Znane detonatory zlozone skladaja sie z metalowej gilzy, z umieszczonym w niej materjalem wybuchowym, tak zwanym wtórnym (zwykle nitropochodnym zwiaz¬ kiem aromatycznym), scisle sprasowanym, oraz z czapeczki, umieszczonej w gilzie nad tym materjalem wybuchowym i naladowa¬ nej tak zwanym pierwotnym materjalem wybuchowym (piorunianem rteci, azotkiem olowiu i t. d.). Ten pierwotny materjal wy¬ buchowy ma za zadanie wywolac wybuch wtórnego materjalu wybuchowego.Prasowanie pierwotnego materjalu wy¬ buchowego w detonatorze uskutecznia sie po zalozeniu czapeczki przy pomocy stemp¬ la, którym wywiera sie nacisk na czapecz¬ ke, a posrednio na pierwotny materjal wy¬ buchowy, którym sie czapeczke laduje.Ten sposób ladowania detonatora unie¬ mozliwia skuteczne sprasowanie pierwotne¬ go materjalu wybuchowego, gdyz wlasciwie najlepsze sprasowanie tego materjalu o- trzymuje sie wpoblizu konca stempla, dzie¬ ki czemu wewnatrz czapeczki sprasowanie to jest nierówne, mianowicie najwieksze u góry, stopniowo sie zmniejszajace sie ku do¬ lowi i najmniejsze na granicy z wtórnym materjalem wybuchowym. Dotyczy to rów¬ niez prasowania wtórnego materjalu wybu¬ chowego, który zostaje takze sprasowany najmocniej u góry i coraz slabiej ku dolowi.Na rysunku przedstawiono dla przykla¬ du detonator wedlug wynalazku* przyczem na fig. 1 przedstawiono schematycznie w przekroju pionowym detonator znany; na fig. 2 — w przekroju pionowym oddzielneczesci skladowe detonatora wedlug wyna¬ lazku, na fig. 3 — przekrój pionowy goto¬ wego 'detonatora wedlug wynalazku; na fig. 4 — w przekroju pionowym oddzielne cze¬ sci skladowe detonatora o zaladowaniu nie¬ co odmiennem; fig. 5 — w przekroju piono¬ wym detonator gotowy, zaladowany tym sa¬ mym sposobem, co i jego czesci wedlug fig. 4, a fig. 6 i 7 — przekrój pionowy dwóch od¬ mian czapeczki.Jak wynika z fig. 1 znany detonator sklada sie z gilzy 1, czapeczki 2, wtórnego materjalu wybuchowego 3 i pierwotnego materjalu wybuchowego 4? W detonatorze takim wskutek sposobu jego ladowania strefa najslabszego spraso¬ wania pierwotnego materjalu wybuchowego 4 styka sie ze strefa najmniejszego spraso¬ wania wtórnego materjalu wybuchowego 3.Wiadomo powszechnie, ze materjaly wy¬ buchowe sa mniej lub bardziej wydajne w zaleznosci od stopnia ich sprasowania, jed¬ nak silniejsze sprasowanie, niezaleznie od jakosci materjalu, powoduje zmniejszenie latwosci zapalu.Skoro w detonatorach wybuch postepu¬ je od pierwotnego materjalu wybuchowego do wtórnego jest rzecza jasna, ze stopnio¬ wanie sprasowania, jakie ma miejsce w de¬ tonatorach znanych, jest nieracjonalne. Je¬ zeli wiec wybuch pierwotnego materjalu wy¬ buchowego 4 przenosi sie na wtórny mate- rjal wybuchowy 3, powstawac moga dwie przyczyny mozliwego niedopalu, a miano¬ wicie: maly stopien sprasowania pierwotnego materjalu wybuchowego i wysoki stopien sprasowania wtórnego materjalu wybucho¬ wego.Starano sie juz zapobiec tej wadzie, sto¬ sujac gilzy bez dna, w których wprowadzo¬ ny do nich ladunek byl sprasowywany obu¬ stronnie. Okazalo sie, ze w razie takiego sprasowania zaplon wtórnego materjalu wy¬ buchowego byl lepszy. Jednak tak przygo¬ towany detonator posiada te wade, ze jest bez dna, przez co moze on podlegac wilgot¬ nieniu od tej jego strony, a nastepnie lado¬ wanie takich detonatorów jest zbyt trudne i wymaga zastosowania matryc.Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu ladowania detonatorów, przy pomocy któ¬ rego wspomniane wady zostaja usuniete.Sposób wedlug wynalazku polega na tern, ze wprowadza sie wtórny materjal wy¬ buchowy do gilzy i sprasowuje go w niej je¬ den lub wieksza liczbe razy, natomiast pier¬ wotny materjal wybuchowy sprasowuje sie oddzielnie w czapeczce i dopiero po tym za¬ biegu wprowadza sie czapeczke do gilzy.Jak wynika z fig. 2, wtórny materjal wy¬ buchowy 3 znajduje sie w gilzie 1 stale w stanie sprasowanym. Pierwotny mater jal wybuchowy 4 jest najbardziej sprasowany w jego czesci 4* wpoblizu otwartej czesci czapeczki 2; w tern miejscu bowiem dzialal stempel prasy.Gdy czapeczka 2 zostaje wlozona do gil¬ zy 1 (fig. 3), to najbardziej sprasowana czesc pierwotnego materjalu wybuchowego 4 styka sie z najbardziej sprasowana czescia wtórnego materjalu wybuchowego, co za¬ pewnia skuteczne przeniesienie zapalu z jednego materjalu na drugi.Zamiast wprowadzac caly ladunek wtór¬ nego materjalu wybuchowego do gilzy, moz¬ na czesc jego umiescic w czapeczce ponad sprasowanym uprzednio pierwotnym mate- rjalem wybuchowym. Tym sposobem za¬ pewnia sie jeszcze bardziej skuteczne roz¬ mieszczenie stref sprasowania, gdyz pier¬ wotny materjal wybuchowy w czesci naj¬ bardziej sprasowanej bedzie sie stykal z najmniej sprasowana czescia wtórnego ma¬ terjalu wybuchowego. Ta czesc wtórnego materjalu wybuchowego, wprowadzana do czapeczki, moze byc równiez zastapiona innym materjalem wybuchowym o czulosci na zaplon, posredniej miedzy czuloscia pier¬ wotnego i wtórnego materjalu wybuchowe¬ go, a o skutecznosci bardzo wielkiej, jak np, nitropentaerytrytem, trójmetylenotrójnitro- — 2amina i t. d. Na fig. 4 i 5 przedstawiona od¬ dzielne czesci detonatora wzglednie zlozony detonator z ladunkiem, przygotowanym sposobem wyzej opisanym, wedlug którego czapeczka 2 zawiera materjal wybuchowy 5 o czulosci zaplonu posredniej, umieszczony w czapeczce przed wprowadzeniem jej do gilzy.Poza tern mozna stosowac mniejsza riiz dotychczas ilosc pierwotnego matefjialu wy¬ buchowego, czy to z powodu tylko có wy¬ mienionego, czy tez wskutek stosowania wiekszego sprasowania. Ladunek ten bo¬ wiem znajduje sie w chwili prasowania mie¬ dzy dwiema sciankami, blisko siebie polozo- nemi (dno czapeczki i plaszczyzna konca stempla), i nie moze tu powstac cisnienie uboczne wskutek pecznienia, któreby moglo rozgniesc czapeczke, jak to bywa przy spra- sowywaniu w gilzach znanych dotychczas detonatorów ladunku pierwotnego materja- lu wybuchowego ponad materjalem wtór¬ nym, który ustepuje pod cisnieniem prasy, zamiast wykazywac przy sprasowywaniu odpowiednia odpornosc. Mozna zatem do¬ prowadzic do bardzo wysokiego stopnia sprasowania pierwotnego materjalu wy¬ buchowego, co pozwala na znaczne spotego¬ wanie skutecznosci wybuchu, a równiez na zmniejszenie wagi tego materjalu.Nalezy równiez podkreslic, ze wprowa¬ dzanie zaladowanej czapeczki 2 do gilzy 1 jest znacznie mniej niebezpieczne niz przy dotychczasowym sposobie ladowania, we¬ dlug którego czapeczka musi sie ocierac o scianki gilzy, pokryte pylem pierwotnego materjalu wybuchowego, a nastepnie wtla¬ czac sie z sila w ten materjal.Inna zalete wynalazku stanowi ta oko¬ licznosc, ze znaczny stopien sprasowa¬ nia pierwotnego materjalu wybuchowego zmniejsza jego wloskowatosc i praktycznie powoduje niemoznosc jego zwilgotnienia.Maksymalna spoistosc, jaka sie uzyskuje, wyklucza jakiekolwiek straty pierwotnego materjalu wybuchowego przez otwór cza¬ peczki, czy to w czasie róznych cfcynndsci przy wytwarzaniu detonatora* czy ^te& w czasie jego transportu lub uzytkowania.Poniewaz pierwotny materjal wybucho¬ wy znajduje sie calkowicie w tzapeczde, a bardzo wysoki stopien jego sprasowania za¬ pewnia doskonala spoistosc tego malerjftlii bez moznosci strat jego czastek, mdzna wiec stosowac ladunek pierwotnego' itiite* rjalu wybuchowego w postaci pionmianu rteci, umieszczajac g nej, i nastepnik wprowadzac te czapeczke do gilzy glinowej bez obawy dzialania pio¬ runianu rteci na glin. Mozna równiez wy* pelnic azotkiem ciezkiego metalu czapeczke glinowa i wprowadzic ja do gilzy miedzia¬ nej równiez bez obawy utworzenia sie nie¬ bezpiecznego azotku miedzi.Zamiast zwyklej czapeczki 2, przedsta¬ wionej na fig. 1 — 5, mozna równiez uzy¬ wac czapeczki o wglebieniu 6, utworzonem w jej dnie przez zagiecie ku wewnatrz kra¬ wedzi 2* otworu tego dna (fig. 6), lub tez, przy stosowaniu czapeczki (fig. 7) o grub¬ szych sciankach, powstajacem poprostu przy wykonywaniu otworu w jego dnie.Wglebienie takie sluzy do umieszczenia w niem ladunku materjalu o wlasnosciach po¬ srednich miedzy wlasnosciami materjalu, wywolujacego zaplon, i pierwotnego mate¬ rjalu wybuchowego 4, w celu ulatwienia za¬ palu lub przyspieszenia zaplonu pierwotne¬ go materjalu, jezeli to jest potrzebne.W zaleznosci od rodzaju uzytego pier¬ wotnego materjalu wybuchowego materjal, wywolujacy zaplon, moze byc calkowicie u- mieszczony i sprasowany w tern wglebieniu 6 w ilosci znacznie mniejszej w stosunku do zwykle stosowanej ilosci. PL