Wynalazek dotyczy strojonego ukladu drgajacego, skladajacego sie z obwodów, sprzezonych ze soba pojemnosciowo, i ma na celu podanie takiego ukladu strojonego, w którym sprzezenie byloby uzaleznione od dostrojenia w okreslony zgóry i pozada¬ ny sposób, W tym celu stosuje sie wedlug wyna¬ lazku uklad, w którym zastosowano dwa sprzezenia pojemnosciowe, z których jedno wzrasta, a drugie maleje ze wzrostem cze¬ stotliwosci. Dobierajac odpowiednio wiel¬ kosci wspólczynników sprzeznosci obu sprzezen, mozna uzyskac to, ze sprzezenie wypadkowe bedzie utrzymywane na stalym poziomie w obrebie calego zakresu czesto¬ tliwosci, na jakie moze byc strojony dany uklad. Z drugiej strony mozna, o ile to jest pozadane, zmieniac wielkosc sprzezenia wraz z dostrojeniem w okreslony zgóry spo¬ sób.Uklady wedlug wynalazku posiadaja szczególne znaczenie jako filtry wstegowe w urzadzeniach radjowych.Wynalazek jest ponizej blizej wyja¬ sniony przy pomocy rysunku, na którym przedstawiono pewna liczbe przykladów jego wykonania.Fig. 1 i 2 sluza do wyjasnienia ponizej przytoczonych wywodów o sprzezeniu po-jemnosciowem wogóle, natomiast fig. 3:— 9 przedstawiaja przyklady wykonania ukla¬ du wedlug wynalazku.W ukladzie wedlug fig. 1 dwa obwody Lj C1 i L2 C2 sa sprzezone ze soba zapo- moca kondensatora C3. Jezeli pojemnosc C3 jest znacznie mniejsza od pojemnosci Cx i C2, wówczas, jak to wynika z oblicze¬ nia, wspólczynnik sprzeznosci k mozna przedstawic w postaci wzoru nastepuja¬ cego: k = 3 Yct c2 Wzór ten otrzymuje sie ze wzoru pel¬ nego po zalozeniu, ze wartosc pojemnosci C3 jest znikoma w stosunku do wartosci pojemnosci C1 i C2.Jezeli oba obwody sa nastrojone na te sama czestotliwosc rezonansowa, wówczas wzór na k mozna napisac w postaci naste¬ pujacej: k, = tó2 c3 Ylx u Jezeli strojenie odbywa sie zapomoca kon¬ densatorów Clf C2, indukcyjnosc zas cewek Lx i L2 pozostaje niezmieniona, wówczas wspólczynnik sprzeznosci k zalezy od cze¬ stotliwosci i mianowicie przy zwiekszaniu czestotliwosci wspólczynnik ten zwieksza sie.Na fig. 2 przedstawiono uklad polaczen, przy którym wspólczynnik sprzeznosci zmniejsza sie ze wzrostem czestotliwosci.Sprzeganie odbywa sie tutaj przy pomocy kondensatora C4, przy zalozeniu, ze jego pojemnosc jest duza w stosunku do zmie¬ niajacych sie pojemnosci Cn i C2. Okazalo sie, ze wspólczynnik sprzeznosci daje wy¬ razic sie w tym przypadku wzorem naste¬ pujacym: 1 k2= . w2 C4 VU U Zatem uklady wedlug fig. i i 2 wykazuja wrecz przeciwne sobie wlasnosci pod wzgle¬ dem zaleznosci od czestotliwosci. Azeby u- zyskac pozadana zaleznosc wspólczynnika sprzeznosci od czestotliwosci, nalezy oba te uklady skombinowac ze soba w okreslony sposób. Dobierajac odpowiednio wielkosci wspólczynników sprzeznosci, mozna otrzy¬ mac sprzezenie stale lub tez zmieniajace sie wraz z czestotliwoscia w okreslony zgó- ry i pozadany sposób.Inny przyklad wykonania ukladu pola¬ czen o takiem kombinowanem sprzezeniu jest przedstawiony na fig. 3.Na podstawie powyzej podanych warun¬ ków odnosnie wartosci C4 i C3 w stosunku do wartosci Cx i C2 mozna przyjac w tym przypadku jako ogólny wspólczynnik sprzeznosci sume obu wspólczynników sprzeznosci ukladów wedlug fig. 1 i 2.Wspólczynnik sprzeznosci ukladu we¬ dlug fig. 3 sklada sie zatem z dwóch wyra¬ zów z których jeden zwieksza sie, a drugi maleje ze wzrostem czestotliwosci.Dobierajac odpowiednio do danego ce¬ lu wartosci C3 i C4, mozna np. osiagnac nieznaczna tylko zmiane wspólczynnika sprzeznosci w calym zakresie strojenia.Na fig. 4 przedstawiono uklad, którego wspólczynnik sprzeznosci jest niezalezny od czestotliwosci. Jezeli w tym ukladzie C5 jest znacznie mniejsze, a C6 znacznie wieksze od Cxi C2, wówczas wspólczynnik sprzeznosci posiada wzór nastepujacy: k = — l/— C& Li Na fig. 5 przedstawiono uklad polaczen, podobny do ukladu wedlug fig. 4. Uklad wedlug fig. 5 jest jednakze wykonany jako symetryczny dzieki dolaczeniu dwóch kon¬ densatorów C8 i C7, z których pierwszy jest duzy w stosunku do pojemnosci strojonych, drugi zas jest maly w porównaniu z temi pojemnosciami.Wspólczynnik sprzeznosci tego ukladu mozna przestawic, jak nastepuje: c6 ' Lx C8 ' L2 Zatem sprzezenie jest takze w tym przy¬ padku niezalezne od czestotliwosci strojo¬ nej.Najogólniejsza postac wspólczynnika sprzeznosci, który mozna otrzymac w po¬ wyzej podany sposób przy uzyciu stalych kondensatorów, jeit nastepujaca; fe = aa2+— +C (o2 ' Wchodzace do tego wzoru wspólczynni¬ ki a, b, c moga posiadac rózne znaki, ich zas wartosci zaleza od doboru wielkosci po¬ jemnosci sprzegajacych.Jezeli w ukladzie wedlug fig. 3 induk- cyjnosc L1 zostanie zastapiona pojemnoscia C1 lub indukcyjnosc L2 pojemnoscia C2, wówczas oba uklady sprzezone ze soba be- Liczba stalych kondensatorów moze byc jeszcze znacznie zwiekszona, aczkolwiek o- trzymuje sie zawsze wspólczynnik sprzez¬ nosci o charakterze ogólnym, podanym wy¬ zej.Zwiekszanie liczby kondensatorów nie posiada zatem praktycznego znaczenia. O- trzymane uklady wykazuja zawsze wspól¬ czynniki sprzeznosci o charakterze ogól¬ nym, przyczem obok wyrazu niezaleznego od czestotliwosci istnieje jeszcze jeden wy¬ raz, zmniejszajacy sie ze wzrostem czesto¬ tliwosci, oraz jeden wyraz, zwiekszajacy sie ze wzrostem czestotliwosci.Na fig. 7 przedstawiono uklad polaczen, w którym kondensator C3 posiada nieznacz¬ na pojemnosc, mniejsza od pojemnosci kon¬ densatorów Cx i C2, natomiast kondensator da przeciwdzialaly sobie, wzór zas na wspólczynnik sprzeznosci mozna napisac wtedy, jak nastepuje: k = co2 C3 ]/LxU co2 C4 ]/U U Takze i w ukladzie, przedstawionym na fig. 5, zamiana Lx na Cx lub tez L2 na C2 daje odwrócenie sie znaku jednego z wyrazów, z których sklada sie wzór na wspólczynnik sprzeznosci.Jest zrozumiale, ze zmiana zaleznosci wspólczynnika sprzeznosci od czestotliwo¬ sci moze byc uskuteczniana wieloma sposo¬ bami.Na fig. 6 przedstawiono uklad zawiera¬ jacy trzy male pojemnosci C3, C5, C7 oraz trzy duze pojemnosci C4, C6, C8.Uklad ten moze byc uwazany jako po¬ wstaly z polaczenia ukladu wedlug fig. 5 z ukladami wedlug fig. 1 i 2. Jako wzór na wspólczynnik sprzeznosci znaleziono w tym przypadku formule nastepujaca: C9 jest tego samego rzedu wielkosci, co i kondensatory Cx i C2.Otrzymuje sie zatem wspólczynnik sprzeznosci w postaci: k = a w2 — b przyczem wspólczynniki liczbowe a i b ma¬ ja znaki dodatnie.W ukladzie wedlug fig. 8 kondensator C4 jest znacznie wiekszy od C, i C2, nato¬ miast kondensator C10 jest tego samego rzedu wielkosci co Cx i C2.Wspólczynnik sprzeznosci bedzie teraz nastepujacy: k = co2 c3 ]/u U -f c4 ]/u u f C6 j/A^ c8 j/A — 3 —Wreszcie w ukladzie, przedstawionym na fig. 9, pojemnosci C9 i C1X sa tego same¬ go rzedu wielkosci, co i pojemnosci strojo¬ ne, natomiast pojemnosc C3 jest bardzo ma¬ la. Wspólczynnik sprzeznosci bedzie teraz mial postac: k = — 6 + co)2 l»2 PL