Wynalazek niniejszy dotyczy otrzymy¬ wania bezposrednio ze stopionego metalu platków, pretów, sztab, odlewów, plyt lub tym podobnych przedmiotów z metalu wo- góle, a zwlaszcza z zelaza, stali albo sto¬ pów stalowych. Wytwór dla dogodnosci nazwano w dalszym ciagu opisu pretem, niezaleznie od ksztaltu lub wymiarów jego przekroju poprzecznego.Zgodnie z wynalazkiem, sposób otrzy¬ mywania takich pretów lub podobnych wy¬ robów, polega na zamknieciu otwartej po¬ wierzchni kanalu formujacego o odpowied¬ nim przekroju poprzecznym, na czesci jego dlugosci, w celu wytworzenia wneki formo¬ wej, na utrzymywaniu ruchu ciaglego urza¬ dzenia zamykajacego kanal w jego kierun¬ ku podluznym, utrzymujac jednoczesnie doprowadzenie stopionego metalu do wneki formy tak, zeby ta ostatnia byla stale na¬ pelniona, przy samoczynnem usuwaniu preta lub podobnego wyrobu z kanalu na¬ tychmiast po jego wynurzeniu sie z we¬ wnatrz formy.W przyrzadzie wedlug wynalazku do wykonania niniejszego sposobu kanal for¬ mujacy lub koryto jest ruchome, zas urza¬ dzenie zamykajace jest nieruchome. Urza¬ dzenie to w najodpowiedniejszej postaci sklada sie z pasa lub tasmy stalowej lub wykonanej ze stopu odpornego na dziala¬ nie wysokiej temperatury, z miedzi lubmetalu o wysokiej temperaturze topnienia; pas ten jest przyczepiany jednym koncem do punktu nieruchomego i jest dostatecz¬ nie gietki, aby umozliwic dokladne jego do¬ cisniecie na calej dlugosci do powierzchni kanalu lub koryta przesuwajacej sie formy, np. zapomoca pewnej ilosci bloków stosun¬ kowo krótkich, umieszczonych w ten spo¬ sób, ze moga one byc skutecznie dociskane do pasa, zapewniajac w ten sposób szczel¬ ne przyleganie tego ostatniego, do krawedzi kanalu formy. Pret mozna przeprowadzac pod walcami po jego wynurzeniu sie z wneki formowej, lecz jeszcze w kanale przesuwajacej sie formy wyciagnietej, albo tez mozna zastosowac samoczynny wycia- gacz w celu uchwycenia preta jeszcze przed zestaleniem sie, po przebyciu przez forme dostatecznej odleglosci poza urzadzeniem zamykajacem, aby umozliwic usuniecie z formy zestalonego albo czesciowo zestalo¬ nego preta bez wylewania sie cieklego me¬ talu, zapomoca wyciagacza, przytwierdzo¬ nego sztywno pod odpowiednim katem, który w miare ruchu formy wprowadzany jest pod pret i uwalnia ten ostatni z kana¬ lu formowego i przeprowadza go na prze¬ nosnik albo tez miedzy dwa walce obroto¬ we, obracajace sie z szybkoscia obwodowa, równa lub nieco wieksza od szybkosci ru¬ chu formy, przyczem pret jest stlaczany, przez co ulega zmianie jego przekrój.Z powyzszego wynika, ze w procesie tym tylko urzadzenie zamykajace forme, podlega stale wysokiej temperaturze sto¬ pionego metalu i to tylko na stosunkowo malej dlugosci, dzieki czemu urzadzenie to mozna tanio reparowac i odnawiac. Prócz tego urzadzenie zamykajace, zwlaszcza je¬ sli jest nieruchome, mozna utrzymywac stale w stosunkowo niskiej temperaturze zapomoca stalego chlodzenia woda, albo powietrzem od zewnatrz i od wewnatrz w znany sposób. Sam kanal formujacy moz¬ na chlodzic albo od zewnatrz na calej je¬ go dlugosci albo od wewnatrz albo tez za¬ pomoca wtryskiwania do kanalu natych¬ miast po usunieciu zen preta zapomoca wy¬ ciagacza albo tez mozna stosowac jeden lub kilka z wymienionych sposobów chlo¬ dzenia.Aby zapewnic przyleganie metalu do poruszajacej sie formy w ksztalcie proste¬ go koryta albo zmontowanej na cylindrze, wnetrze formy moze byc zaopatrzone w zeberka lub rowki wyrzniete lub odlane na powierzchni formy, przyczem sa one tak u- mieszczone, ze nie przeszkadzaja one wy¬ ciaganiu preta z formy, lub utrzymywaniu dobrej szczelnosci miedzy krawedziami formy, a tasma lub innem urzadzeniem za¬ mykajacem, tworzacem pokrycie wneki formowej.Forma moze miec charakter wydluzo¬ nego prostego koryta albo tez moze byc wytworzona w zewnetrznej bocznej po¬ wierzchni lub tez umocowana okolo obwo¬ du cylindra. Jesli jest umieszczona spiral¬ nie okolo cylindra, to koryto lub kanal for¬ mowy albo dla odmiany urzadzenie, zamy¬ kajace forme, winno byc prowadzone wzdluz prowadnicy równoleglej do osi cy¬ lindra z odpowiednia szybkoscia. Wy¬ jawszy przypadek formy spiralnej, jest wskazane nieruchome urzadzenie zamyka¬ jace forme, lecz nie jest to konieczne, o ty¬ le, o ile istnieje odpowiedni ruch wzgled¬ ny. W istocie, w przypadku maszyny z ko¬ rytem prostolinijnem, forma moglaby byc absolutnie nieruchoma, a urzadzenie zamy¬ kajace ruchome, lecz to ostatnie urzadze¬ nie powoduje koniecznosc ruchu wyciaga¬ cza, oraz strumienia chlodzacego forme, a takze czerpaka lub innego zbiornika ze sto¬ pionym mater jalem.Forma prosta, która w praktyce miala¬ by dlugosc w przyblizeniu co najmniej 30 m 48 cm, a moglaby nawet byc wiele dluz¬ sza, moglaby byc zbudowana z odcinków lanego zelaza, stali, specjalnego stopu sta¬ lowego, odpornego na temperature lub z in¬ nego odpowiedniego metalu albo stopu, po- — 2 —laczonych ze soba tak, zeby wytworzyc sztywna forme o zadanym przekroju, zdat¬ na do poruszania sie, jako jedna stala ca¬ losc i w tym celu moze byc ona zmonto¬ wana na pochylych walcach lub na kól¬ kach albo szynach, w celu poruszania jej w kierunku dlugosci w sposób, dajacy sie regulowac wzdluz drogi prostej w pla¬ szczyznie poziomej albo pochylej Mb tez zapomoca zebatki z kolem zebatem lub in¬ nego urzadzenia. Koryto w odpowiednim punkcie swej dlugosci jest zaopatrzone w zatyczke lub czop z glinki ogniotrwalej, metalu lub innego odpowiedniego mate- rjalu, tworzacy czasowe zakonczenie wne¬ ki formy i zdatny do usuwania lub zdejmo¬ wania w odpowiedniej chwili, aby umozli¬ wic wyciaganie preta z formy.W wyzej opisanem urzadzeniu maszy¬ ny o korycie prostolinijnem, dlugosc preta lub temu podobnego okreslona jest dlugo¬ scia formy lecz mozna wykonywac takze prety dowolnej dlugosci zapomoca tak zwa¬ nej formy ciaglej.W najprostszej swej postaci moze sie ona skladac ze zlóbka okreznego, utworzo¬ nego na cylindrze, obracajacym sie w spo¬ sób, dajacy sie regulowac okolo osi pozio¬ mej, przyczem urzadzenie, zamykajace for- me, przystosowane jest do szczelnego przy¬ legania do powierzchni cylindrycznej oraz do nadawania zadanego przekroju po¬ przecznego wnece formy. Zamkniecie for¬ my podtrzymywane jest osobno w stalem polozeniu wzgledem boku cylindra, poru¬ szajacego sie ku dolowi oraz przewidzia¬ ne sa srodki odpowiednie, dociskajace to zamkniecie w celu mocnego zetkniecia go z cylindrem.W praktyce zamiast zlobka okreznego, wykrojonego lub odlanego na cylindrze, lepiej jest stosowac forme rozbieralna, u- mieszezona na cylindrze w taki sposób, ze¬ by pozwalala na nierównomierne rozsze¬ rzanie sie i kurczenie.Oczywiscie, cylinder moze miec kilka zlobków, z których kazdy moze byc zaopa¬ trzony w urzadzenie zamykajace forme, al¬ bo tez moze miec jeden lub kilka zlobków spiralnych i w tym przypadku forma albo naprzemian narzady zamykajace moga byc obdarzone odpowiednim ruchem po¬ przecznym, równoleglym do osi cylindra formowego.Albo znowu forma ciagla lub okrezna moze sie obracac w plaszczyznie poziomej albo w plaszczyznie lekko pochylej ku po¬ ziomej i w tym przypadku zlobek albo wneka formy moze byc uksztaltowana albo zmontowana na obwodzie plyty kolistej al¬ bo krazka.Dalej, chociaz lepiej jest, zeby ruch czesci ruchomej albo ruchomych formy byl ciagly, to jednak mozliwe jest równiez za¬ stosowanie ruchu przerywanego ze stopnia na stopien, przyczem kolejne skoki moga nastepowac po sobie z odpowiednia szyb¬ koscia.Na rysunku fig. 1 przedstawia schema¬ tyczny widok urzadzenia wedlug wyna¬ lazku, zawierajacego podluzna forme pro¬ stolinijna; fig. 2 przedstawia przekrój po¬ przeczny w zwiekszonej skali wzdluz linji 2 — 2 fig. 1; fig. 3 przedstawia przekrój odmiennej postaci wykonania bloków for¬ my, i fig. 4 przedstawia przekrój w zwiek¬ szonej skali wzdluz linji 4 — 4 fig. 1.Zgodnie z rysunkiem, ruchoma forma albo koryto zbudowane jest z pewnej ilosci bloków metalowych A w ksztalcie litery U, polaczonych ze soba na stale, w celu wy¬ tworzenia calosci, która jest ruchoma w kierunku podluznym, w plaszczyznie po¬ ziomej albo w plaszczyznie lekko pochylej ku poziomej. Ruch ten uskutecznia sie za¬ pomoca zebatki B, utworzonej na dolnej powierzchni wózka C albo tez przymoco¬ wanej do tejze powierzchni, wózka C, do którego przymocowana jest forma, zlozona z poszczególnych elementów. Wózek C jest zaopatrzony w walce albo kólka, umozli¬ wiajace jego toczenie sie po szynach D. Je- — 3 —den lub kilka krazków napedowych E za¬ zebiaja sie z zebatka i sa odpowiednio osa¬ dzone na fundamencie albo podstawie F, na której spoczywa cale urzadzenie.Wnetrze G jest przykryte od góry za¬ pomoca pasa metalowego albo plyty H, za.- wie&zonej przy swym koncu czolowym i przylegajacej scisle do górnych krawedzi odcinków formy A przy pomocy odpowied¬ nich srodków, jak srub /, umieszczonych w ramie /' i cisnacych na nie ruchome bloki K, a za ich posrednictwem na pas zamyka¬ jacy H. Sprezyny L umieszczone sa miedzy srubami a blokami K, a elastyczne pakunki K' — miedzy blokami K, a pasem zamy¬ kajacym H. Wnetrze bloków K i pasa za¬ mykajacego chlodzone jest swobodnie woda, przyczem krazenie wody odbywa sie w przestrzeni, zawartej miedzy temi ele¬ mentami zapomoca odpowiedniego umie¬ szczenia rury wpustowej i wypustowej.Na fig. 3 wyobrazono odmienna budo¬ we bloków k. W tym przypadku plyta za¬ mykajaca H tworzy czesc bloku K, który jest pusty i chlodzony woda w sposób opi¬ sany poprzednio. Stopiony metal wprowa¬ dza sie do wewnatrz formy, utworzonej miedzy pasem albo plyta H, a odcinkiem formowym A, z nieruchomego kanalu M, zaopatrzonego w odpowiednia warstwe o- gniotrwala, do którego doplywa stopiony metal ze spustu M\ polaczonego ze zbior¬ nikiem metalu Af2. Drugi koniec wnetrza formy jest poczatkowo zatkany zapomoca zatyczki z metalu lub z glinki ogniotrwa¬ lej albo z innego odpowiedniego materja- lu, przyczem zatyczka ta z chwila, gdy do¬ siegnie urzadzenia wyciagajacego, ozna¬ czonego litera N, ziostaje usunieta zapomo¬ ca wyciagacza; ten ostatni, dopasowany do dna wnetrza formy, wchodzi pod ze¬ stalony pret, oddziela go od formy i pro¬ wadzi go na walce O, oddzielne od poru¬ szajacej sie formy.W urzadzeniu, opisanym powyzej, blok albo pas, tworzacy przykrycie formy, jest nieruchomy, jedynie ruchoma czescia jest dno formy oraz jej wózek i, oczywiscie, pret odlewany w formie. Mozna równiez zastosowac ruchomy blok czyli czesc, przy¬ krywajaca formy, poruszajaca sie z odpo¬ wiednia szybkoscia rózna od ruchu samej formy, przyczem kanal lejniczy musi sie wtedy poruszac z ta sama szybkoscia tak, azeby punkt wlewania znajdowal sie w sta¬ lej odleglosci wzgledem wnetrza formy.Albo tez blok przykrywajacy czyli pas mo¬ ga tworzyc czesc ruchoma formy podczas gdy glówna czesc, t. j. forma czlonowa A, mloze byc nieruchoma.Forma pierscieniowa albo ciagla przed¬ stawiona jest na fig. 5, 6, 7 i 8 rysunku, gdzie fig. 5 przedstawia widok od konca takiej formy; fig. 6 — jej przekrój pozio¬ my; fig. 7 — jej przekrój w zwiekszonej skali wzdluz linji 7 — 7 na fig. 5, i fig. 8 przedstawia przekrój odmiany urzadzenia, analogiczny do fig. 7.W urzadzeniu tern wydrazenie (wne¬ trze) g formy wykonane jest w pierscieniu metalowym a, umieszczonym na obwodzie krazka 6, osadzonego obrotowo wokolo osi poziomej. Polaczenie miedzy pierscieniem formowym a, a krazkiem 6 uskutecznione jest zapomoca zebów c, zazebiajacych sie wzajemnie z pozostawieniem pewnego ma¬ lego luzu, aby umozliwic rózne rozszerza¬ nie sie tak, iz pierscien formowy a poru¬ sza sie po obwodzie krazka b, przyczem jest utrzymywany we wlasciwem polozeniu za¬ pomoca plyt bocznych d, po usunieciu któ¬ rych forme te mozna zsunac i na jej miej¬ sce umiescic forme o tym samym albo in¬ nym przekroju.Zaopatrzony w warstwe ogniotrwala kanal lejniczy m jest podtrzymywany od¬ powiednio swym wylotem w rowku g for¬ my pierscieniowej w celu doprowadzania do wpustowego konca formy stopionego metalu, pobieranego z czenpaka.Od góry forma jest przykryta blo¬ kami, chlodzonemi woda albo zapomoca — 4 —stosunkowo cienkiego pasa stalowego, za¬ czepionego przy przednim koncu i doci¬ skanego do brzegowi rowka wnetrza g formy zapomoca bloków k tak, zeby wytworzyc szczelne polaczenie i przykryc zewnetrzna powierzchnie rowka formy. Pas h i bloki k sa chlodzone woda. Jak wyobrazono na rysunkach, bloki k osadzone sa przechyl¬ nie na nieruchomych czopach k° i sa przy¬ ciskane nadól ku obwodowi formy zapomo- ca srub i lub innych odpowiednich srod¬ ków, przyczem pomiedzy srubami lub inne- mi narzadami, a blokami k umieszczone sa sprezyny / oraz elastyczne szczeliwo k* pomiedzy blokami k a pasem h.W celu wymiany formy, bloki k wy¬ chylane sa na^ewnatrz okolo ich czopów k° po odkreceniu srub i. Nalezy zaznaczyc, ze sruby i moga dzialac bezposrednio na sprezyny / albo tez za posrednictwem dzwigni katowej, takiej, jak i°. Po usu¬ nieciu bloków k mozna usunac pierscien a z krazka 6, usunawszy jedna z plyt przy¬ trzymujacych d, poczem mozna wprowa¬ dzic inna forme, np. plaska, wyobrazona na fig.a ' Bloki i pas sa tu nieruchome, a tylko cylinder jest ruchomy, tworza one razem z rowkiem w pierscieniu a zamknieta for¬ me prawie na polowie obwodu cylindra.Pierscien a, podobnie jak nieruchome blo¬ ki i pas jest równiez chlodzony woda, leoz szczególów* tych urzadzen chlodzacych oprócz strumieni p wody, wyobrazonych na fig. 6, nie przedstawiono na rysunku, po¬ niewaz sa one latwo zrozumiale.Przy koncu wnetrza g formy, naprze¬ ciwko wlewu, umieszczony jest wyciagacz n, który sila ciezkosci, albo pod dziala¬ niem sprezyny przylega do dna rowka for¬ mowego i uwalnia od niego pret, który na¬ stepnie przechodzi na walce lub równowaz¬ ny przenosnik. W tym przypadku, zarówno jak w przypadku stosowania formy prostej, rowek formowy jest chlodzony woda w punkcie albo w punktach, lezacych za wy- ciagaczem. Na poczatku rowek formowy jest przegrodzony w odpowiednim punkcie zapomoca zatyczki e z metalu, glinki ognio¬ trwalej lub innego odpowiedniego materja- lu, przyczem wielkosc tej zatyczki dobra¬ na jest tak, zeby pozwalala na swobodne przejscie pod nia wyciagacza n i umozli¬ wiala w ten sposób Wyjecie jej z rowka for¬ mowego z chwila, gdy znajdzie sie ona po¬ nad wyciagaczem. Bok zatyczki, zwrócony do stopionego metalu, moze byc równiez uksztaltowany w taki sposób, zeby koniec preta byl uchwycony przez te zatyczke i u- suwany z formy wtedy, gdy wyciagacz przechodzi pod zatyczka. W razie potrze¬ by w zatyczce moga byc wykonane male otwory, umozliwiajace przedostanie sie stopionego metalu do wewnatrz samej za¬ tyczki, przyczem nastepuje przywieranie metalu do zatyczki tak, iz ta ostatnia usu¬ wana jest jako calosc z pretem.Szybkosc obrotu krazka b oraz szyb¬ kosc nalewania metalu do formy uregulo¬ wane sa tak, ze pret osiaga punkt dosta¬ tecznego zestalenia sie, zanim zostanie u* chwycony przez wyciagacz, dzieki temu u- suwanie tego preta z rowka formowego moze sie odbywac bez obawy wylewania sie metalu cieklego, poczem pret odprowa¬ dza sie nazewnatrz i rozcina w zwykly spo¬ sób na calej jego dlugosci zapomoca nozyc.Zamiast stosowania jednej formy na jednym cylindrze mozna zastosowac dwie formy lub wiecej na tym samym cylindrze tak, iz skoro jedna zbytnio sie ogrzeje, odlewanie mozna prowadzic w dalszym cia¬ gu z tego samego zbiornika zapomoca innej formy na tym samym cylindrze.Prócz tego okazalo sie pozadanem sto¬ sowanie dluzszego czasu chlodzenia w za¬ mknietej formie, niz to jest mozliwe w for¬ mie pierscieniowej, opisanej powyzej, gdyz taka forma moze byc umieszczona w ksztal¬ cie spirali na obwodzie cylindra, przyczem dlugosc formy moze sie ciagnac calkowi¬ cie naokolo cylindra. - 5 — PL