Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu uszlachetniania materjalów z surowców ro¬ slinnych, zapomoca którego na materjaly te wprowadza sie ksantogenian celulozy, np. alkaliczny ksantogenian celulozy (wi¬ skoza) albo kwas celulozoksantogenowo- -tluszczowy, wzglednie jego sól, z których to zwiazków celuloze mozna zregenerowac, przyczem produkt wlókienniczy traktuje sie przed, podczas albo po zregenerowaniu celulozy srodkiem, powodujacym kurczenie sie wlókna roslinnego. Dowolna przedze albo tkanine, wytworzona z wlókien ro¬ slinnych lub zawierajaca takie wlókna, moz¬ na np. apreturowac, napawac albo druko¬ wac roztworem celulozo-ksantogenianu al¬ bo pochodnego zwiazku kwasu celulozo- ksantogenowego, z którego celuloza moze byc regenerowana, poczem materjal przed, podczas albo po zregenerowaniu celulozy traktuje sie srodkiem, powodujacym kur¬ czenie sie wlókien roslinnych, zwanym w dalszym ciagu opisu srodkiem, powoduja¬ cym kurczenie.Odpowiednim ksantogenianem celulo¬ zy, z którego celuloze mozna regenerowac, jest alkaliczny ksantogenian celulozy (wi¬ skoza) albo cynkowy ksantogenian celulozy, a odpowiedniemi zwiazkami pochodnemi kwasów celulozoksantogenowych sa kwasy celulozoksantogenowo-tluszczowe albo sole takich kwasów.Dla uproszczenia substancje te nazwa- H< i# njpiejszym opisia „^wiazkami celulo¬ zy^zawiWajacetógiHipe G$S".Jak wskazano powyzej, obróbka srod¬ kiem, powodujacym kurczenie, moze sie od¬ bywac przed, podczas albo po zregenero¬ waniu wzglednie wytraceniu celulozy. Je¬ den z przykladów wykonania sposobu we¬ dlug wynalazku polega na tern, ze proces regeneracji wzglednie wytracania celulozy laczy sie w jeden zabieg z.procesem kur¬ czenia sie wlókien obrabianego materjalu przez wprowadzenie apreturowanego, na¬ pawanego albo zadrukowanego materjalu z surowców roslinnych w zetkniecie z sub¬ stancja lub mieszaninami substancyj, powo¬ dujacych kurczenie sie wlókien materjalu obrabianego oraz jednoczesnie badz stra¬ cajacych celuloze z roztworu zwiazku po¬ chodnego celulozy, badz tez koagulujacych ten roztwór.Dzieki niniejszemu wynalazkowi z jed¬ nej strony zaoszczedza sie skrobie, uzywa¬ na do apretury tkanin bawelnianych, która przy pierwszem praniu jest usuwana, z drugiej strony unika sie wytwarzania po¬ zornie gestych, mocnych i trwalych tkanin, zawdzieczajacych ten wyglad apreturze z samej skrobi lub skrobi lacznie z cialami wypelniaj acemi.Dotychczas wszelkie próby otrzymywa¬ nia trwalej na pranie apretury, skladajacej sie z celulozy, zawodzily, poniewaz celulo¬ za, stracona z roztworu celulozy lub wisko¬ zy na wlóknach lub we wlóknach, daje apretury sztywne o wygladzie papieru, wo¬ bec czego tak wykonane tkaniny nie nadaja sie do wielu celów. Oprócz tego tkaniny ta¬ kie posiadaja mala rozciagliwosc, co powo¬ duje pekanie apretu przy uzywaniu lub drukowaniu tkaniny.Wszystkie te niedogodnosci bardzo sku¬ tecznie usuwa niniejszy wynalazek, dzieki czemu do materjalów z surowców roslin¬ nych mozna wprowadzic znaczne ilosci ce¬ lulozy, nie czyniac ich sztywniejszemi od tkanin nieapreturowanych, ani tak sztywne- mi, azeby nie mogly sie one nadawac na ubrania lub bielizne. Prócz tego, uszlachet¬ nienie materjalów z surowców wlóknistych, dajace sie osiagnac wedlug niniejszego wy¬ nalazku, przewyzsza wyniki, otrzymywane przy zastosowaniu skrobi. Apretura skro¬ biowa nadaje tkaninie bawelnianej nienatu¬ ralny charakter, który fachowiec z latwo¬ scia rozpozna, poniewaz oczka tkaniny sa wypelnione obca klajstrowata masa, nato¬ miast apretura, otrzymana wedlug niniej¬ szego wynalazku na tkaninach lub prze¬ dzach, nietylko pod wzgledem chemicz¬ nym, lecz i z wygladu nie rózni sie od ma¬ terjalu tkaniny. Inaczej mówiac, apret, o- trzymywany niniejszym sposobem, nawet na bardzo luznych tkaninach posiada cha¬ rakter wlókna, bez wprowadzania do tka¬ niny lub przedzy materjalu obcego i wypel¬ niajacego tylko ich pory. Dzieki moznosci wzbogacenia materjalu w substancje mu pokrewna, mozna wedlug niniejszego wyna¬ lazku, zaleznie od uzytego materjalu wyj¬ sciowego oraz sposobu postepowania, nawet bardzo ubogim w bawelne tkaninom ba¬ welnianym nadac wyglad i elastycznosc welny lub plótna.Trwalosc w praniu tkaniny lub przedzy apreturowanej, napawanej albo zadrukowa¬ nej wedlug niniejszego wynalazku, jest do¬ skonala.Oprócz tych zasadniczych zalet nalezy wymienic doskonala rozciagliwosc, zwiek¬ szona wytrzymalosc oraz trwalosc na scie¬ ranie i miecie materjalów, obrobionych wedlug wynalazku. Trwalosc na scieranie wzglednie miecie zachowuje sie nawet wte¬ dy, gdy do apretu celulozowego dodac pew¬ na ilosc materjalu wypelniajacego, jak ka¬ olinu albo talku.Wynalazek niniejszy stanowi poza tern postep techniczny. Mianowicie, dobrawszy odpowiednio materjal, mozna sposobem ni¬ niejszym na tkaninach i przedzach wytwo¬ rzyc mocno polyskujaca warstwe, nadajacatkaninie lub przedzy cenny polysk jedwa¬ bisty.Wynalazek niniejszy daje sie równiez zastosowac i do drukowania tkanin, przy- czem w przeciwienstwie do druków, otrzy¬ mywanych dotychczas zapomoca wiskozy lub roztworów celulozy, druki, otrzymywa¬ ne sposobem niniejszym, sa miekkie w do¬ tknieciu i nie rozrywaja sie przy rozcia¬ gnieciu nawet w takim razie, jezeli druk u- skutecznia sie zapomoca glebokich matryc, i j. jesli warstwy druku sa grube.W celu wykonania sposobu wedlug wy¬ nalazku tkanine lub przedze, wykonana tylko z wlókien roslinnych albo zawierajaca wlókna roslinne, apretuje sie, napawa lub drukuje wiskoza albo roztworem kwasu celulozo-ksantogeno-tluszczowego, jak kwa¬ su celulozo-ksantogeno-octowego, wzgled¬ nie soli tego kwasu, czyli roztworem po¬ chodnej celulozy, zawierajacej grupe CSS, i w razie potrzeby suszy, a nastepnie trak- tuie srodkiem, powodujacym kurczenie sie wlókien. Zabieg ten moze sie odbywac przed, podczas albo po regenerowaniu celu¬ lozy z masy apreturowej, wprowadzonej na tkanine wzglednie przedze. Inaczej mó¬ wiac, na tkanine lub przedze, zaopatrzona w wiskoze albo zwiazek pochodny kwasu celulozoksantogenowego, przed zetknieciem ze srodkami, regenerujacemi celuloze, moz¬ na podzialac srodkiem, powodujacym kur¬ czenie sie wlókien, nie stracajacym wisko¬ zy, ani tez pochodnej kwasu celulozoksan¬ togenowego. Daje sie to uskutecznic bez naimniejszej straty materjalu w tych przy¬ padkach, gdy uzyta wiskoza lub roztwór kwasu celulozoksantogenowego jest bardzo lepki, a czas trwania dzialania srodka scia¬ gajacego jest bardzo krótki; albo gdy wi¬ skoza wzglednie roztwór kwasu celulozo¬ ksantogenowego, wprowadzony na tkanine wzglednie na przedze, zostaje uprzednio skoagulowany wzglednie stracony zapomo¬ ca odpowiedniego srodka chemicznego (np. kapieli stracajacej) albo fizycznego (np. pary lub goracych gazów), nie powo¬ dujacego zupelnie kurczenia sie wlókien lub powodujacego je w malym stopniu, poczem tkanine wzglednie przedze, w ra¬ zie potrzeby, plócze sie i suszy, a nastep¬ nie poddaje dzialaniu srodka, powoduja¬ cego kurczenie. Wreszcie mozna takze przedze albo tkanine, powleczona wiskoza albo roztworem kwasu celulozoksantoge¬ nowego (jesli to jest pozadane, to po u- przedniem wysuszeniu), poddac dzialaniu substancyj, wzglednie mieszanin substan- cyj, koagulujacych wzglednie stracajacych wiskoze lub roztwór kwasu celulozoksan¬ togenowego, a prócz tego powodujacych kurczenie wlókien.Zgodnie z wynalazkiem, mozna uzyc dowolnej wiskozy, otrzymanej z dojrzalej lub niecalkowicie dojrzalej albo zupelnie niedojrzalej celulozy alkalicznej, albo tez otrzymanej w jakikolwiek inny znany spo¬ sób z pominieciem celulozy alkalicznej.Aby uzyskac warstwy blyszczace, po¬ dobne do jedwabiu lub sztucznego jedwa¬ biu, zaleca sie dzialac na powleczona tka¬ nine lub przedze najpierw wiskoza albo kwasem celulozoksantogeno-tluszczowym, albo srodkami, koagulujacemi albo straca- j acemi roztwór celulozy, np. kwasna ka¬ piela stracajaca, a dopiero nastepnie, e- wentualnie po uprzedniem wyplókaniu, albo po wyplókaniu i po wysuszeniu, pod¬ dac dzialaniu srodka, powodujacego kur¬ czenie sie wlókna.Do wykonania niniejszego sposobu moz¬ na stosowac dowolna wiskoze, wytworzona wedlug jakiegokolwiek znanego sposobu z dojrzalej, albo niecalkowicie dojrzalej al¬ bo niedojrzalej celulozy alkalicznej, albo wiskoze, przygotowana wedlug jakiegokol¬ wiek znanego sposobu, bez uzycia celulozy alkalicznej.Zamiast wiskozy mozna stosowac roz¬ twór zwiazku celulozy, zawierajacego gru¬ pe CSS i mogacego powstac z celulozy przez regeneracje, np. roztwór kwasu ce-lnlozoksantogeno-tluszczowego albo sól te¬ go kwasu.Zamiast wiskozy mozna równiez stoso¬ wac roztwór celulozy, z którego celuloza daje sie stracac, np. roztwór celulozy w roztworze rodanku, np, w roztworze rodan¬ ku wapniowego, albo roztwór celulozy w lugu potasowcowym, w obecnosci moczni¬ ka, tiomocznika albo guanidyny.Do wiskozy wzglednie innej pochodnej celulozy, zawierajacej grupe CSS, mozna dodawac innych srodków do apreturowa¬ ni lub krochmalenia, np. skrobi, dekstry¬ ny, bialka, zelatyny, lub srodków zmiek¬ czajacych, np. gliceryny, mydla, oleju tu¬ reckiego, glukozy, oleju rycynowego, para¬ finowego, lub dal wypelniajacych, np. tal¬ ku lub kaolinu, albo pigmentów, np. bieli cynkowej, sadzy, mik1', lub barwników, al¬ bo jednoczesnie dwóch lub wiecej z posród wymienionych substancyj.Odpowiedniemi srodkami, powoduja- cemi kurczenie wlókien, okazaly sie, zgod¬ nie z wynalazkiem, zasady zrace i siarczki alkaliczne* Mozna jednakze stosowac i in¬ ne substancje, reagujace alkalicznie, np. organiczne wodorotlenki sulfonjowe (np. wodorotlenek trójmetylosulfonjowy) albo czwartorzedowe zasady amonowe albo za¬ sady organiczne, których w wodnych roz¬ tworach znajduje sie mocno zdysocjowana elektrolitycznie grupa OH (np. guanidyne).Mozna równiez stosowac mocne kwasy mi¬ neralne, np. kwas siarkowy o 49° — 55°Be, azotowy o 62 — 68%, kwas fosforowy o 55° do 67° Be, kwas solny o ciezarze wla¬ sciwym 1,2, albo goracy lub zimny stezony roztwór chlorku cynkowego (np. o ciezarze wlasciwym 1,73), albo tez goracy roztwór chlorku wapniowego (np. o ciezarze wlasci¬ wym 1,45 przy 140°C).Przy wykonywaniu jednej z odmian ni¬ niejszego sposobu, polegajacej na dziala¬ niu na tkanine albo przedze, powleczona wiskoza albo kwasem celulozo-ksantogeno- tluszczowym, srodkiem, koagulujacym te wiskoze wzglednie stracajacym ja z roz¬ tworu oraz kurczacym wlókno, stosuje sie cieple wzglednie gorace roztwory zasad zracych wzglednie roztworów siarczków alkalicznych, o których wiadomo, ze na wi¬ skoze dzialaja stracajaco lub koagulujaco.Lecz mozna takze stosowac mocne kwasy mineralne, zwlaszcza mocny kwas siarko¬ wy, np. 49° — 55°Be lub nawet mocniejszy, oziebiony lub o temperaturze pokojowej, albo mocny goracy roztwór chlorku cynku lub chlorku wapnia, albo Jez goracy roztwór wodorotlenku sulfonjowego, np. wodoro¬ tlenku trójmetylosulfonjowego (CHJ3SOH.Do srodka, kurczacego wlókna, mozna, w razie potrzeby, dodac odpowiednia ilosc soli, która, jesli kapiel, powodujaca kurcze¬ nie sie wlókien, jest alkaliczna, moze byc obojetna lub alkaliczna, jak tiosiarczan lub sól kuchenna albo sól glauberska, albo tez krzemian alkaliczny, glinian alkaliczny, cynkan alkaliczny, fosforan alkaliczny, oc¬ tan alkaliczny, boraks lub szklo wodne lub podobne ciala, jesli zas srodek kurczacy jest kwasny, to dodawana sól moze byc o* bojetna lub kwasna (np. dwusiarczan sodu).Kapiele, powodujace kurczenie wlókien, moga równiez zawierac substancje organicz¬ ne, np. gliceryne, alkohol etylowy lub me¬ tylowy albo olej turecki, mydlo lub podob¬ ne ctala.Przy uzyciu srodków kurczacych, któ¬ rych dluzsze dzialanie moze uszkodzic lub zniszczyc wlókna roslinne (np. bardzo moc¬ nego goracego roztworu alkalicznego lub mocnych kwasów mineralnych), nalezy czas dzialania uregulowac talk, azeby uszkodze¬ nie wlókien nie moglo nastapic.Sposób niniejszy mozna równiez pola¬ czyc ze sposobem, opisanym w patencie Nr 16823, przyczem mozna postepowac trojako: 1. Rozpuszcza sie lub emulguje w wi¬ skozie albo w roztworze innej, zawieraja¬ cej grupe CSS. pochodnej celulozy gaz, na¬ stepnie apretuje sie, napawa lub drukuje, — 4 —lub (jesli idzie o przedze) klei zapomoca tej wiskozy albo zapomoca roztworu innej, zawierajacej grupe CSS, pochodnej celu¬ lozy tkanine lub przedze, wytworzona lub zawierajaca wlókna roslinne, oraz dziala sie na nia, zgodnie.z-niniejszym wynalaz¬ kiem, srodkiem kurczacym, 2. Do wiskozy lub do roztworu innej, zawierajacej grupe CSS pochodnej celulo¬ zy, dodaje sie substancji (np. weglanu alka¬ licznego), z której dzieki odpowiednim za¬ biegom moze byc wywiazywany gaz, na¬ stepnie tkaniny wzglednie przedze, napojo¬ ne lub zadrukowane lub klejone ta wiskoza albo roztworem innej, zawierajacej grupe CSS, pochodnej celulozy, poddaje sie dzia¬ laniu srodka (np. kwasnej kapieli), który moze wywiazac odpowiedni gaz z substan¬ cji, dodanej do wiskozy wzglednie roztwo¬ ru celulozy, nastepnie tkanine lub przedze (w razie potrzeby po uprzedniem wyplóka- niu i ewentualnem wysuszeniu) wprowadza sie w zetkniecie ze srodkiem kurcza¬ cym. 3. Laczac sposób niniejszy ze sposobem wedlug patentu Nr 16823, dodaje sie do wi¬ skozy albo do innej, zawierajacej grupe CSS, pochodnej celulozy materjalu, zdol¬ nego do wydzielania gazu w zetknieciu ze srodkiem lub srodkami kurczacemi i w ten sposób oba stadja procesu, t. j. wydziela¬ nie gazu oraz kurczenie materjalu wlókni¬ stego uskutecznia sie w jednym zabiegu.Mozna np. do wiskozy albo do roztworu celulozy dodac weglanu alkalicznego i tka¬ nine lub przedze, na która wprowadzono wiskoze albo roztwór celulozy, kurczyc, dzialajac na nia mocnym kwasem mineral¬ nym, np. siarkowym o 49°—55°Be. Jest rze¬ cza oczywista, ze w tym przypadku nietyl- ko kurczenie sie wlókien oraz wywiazywanie gazu, lecz i stracenie wzglednie koagulacja wiskozy albo roztworu innej, zawierajacej grupe CSS, pochodnej celulozy sa polaczo¬ ne w jeden zabieg, poniewaz mocny kwas mineralny jest srodkiem, stracajacym wi¬ skoze i inna pochodna celulozy, zawieraja¬ ca grupe CSS.Sposób niniejszy sam, albo w polacze¬ niu ze sposobem wedlug patentu Nr 16823, nadaje sie równiez do otrzymywania sztucz¬ nej skóry. Niektóre tkaniny, napawane we¬ dlug wynalazku, zwlaszcza, gdy warstwa apretury wzglednie powloka jest dosc gru¬ ba, nadaja sie do pewnych celów, jako na¬ miastka skóry. Aby tkaniny te pozbawic o- statecznie higroskopijnosci oraz nadac im zupelna nieprzemakalnosc, mozna je po¬ nadto zaopatrzyc w warstwe nitro- albo acetylo-celulozy, albo alkylo- lub aralky- lo-celulozy, powlekajac je roztworem jed¬ nej z wymienionych pochodnych celulozy, do którego dodano srodka zmiekczajacego, jak np. oleju rycynowego, fosforanu trój- krezylowego, fosforanu trójfenylowego, wy- sokowrzacego estru, np. estru etylowego kwasu ftalowego, kamfory lub podobnych cial.Ponizsze przyklady sluza do wyjasnie¬ nia niniejszego sposobu; jednakze zakres wynalazku nie ogranicza sie do szczególów, zawartych w tych przykladach.Przyklad I. Tkanine bawelniana apre- tuje sie w znany sposób na krochmalarce jedno- lub kilkakrotnie zapomoca wiskozy, zawierajacej okolo 6,5% dajacej sie anali¬ tycznie okreslic celulozy i mniej wiecej 8% wodorotlenku sodowego. Wielokrotne apre- towanie mozna uskuteczniac, nakladajac kolejno poszczególne warstwy apretury na mokro albo suszac pomiedzy wprowadza¬ niem poszczególnych warstw w temperatu¬ rze 40° — 60°C. Apretowany materjal (mo¬ kry albo po wysuszeniu) poddaje sie przez 15 minut dzialaniu 22,5%-wego lugu sodo¬ wego o temperaturze 120CC, poczem wpro¬ wadza go sie do gotujacej wody i pozosta¬ wia w niej przez kilka minut. Wreszcie przemywa sie go w znany sposób, suszy w temperaturze 40° do 60°C i wykoncza, W razie potrzeby mozna apretowana tkanine po wyplókaniu, lub po wyplókaniu — 5 —i po Wysuszeniu poddac parowaniu w tem¬ peraturze 105° do 115°C.Przyklad IL Sposób postepowania taki sam, jak w przykladzie 1, z ta róznica, ze do 1000 czesci wagowych wiskozy dodaje sie 70 do 140 czesci wagowych talku.Przyklad III. Sposób postepowania ta¬ ki sam, jak w przykladzie I lub II (odmia¬ na z suszeniem), z ta róznica, ze zapretowa- na tkanine przed dzialaniem goracym lu¬ giem sodowym poddaje sie parowaniu w ciagu 3 do 10 minut w temperaturze 105°C.Przyklad IV. Sposób postepowania, jak w przykladzie I lub II, z ta róznica, ze a- pretowana tkanine, po wyjeciu z wrzacej wody, traktuje sie przez kilka minut w tem¬ peraturze pokojowej 10% do 20%-owym kwasem siarkowym, albo 20 do 30% -owym roztworem dwusiarczanu sodowego lub ja¬ kakolwiek inna znana w przemysle sztucz¬ nego jedwabiu kapiela, stracajaca wiskoze, np. kapiela Mullera (patrz patent niemiecki Nr 287,955, a wiec: roztworem 40 czesci wag. dwusiarczanu sodowego w 60 cze¬ sciach wody, zawierajacym 7 czesci wag. kwasu siarkowego o stezeniu 66° Be, lub roztworem, zawierajacym w litrze okolo 160 g jednowodnego kwasu siarkowego i 320 g siarczanu sodowego, albo kapiela, zlozona z 8 czesci wag. /f2S04, 7,5 czesci wag. glukozy lub gliceryny i 100 czesci wag. wody), nastepnie tkanine plócze sie i suszy.Przyklad V. Sposób postepowania taki sam, jak w przykladzie I i II, z ta róznica, ze tkanine, po wyjeciu z goracego lugu, traktuje sie przez kilka minut w tempera¬ turze pokojowej nie wrzaca woda, lecz 10— 20%-owym kwasem siarkowym lub inna kwasna kapiela, stracajaca wiskoze, np. ka¬ piela Mullera, a nastepnie tkanine plócze sie i suszy.Przyklad VI. Sposób postepowania taki sam, jak w którymkolwiek z przykladów poprzednich, z ta róznica, ze 22,5%-owym lugiem sodowym dziala sie nie w tempera¬ turze iZt^C, lecz w temperaturze od 15 do 18°C. i ¦¦:¦¦ I ¦ ; Przyklad VII. Sposób postepowania ta¬ ki sam, jak w którymkolwiek z przykladów poprzednich, z ta róznica, ze zamiast 22,5% lugu sodowego, stosuje sie lug 18%-owy w temperaturze 104°G.Przyklad VIII. Sposób postepowania ta¬ ki sam, jak w przykladach I —- VI, z ta róz¬ nica, ze zamiast 22,5%-wego lub 18%-owe¬ go lugu sodowego stosuje sie 30% lug sodo¬ wy w temperaturze 125°C, Przyklad IX. Sposób postepowania, jak w którymkolwiek z przykladów poprzed¬ nich, z ta róznica, ze stosuje sie lug 7%-owy, a na tkanine dziala sie tym lu¬ giem w temperaturze 100°C.Przyklad X. Sposób postepowania taki sam, jak w którymkolwiek z przykladów I — VI, z ta róznica, ze stosuje sie 50% -owy lug w temperaturze 50°C, a czas dzialania wynosi zaledwie 5 minut.Przyklad XL Sposób postepowania, jak w przykladzie X, z ta róznica, ze dziala sie 50%-owym lugiem sodowym w temperatu¬ rze 100°C.Przyklad XII. Sposób postepowania ta¬ ki sam, jak w przykladzie X, z ta róznica, ze dziala sie 50%-owym lugiem sodowym w temperaturze 140°C.Przyklad XIII. Sposób postepowania ta¬ ki sam, jak w przykladzie VI, z ta róznica, ze zamiast 22,5% lugu sodowego stosuje sie 50% -owy lug sodowy.Przyklad XIV. Sposób postepowania ta¬ ki sam, jak w którymkolwiek z przykla¬ dów I — IX, z ta róznica, ze stosuje sie 74%-owy lug sodowy w temperaturze 150°C, przyczem dzialanie goracym lugiem trwa zaledwie minute.Przyklad XV. Sposób postepowania ta¬ ki sam, jak w którymkolwiek z przykladów I — VIII, z ta róznica, ze zamiast lugu so¬ dowego stosuje sie 58%-owy roztwór kry¬ stalicznego siarczku sodowego w tempera¬ turze 100°C. _ e ^Przyklad XVI. Sposób postepowania ta¬ ki sam, jak wf którymkolwiek z przykladów I — VIII, z ta róznica, ze zamiast lugu so¬ dowego stosuje sie 84%-owy roztwór kry¬ stalicznego siarczku sodowego w tempera¬ turze 100°C.Przyklad XVII. Sposób postepowania taki sam, jak w którymkolwiek z przykla¬ dów I — VIII, z ta róznica, ze zamiast lu¬ gu sodowego stosuje sie 100%-owy roz¬ twór krystalicznego siarczku sodowego (i. j. siarczku sodowego, stopionego w swej wodzie krystalizacyjnej) w 150°C, przy- czem czas dzialania wynosi 5 minut.Przyklad XVIII. Sposób postepowania taki sam, jak w którymkolwiek z poprzed¬ nich przykladów, z ta róznica, ze apretowa- na tkanine przed poddaniem jej dzialaniu lugu sodowego lub roztworu siarczku so¬ dowego wprowadza sie do 10 — 20%-owe¬ go kwasu siarkowego lub do innej kapieli, stracajacej wiskoze, znanej z fabrykacji sztucznego jedwabiu, np. do kapieli Mulle¬ ra, w temperaturze pokojowej, pozostawia sie w tej kapieli od kilku sekund do kilku minul, nastepnie plócze sie i po wysuszeniu lub na mokro poddaje dzialaniu lugu so¬ dowego lub roztworu siarczku sodowe¬ go.Przyklad XIX. Sposób postepowania ta¬ ki saln, jak w przykladzie XVIII, z ta róz¬ nica, ze apretowana tkanine suszy sie w temperaturze 40° do 60°C przed dziala¬ niem na nia kwasem siarkowym lub inna kapiela, stracajaca wiskoze.Przyklad XX. Sposób postepowania, jak w przykladzie XVIII lub XIX, z ta róznica, ze stosuje sie kapiel z kwasu siarkowego lub z innej stracajacej wiskoze substancji, np. kapiel Mullera, w temperaturze 50°C.Przyklad XXI. Tkanine bawelniana, a- pretowana jak w przykladzie I lub II (w razie potrzeby po uprzedniem wysuszeniu), wprowadza sie do kwasu siarkowego o ste¬ zeniu 55°Be w temperaturze 0°C, pozosta¬ wia sie w tej kap:eli w ciagu 1 minuty, a nastepnie dokladnie plócze w zimnej wo¬ dzie i suszy.Przyklad XXII. Sposób postepowania taki sam, jak w przykladzie XXI, z ta róz¬ nica, ze temperatura kwasu siarkowego wy¬ nosi 16°C, Przyklad XXIII. Sposób postepowania taki sam, jak w przykladzie XXI, z ta róz¬ nica, ze stosuje sie kwas siarkowy o steze¬ niu 49 do SO^Bc w ciagu 3 minut.Przyklad XXIV. Sposób postepowania taki sam, jak w którymkolwiek z poprzed¬ nich przykladów, z ta róznica, ze wiskoza zawiera zaledwie okolo 4,5% dajacej sie analitycznie oznaczyc celulozy.Przyklad XXV. Sposób postepowania taki sam, jak w którymkolwiek z przykla¬ dów I — XXII, z ta róznica/ ze wiskoza za¬ wiera mniej wiecej 6,5% dajacej sie ana¬ litycznie oznaczyc celulozy i mniej wiecej 22,5% wodorotlenku sodowego. Chcac sto¬ sowac wiskozy o tak duzej zawartosci za¬ sady, zaleca sie jako produkt wyjsciowy stosowac celuloze o malej lepkosci albo tez alkaliceluloze uprzednio poddac dojrzewa¬ niu. Stosujac wiskozy o mniejszej zawar¬ tosci zasady, np. stosowane w przykladach od I do XXII, nalezy alkaliceluloze uprzed¬ nio poddac calkowitemu albo niecalkowi¬ temu dojrzewaniu, albo tez mozna ja ksan- togenowac bez dojrzewania.Przyklad XXVI. Sposób postepowania taki sam, jak w którymkolwiek z przykla¬ dów I — XXII, z ta róznica, ze wiskoza za¬ wiera mniej wiecej 6,5% dajacej sie anali¬ tycznie oznaczyc celulozy, lecz tylko mniej wiecej 3% wodorotlenku sodowego.Sklad powyzszy mozna osiagnac w taki sposób, ze alkaliceluloze, przygotowana za- pomoca 18% lugu sodowego, wyciska sie az do otrzymania z niej 3,4 czesci wagowych (liczac na jedna czesc wagowa celulozy), a ksantogenian celulozy rozpuszcza sie w ta¬ kiej ilosci wody, azeby zawartosc celulozy w wiskozie wynosila 6,5%.Przyklad XXVII. Sposób postepowania — 7 -taki sam, jak w którymkolwiek z przykla¬ dów I — XXIII, z ta róznica, ze wiskoza zawiera mniej wiecej 6,5% dajacej sie ana¬ litycznie okreslic celulozy, lecz tylko mniej wiecej 1,4%" wodorotlenku sodowego.Osiaga sie to, stosujac, jako produkt wyjsciowy, alkaliceluloze, odcisnieta do dwóch czesci wagowych (liczac na jedna czesc wagowa celulozy), i nastepnie rozpu¬ szczajac ksantogenian celulozy w taki spo¬ sób, azeby wiskoza zawierala 6,5% celulo¬ zy, dajacej sie okreslic analitycznie.Przyklad XXVIII. Sposób postepowa¬ nia, jak w przykladzie XVIII, XIX lub XX albo XXI, XXII, XXIII, z ta róznica, ze wi¬ skoza zawiera 19,5% weglanu sodowego.Przyklad XXIX. Sposób postepowania taki sam, jak w którymkolwiek z przykla¬ dów I :— XXVII, z ta róznica, ze wiskoze emulguje sie przez wprowadzenie do roz¬ tworu powietrza zapomoca inzektora.Przyklad XXX. Sposób postepowania wedlug któregokolwiek z przykladów I — XXVII, z ta róznica, ze w 100 czesciach wagowych wiskozy rozpuszcza sie 20 cze¬ sci wagowych tiosiarczanu sodu.Przyklad XXXI. Sposób postepowania taki sam, jak w którymkolwiek z przykla¬ dów poprzednich, z ta róznica, ze do 100 Nastepnie tkanine sie suszy. W razie potrzeby mozna do roztworu azotanu ce¬ lulozy dodac pigmentu, np. lakieru barwne¬ go lub sadzy.Jesli w poprzednich przykladach, np. w przykladach XII lub XIV albo XVII za¬ stosuje sie satyne bawelniana lub podob¬ ny materjal, powleczony po jednej stronie wiskoza, i ewentualnie, po uprzedniem wy¬ suszeniu, podda dzialaniu kapieli, straca¬ jacej wiskoze, np. z .10 do 20%-wego kwa¬ su siarkowego, lub kapieli Mullera albo czesci wag. wiskozy dodaje sie 8 czesci wag. miki lub 10 — 15 czesci wag. bieli cynkowej, lub tez 3 — 5 czesci wag. sadzy lampowej i mieszanina ta zadrukowuje sie materjal bawelniany na drukarce, poczem dalsza obróbka oraz wykonczanie odby¬ waja sie wedlug przykladów poprzednich.Przyklad XXXII. Sposób postepowa¬ nia taki sam, jak w którymkolwiek z przy¬ kladów I — V lub VIII — XXIII albo XXIV, z ta róznica, ze zamiast wiskozy sto¬ suje sie 4 do 8%-owy roztwór kwasu celu- lozoksantogenooctowego w wodzie, zawie¬ rajacej taka ilosc amonjaku, aniliny albo wodorotlenku sodowego, azeby roztwór mial odczyn obojetny.Przyklad XXXIII. Sposób postepowa¬ nia taki sam, jak w którymkolwiek z przy¬ kladów poprzednich, z ta róznica, ze po wykonaniu wszystkich wymienionych za¬ biegów poprzednich materjal plócze sie, rozciaga i suszy.Przyklad XXXIV. Tkanine, napawana wedlug przykladów I — XXX (w tym ce¬ lu mozna stosowac krochmalarke lub wy¬ ciagarke) i, w razie potrzeby, zabarwio¬ na, napawa sie na wyciagarce jedno-, dwu- lub trzykrotnie roztworem, zawieraja¬ cym: z 25 % -wego roztworu siarczanu amonowe¬ go, nastepnie przemywa, ewentualnie suszy i dopiero wówczas wprowadza do goracego 50%-wego wzglednie 74%-wego lugu sodo¬ wego, wzglednie 100% -wego goracego roz¬ tworu siarczku sodowego, to otrzymany produkt, zaleznie od ilosci wprowadzonej celulozy, wykazuje jedwabisty polysk.W powyzszych przykladach mozna rów¬ niez stosowac inne srodki, sprzyjajace kur¬ czeniu sie wlókien, np. zamiast lugu sodo¬ wego mozna uzyc roztworu innej zasady 100 czesci wagowych azotanu celulozy lub celuloidu, 450 „ „ alkoholu etylowego lub metylowego, ^ 450 „ „ acetonu i 100 ,, „ oleju rycynowego albo fosforanu trój krezylowego. — 8 —zracej o równowaznej mocy, albo tez za¬ miast siarczku sodowego mozna uzyc inne¬ go siarczku alkalicznego, np. siarczku po¬ tasowego, a zamiast kwasu siarkowego moz¬ na stosowac mocny kwas solny, np, o c. wl. 1,2, albo mocny kwas azotowy, np. 62% do 68%-owy, albo tez mocny kwas fosforowy, np. o 55 do 67° Be, lub mocny roztwór wod¬ ny guanidyny, np. 50 do 80%-owy.W zastrzezeniach patentowych termi¬ nem „wprowadzanie" oznaczono wszelkie sposoby wprowadzania wymienionych sub- stancyj w celu uszlachetnienia materjalów z surowców roslinnych, zarówno recznie, jak i maszynowo, jak to sie uskutecznia przy apretowaniu, napawaniu lub druko¬ waniu materjalów z surowców roslinnych, zarówno tkanin, jak i przedzy.Wyrazenie „materjal z surowców ro¬ slinnych" oznacza materjal pochodzenia roslinnego (np. z lnu, konopi, lyka, ramji, juty, a zwlaszcza bawelny) w postaci tka¬ nin czystych lub mieszanych albo w posta¬ ci przedzy i nici w pasmach, motkach lub przesmyku.Wyrazenie „celuloza" oznacza celuloze lub produkty jej przemiany, t. j. wodzian celulozy, hydroceluloze i oksyceluloze. PL