nie by¬ ly zbyt gorace. Odpowiedniemi substancja¬ mi, które moga byc w tym celu dodawane, sa: alun, dwuweglan amonowy, weglan a- monowy, szczawian amonowy, fosforan amonowy i dwuweglan sodu. Stosujac w miare potrzeby takie dodatki, moz¬ na otrzymywac zupelnie bezpieczne wy¬ buchy w kopalniach zapylonych lub niebezpiecznych pod wzgledem wybu¬ chowym, nawet jezeli zwiazkiem ogrze¬ wajacym jest ziarnisty proch czarny.Mozna równiez dodawac materjalów obo¬ jetnych, np. glinki chinskiej albo kredy — 2 -+francuskiej w niewielkich ilosciach,:co zreszta jest niekiedy pozyteczne, zeby za¬ pobiec stlaczaniu sie materjalów w bryly.Na rysunku przedstawiono dla przykla¬ du nabój wedlug wynalazku, W koniec mocnego naczynia stalowego 1 wkrecona jest glowica zapalnikowa 2, oddzielona od naczynia 1 wkladka uszczel¬ niajaca 9 z fibry lub innego odpowiedniego materjalu tak, iz otrzymuje sie szczelne na gaz zamkniecie nawet przy duzych cisnie¬ niach. Glowica zapalnikowa 2 jest zaopa¬ trzona w elektrody 7 i 8, z których jedna elektroda (8) jest polaczona elektrycznie z glowica 2, druga zas elektroda (7) jest od¬ izolowana od tej glowicy. Elektroda odizo¬ lowana 7 jest osadzona w ten sposób, ze nie pozwala na uplyw gazu przy cisnieniach okolo 400 kg/cm2. Zaciski../0,'// stanowia zakonczenie elektrod, które sluza do elek¬ trycznego zapalania naboju. Na glowice zapalnikowa 2 nakrecona jest ochronna pokrywka stalowa 3 z otworem 14, przez który przechodza przewody do zacisków od kabla induktora lub innego zródla ener- gji elektrycznej. Wlókno zapalnikowe lub inny zapalnik 12, umieszczony wewnatrz naczynia 1, jest polaczony zapomoca izo¬ lowanych przewodów z elektrodami 7 i 8.Ladunek wybuchowy 13 wklada sie luzno do naczynia w zadanej ilosci. Na wyste¬ pie naczynia na koncu, przeciwleglym glo¬ wicy zapalnikowej 2, umieszczona jest wkladka uszczelniajaca 6 z fibry lub inne¬ go materjalu, a na wkladce opiera sie tar¬ cza stalowa 5, która ulega peknieciu przy okreslonem cisnieniu, a normalnie jest u- trzymywana pomiedzy wkladka i wydra¬ zonym korkiem gwintowanym, który po¬ siada odpowiednie kanaly, sluzace do wy¬ puszczania gazów oraz skierowywania i rozdzialu wybuchu. Nabój rozsadzajacy zaklada sie w wywierconym otworze tak, zeby korek 4 znajdowal sie jak najglebiej w otworze, poczem w razie potrzeby nabój mozna odpowiednio dobic w otworze.Nabój przedstawiono na rysunku w po¬ lozeniu pipnowem,ciecz oczywiscie ladunek 13 moze tylko, wtedy zajac polozenie, .przedstawione na rysunku, gdy caly nabój zajmuje polozenie poziome. W praktyce nabój moze byc umieszczany w dowolnem polozeniu, o ile tylko istnieje prawidlowy styk pomiedzy zapalnikiem. 12 i ladunkiem 13.Dla lepszego wyjasnienia wynalazku podaje sie nastepujace przyklady.Przyklad I. 70 g mieszaniny azotanu amonowego i szczawianu amonowego o stosunku wagowym 3 : 1 miesza sie z 55 g ziarnistego prochu czarnego i umieszcza w sztywnem naczyniu typu naczynia wybu¬ chowego o pojemnosci 360 cm3 z cieklym dwutlenkiem wegla i zamyka sie naczynie tarcza stalowa o grubosci 3 mm, rozrywa¬ jaca sie przy cisnieniu 2000 — 2500 kg/cm2.Nabój umieszcza sie tarcza w glab otworu, wywierconego w weglu, i zapala sie elek¬ trycznie przy pomocy odpowiedniego za¬ palnika, np. splonki ziarnowej, t. j. zawie¬ rajacej 0,33 g prochu czarnego.Przyklad II. Ladunek sklada sie z mieszaniny 50 g prochu czarnego w posta¬ ci ziarnistej i 70 g mieszaniny azotanu a- monowego i dwuweglanu amonowego o sto¬ sunku wagowym 3 : 2. Naczynie i cale u- rzadzenie jest takie, jak na fig. 1, lecz za¬ palnik stanowi zapalana elektrycznie splon¬ ka 5-cioziarnowa, t. j. zawierajaca 0,33 g prochu czarnego, umieszczona w papierze ogniotrwalym. Nabój ten jest bezpieczny w kopalniach zapylonych i niebezpiecznych pod wzgledem pozarowym.Przyklad III. Sztywne naczynie o po¬ jemnosci 680 cm3, zaopatrzone w tarcze, rozrywajaca sie przy cisnieniu 2000 kg/cm2, zawiera splonke o 30 ziarnach, t. j. posia¬ dajaca 2 g prochu czarnego, umieszczona w ogniotrwalej powloce. Ladunek stanowi mieszanina 58 g prochu czarnego, przecho¬ dzacego przez sito szesciooczkowe, lecz za¬ trzymujacego sie na sicie dziesieciooczko- — 3 —went, i 171 g mieszaniny azotanu amono¬ wego i weglanu amonowego o stosunku wagowym 3 : 2, przyczem mieszanina ta jest ziarnkowana na ziarna tego samego wymiaru, co i proch, i przesypana w ilosci 1% na wage kreda francuska. Piec kolej¬ nych odstrzalów zapomoca takich ladun¬ ków przeprowadzono w chodniku, zawiera¬ jacym 9% metanu w powietrzu, przyczem zapalenie sie gazów nie nastapilo wcale.Naboje, opisane wyzej, byly uzywane z po¬ wodzeniem do rozsadzania.Zalete rozdzielenia zwiazku ogrzewaja¬ cego w calej masie ladunku w odróznieniu od skupienia tego zwiazku w postaci ele¬ mentu ogrzewajacego' stanowi, ze zapewnia ono zupelne i skuteczne wspóldzialanie zwiazku ogrzewajacego i materjalu, wywia¬ zujacego gaz, przed otwarciem naczynia.Rozklad calego ladunku staje sie dzieki te¬ mu bardziej pewny i unika sie przez to nie¬ bezpieczenstwa, ze czesc ladunku zostanie wypchnieta, jak korek, przez koniec na¬ czynia, przeszkadzajac prawidlowemu o- twarciu naboju. Ponadto, takie miejscowe zatkanie zapomoca nierozlozonego ladunku moze spowodowac detonacje, gdy stosuje sie azotan amonowy jako materjal, wywia¬ zujacy gaz, a w kazdym razie mozna oba¬ wiac sie wyrzucenia czesci goracego ladun¬ ku i zwiazku ogrzewajacego. PL