Stosowane w górnictwie silniki do prze¬ nosników wstrzasowych z nastawna dlugo¬ scia suwu umozliwiaja zazwyczaj nastawia¬ nie niestopniowe lub tez przy moznosci na¬ stawiania ciaglego posiadaja skomplikowa¬ na budowe, zwlaszcza w swych odleglych urzadzeniach sterowniczych, które wobec tego podlegaja czestym uszkodzeniom. Po¬ za tern w silnikach tych znane urzadzenia do nastawiania suwu nie moga byc stosowa¬ ne jednoczesnie do silników obustronnego dzialania, jak i do silników jednostronnego dzialania.Znane sa równiez silniki do przenosni¬ ków wstrzasowych z urzadzeniami nastaw- czemi, w których uzyte do sterowania po¬ wietrze doprowadzane zostaje do narzadu sterowniczego zapomoca sruby dlawikowej, w celu opóznienia jego dzialania. Urzadze¬ nia te nie pracuja jednak z jednakowa sprawnoscia przy wszelkich obciazeniach silnika. Zazwyczaj dla zapewnienia prze¬ stawienia suwu w szerokich granicach nale¬ zy stosowac kilka kanalów sterowniczych.Stosownie do wynalazku przestawianie suwu w sposób ciagly osiaga sie w ten spo¬ sób, ze przez tlok roboczy lub tez przez na¬ rzad, uzalezniony w swym ruchu od tego tloka, zostaje naprzemian naprezany i roz¬ prezany (niezaleznie od powietrza sprezo¬ nego) sprezysty narzad, sterujacy obciazo¬ ny nastawnie zawór pomocniczy, który u- skutecznia w znany sposób przelaczenie na¬ rzadu glównego. W odmianie wykonania silnika wedlug wynalazku tlok roboczy lub uzalezniony od niego ruchomy narzad spre¬ za i rozpreza naprzemian powietrze w szczelnej komorze, tak iz fala cisnienia, wytworzona przez sprezanie, powoduje przesuniecie obciazonego nastawnie zaworupomocniczego, przylaczonego do tej komo¬ ry, pocaem zawór ten powoduje zkolei przelaczenie glównego narzadu sterowni¬ czego. Komore, w której ma byc wytworzo¬ na fala cisnienia, mozna przylaczyc do cy¬ lindrów w ten sposób, aby w niej mógl prze¬ suwac sie koniec tloczyska, stanowiacego przedluzenie glównego tloczyska silnika. W silnikach jednostronnego dzialania do wy¬ tworzenia fali cisnienia moze byc wyzyska¬ na ta czesc komory cylindrowej, do której n:e doprowadza sie czynnika napedowego; przyczem komora ta zostaje polaczona z nastawnym zaworem wylotowym. Mozna wówczas z latwoscia uzupelnic silnik przez dodanie pomocniczego zaworu, dzieki cze¬ mu silnik jednostronnego dzialania zostaje przeksztalcony na silnik obustronnego dzia- 5 lania. Inne rozwiazanie zagadnienia polega na tern, ze wzamian powietrza jako sprezy¬ sty czynnik jest zastosowana sprezyna, któ¬ ra tlok wzglednie ruchomy narzad sprze¬ gniety z tym tlokiem naprzemian napreza i rozpreza, uskuteczniajac przytem przela¬ czanie obciazonego nastawnie zaworu po¬ mocniczego. W razie stosowania powietrza, jak to ma miejsce w pierwszej odmianie wykonania silnika wedlug wynalazku, po¬ wstaje ta niedogodnosc, ze nastawienie su¬ wu nie moze byc regulowane z dostateczna dokladnoscia w granicach malych dlugosci suwu, w tym bowiem przypadku przy adia- batycznem sprezaniu powietrza atmosfe¬ rycznego cisnienie na poczatku suwu zwiek¬ sza sie w stopniu bardzo nieznacznym. Po¬ niewaz przy stosowaniu sprezyny napreze¬ nie jej jest funkcja linjowa strzalki ugiecia tej sprezyny, zatem nastawienie suwu moze byc bardzo dokladnie wyregulowane w kaz¬ dym zakresie dlugosci suwu.Na rysunku przedstawiono trzy odmia¬ ny wykonania silnika wedlug wynalazku, przyczem fig. 1 przedstawia podluzny prze¬ krój silnika obustronnie dzialajacego, fig. 2 — szczegól polaczenia tloczysk silnika wedlug fig. 1 w wiekszej podzialce, fig. 3— podluzny przekrój silnika jednostronnie dzialajacego, wyposazonego w dodatkowy cylinder, i wreszcie fig. 4—podluzny prze¬ krój przez silnik innej odmiany jego wyko¬ nania wedlug wynalazku.W wykonaniu wedlug fig. 1 — 3 silnik posiada cylinder a, w którym porusza sie tlok c, prowadzony zapomoca tloczyska 6.Rozrzad stanowi okragly suwak d, który po stronie zewnetrznych czolowych powierzch¬ ni stale polapzony jest z kanalami / i g, a wiec pracuje jako suwak odciazony. Czyn¬ nik napedowy (sprezone powietrze) doply¬ wa przewodeht e i rozrzadzany jest zapo¬ moca suwaka d, który przepuszcza czynnik napedowy badz na jedna strone, badz tez na druga strone tloka roboczego. Na tylnej stronie tloka osadzone jest tloczysko h, któ¬ re jest wpuszczone swym wolnym koncem poprzez dlawnice i do komory k. Normalnie w tej komorze panuje cisnienie, równe ci¬ snieniu atmosferycznemu. Gdy tloczysko h wsuwa sie do tej komory, wówczas cisnie¬ nie w niej zwieksza sie, a w kanale / roz¬ chodzi sie fala cisnienia az do zaworu n.Skoro tylko fala cisnienia osiagnie taka wartosc, ze zdola przezwyciezyc sile napie¬ cia sprezyny ni, która jest obciazony zawór pomocniczy n, wówczas zawór ten przesu¬ wa sie w lewo dopóty, dopóki nie odsloni wylotu o, znajdujacego sie nawprost komo¬ ry o'. Wskutek spadku cisnienia w tej ko¬ morze glówny suwak d zostaje przelaczony, wobec czego suw tloka roboczego dobiega konca. Sprezyna m, obciazajaca pomocni¬ czy zawór n, znajduje sie w wydrazonym sworzniu /, którego polozenie mozna ustalac kazdorazowo odpowiednio do potrzeby, przesuwajac go w odnosna strone zapomoca nastawczej srubki u. W ten sposób reguluje sie nacisk sprezyny, a wiec i jej opór, jaki przeciwstawia fali cisnienia w kanale /, która uzalezniona jest zkolei od polozenia roboczego tloka c w cylindrze silnika.Tloczysko h moze byc cienkiem, aby cie¬ zar ruchomych czesci urzadzenia nie ulegl - 2 —nadmiernemu zwiekszeniu. Tloczysko to moze posiadac ksztalt badz tloka nurniko¬ wego, badz tez zwyklego malego tloka.Tloczysko to zostaje umocowane najlepiej na tylnej stronie tloka roboczego w ten spo¬ sób (jak przedstawiono na fig. 2), ze na czop b* wkrecona jest nakretka dociskowa c\ która obchwytuje kolnierz H. tloczy- ska h.Odmiana silnika w wykonaniu wedlug fig. 3. podobna jest do silnika opisanego wy¬ zej, z ta jednak róznica, ze w silniku tym niema potrzeby stosowania specjalnej ko¬ mory dodatkowej do wytworzenia fali ci¬ snienia. Fala cisnienia zostaje wytworzo¬ na w tylnej komorze cylindrowej, nie pod¬ danej w danej drwili dzialaniu czynnika napedowego, przyczem tylna komora za¬ mknieta jest zaworem kulowym x, na który naciska sprezyna w. Ustalanie sily napiecia tej sprezyny odbywa sie zapomoca sworz¬ nia v, który umozliwia takie wyregulowanie zaworu x, aby oddzialywal na najwieksza wartosc fali cisnienia. Zwrotny zawór y za.- pewnia uzupelnianie zawartego w komorze pod cisnieniem atmosferycznem powietrza w razie jego uplywu. Dodatkowy cylinder nie jest nieodzownie potrzebny do urucho¬ mienia urzadzen rozrzadczych, warunkiem niezbednym jest tylko to, aby jakikolwiek narzad polaczony kinematycznie z tlokiem roboczym silriika wytwarzal fale cisnienia w komorze, w której panuje cisnienie atmo¬ sferyczne.Urzadzenie wedlug wynalazku moze byc równiez uzyte jako urzadzenie rozrzad- cze nieprzeznaczone do nastawiania suwu, a wiec np. moze byc uzyte do rozrzadu stopnia rozprezania powietrza sprezonego po przerwaniu wlotu wzglednie do rozrza¬ du wylotu.Inny przyklad wykonania wynalazku otrzymuje sie wówczas, gdy glówne tloczy¬ sko zaopatrzone jest w znane wydrazenie, w którem umieszczony fest tlok nurnikowy.Wówczas tlok nurnikowy jest nieruchomy, a rurkowata komora dodatkowa staje sie zbedna. Tlok nurnikowy, zaopatrzony w tlo¬ czek lub uszczelniony w tloczyskir^apomo- ca dlawnicy, posiada waski kanal polaczo* ny z kanalem /.W przykladzie wykonania silnika we¬ dlug fig. 4 narzad sprezysty stanowi spre¬ zyna. W wydrazonem tloczysku b* umie¬ szczona jest sprezyna p o stosunkowo nie¬ wielkiej sile napiecia, dostosowana do dlu¬ gosci drogi naprezania, odpowiednio do suwu tloka roboczego. Sprezyna p umoco¬ wana jest w przedniej glowicy tloczyska zapomoca cienkiego trzpienia p', drugi zas koniec zaczepiony jest o drazek p2, umie¬ szczony we wglebieniu wewnatrz tylnej po¬ krywy cylindra, przyczem czop, na którym jest osadzony drazek p2, wyprowadzony jest przez uszczelnienie nazewnatrz i pola¬ czony z drazkiem p3, który zapomoca dru¬ tu stalowego s przenosi sile napiecia spre¬ zyny p na zawór tloczkowy n. Ten narzad pomocniczy jest z drugiej strony przedlu¬ zony zapomoca cienkiego trzpienia, zabez¬ pieczonego przed obracaniem sie i owinie¬ tego sprezyna z, której sila napiecia dziala w kierunku przeciwnym do kierunku dzia¬ lania sily napiecia sprezyny p, a wielkosc sily napiecia sprezyny z moze byc regulo¬ wana zapomoca nakretki z. Takieurzadze¬ nie naprezajace moze byc dostosowane do latwego regulowania z zewnatrz tak, aby naprezenie danego urzadzenia, a tern sa¬ mem i suw silnika, mozna bylo regulowac z zewnatrz zapomoca korby lub drazka.Po wpuszczeniu sprezonego powietrza przewodem e* przez suwak rozrzadczy d do lewej komory cylindrowej, sprezyna p, wskutek ruchu tloka w prawo, ulega stop¬ niowo rozprezeniu. Gdy tlok przebiegnie o- kreslona droge, tak iz sprezyna p zostanie rozprezona w dostatecznym stopniu, wów¬ czas sila napiecia sprezyny z, nastawionej na dany suw tloka, przewazy i przyciagnie suwak tloczkowy n w lewo, wskutek-czego komora o' nad suwakiem rozrzadczym — 3 —stanie polaczona z powietrzem atmosfe- rycznem, poprzez zwazenie suwaka tlocz¬ kowego ri i otwór wylotowy o w oslonie ko¬ mory rozrzadczej. Suwak d, wyzwolony w ten sposób, zostaje wówczas przelaczony, a mianowicie przesuniety z dolnego w górne skrajne polozenie. Sprezone powietrze do¬ plywa wówczas przewodem e2 i przez o- twarty kurek e3 oraz kanal q do komory z prawej strony tloka roboczego, wskutek cziego nastepuje jego przesuw w kierunku przenoszenia. PL